Ustavnost rešenja o protivizvršenju nakon ukidanja izvršne isprave od strane Vrhovnog suda

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu, nalazeći da rešenjima o protivizvršenju nisu povređena prava podnositeljke. Protivizvršenje je zakonito određeno jer je pravnosnažna presuda, na osnovu koje je sprovedeno prvobitno izvršenje (iseljenje), preinačena odlukom Vrhovnog suda Srbije.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-2449/2009
16.06.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Ljiljane Berar iz Novog Sada, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 16. juna 2011. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Ljiljane Berar izjavljena protiv rešenja Opštinskog suda u Kruševcu I. 61/09 od 14. septembra 2009. godine i rešenja Okružnog suda u Kruševcu Gž. 1886/09 od 5. novembra 2009. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Ljiljana Berar iz Novog Sada je 10. decembra 2009. godine, preko punomoćnika Vojislave Dragović Tubić, advokata iz Novog Sada, izjavila ustavnu žalbu protiv rešenja Opštinskog suda u Kruševcu I. 61/09 od 14. septembra 2009. godine i rešenja Okružnog suda u Kruševcu Gž. 1886/09 od 5. novembra 2009. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je navedeno: da podnositeljki ustavne žalbe kao ranijem izvršnom poveriocu od strane Opštinskog suda u Kruševcu nije dostavljen predlog za protivizvršenje, kao inicijalni akt u izvršnom postupku za koji je predviđeno lično dostavljanje, već je dostavljen njenom punomoćniku iz postupka izvršenja; da su postupak izvršenja i protivizvršenja dva različita postupka i da punomoćnik u izvršnom postupku nema ovlašćenja da zastupa stranku u postupku protivizvršenja; da je na opisani način podnositeljki povređeno pravo na pravično suđenje; da je podnositeljki povređeno i pravo na mirno uživanje svojine stečene na osnovu zakona; da je pravo svojine na predmetnom stanu stekla ugovorom o otkupu stana broj Ov. 2304/94 iz 1994. godine.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 58. stav 1. Ustava je zajemčeno mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Izvršni dužnik u postupku koji je vođen pred Opštinskom sudu u Kruševcu (u daljem tekstu: Opštinski sud) u predmetu I1. 12/08 je 25. juna 2009. godine, podneo je istom sudu predlog za protivizvršenje kojim je traženo da se naloži izvršnom poveriocu, ovde podnositeljki ustavne žalbe, da se u roku od osam dana od dana prijema rešenja, sa svim licima i stvarima iseli iz stana broj 8 u ulici Damjana Maksića broj 22 u Kruševcu i isti preda izvršnom dužniku u državinu i na korišćenje. U obrazloženju predloga je, pored ostalog, navedeno: da je Opštinski sud postupajući po predlogu izvršnog poverioca 6. marta 2008. godine doneo rešenje o dozvoli izvršenja I1. 12/08, radi prinudnog iseljenja izvršnog dužnika iz stana broj 8 u ulici Damjana Maksića broj 22 u Kruševcu, predajom toga stana slobodnog od lica i stvari u državinu i na korišćenje izvršnom poveriocu; da je rešenje o izvršenju I1. 12/08 od 6. marta 2008. godine doneto na osnovu izvršne isprave, presude Opštinskog suda P. 876/06 od 18. januara 2007. godine, kojom je - u stavu prvom izreke odbijen tužbeni zahtev tužioca (izvršnog dužnika) kojim je traženo da se utvrdi da tuženi (izvršni poverilac) nema svojstvo nosioca stanarskog prava na predmetnom stanu, te da je tužilac isključivi nosilac toga prava, u stavu drugom izreke tužilac je obavezan da se sa licima i stvarima iseli iz predmetnog stana i da ga preda tuženom u državinu i na korišćenje, u stavu trećem izreke tužilac je obavezan da tuženom naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 107.000 dinara; da je presuda Opštinskog suda P. 876/06 od 18. januara 2007. godine postala pravnosnažna 30. oktobra 2007. godine, kada je Okružni sud u Kruševcu (u daljem tekstu: Okružni sud) doneo presudu Gž. 1998/07 kojom je potvrdio prvostepenu presudu; da je pravnosnažna presuda Opštinskog suda P. 876/06 od 18. januara 2007. godine izvršena 10. marta 2009. godine, kada je Opštinski sud sproveo iseljenje izvršnog dužnika iz predmetnog stana.

Dalje je navedeno: da je presudom Vrhovnog suda Srbije Rev. 1293/08 od 26. februara 2009. godine usvojena revizija tužioca i preinačena presuda Okružnog suda Gž. 1998/07 od 30. oktobra 2007. godine, tako što je usvojen tužbeni zahtev tužioca (izvršnog dužnika) i utvrđeno da tuženi (izvršni poverilac) nema svojstvo nosioca stanarskog prava na predmetnom stanu i da je tužilac isključivi nosilac stanarskog prava na predmetnog stanu; da je istom presudom odbijen protivtužbeni zahtev tuženog u delu u kome je traženo da se utvrdi da tužilac nema svojstvo nosioca stanarskog prava na predmetnom stanu, kao i u delu u kome je obavezan da se iseli iz stana i preda ga u državinu i na korišćenje tuženom; da je revizijska presuda uručena punomoćniku tuženog 2. juna 2009. godine; da s obzirom na to da je izvršni dužnik iseljen prinudnim putem iz predmetnog stana, predložio je protivizvršenje radi vraćanja u posed stana broj 8 u ulici Damjana Maksića broj 22 u Kruševcu, odnosno iseljenje izvršnog poverioca iz navedenog stana i predaju istog, slobodnog od lica i stvari, u državinu i na korišćenje izvršnom dužniku.

Opštinski sud je 14. septembra 2009. godine doneo osporeno rešenje I. 61/09 kojim je odredio predloženo protivizvršenje. Postupajući po žalbi izvršnog poverioca, Okružni sud je doneo osporeno rešenje Gž. 1886/09 od 5. novembra 2009. godine kojim je žalbu odbio kao neosnovanu i potvrdio rešenje Opštinskog suda I. 61/09 od 14. septembra 2009. godine. U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je, pored ostalog, navedeno da se u žalbi izvršnog poverioca neosnovano ističe da presuda Vrhovnog suda Srbije Rev. 1293/08 od 26. februara 2009. godine na osnovu koje je određeno protivizvršenje nema svojstvo izvršne isprave u smislu člana 50. Zakona o izvršnom postupku, s obzirom da te navode izvršni poverilac nije potkrepio dokazima. Istaknuto je da navedena presuda Vrhovnog suda Srbije ima svojstvo izvršne isprave, a da je pismeni otpravak iste izvršni poverilac primio pre 19. septembra 2009. godine, kada je izjavio žalbu na pobijano rešenje, iz čega proizlazi da je istakao rok od 15 dana za dobrovoljno ispunjenje obaveze iz izvršne isprave. Takođe je istaknuto da su neosnovani navodi žalbe da izvršnom poveriocu nije dostavljeno rešenje kojim je određeno protivizvršenje, budući da je protiv tog rešenja izjavio žalbu. Dalje je navedeno da kako izvršni poverilac koji je obveznik protivizvršenja nije naveo nijedan od razloga koji ukazuju na pogrešnu primenu odredaba čl. 59. do 61. Zakona o izvršnom postupku, to je žalba odbijena kao neosnovana i potvrđeno prvostepeno rešenje, saglasno odredbama člana 387. stav 1. tačka 2) u vezi člana 388. Zakona o parničnom postupku i člana 27. Zakona o izvršnom postupku.

4. Odredbama čl. 59. do 62. Zakona o izvršnom postupku (''Službeni glasnik RS'', broj 125/04) (u daljem tekstu: ZIP) je uređen postupak protivizvršenja.

Članom 59. ZIP je propisano: da pošto je izvršenje već sprovedeno, izvršni dužnik može sudu podneti predlog za protivizvršenje, zahtevajući da mu izvršni poverilac vrati ono što je izvršenjem dobio, ako je - 1) izvršna isprava pravosnažno ukinuta, preinačena, poništena ili na drugi način stavljena van snage, 2) u toku izvršnog postupka dobrovoljno izmirio poveriočevo potraživanje, 3) rešenje o izvršenju pravosnažno ukinuto ili preinačeno, 4) pravosnažnom sudskom odlukom utvrđena nedopustivost izvršenja (stav 1.); da se predlog za protivizvršenje iz razloga određenih u tač. 1), 3) i 4) stava 1. ovog člana može podneti u roku od 30 dana od dana dostavljanja odluke izvršnom dužniku, a iz razloga u tački 2) stava 1. ovog člana, u roku od 15 dana od dana okončanja izvršnog postupka (stav 2.); da izvršni dužnik ne može pre isteka rokova određenih ovim članom svoje potraživanje ostvarivati u parničnom postupku (stav 3.).

Odredbama člana 60. ZIP je propisano: da će predlog za protivizvršenje sud dostaviti izvršnom poveriocu i naložiti mu da se u roku od tri dana od dana prijema izjasni o tom predlogu (stav 1.); da ako u ostavljenom roku izvršni poverilac ospori predlog, sud će doneti odluku, uz mogućnost održavanja ročišta (stav 2.); da će rešenjem kojim usvaja predlog sud naložiti izvršnom poveriocu da u roku od osam dana vrati izvršnom dužniku ono što je izvršenjem primio (stav 3.); da žalba na rešenje iz prethodnog stava odlaže njegovo izvršenje (stav 4.); da ako je izvršenje sprovedeno radi naplate novčanog potraživanja, sud će na predlog izvršnog dužnika odrediti naplatu zatezne kamate po propisanoj stopi na iznos novčanih sredstava na kojima je izvršenje sprovedeno od dana sprovođenja izvršenja do dana povraćaja sredstava (stav 5.).

Odredbe člana 61. ZIP propisuju: da će na osnovu pravosnažnog i izvršnog rešenja kojim je izvršnom poveriocu naloženo da izvršnom dužniku vrati ono što je izvršenjem primio, sud na predlog izvršnog dužnika doneti rešenje o protivizvršenju (stav 1.); da se protivizvršenje sprovodi po odredbama ovog zakona.

Odredbe člana 62. ZIP propisuju: da se neće usvojiti predlog za protivizvršenje ako se traži povraćaj predmeta u pogledu koga su nastupile takve stvarne ili pravne promene da povraćaj više nije moguć (stav 1.); da u tom slučaju izvršni dužnik može svoje pravo ostvarivati u parničnom postupku i pre isteka roka za podnošenje predloga za protivizvršenje (stav 2.).

5. Ustavni sud je u sprovedenom postupku po ustavnoj žalbi, kao prethodno razmatrao pitanje da li rešenje suda kojim je određeno protivizvršenje predstavlja pojedinačni akt koji može biti osporen u postupku zaštite Ustavom zajemčenih prava. U vezi toga, Ustavni sud pre svega napominje da se postupak protivizvršenja može pokrenuti tek nakon okončanja postupka izvršenja. Specifičnost izvršnog postupka se ogleda u tome što on nema za cilj meritorno rešenje spora, već se izvršni postupak redovno vodi pošto je spor na autoritativan i konačan način već rešen i pošto je dužnik već obavezan na određeno ponašanje (videti Odluku Ustavnog suda Už-1338/2008 od 11. novembra 2010. godine). Ustavni sud, takođe, podseća na praksu Evropske komisije za ljudska prava koja je, odlučujući o primenjivosti garancija sadržanih u pravu na pravično suđenje iz člana 6. stav 1. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda na izvršni postupak, zaključila da se odluke koje donosi sud u postupku izvršenja pravnosnažne presude nužno ne odnose na novo i posebno određivanje građanskih prava i obaveza, u poređenju sa postupkom koji je prethodio izvršnom postupku i odlukom koja je rezultat tog postupka (videti Odluku u predmetu Anton Dornbach protiv Savezne Republike Nemačke, broj 11258/84 oi 46 i Odluku Ustavnog suda Už-87/2009 od 17. decembra 2009. godine).

Što se tiče postupka protivizvršenja, Ustavni sud ukazuje da je taj postupak specifičan i da se donekle razlikuje od postupka izvršenja. Naime, institut protivizvršenja je nastao zbog toga što se u izvršnom postupku može dogoditi da se izvršenje sprovede do kraja i da se poverilac namiri, iako za to nije bilo zakonskih pretpostavki u trenutku pokretanja postupka ili zato što su neke od tih pretpostavki prestale tokom postupka izvršenja. Takvo namirenje poverioca se ne može smatrati punovažnim, jer je od dužnika primio izvršenje obaveze po pravnom osnovu koji je prestao da postoji. U takvoj situaciji, dužnik može na dva načina tražiti povraćaj datog, ili pokretanjem postupka protivizvršenja ili podnošenjem tužbe zbog sticanja bez osnova. Specifičnost postupka protivizvršenja se ogleda i u činjenici da je u postupku protivizvršenja dozvoljeno utvrđivanje spornih činjenica na način kako to čini sud u parničnom postupku (videti Odluku Ustavnog suda Už-36/2007 od 22. decembra 2009. godine). Dakle, rešenje kojim je usvojen predlog za protivizvršenje, odnosno kojim je utvrđeno pravo izvršnog dužnika na protivizvršenje i naloženo izvršnom poveriocu da vrati ono što je izvršenjem dobio, ima svojstvo kondemnatorne odluke i izvršne isprave. S obzirom na izloženo, Ustavni sud je stanovišta da rešenjem kojim je određeno protivizvršenje, mogu biti povređena ili uskraćena prava zajemčena Ustavom, te da je takav akt podoban da bude predmet ocene u postupku po ustavnoj žalbi.

6. Ocenjujući razloge i navode iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta navedenih odredaba Ustava i zakona, Ustavni sud je utvrdio da osporenim rešenjima nisu povređena ustavna prava podnosioca ustavne žalbe.

Ustavni sud je ocenio da su rešenja koje su ustavnom žalbom osporena, doneli zakonom ustanovljeni sudovi, u granicama svojih nadležnosti i u postupku sprovedenom u skladu sa odredbama ZIP. Po oceni Ustavnog suda, obrazloženja osporenih rešenja su zasnovana na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni merodavnog prava, a suprotna tvrdnja podnositeljke ustavne žalbe predstavlja izraz njene subjektivne ocene o pogrešnoj primeni relevantnih odredaba procesnog prava kojima je uređen postupak izvršenja.

Naime, redovni sudovi su osporena rešenja zasnovali na činjenici da je pravni osnov izvršenja prestao da postoji i da je ispunjen uslov iz člana 59. stav 1. tačka 1) ZIP, jer je izvršna isprava – presuda Okružnog suda Gž. 1998/07 od 30. oktobra 2007. godine, kojom je potvrđena prvostepena presuda Opštinskog suda P. 876/06 od 18. januara 2007. godine, preinačena presudom Vrhovnog suda Srbije Rev. 1293/08 od 26. februara 2009. godine. Takođe, redovni sudovi su dali obrazložene navode koji se odnose na tvrdnju da prvostepeno rešenje nije lično dostavljeno podnositeljki ustavne žalbe, konstatujući pri tome da su isti neosnovani, jer je podnositeljka blagovremeno izjavila žalbu protiv prvostepenog rešenja.

Razmatrajući istaknutu povredu Ustavom zajemčenog prava na imovinu, Ustavni sud, pre svega, konstatuje da rešavanje imovinskih sporova pred sudovima nužno ima za posledicu donošenje nepovoljne odluke za jednu od stranaka u postupku. Međutim, činjenica da je jedna stranka neizbežno neuspešna, sama po sebi, nije dovoljna da bi se utvrdila povreda njenog Ustavom zajemčenog prava na imovinu. Mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona koje se jemči odredbom člana 58. stav 1. Ustava, prvenstveno se odnosi na akte javne vlasti, odnosno mere koje preduzima država u cilju ograničenja ili oduzimanja imovine nekog lica. Za razliku od sporova koji se vode zbog mešanja države u nečiju imovinu, u imovinskim sporovima između pojedinaca, povreda imovinskih prava koja nesporno spadaju u domen građanskih prava, prvenstveno treba da bude sagledana u odnosu na procesne garancije iz člana 32. stav 1. Ustava. Imajući u vidu da je Ustavni sud ocenio da osporenim rešenjima u postupku protiv izvršenja podnositeljki nije povređeno pravo na pravično suđenje, to joj ni Ustavom zajemčeno pravo na imovinu nije moglo biti povređeno.

7. Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je utvrdio da je ustavna žalba nije osnovana, te je, na osnovu odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', broj 109/07), ustavnu žalbu u celini odbio kao neosnovanu.

Saglasno odredbi člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Ustavnost rešenja o protivizvršenju nakon ukidanja izvršne isprave od strane Vrhovnog suda

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti