Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku pokrenutom 2002. godine koji još nije okončan. Podnosiocu je dosuđena naknada nematerijalne štete od 900 evra i naloženo je okončanje postupka.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi N. P . iz B, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 21. maja 2014. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba N. P . i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji se vodi pred Drugim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 60838/10 povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije .

2. Nalaže se Drugom osnovnom sudu u Beogradu da okonča izvršni postupak iz tačke 1. u skladu sa zakonom.

3. Utvrđuje se pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 900 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde.

O b r a z l o ž e nj e

1. N. P . iz B . je 6. juna 2011. godine podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. U stava Republike Srbije u izvršnom postupku koji se vodi o pred Četvrtim opštinskim sudom u Beogradu u predmetu I. 282/02.

Podnosilac ustavne žalbe navodi da predmetni izvršni postupak i dalje traje i pored više njegovih urgencija kojim je tražio da sud sprovede izvršenje, pa smatra da je u konkretnom slučaju povređeno njegovo pravo na suđenje u razumnom roku. Predlaže da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i utvrdi podnosiocu pravo na naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava ili slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbom člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', br. 109/07, 99/11 i 18/13 - Odluka US) propisano je da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Drugog osnovnog suda u Beogradu I. 60838/2010 (koji je sada nadležan za sprovođenje izvršenja), te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari :

Izvršni poverilac, ovde podnosilac ustavne žalbe, podneo je 26. septembra 2002. godine Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika Đ.Ž, a na osnovu pravnosnažnog i izvršnog rešenja Petog opštinskog suda u Beogradu P. 156/97 od 23. maja 1997. godine, kojim je dužnik obavezan da isplati poveriocu iznos od 16.577,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 24. januara 1994. godine pa do isplate, kao i troškove parničnog postupka u iznosu od 80,00 dinara. Predložio je da se izvršenje sprovede popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je 30. septembra 2002. godine doneo rešenje I. 282/02, kojim je usvojio navedeni predlog izvršnog poverioca i odredio troškove izvršenja u iznosu od 1.660,00 dinara.

U zapisniku o popisu i proceni od 9. maja 2008. godine je konstatovano da je sudski izvršitelj izašao na lice mesta i da je uručio izvršnom dužniku rešenje o izvršenju, pozivajući ga da izmiri dug prema izvršnom poveriocu, te da je dužnik izjavio da je nezaposlen i da nema novca, a da izvršitelj u kući dužnika nije našao pokretne stvari koje bi mogle biti predmet prodaje.

Izvršni poverilac je 23. juna 2008. godine predložio da prvostepeni sud ponovi popis pokretnih stvari izvršnog dužnika, tražeći da bude obavešten o vremenu i mestu popisa.

Izvršni poverilac je urgencijom od 16. marta 2009. godine tražio da izvršni sud nastavi s postupanjem u ovom predmetu.

Nakon stupanja na snagu i početka primene Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva iz 2008. godine i Zakona o uređenju sudova iz 2008. godine, prinudno izvršenje je nastavljeno pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu kao stvarno i mesno nadležnim sudom. Navedeni prvostepeni sud je 25. jula 2011. godine doneo zaključak I. 60838/10, kojim je odredio da će se popis i procena pokretnih stvari izvršnog dužnika obaviti 11. avgusta 2011. godine.

Izvršni poverilac je podneskom od 9. avgusta 2011. godine predložio da se zbog godišnjeg odmora odloži sprovođenje izvršenja posle 20. septembra 2011. godine.

Prvi osnovni sud u Beogradu je 15. avgusta 2011. godine doneo zaključak I. 60838/10, kojim je odredio da će se popis i procena pokretnih stvari izvršnog dužnika obaviti 23. septembra 2011. godine.

U zapisniku o popisu i proceni od 23. septembra 2011. godine je konstatovano da je sudski izvršitelj izašao na lice mesta i da nije našao pokretne stvari koje bi mogle biti predmet prodaje.

Izvršni poverilac je 26. septembra 2011. godine predložio da se izvršenje sprovede na celokupnoj imovini izvršnog dužnika, u smislu odredaba člana 20. Zakona o izvršenju i obezbeđenju.

Prvostepeni sud je 15. oktobra 2011. godine naložio izvršnom poveriocu da dostavi podatak o matičnom broju izvršnog dužnika ili druge lične podatke o dužniku, kako bi sud mogao da prikupi informacije o ostaloj imovini dužnika. Izvršni poverilac je 24. oktobra 2011. godine postupio po nalogu izvršnog suda.

Prvi osnovni sud u Beogradu je 5. marta 2012. godine doneo rešenje I. 60838/10, kojim je naložio izvršnom dužniku da u roku od pet radnih dana od dana prijema ovog rešenja dostavi sudu overenu izjavu o imovini.

Izvršni dužnik je 16. marta 2012. godine dostavio prvostepenom sudu izjavu o imovini, ističući da prima penziju.

Prvi osnovni sud u Beogradu je 22. marta 2013. godine naložio Republičkom fondu za penzijsko i invalidsko osiguranje da dostavi podatak o tome da li je izvršni dužnik korisnik penzije. Navedeni fond je 10. aprila 2013. godine obavestio prvostepeni sud da je izvršni dužnik korisnik penzije i da mu se isplata vrši preko Filijale za Grad Beograd.

Prvi osnovni sud u Beogradu je 23. aprila 2013. godine doneo zaključak I. 60838/10, kojim je promenio sredstvo izvršenja i odredio da se izvršenje sprovede plenidbom 2/3 penzije koju izvršni dužnik ostvaruje kod RF PIO – Filijale u Beogradu.

Prvi osnovni sud u Beogradu je rešenjem I. 60838/10 od 28. avgusta 2013. godine odbacio kao nedozvoljen prigovor izvršnog dužnika izjavljen protiv navedenog zaključka.

Nakon stupanja na snagu i početka primene Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva iz 2013. godine, Drugi osnovni sud u Beogradu je nadležan za dalje sprovođenje izvršenja.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju se povredu poziva podnosilac ustavne žalbe, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Zakon o izvršnom postupku iz 2000. godine i Zakon o izvršenju i obezbeđenju iz 2011. godine, koji su se primenjivali na predmetni izvršni postupak, afirmisali su načelo hitnog postupanja suda u ovoj vrsti građansko–sudskog postupka.

5. Razmatrajući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti koje se odnose na osporeni sudski postupak, Ustavni sud je utvrdio da je ovaj izvršni postupak pokrenut 26. septembra 2002. godine , podnošenjem predloga podnosioca za izvršenje Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu i da prinudno izvršenje još nije okončano, uzimajući u obzir da je izvršni dužnik u skladu sa zaključkom Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 60838/10 od 23. aprila 2013. godine samo u neznatnom delu izmirio dug prema podnosiocu.

Sa druge strane, ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ispituje povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud je utvrdio da je period u kome se građanima Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom stupanja na snagu Ustava Republike Srbije. Međutim, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu, Ustavni sud je ocenio da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnosti roka trajanja izvršnog postupka uzme u obzir i period trajanja postupka koji je prethodio stupanju Ustava na snagu.

U tom smislu, Ustavni sud je utvrdio da predmetni izvršni postupak traje već 11 godina i sedam meseci, što, samo po sebi, ukazuje na činjenicu da izvršenje nije sprovedeno u okviru razumnog roka. S obzirom na navedeno, a imajući u vidu prirodu izvršnog postupka u kome poverioci na prinudan način ostvaruju potraživanja utvrđena sudskim odlukama, Ustavni sud nalazi da, i pored toga što je pojam razumne dužine trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca - složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca kao stranke u postupku, postupanja nadležnih sudova koji vode postupak i prirode zahteva, odnosno značaja prava o kome se raspravlja za podnosioca, enormno dugo trajanje ovog izvršnog postupka ne može biti opravdano nijednim od prethodno navedenih činilaca koji mogu opredeljujuće uticati na njegovu dužinu. Budući da je u ovom izvršnom postupku kao sredstvo izvršenja najpre određena prodaja pokretnih stvari izvršnog dužnika, Ustavni sud je ocenio da načelo hitnog postupanja iz člana 4. stav 1. Zakona o izvršnom postupku iz 2000. godine (koji se primenjivao na ovaj predmet u najvećem delu njegovog trajanja) podrazumeva i obavezu suda da hitno dostavi izvršnom dužniku rešenje o izvršenju uz poziv dužniku da plati novčani iznos na ime duga, odnosno da što pre pristupi ostalim izvršnim radnjama - popis i procena stvari, prodaja stvari i namirenje izvršnog poverioca od iznosa dobijenog prodajom, u slučaju da dužnik ne postupi po nalogu i ne ispuni dobrovoljno obavezu. Polazeći od iznetog, a imajući u vidu da je sudski izvršitelj Četvrtog opštinskog suda u Beogradu dostavio dužniku rešenje o izvršenju tek nakon pet godina i sedam meseci od dana donošenja rešenja i da prvostepeni sud u periodu od 9. maja 2008. do 25. jula 2011. godine nije preduzimao radnje u cilju sprovođenja izvršenja, Ustavni sud je zaključio da se takvo postupanje izvršnih sudova u ovom predmetu ne može smatrati efikasnim, u smislu odredbe člana 4. stav 1. Zakona o izvršnom postupku iz 2000. godine.

Iz iznetih razloga, Ustavni sud je ocenio da je, u konkretnom slučaju, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, pa je ustavnu žalbu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, i odlučio kao u tački 1. izreke.

6. S obzirom na to da je Prvi osnovni sud u Beogradu promenio sredstvo izvršenja i odredio da se izvršenje sprovede plenidbom 2/3 penzije koju izvršni dužnik ostvaruje kod Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje – Filijala u Beogradu i da izvršni sud prema odredbi člana 77. Zakona o izvršenju i obezbeđenju ima obavezu da po namirenju izvršnog poverioca donese odluku o zaključenju izvršnog postupka, Ustavni sud je na osnovu odredbe člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu u tački 2. izreke naložio Drugom osnovnom sudu u Beogradu (koji je prema odredbama Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva iz 2013. godine sada stvarno i mesno nadležan sud za sprovođenje ovog izvršenja) da okonča predmetni izvršni postupak u skladu sa zakonom.

7. Sud je, u smislu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 3. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava na suđenje u razumnom roku, u ovom slučaju, ostvari utvrđivanjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 900 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu da je ukupnom trajanju postupka u određenoj meri doprineo i podnosilac ustavne žalbe i da je on u neznatnoj meri namirio svoje potraživanje, te je uzeo u obzir ekonomsko-socijalne prilike u Republici Srbiji, praksu ovoga suda i Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenima pruža odgovarajuće zadovoljenje.

8. Saglasno izloženom, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti