Usvajanje ustavne žalbe zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao dve i po godine. U preostalom delu, žalba je odbijena jer je utvrđeno da je postupak pokrenut radi naplate za treće lice.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Snežana Marković, predsednik Veća i sudije Miroslav Nikolić, dr Tijana Šurlan, Tatjana Đurkić, dr Milan Škulić, Lidija Đukić, dr Nataša Plavšić i dr Dragana Kolarić, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi P. „D.“ d.o.o. B, sa sedištem u Beograd u, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 5. marta 20 20. godine, doneo je

O D L U K U

Usvaja se ustavna žalba P. „D.“ d.o.o. B. i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 43543/12 povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku , iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbija kao neosnovana.

O b r a z l o ž e nj e

1. P. „D.“ d.o.o. B, sa sedištem u Beogradu, podnelo je Ustavnom sudu, 1. aprila 2015. godine, preko punomoćnika V . K , advokata iz Beograda , ustavnu žalbu protiv rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 43543/12 od 8. oktobra 2012. godine i rešenja Drugog Osnovnog suda u Beogradu IPV(I). 3/13 od 29. januara 2015. godine , zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, prava na jednaku zaštitu prava i prava i na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1, člana 36. stav 1. i člana 58. Ustava , kao i zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava u izvršnom postupku koji je vođen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 43543/12 .

U ustavnoj žalbi je, pored ostalog, navedeno: da je podnosilac ustavne žalbe (u daljem tekstu: podnosilac) podneo predlog za izvršenje na osnovu sudskog poravnanja R. 821/05 , zaključenog pred Trećim opštinskim sudom u Beogradu; da je sudsko poravnanje zaključeno između R . R . i privrednog društva „A .“ d.o.o. Beograd; da je R . R . potraživanje iz sudskog poravnanja ustupio V . R, koji ga je dalje ustupio podnosiocu; da je izvršni sud osporenim rešenjima odbio kao neosnovan predlog za izvršenje, sa obrazloženjem da nisu ispunjeni uslovi iz člana 23. Zak ona o izvršenju i obezbeđenju i člana 438. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, jer izvršni dužnici nisu prethodno obavešteni o ustupanju potraživanja, zbog čega nije punovažan ugovor o ustupanju potraživanja; da obaveza obaveštenj a dužnika ne utiče na punovažnost izvršenog ustupanja; da je izvršni sud, takođe, izneo pravno stanovište da naknadni ugovor o ustupanju potraživanj a između R. R . i podnosioca, zaključen 16. aprila 2013. godine, nije punovažan, jer nije overen pred sudom , u smislu odredbe člana 2. stav 1. Zakona o overavanju prepisa, potpisa i rukopisa; da je takvo pravno stanovište protivzakonito, budući da je odredbom člana 2. stav 2. navedenog Zakona bilo propisano da overavanje prepisa, potpisa i rukopisa obavlja i opštinska uprava kao poverene poslove, a predmetni ugovor je zaključen pred Gradskom upravom opštine V; da je izvršni sud o prigovoru protiv rešenja o odbijanju predloga za izvršenje odlučio nakon više od dve godine od podnošenja tog pravnog sredstva, što je u suprotnosti sa načelom hitnosti u izvršnom postupku, a čime je podnosiocu povređeno i prav o na suđenje u razumnom roku; da su sudovi u Republici Srbiji dozvo ljavali izvršenje u situacijama kada dužnik nij e obavešten o izvršenom ustupanju.

Predloženo je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povredu označenih ustavnih prava i poništi osporeno drugostepeno rešenje. Podnosilac je, takođe, tražio i naknadu troškova na ime sastava ustavne žalbe.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku , izvršio uvid u priloženu dokumentaciju i spise izvršnog predmeta Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 43543/12, pa je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti koje su od značaja za odlučivanj e u ovoj ustavnopravnoj stvari :

Sudskim poravnanjem od 4. avgusta 2005. godine, zaključenim pred Trećim opštinskim sudom u Beogradu u predmetu P. 821/05, pored ostalog, obavezan o je privredno društvo „A .“ d.o.o. B . da R . R . iz Beograda, na ime izvršenja ugovorne obaveze, isplati novčani iznos od 1.108.990.062,98 dinara, sa zateznom kamatom počev od 1. jula 2005. godine do konačne isplate, u roku od 15 dana, pod pretnjom prinudnog izvršenja.

R. R . je ugovorom zaključenim 26. novembra 2007. godine, koji je overen pred Drugim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu Ov. 899/12, 13. marta 2012. godine, ustupio predmetno novčano potraživanje (iz navedenog sudskog poravnanja) V. R . iz Beograda . U članu 1. ugovora se konstatuje da je ustupilac potraživanja R . R . u teškom zdravstvenom stanju i da mu predstoji visoko rizična operacija u Ženevi. U članu 4. ovog ugovora je navedeno da je V . R, kao prijemnik potraživanja, obavezan da stečena novčana sredstva, imovinu ili kapital po ovom ugovoru podeli braći, sestri i majci, u svemu onako kako R . R, ako preživi operaciju, za života bude zahtevao, a ukoliko ne preživi operaciju, V . R . je dužan da svu stečenu imovinu i prava iz ugovora podeli ravnopravno braći A . i M, sestri N . i majci Z, tako da zajedno sa njim svi ravnopravno dele ovim ugovorom stečeni novac ili imovinu .

Iste ugovorne strane su 27. aprila 2009. godine zaključile „prvi“ aneks ugovora o ustupanju potraživanja, koji je overen pred Drugim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu Ov. 9007/12, dana 13. marta 2012. godine. U članu 1. aneksa je konstatovano da je R. R, shodno članu 3. stav a) osnovnog ugovora (članom 3. stav a) osnovnog ugovora od 26. novembra 2007. godine bilo je predviđeno da R . R, ukoliko preživi operaciju u Ženevi, zadržava pravo da u ime i za račun ugovora može potpisivati ugovore o pristupanju dugu, sa svim firmama gde je plasirana ili uložena njegova imovina ili kapital ili sa pravnim licima u koja se preseljava njegova imovina, odnosno kapital), 21. aprila 2009. godine potpisao ugovore o pristupanju dugu sa pravnim licima u koje je uložena ili preseljena imovina ili kapital (navedeno je sedam privrednih subjekata , od kojih su dva kasnije imala svojstvo izvršnih dužnika ), dok je u članu 2. ugovoreno da R. R . V . R . anek som ustupa sve potpisane ugovore o preuzimanju duga, pobrojane u prethodnom članu.

V. R . je ugovorom zaključenim 18. juna 2012. godine, koji je overen pred Drugim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu Ov. 23458/12, dana 21. juna 2012. godine, ustupio predmetno novčano potraživanje privrednom društvu „D.“ d.o.o. Beograd, ovde podnosiocu ustavne žalbe . U članu 3. ovog ugovora je navedeno da se prijemnik potraživanja obavezuje da će V . R, kao vlasniku ustupljenog potraživanja, kompletan iznos naplaćenog potraživanja od dužnika ili pr istupaoca dugu, umanjeno g za tri posto (3%) svojih troškova, isplatiti na njegov tekući, u roku od tri d ana od prispeća novca.

Podnosilac je 14. septembra 2012. godine , u svojstvu izvršnog poverioca, podneo Prvom osnovnom sudu u Beogradu predlog za izvršenje protiv privredn ih društ ava „S.“ d.o.o. Beograd, „K .“ d.o.o. Beograd i „B .“ d.o.o. Beograd, kao izvršnih dužnika, na osnovu predmetnog sudskog poravnanja, radi namirenja novčanog potraživanja.

Prvi osnovni sud u Beogradu je osporenim rešenjem I. 43543/12 od 8. oktobra 2012. godine odbio kao neosnovan predlog za izvršenje.

Izvršni poverilac je 17. oktobra 2012. godine izjavio prigovor proti v navedenog prvostepenog rešenja. Podneskom od 22. aprila 2013. godine (nakon nekoliko pismenih urgencija ), izvršni poverilac je obavestio sud da je , u međuvremenu , V . R , podnescima od 12. i 13. aprila 2013. godine, jednostrano raskinuo kako ugovor o ustupanju potraživanja od 26. novembra 2007. godine, sa aneksom od 27. aprila 2009. godine, u kome ima svojstvo prijemnika potraživanja, tako i ugovor od 18. juna 2012. godine, u kome ima svojstvo ustupaoca, te da je R. R, kao ponovni titular predmetnog potraživanja, isto ustupio izvršnom poveriocu ugovorom od 15. aprila 2013. godine, na koji način je on i dalje aktivno legitimisanim u ovom izvršnom postupku.

Navedenim ugovorom od 15. aprila 2013. godine, koji je narednog dana overen pred Odeljenjem za opštu upravu Grada Beograda – Gradska opština Voždovac u predmetu Ov. 19750, nakon konstatacije jednostranog raskida ranijih ugovora o ustupanju predmetnog potraživanja od strane V . R . (član 1.) i ugovorne odredbe o ustupanju predmetnog potraživanja privrednom društvu „D.“ d.o.o. Beograd, na osnovu sudskog poravnanja od 4. avgusta 2005. godine i sedam ugovora o pristupanju dugu od 21. aprila 2009. godine (član 2.), u članu 3. je ugovoreno da se prijemnik potraživanja obavezuje da će R. R, kao vlasniku ustupljenog potraživanja, kompletan iznos naplaćenog potraživanja od dužnika ili prustupaoca dugu , umanjeno za tri posto (3%) svojih troškova , isplatiti na njegov tekući račun , u roku od tri dana od prispeća novca.

Drugi osnovni sud u Beogradu je osporenim rešenjem IPV(I). 3/13 od 29. januara 2015. godine odbio kao neosnovan prigovor izvršnog poverioca i osporeno prvostepeno rešenje potvrdio u celini .

U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je, pored ostalog, navedeno: da je čitanjem potvrde Agencije za privred ne registre od 10. maja 2012. godine utvrđeno da je pravni sledbenik P. „A .“ d.o.o. Be ograd, privredno društvo „S.“ d.o.o. Beograd, a njegov pravni sledbe nik preduzeće „S .“ d.o.o. Beograd, ovde izvršn i dužnik prvog reda ; da je čitanjem ugovora o pristupanju dugu od 21. aprila 2009. godine utvrđeno da je isti zaključen između R . R . iz Beograda i privrednog društva „K .“ d.o.o. Beograd , ovde izvršnog dužnika drugog reda ; da je čitanjem ugovora o pristupanju dugu od 21. aprila 2009. godine utvrđeno da je isti zaključen između R. R . iz Beo grada i privrednog društva „ G.“ d.o.o. Beograd ; da je čitanjem potvrde Agencije za privredne registre od 7. maja 2012. godine utvrđeno da je privredno dru štvo „G .“ d.o.o. Beograd , rešenjem od 23. aprila 2009. godine , registrovalo promenu podataka , i to promenu naziva punog poslovnog imena u „G .“ d.o.o. Beograd, a potom rešenjem od 17. maja 2011. godine u „B.“ d.o.o. Beograd , ovde izvršnog dužnika trećeg reda ; da je ispitujući pravilnost pobijanog rešenja, u s mislu odred aba čl. 40. i 41. Zakona o izvršenju i obezb eđenju i čl . 386. i 402. Zakona o parničnom postupku u vezi člana 10. Z akona o izvršenju i obezbeđenju, veće tog suda našlo da je prigovor izvršnog poverioca neosnovan ; da je pravilno prvostepeni sud utvrdio da predlog izvršnog poverioca nije osnovan, u smislu odred aba člana 23. Zak ona o izvršenju i obezbeđenju i člana 438. stav 1. Zakona o obligacio nim odnosima, s obzirom na to da izvršni poverilac nije dokazao da su izvršni dužnici o bavešteni o ustupanju potraživanja između R . R . i V . R , a potom i da je V. R . predmetno potraživanje ustupio privrednom društvu „D.“ d.o.o. Beograd ; da ovo tim pre što je članom 438. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima izričito predviđena obaveza ustupioca da dužnika obavesti o izv ršenom ustupanju, a što u ovom slučaju ustupioci nisu učinili, što nije ni sporno, imajući u vidu navode izvršnog poverioca iz prigovora koji je i sam naveo da su izvršni dužnici bili obavešteni o ustupanju potraživa nja nakon podnošenja predloga za dozvolu izvršenja , i to tako što su urgirali kod postupaj ućih sudija da izvrše uvid i kopiranje predmeta; da obaveza ustupioca da obavesti duž nika o izvršenom ustupanju , koje je predviđeno članom 438. stav 1. 3 akona o obligacionim odnosima, nije izvršena tako što su se izvršni dužnici prvog, drugog i trećeg reda sami informisali o ustupljenom potraživanju uvidom u spise ovog predmeta, iz čega proizlazi da citirani ugovori o prenosu potraživanja nisu ispunili zakonom predivđene uslove za njihovu punovažnost, u smislu člana 438. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima, a u vezi ca članom 23. Z akona o izvršenju i obezbeđenju.

U obrazloženju ovog rešenja je dalje navedeno: da je p rilikom donošenja odluke sud imao u vidu i navode izvršnog poverioca da Zakon o izvršenju i obezbeđenju ne predviđa obavezu izvršnog poverioca da dostavi dokaz da je izvršni dužnik obavešten o promeni poverioca, te da sud ne može sam propisivati šta je izvršni poverilac dužan da podnese uz predlog, ali nalazi da ovi navodi nisu od uticaja na drugačiju odluku, a kod izričite obaveze na strani ustupioca da obavesti dužnika o izvršenom ustupanju ; da je prilikom donošenja odluke sud imao u vidu i podnesak izvršnog poverioca od 22. aprila 2012. godin e, u k ome je izvršni poverilac naveo da je V. R , dopisom od 12. aprila 20 13. godine , obavestio izvršnog pove rioca da jednostrano raskida ugovor o ustupanju potraživanja od 18. juna 2012. godine , a dopisom od 13. aprila 2010. g odine obavestio R. R . da jednostrano raskida ugovor o ustu panju potraživanja od 26. novembra 2007. godina , te da je dana 15. aprila 2013. godine zaključen novi ugovor o ustupanju potraživanja između R. R, kao ustupioca potraživanja i ovde izvršnog poverioca , kao sticaoca potraživa nja, čime se dokazuj e da je izvršni poverilac aktivno legitimisan u ovom postupku ; da navedeni ugovor , koji je overen pred upravom Gradske opštine V, pod brojem Ov. 19750, dana 16. aprila 2013. godine, nije od uticaja na drugačiju odlu ku u ovoj pravnoj stvari, iz razloga što isti ne predstavlja po zakonu overenu ispravu , u smislu odred aba č lana 23. Z akona o izvršenju i obezbeđenju, jer nije overen od strane nadlež nog suda , s aglasno odredbama člana 2 . Zakona o overevanju, potpisa, prepisa i rukopisa , već je overen od strane uprave Gradske opštine Voždovac.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega. Odredbom člana 36. stav 1. Ustava jemči se jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave. Odredbom člana 58. stav 1. Ustava jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona.

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br . 31/11 i 99/11 ) (u daljem tekstu: ZIO), koji se primenjivao u konkretnom slučaju , bilo je propisano: da se ovim zakonom uređuje postupak prinudnog ostvarivanja potraživanja i obezbeđenja potraživanja, na osnovu domaće ili strane izvršne ili verodostojne isprave ako posebnim zakonom nije drugačije određeno (član 1. stav 1.); da se postupak izvršenja i postupak obezbeđenja pokreću na predlog izvršnog poverioca ili po službenoj dužnosti kada je to zakonom određeno (član 2. stav 1.); da reči i izrazi upotrebljeni u ovom zakonu imaju sledeće značenje – „potraživanje“ označava pravo izvršnog poverioca da od izvršnog dužnika zahteva određeno davanje, činjenje, nečinjenje ili trpljenje, „izvršni poverilac“ označava lice čije se potraživanje ostvaruje u postupku izvršenja i obezbeđenja , „izvršni dužnik“ označava lice prema kome se ostvaruje potraživanje u postupku izvršenja i obezbeđenja (član 11. tač. 1) – 3)) ; da se izvršenje određuje i sprovodi i na predlog i u korist lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao izvršni poverilac, ako ono javnom ili u skladu sa zakonom overenom ispravom dokaže da je potraživanje na njega preneto ili da je na njega na drugi način prešlo pre ili u toku postupka, a ako to nije moguće, prenos ili prelaz potraživanja dokazuje se pravnosnažnom, odnosno konačnom odlukom donetom u parničnom, prekršajnom ili upravnom postupku (član 23. stav 1.) .

Odredbama glave XI Zakona o obligacionim odnosima („Službeni list SFRJ“, br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i „Službeni list SRJ“, br. 31/93, (22/99, 23/99, 35/99 i 44/99)) (u daljem tekstu: ZOO), koja nosi naziv „Promena poverioca ili dužnika“, propisano je : da poverilac može ugovorom zaključenim sa trećim preneti na ovoga svoje potraživanje, izuzev onog čiji je prenos zabranjen zakonom ili koje je vezano za ličnost poverioca, ili koje se po svojoj prirodi protivi prenošenju na drugoga (član 436. stav 1.); da za prenos potraživanja nije potreban pristanak dužnika, ali je ustupilac dužan obavestiti dužnika o izvršenom ustupanju, da je ispunjenje izvršeno ustupiocu pre obaveštenja o ustupanju punovažno i oslobađa dužnika obaveze, ali samo ako nije znao za ustupanje, inače obaveza ostaje i on je dužan da je ispuni prijemniku (član 438.).

Odredbama člana 2. Zakona o overavanju potpisa, rukopisa i prepisa („Službeni glasnik RS", broj 39/93) bilo je propisano : da overavanje potpisa, rukopisa i prepisa obavlja opštinski sud, ako ovim ili drugim zakonom nije drukčije određeno (stav 1.) ; da overavanje potpisa, rukopisa i prepisa obavlja i opštinska uprava kao poverene poslove (stav 2. ).

5. Ispitujući osnovanost navoda ustavne žalbe, Ustavni sud je najpre razmatrao istaknutu povredu prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava u izvršnom postupku koji je vođen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 43543/12. S tim u vezi, Ustavni sud je konstat ovao da je osporeni izvršni postupak započet 14. septembra 2012. godine, podnošenjem predloga za izvršenje Prvom osnovnom sudu u Beogradu, i da je pravnosnažno okončan donošenjem osporenog rešenja Drugog Osnovnog suda u Beogradu IPV(I). 3/13 od 29. januara 2015. godine. To znači da je osporeni izvršni postupak trajao dve i po godine. Ustavni sud smatra da se , i pored toga što je pojam razumne dužine trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca – složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, po stupanja nadležnih sudova koji vode postupak i prirode zahteva, navedeno trajanje postupka ne može opravdati nijednim od prethodno navedenih činilaca. Ovo prvenstveno zbog kratkih procesn ih rokov a, kako za odlučivanje o predlogu za izvršenje, tako i za odlučivanje o prigovoru, koji su bili propisani odredbama ZIO, te činjenic e da je izvršni sud odlučivao samo o osnovanosti predloga za izvršenje.

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu u delu kojim se ističe povred a prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava u predmetnom izvršnom postupku, pa je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ( „Službeni glasnik RS”, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), odlučio kao u prvom delu izreke.

6. Kako podnosilac nije tražio naknadu nematerijalne štete zbog povrede ustavnog prava, Ustavni sud je ocenio da samo utvrđenje povrede prava , u konkretnom slučaju, predstavlja adekvatnu satisfakciju za podnosioca.

7. Razmatrajući osnovanost ustavne žalbe u odnosu na osporene akt e, Ustavni sud konstatuje da podnosilac smatra da su mu njihovim donošenjem povređena prava na suđenje u razumnom roku i na jednaku zaštitu prava , zajemčena odredbama člana 32. stav 1. i člana 36. stav 1. Ustava . Polazeći od navod a ustavne žalbe, da podnosilac suštinski ukazuje na proizvoljnu primenu merodavnog prava, da se pozvao na član 32. stav 1. Ustava, da su u jednom delu ustavne žalbe isključivo osporeni akti i navedeni razlozi s tim u vezi , dok se u drugom osporava dužina trajanj a postupka, Ustavni sud je ustavnu žalbu u odnosu na osporene akte ispitivao sa aspekta prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava.

S tim u vezi, Ustavni sud naglašava da je pravilnu primenu merodavnog prava nadležan da ceni instancioni (viši) sud u zakonom propisanom postupku. Ustavni sud nije nadležan da ocenjuje pravilnost činjeničnih i pravnih zaključaka redovnih sudova, osim u slučaju kada je primena merodavnog prava bila očigledno proizvoljna, odnosno arbitrarna na štetu podnosioca ustavne žalbe, a što dalje može dovesti do povrede Ustavom zajemčenog prava na pravično suđenje.

Imajući u vidu navode ustavne žalbe koji se odnose na osporene akte , sporna ustavnopravna pitanj a su: 1) da li način na koji je izvršni sud, krećući se u granicama svoje nadležnosti, ispit ivao i ceni o punovažnost ugovora o ustupanju potraživanja, posebno pravne posledice neobaveštavanja dužnika o izvršenom ustupanju i overu ugovora , utiče na pravičnost postupka u celini i 2) da li je sporni izvršni postupak pokrenut i vođen sa ciljem namirenja podnosioca, kao izvršnog poverioca, te da li je osporenim aktima dovedena u pitanje pravičnost postupka koja treba da uživa ustavnosudsku zaštitu.

Razmatrajući prvo sporno pitanje, Ustavni sud ukazuje da član 438. ZOO, koji nosi naziv „Obaveštavanje dužnika“, u stavu 1. propisuje obavezu ustupioca da obavesti dužnika o izvršenom ustupanju. Ustavni sud dalje konstatuje da je za razumevanje pravnih posledica (ne)obaveštavanja dužnika o izvršenom ustupanju od pravnog značaja tumačenje člana 438. ZOO u celini, jer su pravne posledice neobaveštavanja dužnika o ustupljenom potraživanju propisane upravo odredbom člana 438. stav 2. ZOO . Ove pravne posledice ogledaju se u tome da je ispunjenje izvršeno ustupiocu pre obaveštenja o ustupanju punovažno i da oslobađa savesnog dužnika obaveze. Stoga Ustavni sud smatra da na pravnu valjanost ustupanja potraživanja ne utiče činjenica da dužnik (cesus) o ustupanju prethodno nije bio obavešten. Pored ovog jezičkog tumačenja, na isti zaključak upućuje i ciljno tumačenje člana 438. ZOO, jer ustupanje potraživanja za dužnika ne izaziva nikakvu pravnu promenu u pogledu obaveze koja ga tereti, budući da se j edina promena za dužnika ogleda u tome što on, umesto ustupiocu, nakon ustupanja potraživanja, duguje prijemniku.

Primenjujući navedeno na konkretan slučaj, Ustavni sud konstatuje da je predlog za izvršenje podnet na osnovu izvršne isprave – sudskog poravnanja R. 821/05 od 4. avgusta 2005. godine, zaključenog pred Trećim opštinskim sudom u Beogradu između R . R . i privrednog društva „A .“ d.o.o. Beograd . Nakon zaključenja sudskog poravnanja, R. R . je potraživanje iz sudskog poravnanja ustupio V . R, a V . R . je predmetno potraživanje dalje ustupio podnosiocu , bez prethodnog obaveštavanja dužnika o tome. Dakle, podnosilac ustavne žalbe, kao izvršni poverilac, podneo je predlog za izvršenje na osnovu sudskog poravnanja u kojem nije označen kao poverilac novčanog potraživanja. U smislu odredbe člana 23. stav 1. ZIO, izvršenje je moglo da se odredi i na predlog lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao poverilac, ako ono u skladu sa zakonom overenom ispravom dokaže da je potraživanje na njega preneto pre ili u toku postupka. Podnosilac je u izvršnom postupku ukazao na to da je predmetno novčano potraživanje iz sudskog poravnanja na njega preneto overenim ugovorom o ustupanju potraživanja. Osporenim rešenjima je pravnosnažno odbijen ka o neosnovan predlog za izvršenje, sa obrazloženjem da nisu ispunjeni uslovi iz člana 23. ZIO i člana 438. stav 1. ZOO, jer izvršni dužnici nisu prethodno obavešteni o ustupanju potraživanja, te da, po oceni izvršnog suda, nisu ispunjeni uslovi za punovažnost ugovora o ustupanju potraživanja. Ustavni sud dalje konstauje da je izvršni sud svoj stav i ocenu zasnovao samo na odredbi člana 438. stav 1. ZOO, dok odredbu iz stava 2. navedenog člana ZOO nije citirao, niti primenio. Imajući u vidu napred navedeno, Ustavni sud smatra da ocena izvršnog suda o pravnim posledicama (ne)obaveštavanja dužnika o izvršenom ustupanju podnosiocu nije zasnovana na svim relevantnim odredbama ZOO.

Kada je reč naknadnom ugovoru o ustupanju potraživanja Ov. 19750 od 15. aprila 2013. godine, kojim je ustupilac R. R . ustupio predmetno potraživanje podnosiocu, sud je u osporenom drugostepenom rešenju izneo ocenu da taj ugovor ne predstavlja zakonom overenu ispravu, u smislu odredbe člana 23. stav 1. ZIO. Ovo iz razloga što pomenuti ugovor nije overen pred sudom, saglasno odredbi člana 2. Zakona o overavanju prepisa, potpisa i rukopisa, već je overen od strane uprave Gradske opštine V.

S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje da je odredbom člana 2. stav 2. Zakona o overavanju prepisa, potpisa i rukopisa bilo izričito propisano da overavanje potpisa, rukopisa i prepisa obavlja i opštinska uprava kao poverene poslove, što je u konkretnoj situaciji bio slučaj, pri čemu navedenim zakonom, niti drugim zakonom, nije propisano da se ugovor o prenosu novčanih potraživanja mora overiti isključivo pred sudom.

Međutim, pored toga da li su ugovor i o ustupanju potraživanja , na osnovu kojih se podnosilac legitimisao kao izvršni poverilac, proizveli pravno dejstvo ( zbog neobaveštavanja dužnika) , odnosno da li ugovor od 15. aprila 2013. godine predstavlja u skladu sa zakonom overenu ispravu, čime se izvršni sud jedino bavio, Ustavni sud smatra da je za konačnu ocenu pravičnosti postupka i osporenih akata od značaja ocena Ustavnog suda u vezi sa drugim spornim pitanjem – da li je sporni izvršni postupak pokrenut i vođen sa ciljem namirenja podnosioca, kao izvršnog poverioca, te da li je osporenim aktima dovedena u pitanje pravičnost postupka koja treba da uživa ustavnosudsku zaštitu. S tim u vezi, dalje se postavlja pitanje sadržine predmetnih ugovora , konkretno, odredbi sadržanih u članu 3. oba ugovora . Prema navedenim ugovorn im odredb ama, podnosilac, kao prijemnik potraživanja, ima o je obavezu da nakon izvršene naplate od dužnika ili od preuzimalaca duga, u roku od tri dana, naplaćeni novac uplati na račun ustupioca V . R . (po ugovoru od 18. juna 2012. godine ), odnosno R. R . ( po ugovoru od 15. aprila 2013. godine ), a po odbitku tri posto (3%) svojih troškova.

Po shvatanju Ustavnog suda, iz takve ugovorne odredbe proizlazi da predmetni ugovori o ustupanju potraživanja zapravo n isu imali za cilj promenu poverioca u obligacionopravnom odnosu, s obzirom na to da podnosilac, kao prijemnik, t ime n ije postao titular predmetnog potraživanja, već samo lice koje će za ugovorenu proviziju od tri posto (3%) izvršiti naplatu potraživanja u svoje ime, ali za račun ustupioca. Pored navedenog, ukazuje se da čak i ugovor od 26. novembra 2007. godine, kojim je R. R . predmetno potraživanje ustupio V . R, ne predstavlja „pravo“ ustupanje potraživanja, u smislu promene poverioca u obligacionopravnom odnosu, već isti predstavlja ugovor sa određenim naslednopravnim dejstvima. Naime, ugovorom od 26. novembra 2007. godine V . R . je, za slučaj smrti R . R, stavljen u ulogu izvršioca njegovog zaveštanja, sa obavezom da naplaćeni iznos od predmetnog potraživanja raspodeli tačno određenim licima, onako kako to želi R . R .

Ustavni sud naglašava da je cilj izvršnog postupka da se postigne ostvarenje subjektivnog prava izvršnog poverioca, a da je predmetni izvršni postupak nesumnjivo pokrenut s ciljem namirenja trećeg lica, a ne označenog izvršnog poverioca, ovde podnosioca ustavne žalbe. Ustavni sud dalje zaključuje da se u konkretnom slučaju radi i o jednom obliku zloupotreb e prava na pristup sudu u izvršnom postupku , koja, i pored konstatovanih propusta izvršnog suda, ne može uživati ustavnosudsku zaštitu . Stoga uočeni propusti izvršnog suda u tumačenj u i primen i relevantnih odredaba ZIO, ZOO, kao i Zakona o overavanju prepisa, potpisa i rukopisa, po oceni Ustavnog suda, ne dovode u pitanje pravičnost predmetnog izvršnog postupka i osporenih rešenja , što je Ustavni sud jedino nadležan da ceni.

Polazeći od iznetog, Ustavni sud je utvrdio da osporenim rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 43543/12 od 8. oktobra 2012. godine i rešenjem Drugog osnovnog suda u Beogradu IPV(I). 3/13 od 29. januara 2015. godine nije povređeno pravo podnosioca na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, pa je, saglasno odredb i člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, u stavnu žalbu u tom delu odbio, odlučujući kao u drugom delu izreke.

8. S obzirom na to da uz ustavnu žalbu nisu priložene odluke kojima bi se argumentovala tvrdnja o nejednakom postupanju sudova u identičnim činjeničnim i pravnim situacijama, Ustavni sud istaknutu povred u prava na jednaku zaštitu prava iz člana 36. stav 1. Ustava nije posebno razmatrao. Što se tiče povrede prava na imovinu iz člana 58. Ustava, Ustavni sud nalazi da podnosilac svoje tvrdnje o povredi ovog prava bliže ne obrazlaže, već ih, u stvari, izvodi iz navoda koje je Sud cenio sa aspekta prava na pravično suđenje.

U pogledu zahteva podnosioca za naknadu troškova na ime sastava ustavne žalbe, Ustavni sud podseća da je u svojoj dosadašnjoj praksi više puta razmatrao navedeno pitanje, te da je zauzeo stav da, u smislu člana 6. Zakona o Ustavnom sudu, nema osnova za naknadu troškova postupka pred Ustavnim sudom. S tim u vezi, Ustavni sud se poziva na obrazloženje koje je dato, pored mnogih drugih, u Odluci Už-633/2011 od 8. maja 2013. godine (videti internet stranicu Ustavnog suda na: www.ustavni.sud.rs).

9. Na osnovu svega iznetog i odred aba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Snežana Marković, s.r.

Usvajanje ustavne žalbe zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti