Odluka Ustavnog suda o zajedničkoj imovini stečenoj otkupom stana nakon razvoda

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu, nalazeći da nije povređeno pravo na pravično suđenje. Potvrđen je stav redovnih sudova da stan otkupljen nakon razvoda braka predstavlja zajedničku imovinu, jer je stanarsko pravo kao osnov otkupa stečeno tokom braka.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije Bratislav Đokić, dr Goran P. Ilić, Snežana Marković, dr Dragana Kolarić, dr Jovan Ćirić, Sabahudin Tahirović i dr Tamaš Korhec ( Korhecz Tamás), članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Žarka Mamule iz Zagreba, Republika Hrvatska, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 8. februara 2018. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Žarka Mamule izjavljena protiv presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 332/16 od 3. februara 2016. godine i Osnovnog suda u Šidu P. 306/13 od 17. novembra 2015. godine zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

O b r a z l o ž e nj e

1. Žarko Mamula iz Zagreba, Republika Hrvatska , podneo je Ustavnom sudu, 19. marta 2016. godine, preko punomoćnika Vasa Ostrolučanina, advokata iz Beograda, ustavnu žalbu protiv presuda Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 332/16 od 3. februara 2016. godine i Osnovnog suda u Šidu P. 306/13 od 17. novembra 2015. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na jednaku zaštitu prava, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 36. stav 1. Ustava Republike Srbije.

Podnosilac ističe da mu je pravo na pravično suđenje povređeno p ogrešnom primenom materijalnog prava, te s tim u vezi navodi da su sudovi utvrdili da je sporni stan otkupljen po beneficiranoj ceni, ali da su zanemarili činjenicu da je otkup izvršen nakon razvoda braka. Suprotno oceni sudova, smatra da stan koji je otkupljen nakon razvoda braka ne ulazi u režim zajedničke imovine bez obzira na to što su bivši supružnici u toku trajanja braka stekli svojstvo sunosilaca stanarskog prava. U prilog tvrdnji o povredi prava iz člana 36. stav 1. Ustava poziva se na presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 6892/97 od 11. aprila 1998. godine i Rev. 977/98 od 1. jula 1998. godine, ali ih ne dostavlja. Predlaže da Sud usvoji ustavnu žalbu.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Osporenim presudama Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 332/16 od 3. februara 2016. godine i Osnovnog suda u Šidu P. 306/13 od 17. novembra 2015. godine, pored ostalog, pravnosnažno je utvrđeno da je tužilja Nada Mrkšić po osnovu bračne tekovine stekla pravo svojine na 1/2 idealna dela na bliže opisanom stanu, što su tuženi Svetlana Mrkšić i Žarko Mamula, ovde podnosilac ustavne žalbe, dužni priznati i trpeti da tužilja svoje pravo upiše u javne evidencije o nepokretnostima. Prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja je bivša supruga, a tuženi su deca pok. Predraga Mrkšića koji je preminuo 17. januara 2013. godine. Tužilja i pok. Predrag Mrkšić su bili u braku od 1974. do 1985. godine. Posle razvoda braka tužilja je sa bivšim suprugom i kćerkom Svetlanom Mrkšić nastavila da živi u spornom stanu koji je pok. Predragu Mrkšiću 1981. godine na korišćenje dala škola u kojoj je bio zaposlen. U molbi za dodelu stana, pok. Predrag Mrkšić je naveo da ima tročlanu porodicu. Pok. Predrag Mrkšić je predmetni stan otkupio 1993. godine za iznos koji odgovara dinarskoj protivvrednosti od 1.800 DEM, a otkupna cena je obračunata prema odredbama Zakona o stambenim odnosima i Uputstv a o n ačinu utvrđivanja revalorizovane građevinske vrednosti stana. Pozivajući se na odredbe člana 16. stav 2. Zakona o stambenim odnosima, koji je bio na snazi u vreme razvoda braka, te odredbe člana 16. stav 1. Zakona o stanovanju, koji je bio na snazi u vreme otkupa, kao i odredbe čl. 171. i 178. i člana 180. stav 2. Porodičnog zakona, sudovi su zaključili da je tužilja , kao bračni drug nosioca stanarskog prava, bila sunosilac tog prava i da to svojstvo nije izgubila razvodom braka, te da okolnost da nakon razvoda braka u vanparničnom postupku nije odlučeno o tome ko će biti nosilac stanarskog prava, tužilju ne sprečava da ističe svojinskopravni zahtev i traži deobu stana u kome živi više decenija. Ovo iz razloga što je sporni stan stečen radi podmirenja stambenih potreba porodičnog domaćinstva i kao takav korišćen i nakon prestanka braka po faktičkom sporazumu bivših supružnika, te otkupljen po beneficiranoj ceni u koju je uračunato učešće doprinosa za stambenu izgradnju uplaćivanog iz ličnog dohotka lica koje otkupljuje stan i njegovog bračnog druga za svaku godinu radnog staža, a koji doprinos su tužilja i pok. Predrag Mrkšić plaćali kao tada zaposlena lica. Drugostepeni sud je ocenio da su bez značaja žalbeni navodi da je otkup stana morao biti iz vršen za vreme trajanja braka iz razloga što je ugovor o otkupu izvršen nekoliko godina nakon razvoda, ističući da činjenica da je pok. Predrag Mrkšić otkup izvršio na svoje ime , znajući da je razveden od tužilje, može biti od značaja samo za zaključak o postupanju tog lica suprotno načelu savesnosti i poštenja.

4. Odredbama Ustava, na čiju se povredu podnosilac u ustavnoj žalbi poziva, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči se jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (član 36. stav 1.).

Članom 15. stav 2. Zakona o stambenim odnosima ( „Službeni glasnik SRS“, broj 29/73), koji je bio na snazi u vreme zaključenja braka tužilje i pok. Predraga Mrkšića, bilo je propisano: da kada je stanarsko pravo stekao jedan od bračnih drugova koji žive u zajedničkom domaćinstvu, nosilac stanarskog prava je i drugi bračni drug.

Zakonom o stambenim odnosima („Službeni glasnik SRS“, broj 9/85 - II prečišćen tekst), koji je bio na snazi u vreme razvoda braka tužilje i oca tuženog, bilo je propisano: da u slučaju razvoda braka raniji bračni drugovi koji su nosioci stanarskog prava sporazumno određuju koji će od njih ostati nosilac stanarskog prava i da raniji bračni drugovi mogu da se sporazumeju da nastave korišćenje stana ili da taj stan zamene za dve stambene jedinice kao i da raniji bračni drug može podneti predlog opštinskom sudu na čijem je području stan, da sud u vanparničnom postupku odluči ko će ostati nosilac stanarskog prava, vodeći računa o: stambenim potrebama ranijih bračnih drugova; njihove dece i drugih članova porodičnog domaćinstva; ko je dobio stan na korišćenje; da li je stan dobijen na korišćenje u braku ili pre braka; mogućnosti dobijanja drugog stana; njihovom zdravstvenom stanju; materijalnim mogućnostima, kao i o ostalim okolnostima (član 17. st. 1, 2. i 4.).

Zakonom o stanovanju („Službeni glasnik RS“, br. 50/92, 76/92 i 84/92), koji se primenjivao u vreme otkupa predmetnog stana, bilo je propisano: da se ugovorna cena stana dobija kada se otkupna cena stana, utvrđena u smislu člana 20. ovog zakona, umanji na ime doprinosa za stambenu izgradnju uplaćivanog iz ličnog dohotka lica koje otkupljuje stan i njegovog bračnog druga po 0,5% za svaku godinu radnog staža, a najviše do 30% (član 21. stav 1. tačka 1)) .

Odredbama Porodičnog zakona („Službeni glasnik RS“, br. 18/05 i 72/11) propisano je: da imovina koju su supružnici stekli radom u toku trajanja zajednice života u braku predstavlja njihovu zajedničku imovinu (član 171. stav 1.); da se pretpostavlja da su udeli supružnika u zajedničkoj imovini jednaki i da veći udeo jednog supružnika u sticanju zajedničke imovine zavisi od njegovih ostvarenih prihoda, vođenja poslova u domaćinstvu, staranja o deci, staranja o imovini te drugih okolnosti od značaja za održavanje ili uvećanje vrednosti zajedničke imovine (član 180. st. 1. i 2.).

5. Imajući u vidu razloge na kojima podnosilac zasniva tvrdnju o povredi prava na pravično suđenje, Ustavni sud i ovom prilikom podseća na svoj stav da nije nadležan da u ustavnosudskom postupku ocenjuje pravilnost pravnih zaključaka redovnih sudova, osim u slučaju kada je primena merodavnog materijalnog i/ili procesnog prava bila očigledno proizvoljna, odnosno arbitrerna na štetu podnosioca ustavne žalbe, u meri da za posledicu ima povredu Ustavom zajemčenih prava.

Ustavni sud konstatuje da je osporena presuda zasnovana na oceni sudova da, saglasno članu 171. stav 1. Porodičnog zakona, predmetni stan ulazi u režim zajedničke imovine tužilje i pok. Predraga Mrkšića iz razloga što je tužilja bila sunosilac stanarskog prava, a stan je otkupljen nakon razvoda pod beneficiranim netržišnim uslovima, umanjenjem otkupne cene stana i na ime doprinosa za stambenu izgradnju koji je uplaćivan iz dohotka tužilje.

Polazeći od razloga na kojima je zasnovana osporena presuda, Ustavni sud ukazuje da prema pomenutoj zakonskoj odredbi, osnovna pretpostavka za sticanje zajedničke imovine u braku jeste da se radi o imovini koja je stečena radom u toku trajanja zajednice života u bra ku. S druge strane, imajući u vidu da se otkupom stana vrši transformacija jednog ličnog prava – stanarskog prava, u pravo svojine po beneficiranoj ceni, Ustavni sud nalazi da se prilikom odgovora na pitanje da li stan koji je otkupljen posle razvoda braka predstavlja zajedničku imovinu bivših supružnika, mora poći od specifičnih okolnosti u pogledu uslova za sticanje stanarskog prava i formiranja otkupne cene koja nije bila tržišna, već zakonom propisana u pogledu elemenata na osnovu kojih je određivana i koja je predstavljala pogodnost za kupca kao titulara već stečenog stanarskog prava. S tim u vezi, Ustavni sud konstatuje da je članom 15. stav. 2. Zakona o stambenim odnosima iz 1973. godine, koji je bio na snazi u vreme zaključenja braka tužilje i pok. Predrgaga Mrkšića, predviđen izuzetak od pravila propisanog stavom 1. ovog člana zakona – da samo jedno lice može biti nosilac stanarskog prava na isti stan. Prema pomenutoj zakonskoj odredbi, kada je stanarsko pravo stekao jedan od bračnih drugova, koji žive u zajedničkom domaćinstvu, nosilac stanarskog prava je i drugi bračni drug. Bračni drug koji je stekao svojstvo sunosioca stanarskog prava , to svojstvo zadržava i u slučaju razvoda braka u slučaju sporazuma o daljem zajedničkom korišćenju stana . Ovakav zaključak proizlazi iz odredbe člana 17. stav 2. Zakona o stambenim odnosima, koji je bio na snazi u vreme razvoda braka tužilje i pok. Predraga Mrkšića, a koja je predviđala mogućnost da bračni drugovi sporazumno odrede nosioca stanarskog prava ili da od luče da nastave korišćenje stana. Stoga, u konkretnoj situaciji, tužilja je i nakon razvoda braka, zadržala svojstvo sunosioca staranskog prava. Dalje, imajući u vidu da je u ovom slučaju otkupna cena stana umanjena ne samo na ime doprinosa za stambenu izgradnju uplaćivanog iz ličnog dohotka pok. Predraga Mrkšića, kao nosioca stanarskog prava, već i za doprinos koji je po tom osnovu uplaćivan iz dohotka tužilje, kao lica koje u momentu otkupa ima svojstvo sunosioca stanarskog prava, Ustavni sud nalazi da su razlozi koje su sudovi dali za svoju odluku, zasnovani na ustavnopravno prihvatljivoj primeni i tumačenju merodavnih odredaba materijalnog prava – Zakona o stambenim odnosima i Porodičnog zakona, te da stoga nisu osnovani navodi podnosioca o proizvoljnom postupanju suda na njegovu štetu.

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je utvrdio da podnosiocu ustavne žalbe osporenim presudama nije povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, pa je , saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 , 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), u ovom delu ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu u, odlučujući kao u prvom delu izreke.

6. Ispitujući postojanje pretpostavki za postupanje po ustavnoj žalbi u delu kojim se ističe povreda prava iz člana 36. stav 1. Ustava, Ustavni sud ukazuje da uslov koji mora postojati da bi se mogla ceniti povreda označenog prava, jeste različito postupanje sudova u identičnoj pravnoj i činjeničnoj situaciji. Kako podnosilac nije dostav io dokaze o tome da su sudovi poslednje instance u drugim postupcima različito postupali u istovetnim situacijama, Ustavni sud je ocenio da podnosilac samo formalno ističe povredu navedenog prava, što ustavnu žalbu ne čini dopuštenom.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, jer nisu ispunjene Ustavom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, rešavajući kao u drugom delu izreke.

7. Na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o zajedničkoj imovini stečenoj otkupom stana nakon razvoda

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti