Odluka o izvršenju potraživanja obuhvaćenih planom reorganizacije

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja žalbu stečajnog dužnika i poništava rešenje o izvršenju. Potraživanja nastala pre stečaja, obuhvaćena usvojenim planom reorganizacije, mogu se namiriti isključivo prema uslovima iz plana, koji predstavlja izvršnu ispravu. Dozvoljavanje posebnog izvršenja krši pravo na pravično suđenje.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije Milan Stanić, dr Milan Škulić, Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, dr Jovan Ćirić, dr Milan Marković i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi privrednog društva „A .“ AD iz Ruskog Krstura , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 26. aprila 201 8. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba privrednog društva „A.“ AD i utvrđuje da je rešenjima Osnovnog suda u Vrbasu – Sudska jedinica u Kuli Ii. 616/15 od 19. novembra 2015. godi ne i Osnovnog suda u Vrbasu IPV I. 29/16 (Ii. 616/15) od 2. februara 2016. godine podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se rešenje Osnovnog suda u Vrbasu IPV I. 29/16 (Ii. 616/15) od 2. februara 2016. godine i određuje da isti sud donese novu odluku o prigovoru izvršnog dužnika podnet om protiv rešenja Osnovnog suda u Vrbasu – Sudska jedinica u Kuli Ii. 616/15 od 19. novembra 2015. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Privredno društvo „A.“ AD iz Ruskog Krstura podne lo je Ustavnom sudu, 17. marta 2016. godine, preko punomoćnika I. O , advokata iz Novog Sada, ustavnu žalbu protiv rešenja Osnovnog suda u Vrbasu – Sudska jedinica u Kuli Ii. 616/15 od 19. novembra 2015. godine i Osnovnog suda u Vrbasu IPV I. 29/16 (Ii. 616/15) od 2. februara 2016. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje, na jednaku zaštitu prava i na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1, član a 36. stav 1. i član a 58. stav 1. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je, pored ostalog, navedeno: da je rešenjem Privrednog suda u Somboru St. 138/12 od 7. maja 2012. godine nad podnosiocem otvoren stečajni postupak, a da je 30. decembra 2013. godine doneto rešenje kojim je potvrđeno usvajanje Plana reorganizacije ; da je Osnovni sud u Vrbasu – Sudska jedinica u Kuli 19. novembra 2015. godine doneo osporeno rešenje o izvršenju na predlog izvršnog poverioca M.F, podnet na osnovu presude Osnovnog suda u Somboru – Sudska jedinica u Kuli P1. 293/11 od 5. marta 2012. godine i rešenja Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1. 1326/14 od 20. juna 2014. godine, te da je 2. februara 2016. godine veće istog suda donelo osporeno drugostepeno rešenje kojim je odbijen prigovor izvršnog dužnika, ovde podnosioca ustavne žalbe; da su navedene sudske odluke donete u postupku koji se vodio povodom osporenog potraživanja izvršnog poverioca; da je potraživanje koje je predmet osporenog rešenja o izvršenju P lanom reorganizacije svrstano u IV klasu stečajni – neobezbeđeni poverioci za koj e je utvrđena dinamika otplate od 60% osnovnog duga sa 5% godišnje kamate i rokom otplate od 60 meseci sa isplatom polugodišnjih rata; da je osporenim rešenjima izvršnom poveriocu omogućeno da se namiri u celokupnom iznosu i odmah, što za posledicu može imati osujećenje naplate poverilaca kojima su Planom reorganizacije priznata potraživanja koja imaju prema podnosiocu ustavne žalbe; da je u konkretnom slučaju mogućnost izvršenja na osnovu navedenih sudskih odluka ograničena Planom reorganizacije, te da se sva potraživanja koja su nastala pre otvaranja stečajnog postupka nad pravnim licem ostvaruju u okviru stečajnog postupka.

Podnosilac je predložio da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povred u označenih ustavnih prava i poništi osporena rešenja izvršnog suda.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Presudom Osnovnog sud a u Som boru – Sudska jedinica u Kuli P1. 293/11 od 5. marta 2012. godine, u stavu 1. izreke delimično je usvojen tužbeni zahtev tužioca M.F. protiv tuženog privrednog društva „A .“ AD iz Ruskog Krstura, ovde podnosioca ustavne žalbe, za isp latu razlike zarade .

Navedena prvostepena presuda je u stavu 1. izreke postala pravnosnažna 15. maja 2012. godine, budući da parnične stranke u tom delu nisu izjavile žalbe.

Privredni sud u Somboru je rešenjem St. 138/12 od 7. maja 2012. godine otvorio stečajni postupak nad privrednim društvom „A.“ AD iz Ruskog Krstura.

Stečajni poverilac M.F. podneo je 6. jula 2012. godine prijavu potraživanja iz parničnog postupka kod Osnovnog suda u Somboru – Sudska jedinica u Kuli P1. 293/11 u predmetnom stečajnom postup ku.

Privredni sud u Somboru je 21. decembra 2012. godine doneo zaključak o listi utvrđenih i osporenih potraživanja St. 138/12, a kojim je stečajnom poveriocu M.F. priznato neobezbeđeno potraživanje u ukupnom iznosu od 81.514, 92 dinara, dok mu je osporeno potraživanje u ukupnom izn osu od 778.760,80 dinara.

Rešenjem Privrednog sud a u Somboru St. 138/12 od 30. decembra 2013. godine potvrđeno je usvajanje Plana reorganizacije. Popisom mera za realizaciju Plana reorganizacije i način a na koji se će se reorganizacija sprovesti predviđen je otpust duga za neobezbeđena potraživanja poverilaca IV klase u iznosu od 40% utvrđenih potraživanja i isplata preostalih 60% potraživanja u narednih pet godina iz tekućeg poslovanja stečajnog dužnika u jednakim polugodišnjim ratama uz 5% kamate na godišnjem nivou i da prva rata za isplatu dospeva 15. septembra 2014. godine a zadnja rata dospeva 15. marta 2019. godine (tačka 5.); da će za osporena potraživanja poverilaca biti izvršeno dugoročno rezervisanje u posl ovnim knjigama stečajnog dužnika i da će ova potraživanja imati isti tretman kao i priznata potraživanja njihove klase, nakon pravnosnažne sudske odluke o priznanju i visini tog potraživanja (tačka 9.).

Poverilac M.F. podneo je 12. novembra 2015. godine Osnovnom sudu u Vrbasu – Sudska jedinica u Kuli predlog za izvršenje presude Osnovnog suda u Somboru – Sudska jedinica u Kuli P1. 293/11 od 5. marta 2012. godine, i to pravnosnažnog i izvršnog stava 1. izreke, protiv izvršnog dužnika privrednog društva „A.“ AD iz Ruskog Krstura , ovde podnosioca ustavne žalbe.

Osnovni sud u Vrbasu – Sudska jedinica u Kuli je osporenim rešenjem o izvršenju Ii. 616/15 od 19. novembra 2015. godine odredio predloženo izvršenje.

Veće Osnovnog sud a u Vrbasu je osporenim rešenjem IPV I. 29/16 (Ii. 616/15) od 2. februara 2016. godine odbilo kao neosnovan prigovor izvršnog dužnika i potvrdilo prvostepeno rešenje o izvršenju . U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je navedeno: da je Plan reorganizacije donet 30. decembra 2013. godine kojim je obuhvaćena isplata priznatog potraživanja izvršnog poverioca za iznos od 48.909,00 dinara, a da je izvršna isprava koja predstavlja izvršni naslov u ovom postupku pravnosnažna presuda Osnovnog suda u Somboru – Sudska jedinica u Kuli P1. 293/ 11; da je na izvršnom dužniku bila obaveza da dostavi dokaz na okolnost da je u Plan reorganizacije uvedena isplata poverioca po navedenoj presudi odnosno da dokaže šta predstavlja iznos od 778.760,80 dinara koji iznos je osporen u toku postupka stečaja; da izvršni dužnik nije dokazao da je izvršni poverilac sa svojim potraživanjem po ovoj presudi koja u ovom postupku predstavlja izvršni naslov obuhvaćen Planom reorganizacije odnosno da je iznos iz izvršnog naslova osporen kroz postupak stečaja nad izvršnim dužnikom gde je donet Plan reorganizacije; da odredbe čl. 42. i 43. Zakona o iz vršenju i obezbeđenju nalažu da dužnik koji ulo ži prigovor na rešenje o izvršenju uz prigovor dostavi i dokaz na okolnost isplate potraživanja ili dokaz da je potraživanje na drugi način prestalo; da su tačni navodi izvršnog dužnika da Plan reorganizacije predstavlja posebnu izvršnu ispravu i da se sva potraživanja koja su ušla u taj plan mogu realizovati putem sprovođenja tog plana ili kasnije prinudnim izvršenjem tog plana kroz izvršni postupak, ali da je izvršni dužnik bio u obavezi da dostavi dokaz na okolnost da je potraživanje iz navedene presude ušlo u Plan reorganizacije; da nije dovoljno da izvršni dužnik dostavi Plan reorganizacije sa spiskom osporenih i priznatih potraživanja izraženih samo kroz brojke; da je ovo naročito izraženo u situaciji kada između poverioca i dužnika postoji više novčanih potraživanja koja su nastala u dužem vremenskom periodu, pa je izvršni dužnik dužan da dostavi dokaze koji su to iznosi, za koji period i po kom osnovu priznati ili osporeni kroz P lan reorganizacije; da bi se, da je izvršni dužnik dostavio dokaz na okolnost da je u iznos od 778.760,80 dinara uračunat i iznos koji se potražuje po navedenoj presudi, mogla primeniti odredba tačke 9 . P lana reorganizacije.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju se povredu poziva podnosilac ustavne žalbe, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 167. stav 1. Zakona o stečaju („Službeni glasnik RS“, br. 104/09, 99/11, 71/12 – Odluka US, 83/14 i 113/17) propisano je: da se po donošenju rešenja o potvrđivanju usvajanja plana reorganizacije, sva potraživanja i prava poverilaca i drugih lica i obaveze stečajnog dužnika određene planom reorganizacije uređuju isključivo prema uslovima iz plana reorganizacije ; da je usvojeni plan reorganizacije izvršna isprava i da se smatra novim ugovorom za izmirenje potraživanja koja su u njemu navedena.

5. Razmatrajući ustavnu žalbu sa aspekta istaknute povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud najpre ukazuje na praksu Evropskog suda za ljudska prava, koji je, odlučujući o primenljivosti garancija sadržanih u pravu na pravično suđenje iz člana 6. stav 1. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda na izvršni postupak, zaključio da se odluke koje donosi sud u postupku izvršenja nužno ne odnose na novo i posebno određivanje građanskih prava i obaveza, u poređenju sa parničnim postupkom koji je prethodio izvršnom postupku i odlukom koja je rezultat tog postupka (takvo pravno stanovište je zauzeto u predmetu Anton Dornbach protiv Savezne Republike Nemačke, broj 11258/84, stav 46. ). Ovakvo stanovište je zauzeo i Ustavni sud. Međutim, ovakvo stanovište nije primenljivo u konkretnom slučaju, jer podnosilac ustavne žalbe kao izvršni dužnik ne osporava pravo izvršnog poverioca na namirenje novčanog potraživanja iz parnične presude, već obim i način izmirenja novčanog potraživanja, jer je, po mišljenju podnosioca, obim i način izmirenja novčanog potraživanja utvrđen P lanom reorganizacije koji je usvojen u stečajnom postupku, u kojem je podnosilac ustavne žalbe imao svojstvo stečajnog dužnika a izvrš ni poverilac svojstvo stečajnog poverioca, a koji uslovi iz mirenja novčanog potraživanja iz Plana reorganizacije nisu primenjeni u konkretnom izvršnom postupku.

Prema stavu Evropskog suda za ljudska prava, pravičnost suđenja ostvaruje se kroz isključenje proizvoljnosti u postupanju i odlučivanju od strane redovnih sudova, što podrazumeva obavezu tih sudova da se pridržavaju utvrđenih procesnih pravila tokom postupka. Naime, ESLjP je u presudi Sotiris and Nikos Koutras Attee protiv Grčke, broj predstavke 39442/98, od 16. novembra 2000. godine, pored ostalog, istakao da stranke uvek imaju pravo da očekuju da će se postojeća pravila primeniti na njihov slučaj (videti stav 20. pomenute presude). Ustavni sud smatra da je izneti stav od izuzetne važnosti, jer strankama u postupku omogućava da svoje ponašanje usklade sa postojećim procesnim pravilima, u kom slučaju na njihovoj strani postoji i legitimno očekivanje da se na njihov slučaj ta postojeća, predvidljiva pravila zaista i primene.

U konkretnom slučaju, poverilac M .F. je podneo predlog za izvršenje Osnovnom sudu u Vrbasu – Sudska jedinica u Kuli protiv podnosioca ustav ne žalbe kao izvršnog dužnika, na osnovu pravnosnažnog i izvršnog stava 1. izreke presude Osnovnog suda u Somboru – Sudska jedinica u Kuli P1. 293/11 od 5. marta 2012. godine. Osporenim rešenjima izvršnog suda podneti predlog za izvršenje je usvojen. Međutim, Ustavni sud ukazuje da je nakon donošenja navedene presude , 7. maja 2012. godine, nad podnosiocem ustavne žalbe otvoren stečaj ni postupak pred Privrednim sudom u Somboru u predmetu St. 138/12 i da je poverilac M.F. 6. jula 2012. godine prijavio svoje potraživanje utvrđeno navedenom parničnom presudom u stečajnom postupku, te da je nakon toga u stečajnom postupku usvojen Plan reorganizacije, čije usvajanje je potvrđeno rešenjem stečajnog sudije od 30. decembra 2013. godine.

Prema odredbi člana 167. stav 1. Zakona o stečaju , po donošenju rešenja o potvrđivanju usvajanja plana reorganizacije, sva potraživanja i prava poverilaca i drugih lica i obaveze stečajnog dužnika određene planom reorganizacije uređuju se isključivo prema uslovima iz plana reorganizacije, a usvojeni plan reorganizacije je izvršna isprava i smatra se novim ugovorom za izmirenje potraživanja koja su u njemu navedena. To znači da potraživanje utvrđeno presudom Osnovnog suda u Somboru – Sudska jedinica u Kuli P1. 293/11 od 5. marta 2012. godine (koja je u usvajajućem delu postala pravnosnažna 15. maja 2012. godine) potpadaju pod pravni režim ovde usvojenog Plana reorganizacije, što dalje znači da se potraživanje utvrđ eno u predmetnom parničnom postupku može izmiriti isključivo u obimu i na način predviđen usvojenim P lanom reorganizacije . Suprotnim postupanjem bi se konkretni izvršn i poverilac stavio u povoljni ji položaj u odnosu na o stale stečajne poverioce, jer bi se njegovo potraživanje namirilo pod drugačijim uslovima od uslova iz usvojenog Plana reorganizacije. To bi istovremeno značilo negiranje zakonskog pravnog dejstva usvojenog Plana reorganizacije kao izvršne isprave.

6. Imajući u vidu sve navedeno, Ustavni sud je utvrdio da je rešenjem Osnovnog suda u Vrbasu – Sudska jedinica u Kuli Ii. 616/15 od 19. novembra 2015. godine i rešenjem Osnovnog suda u Vrbasu IPV I. 29/16 (Ii. 616/15) od 2. februara 2016. godine podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, te je ustavnu žalbu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 – Odluka US, 40/15 – dr. zakon i 103/15), odlučujući kao u tački 1. izreke.

Ustavni sud je ocenio da se štetne posledice učinjene povrede ustavnog prava mogu otkloniti samo poništajem osporenog rešenja veća Osnovnog suda u Vrbasu IPV I. 29/16 (Ii. 616/15) od 2. februara 2016. godine i određivanjem da isti sud ponovo odluči o prigovoru podnosioca ustavne žalbe podnetom protiv osporenog rešenja izvršnog sudije istog suda, pa je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u tački 2. izreke.

7. S obzirom na to da je Ustavni sud usvojio ustavnu žalbu i odredio otklanjanje štetnih posledica učinjene povrede prava na pravično suđenje, to nije posebno razmatrao navode o povredi prava na jednaku zaštitu prava i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 36. stav 1. i član a 58. stav 1. Ustava.

8. Na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.