Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u sporu o stanarskom pravu

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu podnetu protiv presude Vrhovnog kasacionog suda. Sud je utvrdio da redovni sudovi nisu povredili pravo na pravično suđenje, jer su pravilno primenili materijalno pravo u vezi sa sticanjem stanarskog prava od strane unuka.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Dragana Aleksandrovića iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 17. februara 2011. godine, doneo je

 

O D L U K U

 

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Dragana Aleksandrovića izjavljena protiv presude Vrhovnog kasacionog suda Rev. 1402/10 od 11. februara 2010. godine.

 

O b r a z l o ž e nj e

 

1. Dragan Aleksandrović iz Beograda je 14. juna 2010. godine, preko punomoćnika Danila Vračara, advokata iz Beograda, Ustavnom sudu podneo ustavnu žalbu protiv presude Vrhovnog kasacionog suda Rev. 1402/10 od 11. februara 2010. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi se navodi da su postupajući sudovi u parničnom postupku u kome je pravnosnažno odbijen tužbeni zahtev za utvrđenje da je podnosilac ustavne žalbe nosilac stanarskog prava na spornom stanu, pogrešno primenili odredbu člana 9. stav 2. Zakona o stambenim odnosima, jer je Ustavni sud Jugoslavije Odlukom U. 167/85 i 336/85 od 9. aprila 1987. godine, ocenjujući ustavnost člana 9. ovog zakona, utvrdio da navedena zakonska odredba u delu u kome je utvrđeno da svojstvo člana porodičnog domaćinstva nosioca stanarskog prava imaju unučad bez roditelja, nije saglasna Ustavu SFRJ. Podnosilac ustavne žalbe smatra da je danom objavljivanja te odluke u „Službenom listu SFRJ“, broj 54/87 od 14. avgusta 1987. godine, prestala da važi navedena zakonska odredba u delu koji glasi „bez roditelja“. Podnosilac dalje ukazuje da je njegova baba po majci, kao nosilac stanarskog prava na spornom stanu, sa kojom je podnosilac stanovao od svog rođenja do njene smrti, preminula 26. novembra 1987. godine, dakle posle donošenja i objavljivanja navedene odluke Ustavnog suda Jugoslavije, pa je stoga podnosilac bio član njenog porodičnog domaćinstva u momentu njene smrti, upisan u ugovor o korišćenju stana broj 4/385. Takođe, navodi da su postupajući sudovi pogrešno primenili materijalno pravo kada su utvrdili da je rešio svoju stambenu potrebu kao član porodičnog domaćinstva svoje majke, jer se nikada nije uselio u majčin stan, a stanarsko pravo se stiče danom zakonitog useljenja u stan.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07) je po svojoj sadržini istovetna članu 170. Ustava.

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju se povredu poziva podnosilac ustavne žalbe, propisano je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku iz sadržine ustavne žalbe i priložene dokumentacije utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Presudom Prvog opštinakog suda u Beogradu P. 5849/98 od 10. jula 2006. godine, u stavu prvom izreke odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca-protivtuženog, ovde podnosioca ustavne žalbe, kojim je tražio da se utvrdi da je nosilac stanarskog prava na stanu broj osam na trećem spratu zgrade kućni broj 70, prvi ulaz, koja se nalazi u ulici Despota Stefana u Beogradu, u stavu drugom izreke usvojen je protivtužbeni zahtev tužene-protivtužioca Opštine Palilula i utvrđeno da je prestao ugovor o korišćenju stana broj 4/85 od 21. aprila 1980. godine zaključen između bivše Osnovne samoupravne interesne zajednice stanovanja i sada pokojne Stanimirović Nadežde iz Beograda za stan bliže opisan u stavu prvom izreke, a u stavu trećem izreke naloženo je tužiocu-protivtuženom da se sa svim licima i stvarima iseli iz navedenog stana i da stan ispražnjen od lica i stvari preda tuženoj-protivtužiocu na slobodno raspolaganje i korišćenje, u roku od 15 dana po prijemu presude; stavom četvrtim izreke tužilac - protivtuženi je obavezan da tuženoj - protivtužiocu na ime parničnih troškova plati iznos od 156.600 dinara.

Okružni sud u Beogradu da je presudom Gž. 16191/06 od 25. decembra 2008. godine odbio kao neosnovanu izjavljenu žalbu tužioca-protivtuženog i potvrdio prvostepenu presudu.

Vrhovni kasacioni sud je osporenom presudom Rev. 1402/10 od 11. februara 2010. godine odbio kao neosnovanu reviziju tužioca-protivtuženog izjavljenu protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž. 16191/06 od 25. decembra 2008. godine. U obrazloženju osporene revizijske presude je navedeno: da nižestepene presude nisu zahvaćene bitnom povredom odredaba parničnog postupka, na koje sud pazi po službenoj dužnosti i na koje je stranka u reviziji ukazivala; da isticanje u reviziji da je tužilac sve vreme živeo u spornom stanu u zajedničkom domaćinstvu sa svojom babom, koja se u potpunosti o njenu starala, ne znači da je tužilac-protivtuženi mogao steći svojstvo člana porodičnog domaćinstva svoje pokojne babe, a ni pravo da posle njene smrti nastavi sa koiršćenjem spornog stana; da faktičko korišćenje spornog stana od strane tužioca-protivtuženog od rođenja do danas nije samo po sebi dovoljno za sticanje svojstva člana porodičnog domaćinstva i korisnika stana u smislu člana 9. stav 4. Zakona o stambenim odnosima; da je, pored ovog uslova, neophodno da u to vreme tužilac-protivtuženi nije imao rešenu stambenu potrebu kao nosilac stanarskog prava ili po osnovu svojine ili kao član porodičnog domaćinstva drugog nosioca stanarskog prava; da su nižestepeni sudovi pravilno primenili materijalno pravo na utvrđeno činjenično stanje kada su zaključili da tužilac-protivtuženi nije mogao steći svojstvo člana porodičnog domaćinstva svoje babe po majci, a time ni pravo da nakon njene smrti nastavi sa korišćenjem spornog stana, jer je u momentu smrti svoje babe po majci 23. decembra 1987. godine imao rešeno stambeno pitanje kao član porodičnog domaćinstva svoje majke, koja je još 1976. godine dobila stan za njega; da su neosnovani navodi revizije da su nižestepene presude zasnovane na delu odredbe člana 9. stav 2. Zakona o stambenim odnosima, za koju je utvrđeno da nije u skladu sa Ustavom SFRJ, s obzirom na to da tužilac - protivtuženi nije mogao steći svojstvo člana porodičnog domaćinstva ranijeg nosioca stanarskog prava prema članu 9. stav 4. istog zakona.

4. Ustavni sud nalazi da su za odlučivanje o postojanju povrede Ustavom zajemčenih prava na koje se podnosilac ustavne žalbe poziva, od značaja i sledeće odredbe:

Odredbama člana 384. Ustava Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije („Službeni list SFRJ“, broj 9/74) bilo je utvrđeno: da ako Ustavni sud Jugoslavije utvrdi da savezni, republički ili pokrajinski zakon nije u skladu sa Ustavom SFRJ, odnosno da je republički ili pokrajinski zakon u suprotnosti sa saveznim zakonom, utvrdiće to svojom odlukom koju dostavlja nadležnoj skupštini (stav 1.); da je nadležna skupština dužna da, u roku od šest meseci od dana dostavljanja odluke Ustavnog suda Jugoslavije, uskladi zakon sa Ustavom SFRJ, odnosno da otkoloni suprotnosti između republičkog ili pokrajinskog zakona i saveznog zakona (stav 2.); da na zahtev nadležne skupštine, Ustavni sud Jugoslavije može produžiti rok za usaglašavanje zakona najduže još za šest meseci (stav 3.); da ako nadležna skupština u određenom roku ne usaglasi zakon sa Ustavom SFRJ, odnosno ne otkloni suprotnost između republičkog ili pokrajinskog zakona i saveznog zakona, odredbe zakona koje nisu u saglasnosti sa Ustavom SFRJ, odnosno odredbe republičkog ili pokrajinskog zakona koje su u suprotnosti sa saveznim zakonom, prestaju da važe, što će Ustavni sud Jugoslavije utvrditi svojom odlukom (stav 4.).

Odredbama člana 9. Zakona o stambenim odnosima („Službeni glasnik SRS“, br. 9/85, 18/85 i 11/88) bilo je propisano: da se članovima porodičnog domaćinstva, u smislu ovog zakona, smatraju - bračni drug, deca rođena u braku, van braka ili usvojena, pastorčad, roditelji (otac, majka, očuh, maćeha i usvojilac), braća i sestre i lica koja je nosilac stanarskog prava dužan po zakonu da izdržava ili su ta lica dužna po zakonu da izdržavaju nosioca stanarskog prava, a koja zajedno sa njim stanuju (stav 2.); da ako posle smrti nosioca stanarskog prava u stanu nije ostao nijedan član njegovog porodičnog domaćinstva, a ostalo je lice koje je prestalo da bude član porodičnog domaćinstva nosioca stanarskog prava, to lice stiče svojstvo člana porodičnog domaćinstva, ako je duže vreme neprekidno živelo sa njim u stanu (stav 3.); da svojstvo člana porodičnog domaćinstva, u smislu stava 3. ovog člana, stiču i unučad nosioca stanarskog prava ako je najmanje deset godina neprekidno do smrti nosioca stanarskog prava zajedno sa njim stanovalo u istom stanu, pod uslovom da u to vreme nisu imali rešenu stambenu potrebu kao nosioci stanarskog prava, ili po osnovu svojine ili kao članovi porodičnog domaćinstva drugog nosioca stanarskog prava ili sopstvenika stana, odnosno porodične stambene zgrade (stav 4.).

5. Po oceni Ustavnog suda, navodi ustavne žalbe kojima se poziva na povredu prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, ne daju osnova za tvrdnju da je osporena presuda doneta očigledno proizvoljnim i nepravičnim tumačenjem i primenom materijalnog prava na štetu podnosioca ustavne žalbe, u konkretnom slučaju odredaba člana 9. Zakona o stambenim odnosima.

Ustavni sud konstatuje da iz navedenih odredba Ustava SFRJ od 1974. godine sledi da danom objavljivanja odluke Ustavnog suda Jugoslavije U. 167/85 i 336/85 od 9. aprila 1987. godine u „Službenom listu SFRJ“, broj 54/87 od 14. avgusta 1987. godine, nije prestala da važi odredba člana 9. stav 2. Zakona o stambenim odnosima („Službeni glasnik SRS“, br. 9/85 i 18/85), u delu koji glasi: „bez roditelja“. Naime, odluka Ustavnog suda Jugoslavije nije proizvodila pravno dejstvo danom objavljivanja u „Službenom listu SFRJ“, već je nadležna skupština imala obavezu da u roku od šest meseci od dana dostavljanja te odluke uskladi republički zakon sa saveznim Ustavom. Skupština SR Srbije je to i učinila donošenjem Zakona o izmenama i dopunama Zakona o stambenim odnosima („Službeni glasnik SRS“, broj 11/88), kojim su iz člana 9. stav 2. Zakona o stambenim odnosima brisane reči: „i unučad bez roditelja“, a posle stava 3. istog člana dodat novi stav 4, koji je propisivao uslove pod kojim su unučad nosioca stanarskog prava mogla da steknu svojstvo člana porodičnog domaćinstva. Te izmene i dopune su se primenjivale i na sve slučajeve u kojima je u periodu do dana njihovog stupanja na snagu pokrenut postupak, a nije pravnosnažno okončan. Polazeći od izloženog, Ustavni sud ocenjuje da su očigledno neosnovani navodi podnosioca ustavne žalbe da su u konkretnom slučaju primenjene pogrešne materijalnopravne oderdbe.

Ocenjujući navode ustavne žalbe kojima se osporava ocena revizijskog suda o pravilnoj primeni materijalnog prava, Ustavni sud zaključuje da je revizijski sud u osporenoj presudi naveo razloge zbog kojih smatra da su nižestepeni sudovi na utvrđeno činjenično stanje pravilno primenili materijalno pravo kada su našli da podnosilac ustavne žalbe nije ispunio Zakonom o stambenim odnosima propisane posebne uslove za sticanje svojstva člana porodičnog domaćinstva ranijeg nosioca stambenog prava koji se odnose na unučad. Ovakva odluka Vrhovnog suda Srbije bila je zasnovana na činjenici da je podnosilac ustavne žalbe u vreme dok je stanovao u stanu sa ranijim nosiocem stanarskog prava imao rešenu stambenu potrebu kao član porodičnog domaćinstva drugog nosioca stanarskog prava.

Pravno su irelevantni i navodi kojima podnosilac ustavne žalbe ponovo ističe da nije imao rešeno stambeno pitanje kao član porodičnog domaćinstva svoje majke, što potkrepljuje osporavanjem pravilnosti utvrđenog činjeničnog stanja i dostavljanjem uverenja koje je bilo podneto kao dokaz i u parničnom postupku. Ustavni sud ukazuje da nije nadležan da preispituje ocenu parničnih sudova o ispunjenosti uslova za sticanje svojstva nosioca stanarskog prava u smislu odredaba Zakona o stambenim odnosima, osim ukoliko ne postoje razlozi i dokazi koji ukazuju na očiglednu arbitrernost i nepravičnost u postupanju redovnih sudova na štetu podnosioca ustavne žalbe, što u konkretnoj situaciji nije slučaj.

Iz napred navedenih razloga Ustavni sud je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu.

6. Na osnovu svega iznetog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

 

 

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević