Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio da je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji traje skoro šest godina, a još uvek nije okončan. Sud je konstatovao nedelotvorno postupanje izvršnog suda kao prevashodni razlog za odugovlačenje postupka.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Nataše Lović Lazarević iz Ćuprije, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 28. marta 20 13. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Nataše Lović Lazarević i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji se vodi pred Osnovnim sudom u Kruševcu u predmetu I. 4516/10 povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Nalaže se Osnovnom sudu u Kruševcu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. okončao u najkraćem roku.

3. Odluku objaviti u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

O b r a z l o ž e nj e

1. Nataša Lović Lazarević iz Ćuprije je 24. juna 2010. godine , preko punomoćnika Ljiljane Petrović, advokata iz Kruševca, podnela Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Kruševcu u predmetu I. 403/07.

Podnositeljka ustavne žalbe je navela da je 1. juna 2007. godine podnela Opštinskom sudu u Kruševcu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika ŽORK „Napredak“, na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Kruševcu P1. 515/06 od 16. marta 2007. godine, te da je rešenjem I. 403/07 od 15. juna 2007. godine sud dozvolio izvršenje. Dalje je navela da je, na njen predlog, rešenjem I. 403/07 od 4. decembra 2007. godine Opštinski sud u Kruševcu odredio izvršenje protiv opštine Kruševac, ali je drugostepeni sud ukinuo prvostepeno rešenje i predmet vratio na ponovno odlučivanje. Dalje je istakla da je, na njen zahtev, rešenjem I. 403/07 od 30. marta 2009. godine Opštinski sud u Kruševcu odredio izvršenje protiv „Sportskog društva Napredak“ iz Kruševca, ali je , po žalbi izvršnog dužnika prvostepeni sud ukinuo prvostepeno rešenje i odbacio predlog kao nedozvoljen. Takođe je istakla da je 18. decembra 2009. godine izjavila žalbu protiv tog rešenja, ali o njoj još uvek nije odlučeno.

Podnositeljka ustavne žalbe je predložila da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i utvrdi da joj je povređeno pravo na suđe nje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu odredbe člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Prema odredbi člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 - O dluka US), ustavna žalba se može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Osnovnog suda u Kruševcu I. 4516/10 i celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Podnositeljka ustavne žalbe je 2. juna 2007. godine podnela Opštinskom sudu u Kruševcu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika - Ženski omladinski rukometni klub „Napredak“ (u daljem tekstu: ŽORK „Napredak“) iz Kruševca , na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Kruševcu P1. 515/06 od 16. marta 2007. godine, kojom je obavezan tuženi da tužilji na ime duga isplati odgovarajuće novčane iznose , sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom, da joj izvrši uplatu doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje , te da joj naknadi troškove parničnog postupka u odgovarajućem novčanom iznosu. Predložila je da se izvršenje sprovede plenidbom novčanih sredstava koja se vode na računu izvršnog dužnika.

Opštinski sud u Kruševcu je 15. juna 2007. godine doneo rešenje o izvršenju I. 403/07, kojim je usvojio predlog za izvršenje i odredio troškove izvršenja u iznosu od 15.180,00 dinara.

Izvršni poverilac je podneskom od 27. septembra 2007. godine povukao predlog za izvršenje u delu koji se odnosi na uplatu doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje, te je Opštinski sud u Kruševcu rešenjem I. 403/07 od 1. oktobra 2007. godine u tom delu obustavio izvršenje.

Izvršni poverilac je podneskom od 21. novembra 2007. godine predložio da se izvršenje sprovede protiv opštine Kruševac, s obzirom na to da je račun izvršnog dužnika ŽORK „Napredak“ iz Kruševca u blokadi.

Opštinski sud u Kruševcu je 4. decembra 2007. godine doneo rešenje I. 403/07, kojim je odredio izvršenje protiv opštine Kruševac.

Okružni sud u Kruševcu je 30. januara 2008. godine, odlučujući o žalbi opštine Kruševac, doneo rešenje Gž. 95/08, kojim je ukinuo rešenje o izvršenju Opštinskog suda u Kruševcu I. 403/07 od 4. decembra 2007. godine i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno odlučivanje. U obrazloženju drugostepenog rešenja je, pored ostalog, navedeno : da je sporno da li je dužnikov dužnik opština Kruševac ili Sportski savez Kruševca; da je prvostepeni sud dužan da u ponovnom postupku, na osnovu navoda stranaka, odgovora na žalbu i pismenih dokaza, utvrdi da li je dužnikov dužnik opština Kruševac ili Sportski savez Kruševca i da saglasno tako utvrđenom činjeničnom stanju donese odgovarajuću odluku.

Okružni sud u Kruševcu je 7. februara 2008. godine vratio Opštinskom sudu u Kruševcu spise predmeta I. 403/07.

Punonoćnik izvršnog poverioca je podneskom od 12. juna 2008. godine i urgencijom od 13. januara 2009. godine zahtevao od suda da, u skladu sa nalogom drugostepenog suda, odmah zakaže ročište, radi utvrđenja relevantnih činjenica.

Izvršni poverilac je podneskom od 18. februara 2009. godine predložio da se izvršenje sprovede protiv Sportskog društva „Napredak“ iz Kruševca.

Opštinski sud u Kruševcu je 30. marta 2009. godine doneo rešenje I. 403/07, kojim je odredio izvršenje protiv Sportskog društva „Napredak“ iz Kruševca.

Opštinski sud u Kruševcu je 2. decembra 2009. godine, postupajući po žalbi Sportskog društva „Napredak“ iz Kruševca, doneo rešenje I. 403/07, kojim je usvojio žalbu Sportskog društva „Napredak“ iz Kruševca, ukinuo rešenje o izvršenju Opštinskog suda u Kruševcu I. 403/07 od 30. marta 2009. godine i odbacio kao nedozvoljen predlog izvršnog poverioca za izvršenje.

Izvršni poverilac je 17. decembra 2009. godine izjavio žalbu protiv rešenja Opštinskog suda u Kruševcu I. 403/07 od 2. decembra 2009. godine.

Viši sud u Kruševcu je 10. marta 2011. godine, odlučujući o žalbama izvršnog poverioca i Sportskog društva „Napredak“ iz Kruševca, doneo rešenje Gž. 12/11, kojim je u stavu prvom izreke ukinuo rešenje Opštinskog suda u Kruševcu I. 403/07 od 30. marta 2009. godine i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno odlučivanje, a u stavu drugom izreke ukinuo rešenje Opštinskog suda u Kruševcu I. 403/07 od 2. decembra 2009. godine i predmet vratio prvostepenom sudu na ponovno odlučivanje.

Izvršni poverilac je podneskom od 1. juna 2011. godine povukao predlog da se odredi izvršenje protiv Sportskog društva „Napredak“ iz Kruševca, te je predložio da se odredi izvršenje protiv izvršnog dužnika ŽORK „Napredak“. Traženo je da se izvršenje sprovede zaplenom novčanih sredstava izvršnog dužnika, ili popisom, plenidbom i prodajom svih pokretnih i nepokretnih stvari dužnika.

Osnovni sud u Kruševcu je 27. aprila 2012. godine doneo zaključak I. 4516/10, kojim je dozvolio izvršenje zaplenom sredstava koja se vode na računu izvršnog dužnika, te je naložio Narodnoj banci Srbije da tako zaplenjena sredstva uplati na račun punomoćnika izvršnog poverioca, a ukoliko na računu nema sredstava , da se izvršenje sprovede popisom, plenidbom i prodajom svih pokretnih i nepokretnih stvari dužnika.

I. Š, član upravnog odbora likvidiranog sportskog kluba ŽORK „Napredak“, je podneskom od 11. juna 2012. godine obavestio Osnovni sud u Kruševcu o sledećem: da je rešenjem Privrednog suda u Kraljevu St. 516/2010 od 4. avgusta 2010. godine otvoren i zaključen stečajni postupak nad stečajnim dužnikom ŽORK „Napredak“; da je rešenjem Agencije za privredne registre broj BS 1093/2011 od 14. decembra 2011. godine, koje je dostavljeno u prilogu podneska, brisan iz registra ŽORK „Napredak“ iz Kruševca.

Osnovni sud u Kruševcu je uz dopis od 15. januara 2013. godine dostavio Narodnoj banci Srbije - Odeljenje za prinudnu naplatu u Kragujevcu zaključak tog suda I. 4516/10 od 27. aprila 2012. godine, radi sprovođenja izvršenja.

Narodna banka Srbije - Odeljenje za prinudnu naplatu u Kragujevcu je dopisom od 30. januara 2013. godine obavestila Ustavni sud da je zaključak Osnovnog suda u Kruševcu I. 4516/10 od 27. aprila 2012. godine vraćen sudu kao neuredan , s obzirom na to da nedostaje matični broj i PIB izvršnog dužnika, te dinarska protivvrednost glavnog duga za obračun zakonske zatezne kamate, jer se zakonska zatezna kamata ne primenjuje na dug izražen u devizama.

Privredni sud u Kraljevu je dopisom od 20. februara 2013. godine obavestio Ustavni sud o sledećem: da je 23. aprila 2010. godine Privredni sud u Kraljevu doneo rešenje o otvaranju prethodnog stečajnog postupka nad stečajnim dužnikom; da je rešenjem Privrednog suda u Kraljevu St. 516/2010 od 4. avgusta 2010. godine otvoren i zaključen postupak stečaja nad stečajnim dužnikom ŽORK „Napredak“ iz Kruševca; da je navedeno rešenje postalo pravnosnažno 13. septembra 2010. godine i da je dostavljeno stečajnom dužniku i Ministarstvu omladine i sporta .

4. Za ocenu navoda i razloga ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, na čiju povredu se podnositeljka ustavne žalbe poziva, bitne su sledeće odredbe Ustava:

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 5. stav 1. Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji je bio na snazi u vreme pokretanja izvršnog postupka, bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno.

Članom 6. stav 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 31/11) propisano je da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan.

5. Ocenjujući osnovanost ustavne žalbe, a polazeći od činjenica i okolnosti ovog slučaja, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak pokrenut 2. juna 2007. godine, podnošenjem predloga za izvrš enje Opštinskom sudu u Kruševcu i da još uvek nije okončan, jer izvršenje nije sprovedeno, niti je izvršni sud doneo odluku o obustavljanju predmetnog izvršnog postupka, iako je rešenjem Privrednog suda u Kraljevu St. 516/2010 od 4. avgusta 2010. godine otvoren i zaključen postupak stečaja nad izvršnim dužnikom, a rešenje m Agencije za privredne registre broj BS 1093/2011 od 1 4. decembra 2011. godine, koja se nalazi u spisima predmeta, izvršni dužnik bri san iz registra.

Ustavni sud je utvrdio da je od podnošenja predloga za izvršenje do razmatranja ustavne žalbe proteklo pet godina i devet meseci i da izvršni postupak još uvek nije okončan.

Navedeno trajanje postupka moglo bi da ukaže da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, polazeći od toga da je pojam razumnog trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, a pre svega od složenosti pravnih pitanja i činjeničnog stanja u konkret nom postupku, ponašanja podnositeljke ustavne žalbe, postupanja sudova koji su vodili postupak, kao i od značaja prava o kome se u postupku odlučuje za podnositeljku , Ustavni sud je ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na dužinu trajanja konkretnog izvršnog postupka.

Ispitujući složenost pravnih pitanja i činjeničnog stanja u izvršnom postupku, Ustavni sud je ocenio da je postupak bio usložnjen usled činjenice da je račun izvršnog dužnika bio u blokadi , te izvršenje nije moglo da se sprovede plenidbom novčanih sredstava koja se vode na računu izvršnog dužnika .

Ocenjujući značaj predmeta spora za podnositeljku ustavne žalbe, Ustavni sud je našao da je pravna stvar bila od izuzetnog značaja za podnositeljku , s obzirom na to da je u pitanju izvršenje pravnosnažne sudske odluke koja se odnosi na neisplaćena primanja po osnovu radnog od nosa kod poslodavca.

Ispitujući ponašanje podnositeljke ustavne žalbe, Ust avni sud je ocenio da podnositeljka, kao poverilac u izvršnom postupku, nije preduzela sve procesne mere koje su joj stajale na raspolaganju. Naime, i ako je podnositeljka još u podnesku od 21. novembra 2007. godine navela da je račun izvršnog dužnika u blokadi i da ne može da namiri svoje potraživanje plenidbom novčanih sredstava koja se vode na računu izvršnog dužnika, ona nije predložila da se izvršenje sprovede dru gim sredstvima izvršenja, već je tražila da se izvršenje odredi protiv lica koja nisu u izvršnoj ispravi označeni kao izvršni dužnici. Podnositeljka ustavne žalbe je tek podneskom od 1. juna 2011. godine predložila da se izvršenje sprovede popisom, plenidbom i prodajom svih pokretnih i nepokretnih stvari dužnika, ukoliko na računu izvršnog dužnika nema sredstava.

Ocenjujući postupanje suda u ovoj pravnoj stvari, Ustavni sud je našao da izvršni sud u ko nkretnom slučaju nije preduzeo sve radnje na koje je po zakonu bio obavezan kako bi se izvršni postupak okončao u razumnom roku. Naime, izvršni sud je u postupku izvršenja dužan da postupa hitno. Hitnost postupka podrazumeva brzo i efikasno donošenje odgovarajućih odluka, odnosno preduzimanje drugih radnji kojima se postupak izvršenja sprovodi i okončava . U konkretnom slučaju, podnositeljka ustavne žalbe je podneskom od 12. juna 2008. godine i urgencijom od 13. januara 2009. godine zahtevala od Opštinskog suda u Kruševcu da postupi po nalogu drugostepenog suda iz rešenja Gž. 95/08 od 30. januara 2008. godine i zakaže ročište, radi utvrđenj a relevantnih činjenica. Međutim, Opštinski sud u Kruševcu nije preduzeo nijednu izvršnu radnju od 7. februara 2008. godine , kada mu je Okružni sud u Kruševcu vratio spise predmeta I. 403/07, pa do 18. februara 2009. godine. Takođe, drugostepeni sud je odlučio o žalbi podnositeljke izjavljenoj protiv rešenja Opštinskog suda u Kruševcu I. 403/07 od 2. decembra 2009. godine, tek nakon jedne godine i tri meseca od podnošenja žalbe.

Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je ocenio da je nedelotvorno postupanje izvršnog suda prevashodno dovelo do toga da izvršni postupak još uvek nije okončan. Ustavni sud je stoga utvrdio da je podnositeljki ustavne žalbe u izvršnom postupku koji se vodi pred Osnovnim sudom u Kruševcu u predmetu I. 4516/10 povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, te je usvojio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu i odlučio kao u tački 1. izreke.

6. Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 2. izreke naložio Osnovnom sudom u Kruševcu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. izreke okončao u najkraćem roku.

S obzirom na to da podnositeljka u ustavnoj žalbi nije postavila zahtev za naknadu štete, Ustavni sud nalazi da je objavljivanje ove odluke u „Službenom glasniku Republike Srbije“, u konkretnom slučaju, jedini način da se podnositeljki ustavne žalbe pruži pravično zadovoljenje za učinjenu povredu prava, te je odlučio kao u tački 3. izreke.

7. Na osnovu svega navedenog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu , Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević