Odbijanje ustavne žalbe u vezi sa sticanjem svojstva zakupca stana

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu vlasnika stana, ocenjujući da odluka Apelacionog suda kojom je tužiocu priznato svojstvo zakupca na neodređeno vreme nije proizvoljna. Utvrđeno je da postupak nije povredio pravo na pravično suđenje niti pravo na imovinu.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-2647/2014
17.03.2016.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, dr Bosa Nenadić, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Milana Galetića iz Novog Sada, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 17. marta 2016. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Milana Galetića izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 2248/13 od 23. januara 2014. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Milan Galetić iz Novog Sada je, 24. marta 2014. godine, preko punomoćnika Jovana Čulajevića, advokata iz Novog Sada, Ustavnom sudu podneo ustavnu žalbu protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 2248/13 od 23. januara 2014. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi se, pored ostalog, navodi: da je osporenom presudom Apelacionog suda u Novom Sadu preinačena presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P. 8693/12 od 19. marta 2013. godine, tako što je utvrđeno da je tužilac Dragomir Pajović stekao svojstvo zakupca na neodređeno vreme na stanu koji se nalazi u vlasništvu podnosioca ustavne žalbe, inače tuženog u predmetnom sporu; da je drugostepeni sud na konkretan slučaj primenio Zakon o stambenim odnosima iz 1973. godine, uprkos tome što je poslednji zakoniti nosilac stanarskog prava na predmetnom stanu, Ruža Pajović, baba tužioca, preminula 1989. godine, kada je na snazi bio Zakon o stambenim odnosima iz 1985. godine; da se tužilac, kao unuk nosioca stanarskog prava, nije smatrao članom porodičnog domaćinstva, na osnovu člana 9. stav 2. Zakona o stambenim odnosima iz 1985. godine; da otac tužioca, nakon smrti svoje majke, pokojne Ruže Pajović, nije preduzeo zakonom propisane radnje za sticanje svojstva nosioca stanarskog prava na predmetnom stanu (zaključenje ugovora o korišćenju stana), iz kog razloga to svojstvo nikada nije stekao; da je drugostepeni sud, međutim, ocenio da je otac tužioca postao nosilac stanarskog prava, samo zbog činjenice da je u predmetnom stanu, kao član porodičnog domaćinstva Ruže Pajović, živeo pre 29. jula 1973. godine, kada je počeo da se primenjuje Zakon o stambenim odnosima, na koji se pozvao; da time što je tužiocu primenom pogrešnog zakona utvrđeno svojstvo zakupca na neodređeno vreme, podnosiocu ustavne žalbe su povređena prava iz člana 32. stav 1. i člana 58. Ustava.

Predloženo je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i „ukine“ osporenu drugostepenu presudu.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosilaca ustavne žalbe povređeno njihovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, uvidom u osporeni akt i dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P. 8693/12 od 19. marta 2013. godine je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca Dragomira Pajovića, kojim je tražio da se prema tuženom Milanu Galetiću, ovde podnosiocu ustavne žalbe, utvrdi da je tužilac stekao svojstvo zakupca na neodređeno vreme na stanu broj 2 u ulici Zlatne grede broj 18 u Novom Sadu, posle smrti ranijeg nosioca stanarskog prava, pokojne Ruže Pajović i njenog sina, pokojnog Radovana Pajovića, a koji će koristiti sa članovima svoje porodice, suprugom Majom i sinom Đorđem.

U obrazloženju prvostepene presude je, pored ostalog, navedeno: da je tužilac sin pokojnog Radovana Pajovića, a unuk pokojne Ruže Pajović; da je tuženi sin pokojnog Aleksandra Galetića, a unuk pokojnih Todora i Vasiljke Galetić; da je, na osnovu rešenja Narodnog odbora II reona stanbenog povereništva broj 7231/52 od 19. juna 1952. godine o dobrovoljnoj razmeni stana, Ruži Pajović sa sinovima Đorđem, Milanom, Radovanom i Dragišom, ćerkom Ljubicom i unukom Olgicom, dodeljen stan u ulici Zlatne grede broj 18, koji se sastoji od jedne sobe, predsoblja, kuhinje, špajza i komore; da su Todor i Vasiljka Galetić, na osnovu ugovora o kupoprodaji od 5. jula 1954. godine, postali vlasnici nepokretnosti u ulici Zlatne grede broj 18, sa svim nazidanim i podignutim zgradama, a koja se u naravi sastojala od četiri neuseljiva stana; da je Ruža Pajović, sa Todorom i Vasiljkom Galetić, 21. avgusta 1956. godine, zaključila ugovor o korišćenju stana, odnosno dela zajedničkog stana, koji se sastoji od dve sobe, jedne kuhinje, jedne šupe i zajedničkog klozeta, ukupne površine 38m2; da su ugovorom, kao članovi domaćinstva Ruže Pajović, bili određeni sin Đorđe, njegova žena Katica i dete Dragan, kao i sinovi Milan, Radovan i Dragoljub; da je Ruža Pajović do svoje smrti, krajem 1989. godine, uredno isplaćivala stanarinu i druge obaveze po ugovoru; da je tužilac rođen 1967. godine; da je u predmetnom stanu od rođenja živeo sa ocem Radovanom i babom Ružom, a nakon 10. maja 1989. godine, kada je Ruža preminula, samo sa ocem; da se otac tužioca, Radovan Pajović, posle smrti Ruže Pajović, nije obratio vlasnicima predmetnog stana, radi zaključenja ugovora o korišćenju stana; da je Radovan Pajović uplaćivao određene iznose na ime stanarine za 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1995, 1996, 2004. i 2005. godinu; da je Todor Galetić preminuo 1971. godine, a njega su nasledili supruga Vasiljka i sinovi Aleksandar i Đorđe; da je Đorđa Galetića posle smrti nasledila supruga Jelica Galetić, a nju sin Todor Galetić; da je posle smrti Vasiljke Galetić (1984. godine), između Aleksandra Galetića i Jelice Galetić vođen spor radi poništaja ugovora o doživotnom izdržavanju od 18. decembra 1983. godine, kojim je Vasiljka svojom polovinom na predmetnoj nepokretnosti raspolagala u korist sina Đorđa Galetića; da je spor pravnosnažno okončan presudom Gž. 3273/93 od 8. marta 1994. godine, tako što je navedeni ugovor poništen; da su u izvodu iz zemljišnih knjiga za ZKUL broj 3232 KO Novi Sad od 14. maja 1990. godine kao vlasnici predmetne nepokretnosti bili upisani Vasiljka Galetić na 2/4, Aleksandar Galetić na ¼ i Jelica Galetić na ¼ idealnih delova, imajući u vidu da ostavinski postupak iza pokojne Vasiljke Galetić još uvek nije bio okončan; da je Aleksandar Galetić 27. septembra 1990. godine pokrenuo kod nadležnog opštinskog organa upravni postupak za iseljenje stanara Radovana Pajovića iz stana u ulici Zlatne grede broj 18 u stan iz opštinskog fonda stanova; da se taj upravni postupak vodio pod brojem H-36-1468/90; da je zaključkom od 18. novembra 1991. godine upravni postupak prekinut do okončanja parnice u sporu oko zaostavštine pokojne Vasiljke Galetić; da je Aleksandar Galetić preminuo 24. decembra 2000. godine; da je, na osnovu rešenja Opštinskog suda u Novom Sadu R. 888/05 od 16. februara 2005. godine, izvršeno razvrgnuće predmetne nepokretnosti između suvlasnika Todora (Đorđe) Galetića sa 4/8, tuženog sa 3/8 i Vasiljke (Aleksandar) Sujić sa 1/8 idealnih delova, tako što je Todor u isključivu svojinu dobio stanove br. 2 i 3, ukupne površine 77,33m2, tuženi stan broj 1, površine 59,93m2, a Vasiljka stan broj 4, površine 22,47m2; da je, na osnovu ugovora o kupoprodaji od 14. jula 2006. godine, zaključenog između Todora Galetića kao prodavca i tuženog kao kupca, tuženi postao i isključivi vlasnik stana broj 2, površine 35,10m2; da je zaključkom Gradske uprave za urbanizam grada Novog Sada od 28. juna 2007. godine obustavljen upravni postupak za obezbeđenje stana radi iseljenja, koji se vodio pod brojem H-36-1468/90, iz razloga što je Aleksandar Galetić, koji je u vreme podnošenja zahteva bio suvlasnik zgrade na ¼ idealnih delova, samo u svoje ime podneo zahtev, a umro je 24. decembra 2000. godine, kao i zbog toga što je u međuvremenu došlo do razvrgnuća suvlasničke zajednice, nakon čega je isključivi vlasnik stana, na kome je nosilac stanarskog prava Radovan Pajović, postao Milan Galetić (tuženi); da je iz iskaza tužioca, pored ostalog, utvrđeno da se pokojni Radovan Pajović, nakon smrti Ruže Pajović, vlasnicima predmetnog stana, Aleksandru Galetiću i Jelici Galetić, nije obratio radi zaključenja ugovora o korišćenju stana, iz razloga što su se oni u to vreme sporili oko suvlasničkih udela; da je tužilac u dopisu od 25. oktobra 2006. godine, kojim se obratio tuženom, naveo da je u predmetnom stanu živeo od rođenja, najpre sa babom Ružom i ocem Radovanom, a kasnije i sa svojom porodicom, suprugom i detetom, te da je, nakon što je njegov otac preminuo 4. septembra 2006. godine, potrebno da, saglasno članu 34. Zakona o stanovanju, tuženi sa njim zaključi ugovor o zakupu; da je tuženi, dopisom od 2. decembra 2006. godine, obavestio tužioca da ne postoji pravni osnov za zaključenje ugovora o zakupu i pozvao ga da se, u roku od 15 dana, iseli iz stana u kome bespravno boravi; da je, usled navedenog, tužilac pokrenuo vanparnični postupak radi donošenja rešenja kojim se zamenjuje ugovor o zakupu stana; da je pravnosnažnim rešenjem Osnovnog suda u Novom Sadu R1. 31/11 od 8. februara 2011. godine tužilac, kao predlagač, upućen da pokrene parnični postupak radi dokazivanja da li spada u krug lica koja imaju pravo da postanu zakupci na spornom stanu iza smrti ranijeg nosioca stanarskog prava; da polazeći od toga da je raniji nosilac stanarskog prava Ruža Pajović preminula 1989. godine, kada je i otac tužioca stekao uslov za sticanje svojstva nosioca stanarskog prava, prvostepeni sud je ocenio da u obzir dolazi primena Zakona o stambenim odnosima iz 1985. godine; da otac tužioca, nakon smrti Ruže Pajović, nije, saglasno odredbi člana 20. stav 4. navedenog zakona, davaocu stana na korišćenje prijavio činjenicu smrti nosioca stanarskog prava, niti je, prema članu 46, podneo zahtev nadležnom opštinskom sudu radi donošenja rešenja koje zamenjuje ugovor o korišćenju stana; da od stupanja na snagu važećeg Zakona o stanovanju iz 1992. godine, koji se primenjivao u vreme smrti oca tužioca, više nije dozvoljeno sticanje stanarskog prava; da je, polazeći od navedenog, prvostepeni sud zaključio da tužilac nije mogao ni po sili zakona, ni po osnovu korišćenja stana, kao član porodičnog domaćinstva nosioca stanarskog prava, da stekne stanarsko pravo nakon smrti njegovog oca, budući da njegov otac, kao pravni prethodnik, nije postao nosilac stanarskog prava, niti zakupac stana u svojini građana na neodređeno vreme, zbog čega je stan, nakon 1989. godine, zajedno sa tužiocem koristio bez pravnog osnova; da iz toga proizlazi da tužilac ne može svoje pravo da crpi iz nepostojećeg prava svog pravnog prethodnika.

Odlučujući o žalbi tužioca, Apelacioni sud u Novom Sadu je doneo osporenu presudu Gž. 2248/13 od 23. januara 2014. godine, kojom je ožalbenu presudu preinačio i tužbeni zahtev tužioca u celini usvojio.

U obrazloženju osporene drugostepene presude je, pored ostalog, navedeno: da je, ispitujući izneti pravni stav prvostepenog suda, Apelacioni sud našao da je u pobijanoj odluci materijalno pravo pogrešno primenjeno; da je odredbama člana 2. Zakona o stambenim odnosima, koji je stupio na snagu 29. jula 1973. godine, bilo propisano da se stanarsko pravo, odnosno pravo na trajno korišćenje stana, može steći samo na stanu u društvenoj svojini, ne i na stanu u svojini građana, dok je članom 80. stav 1. bilo propisano da nosilac stanarskog prava koji je to pravo stekao na porodičnu stambenu zgradu ili stan u svojini građana do stupanja na snagu ovog zakona, ima sva prava i obaveze koji se ovim zakonom propisuju za nosioca stanarskog prava koji koristi stan u društvenoj svojini; da je slične odredbe sadržao i kasnije donet Zakon o stambenim odnosima; da su se članovima porodičnog domaćinstva nosioca stanarskog prava, prema odredbi člana 9. navedenog zakona, smatrali bračni drug, deca rođena u braku, van braka, ili usvojena, pastorčad i unučad bez roditelja, roditelji (otac, majka, očuh, maćeha i usvojilac), braća i sestre i lica koja je nosilac stanarskog prava dužan po zakonu da izdržava ili su ta lica dužna po zakonu da izdržavaju nosioca stanarskog prava, a koja zajedno sa njim stanuju; da s obzirom na to da je pokojna Ruža Pajović bila nosilac stanarskog prava na spornom stanu, a da je u vreme njene smrti član njenog porodičnog domaćinstva bio otac tužioca, pokojni Radovan Pajović, on je, saglasno označenim odredbama Zakona o stambenim odnosima, postao nosilac stanarskog prava nakon smrti pokojne Ruže Pajović; da imajući u vidu da je baba tužioca svojstvo nosioca stanarskog prava stekla u vreme kada se, prema važećim propisima iz stambene oblasti, na stanu u svojini građana moglo steći stanarsko pravo, to je, nakon njene smrti, stanarsko pravo na spornom stanu stekao otac tužioca, jer je u istom živeo i pre i posle 29. jula 1973. godine, odnosno sve do svoje smrti 4. septembra 2006. godine; da kako je tužilac rođen pre navedenog datuma, do kada se stanarsko pravo moglo steći na stanovima u svojini građana, to znači da je mogao steći svojstvo korisnika takvog stana, kao član porodičnog domaćinstva nosioca stanarskog prava; da polazeći od činjenice da je tužilac, nakon smrti Radovana Pajovića, koji je imao svojstvo nosioca stanarskog prava na spornom stanu, kao član porodičnog domaćinstva Ruže Pajović u vreme njene smrti, nastavio da koristi sporni stan, kao i pre toga, sud je našao da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi propisani odredbama člana 34. st. 1, 3. i 5. važećeg Zakona o stanovanju, zbog čega je pobijanu odluku preinačio kao u izreci.

4. Odredbama Ustava, na čiju povredu se ukazuje u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (član 58. stav 2.).

Zakonom o stambenim odnosima („Službeni glasnik SRS“, broj 29/73), koji je počeo da se primenjuje 29. jula 1973. godine, bilo je propisano: da se ovim zakonom utvrđuju prava i obaveze građana u korišćenju stana (član 1.); da građanin koji se uselio u stan u društvenoj svojini na osnovu ugovora o korišćenju stana, stiče pravo da taj stan trajno koristi, radi zadovoljavanja ličnih i porodičnih stambenih potreba pod uslovima utvrđenim ovim zakonom, kao i da saglasno posebnom zakonu učestvuje u upravljanju stambenim zgradama (stanarsko pravo), da građanin koji se uselio u stan u svojini građana na osnovu ugovora o zakupu stana stiče pravo da taj stan koristi pod uslovima utvrđenim ovim zakonom i ugovorom o zakupu stana (član 2.); da se korisnikom stana u smislu ovog zakona smatraju - nosilac stanarskog prava i članovi njegovog porodičnog domaćinstva koji zajedno sa njim stanuju, kao i lica koja su prestala da budu članovi tog domaćinstva a ostala su u istom stanu, dok se članovima porodičnog domaćinstva, u smislu ovog zakona, smatraju - bračni drug, deca rođena u braku, van braka, ili usvojena, pastorčad i unučad bez roditelja, roditelji (otac, majka, očuh, maćeha i usvojilac), braća i sestre i lica koja je nosilac stanarskog prava dužan po zakonu da izdržava ili su ta lica dužna po zakonu da izdržavaju nosioca stanarskog prava, a koja zajedno sa njim stanuju (član 9.); da stanarsko pravo građanin stiče danom zakonitog useljenja u stan (član 11.); da kad nosilac stanarskog prava umre ili iz drugih razloga trajno prestane da koristi stan i članovi njegovog porodičnog domaćinstva nastave sa korišćenjem stana, a u stanu nije ostao bračni drug kao nosilac stanarskog prava, članovi njegovog porodičnog domaćinstva će sporazumno između sebe odrediti jedno lice za nosioca stanarskog prava i o tome obavestiti drugu ugovornu stranu, da ako članovi porodičnog domaćinstva ne postignu sporazum iz stava 1. ovog člana, davalac stana na korišćenje odrediće koje će lice među članovima porodičnog domaćinstva biti nosilac stanarskog prava, da ako davalac stana na korišćenje smatra da nijedno od lica koja su ostala u stanu posle smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan nema pravo da po odredbama člana 17. stav 2. ovog zakona nastavi sa korišćenjem stana, može tužbom sudu najdocnije za šest meseci posle smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan tražiti iseljenje svih lica koja su ostala u stanu (član 18.); da ako jedna od ugovornih strana u slučajevima iz čl. 15, 16, 18. i 22. ovog zakona u roku od 30 dana od dana kada je zahtev podnet ne zaključi ugovor o korišćenju stana, opštinski sud, na zahtev jedne od ugovornih strana, donosi rešenje u vanparničnom postupku koje zamenjuje ugovor o korišćenju stana, dok taj ugovor ne bude zaključen po odredbama ovog zakona (član 43.); da nosilac stanarskog prava koji je to pravo stekao na porodičnu stambenu zgradu ili stan u svojini građana do stupanja na snagu ovog zakona, ima sva prava i obaveze koji se ovim zakonom propisuju za nosioca stanarskog prava koji koristi stan u društvenoj svojini, ako ovim zakonom nije drukčije određeno (član 80. stav 1.).

Prvi prečišćen tekst Zakona o stambenim odnosima objavljen je u „Službenom glasniku SRS“, broj 8/81, a drugi u „Službenom glasniku SRS“ , broj 9/85.

Zakon o stambenim odnosima – drugi prečišćen tekst („Službeni glasnik SRS“, br. 9/85, 18/85 i 11/88), koji se primenjivao u vreme smrti Ruže Pajović, propisivao je: da se korisnikom stana, u smislu ovog zakona smatraju - nosilac stanarskog prava i članovi njegovog porodičnog domaćinstva koji zajedno sa njim stanuju, kao i lica koja su prestala da budu članovi tog domaćinstva a ostala su u istom stanu, dok se članovima porodičnog domaćinstva, u smislu ovog zakona, smatraju - bračni drug, deca rođena u braku, van braka, ili usvojena, pastorčad, roditelji (otac, majka, očuh, maćeha i usvojilac), braća i sestre i lica koja je nosilac stanarskog prava dužan po zakonu da izdržava ili su ta lica dužna po zakonu da izdržavaju nosioca stanarskog prava, a koja zajedno sa njim stanuju (član 9. st. 1. i 2.); da korisnici stana koji stanuju zajedno sa nosiocem stanarskog prava imaju pravo da trajno koriste stan pod uslovima iz ovog zakona, da članovima porodičnog domaćinstva pripada pravo iz stava 1. ovog člana i posle smrti nosioca stanarskog prava, kao i kad on iz drugih razloga trajno prestane da koristi stan, osim ako je prestao da koristi stan na osnovu otkaza ugovora o korišćenju stana, raskida tog ugovora, na osnovu ugovora o zameni stana ili ako je stekao stanarsko pravo na drugi stan koji mu je dodeljen i za članove porodičnog domaćinstva koji zajedno sa njim stanuju, da članovima porodičnog domaćinstva, koji su po bilo kom osnovu rešili svoje stambene potrebe ne pripada pravo da po odredbama stava 2. ovog člana nastave sa korišćenjem stana i posle smrti nosioca stanarskog prava, kao i kada on iz drugih razloga trajno prestane da koristi stan (član 19.); da kad nosilac stanarskog prava umre ili iz drugih razloga trajno prestane da koristi stan i članovi njegovog porodičnog domaćinstva nastave sa korišćenjem stana, a u stanu nije ostao bračni drug kao nosilac stanarskog prava, članovi njegovog porodičnog domaćinstva će sporazumno između sebe odrediti jedno lice za nosioca stanarskog prava i o tome obavestiti drugu ugovornu stranu, da ako članovi porodičnog domaćinstva ne postignu sporazum iz stava 1. ovog člana, davalac stana na korišćenje odrediće koje će lice među članovima porodičnog domaćinstva biti nosilac stanarskog prava, da ako davalac stana na korišćenje smatra da nijedno od lica koja su ostala u stanu posle smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan nema pravo da po odredbama člana 19. st. 2. i 3. ovog zakona nastavi sa korišćenjem stana, može tužbom sudu u roku od tri meseca od saznanja a najdocnije tri godine posle smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan tražiti iseljenje svih lica koja su ostala u stanu, da su lica koja su ostala u stanu posle smrti nosioca stanarskog prava, ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan dužna da u roku od 30 dana od dana smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan o tome obaveste davaoca stana na korišćenje (član 20. st. 1 – 5); da ako jedna od ugovornih strana u slučajevima iz čl. 16. 17. 20. i 24. ovog zakona u roku od 30 dana od dana kada je zahtev podnet ne zaključi ugovor o korišćenju stana opštinski sud, na zahtev jedne od ugovornih strana, donosi rešenje u vanparničnom postupku koje zamenjuje ugovor o korišćenju stana, dok taj ugovor ne bude zaključen po odredbama ovog zakona (član 46.).

Odredbama člana 40. Zakona o stanovanju („Službeni glasnik RS“, br. 50/92, 76/92, 84/92, 33/93, 53/93, 67/93, 46/94, 47/94, 48/94, 44/95, 49/95, 16/97, 46/98, 26/01, 101/05 i 99/11) je propisano: da nosilac stanarskog prava, odnosno zakupac stana na neodređeno vreme koji to pravo ima na stanu u svojini građana (u daljem tekstu: nosilac stanarskog prava na stanu u svojini građana), od dana stupanja na snagu ovog zakona nastavlja sa korišćenjem tog stana u skladu sa odredbama čl. 30. do 39. ovog zakona (stav 1.); da vlasnik stana čiji se stan koristi pod uslovima iz stava 1. ovog člana (u daljem tekstu: vlasnik stana) ima prava i obaveze nosioca prava raspolaganja, u skladu sa odredbama ovog zakona, osim obaveze da omoguće otkup tog stana po odredbama ovog zakona (stav 2.). Članom 31. stav 1. istog zakona je propisano da ako nosilac stanarskog prava, koji je to pravo stekao do dana stupanja na snagu ovog zakona, ne zaključi ugovor o otkupu stana do 31. decembra 1995. godine, nastavlja da koristi stan kao zakupac stana na neodređeno vreme. Odredbama člana 34. je, pored ostalog, propisano: da u slučaju smrti zakupca ili njegovog iseljenja iz stana, zakupac na tom stanu postaje član porodičnog domaćinstva koji je nastavio da koristi taj stan, po sledećem redosledu - bračni drug, dete rođeno u braku, van braka, usvojeno i pastorče (stav 1); da u slučaju iz st. 1. i 2. ovog člana, lica koja su ostala u stanu dužna su da zakupodavca obaveste o smrti zakupca najkasnije u roku od 60 dana (stav 4.); da je zakupodavac dužan da u roku od 30 dana od isteka roka iz stava 4. ovog člana, zaključi ugovor o zakupu stana, odnosno odredi lice koje će biti zakupac stana, a ako to ne učini, zainteresovano lice može podneti predlog nadležnom sudu da u vanparničnom postupku donese rešenje kojim se zamenjuje ugovor o zakupu stana (stav 5.).

5. Ispitujući navode i razloge ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da podnosilac povredu prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava zasniva na tvrdnji da je proizvoljan zaključak Apelacionog suda u Novom Sadu da je, nakon smrti Ruže Pajović, nosilac stanarskog prava na predmetnom stanu postao njen sin Radovan Pajović, otac tužioca, jer on nikada nije zaključio ugovor o korišćenju stana sa vlasnikom, iz kog razloga ni tužiocu nije moglo biti utvrđeno pravo zakupa na neodređeno vreme, saglasno odgovarajućim odredbama Zakona o stanovanju.

Ustavni sud i ovom prilikom ističe da u postupku po ustavnoj žalbi nije nadležan da ocenjuje pravilnost činjeničnih i pravnih zaključaka redovnih sudova jer bi u tom slučaju, postupajući kao instancioni sud, izašao van granica svojih ovlašćenja. Izuzetak od navedenog postoji onda kada su zaključci redovnih sudova u toj meri proizvoljni i arbitrerni da za posledicu mogu imati povredu ustavnih prava i sloboda .

U parničnom postupku koji je prethodio ustavnoj žalbi je utvrđeno da je Ruža Pajović bila nosilac stanarskog prava na predmetnom stanu, počev od zaključenja ugovora o korišćenju stana od 21. avgusta 1956. godine sa Todorom Galetićem i Vasiljkom Galetić, dedom i babom podnosioca ustavne žalbe, do 10. maja 1989. godine, kada je preminula. Dakle, reč je o stanarskom pravu na stanu koji se nalazio u svojini građana. Ova vrsta stanarskog prava, kako je to i drugostepeni sud konstatovao u obrazloženju osporene drugostepene presude, izvorno se mogla steći do 29. jula 1973. godine, kada je počeo da se primenjuje Zakon o stambenim odnosima. Počev od navedenog datuma korišćenje stanova u svojini građana bilo je moguće samo na osnovu ugovora o zakupu stana, pod uslovima koji su bili utvrđeni navedenim zakonom i ugovorom o zakupu. Međutim, sva stanarska prava stečena do 29. jula 1973. godine ostala su na snazi, uz primenu pravnog režima predviđenog zakonom za nosioce stanarskog prava koji koriste stanove u društvenoj svojini. Pokojni Radovan Pajović bio je označen kao član porodičnog domaćinstva svoje majke, Ruže Pajović, još u samom ugovoru o korišćenju stana od 21. avgusta 1956. godine i u predmetnom stanu je živeo sve do svoje smrti (4. septembra 2006. godine). Tužilac u predmetnom stanu živi od rođenja (1967. godine). On, prema utvrđenom činjeničnom stanju, nikada nije bio označen kao član porodičnog domaćinstva Ruže Pajović. Na sticanje svojstva zakupca na neodređeno vreme je pretendovao kao član porodičnog domaćinstva Radovana Pajovića, jedinog člana porodičnog domaćinstva Ruže Pajović, koji je nakon njene smrti nastavio da živi u predmetnom stanu. Podnosilac u ustavnoj žalbi insistira na tome da Radovan Pajović nikada nije zaključio poseban ugovor o korišćenju predmetnog stana, zbog čega nikada nije stekao svojstvo nosioca stanarskog prava. Drugostepeni sud je zaključio da je Radovan Pajović, uprkos tome što nakon smrti Ruže Pajović sa vlasnicima predmetnog stana nije zaključio poseban ugovor o korišćenju stana, ipak postao nosilac stanarskog prava, zbog činjenice da je u stanu živeo i pre 29. jula 1973. godine, do kog datuma je sticanje stanarskog prava na stanovima u svojini građana zakonom bilo dozvoljeno.

Ustavni sud polazi od toga da je u periodu kada je Ruža Pajović preminula postojao imovinskopravni spor u vezi predmetnog stana, tačnije u vezi sa zgradom u okviru koje se predmetni stan nalazi (u daljem tekstu: zgrada). Naime, otac podnosioca ustavne žalbe Aleksandar Galetić je vodio parnični postupak protiv strine podnosioca ustavne žalbe Jelice Galetić, radi poništaja ugovora o doživotnom izdržavanju, kojim je pokojna Vasiljka Galetić, baba podnosioca ustavne žalbe, svojom idealnom polovinom na zgradi raspolagala u korist strica podnosioca ustavne žalbe Đorđa Galetića. Prema utvrđenom činjeničnom stanju, pomenuti spor je započeo neposredno nakon smrti Vasiljke Galetić (1984. godine), a pravnosnažno je okončan presudom od 8. marta 1994. godine, tako što je ugovor poništen . U tom desetogodišnjem periodu, kao jedan od suvlasnika zgrade figurirala je pokojna Vasiljka Galetić. Dakle, spor oko predmetnog stana između oca i strine podnosioca ustavne žalbe postojao je u vreme smrti Ruže Pajović i trajao je još nepunih pet godina posle toga. Iz iskaza tužioca, prvostepeni sud je utvrdio da pokojni Radovan Pajović nije obavestio vlasnike stana o smrti Ruže Pajović i iste nije pozvao na zaključenje ugovora o korišćenju stana upravo zbog postojanja spora između njih. Međutim, pokojni Radovan Pajović je, uprkos tome što nije imao zaključen ugovor o korišćenju stana, prvih nekoliko godina nakon smrti svoje majke plaćao stanarinu. Reč je o 1989, 1990, 1991, 1992, 1993, 1995, 1996. godini. Otac podnosioca ustavne žalbe je tokom 1990. godine pokrenuo postupak za administrativno iseljenje pokojnog Radovana Pajovića, ali je taj postupak, zaključkom od 18. novembra 1991. godine, prekinut do okončanja pomenutog spora oko zaostavštine pokojne Vasiljke Galetić. Nakon okončanja spora umrli su i otac i strina podnosioca ustavne žalbe, pa je zgrada upisana kao suvlasništvo Todora Galetića, brata od strica podnosioca ustavne žalbe, na 4/8 idealnih delova, podnosioca ustavne žalbe na 3/8 idealnih delova, te Vasiljke Sujić, rođene sestre podnosioca ustavne žalbe, na 1/8 idealnih delova. Posle izvršenog razvrgnuća opisane suvlasničke zajednice u vanparničnom postupku i zaključenja ugovora o kupoprodaji od 14. jula 2006. godine, podnosilac ustavne žalbe je postao isključivi vlasnik predmetnog stana. Radovan Pajović je preminuo nepuna dva mesesa posle toga, zbog čega je tužilac pozvao podnosioca ustavne žalbe na zaključenje ugovora o zakupu na neodređeno vreme, saglasno članu 34. Zakona o stanovanju, što on nije prihvatio.

Po shvatanju Ustavnog suda, nakon smrti Ruže Pajović je bilo neophodno rešiti pitanje ko će preuzeti svojstvo daljeg nosioca stanarskog prava, imajući u vidu da su u njemu nastavili da žive sada pokojni Radovan Pajović i njegov sin, tužilac u predmetnoj parnici, koji se kasnije oženio i u stanu osnovao porodicu. Ustavni sud smatra da je Radovan Pajović i u situaciji kada vlasnička struktura na stanu na kome postoji stanarsko pravo nije razrešena imao mogućnost da se obrati nadležnom vanparničnom sudu radi donošenja rešenja koje zamenjuje ugovor o korišćenju stana, dok taj ugovor ne bude zaključen u skladu sa zakonom, što imenovani nije učinio. U tom smislu, Ustavni sud nalazi da je ustavnopravno prihvatljiva ocena prvostepenog suda da Radovan Pajović formalno nikada nije stekao svojstvo nosioca stanarskog prava na predmetnom stanu, jer nije zaključio ugovor o korišćenju sa njegovim tadašnjim vlasnicima, niti je od nadležnog vanparničnog suda zahtevao donošenje rešenja koje zamenjuje ugovor o korišćenju stana. Međutim, ne sme se izgubiti iz vida da je pokojni Radovan Pajović, nakon smrti Ruže Pajović, jedini imao mogućnost sticanja svojstva nosioca stanarskog prava na predmetnom stanu, s obzirom na to da je on bio jedini ugovorni član porodičnog domaćinstva koji je u to vreme živeo u stanu. Nije se, dakle, moglo postaviti pitanje ko bi od članova porodičnog domaćinstva umrlog nosioca stanarskog prava postao novi nosilac stanarskog prava, budući da je Radovan Pajović bio jedini pretendent na sticanje tog svojstva. On je nastavio da živi u predmetnom stanu i faktički ga je koristio kao nosilac stanarskog prava, u obimu i na način kako je to zakonom bilo predviđeno za nosioce stanarskog prava, sve do svoje smrti, što dodatno potvrđuje i činjenica da je nekoliko godina uredno plaćao stanarinu. S druge strane, zaključenje ugovora o korišćenju stana je objektivno bilo nemoguće zbog postojanja spora između tadašnjih suvlasnika predmetnog stana, a to je bio i razlog nemogućnosti iseljenja Radovana Pajovića iz stana, što je vlasnicima stana jedino stajalo na raspolaganju u situaciji u kojoj se stan koristi bez zaključenog ugovora o korišćenju stana. Ustavni sud ima u vidu da je postupak administrativnog iseljenja pokrenuo otac podnosioca ustavne žalbe, ali je zbog postojanja sudskog spora isti prekinut. Pored toga, otac podnosioca ustavne žalbe nije bio isključivi vlasnik stana, zbog čega nije mogao samostalno da vodi takav postupak. Sledom izloženog, Ustavni sud je ocenio da je postupak koji prethodi ustavnoj žalbi u celini posmatrano bio pravičan sa stanovišta prava iz člana 32. stav 1. Ustava, zbog čega su tvrdnje podnosioca ustavne žalbe o povredi ovog prava bez osnova.

Ceneći osnovanost navoda o povredi prava na imovinu iz člana 58. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnosilac ustavne žalbe ove navode obrazlaže tvrdnjom da je njegovo isključivo pravo svojine na predmetnom stanu ograničeno zakupom na neodređeno vreme. S tim u vezi, Ustavni sud nalazi da time što je osporenim presudama utvrđeno postojanje prava zakupa na neodređeno vreme ograničeno pravo svojine podnosioca ustavne žalbe u smislu korišćenja predmetnog stana. Međutim, Ustavni sud konstatuje da je navedeno ograničenje po obimu i vrsti isto kao i u trenutku kada je podnosilac ustavne žalbe stekao isključivo pravo svojine na predmetnom stanu (14. jula 2006. godine). Stoga je Ustavni sud ocenio da su i navodi o povredi prava na imovinu neosnovani.

Sledom iznetog, Ustavni sud je ocenio da osporenom presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 2248/13 od 23. januara 2014. godine nisu povređena prava podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje i na imovinu, garantovana članom 32. stav 1. i članom 58. Ustava, pa je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu.

6. S obzirom na izloženo, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Odbijanje ustavne žalbe u vezi sa sticanjem svojstva zakupca stana

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti