Odbijanje ustavne žalbe u sporu o ništavosti aneksa ugovora o zakupu

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu, nalazeći da redovni sudovi nisu proizvoljno primenili pravo. Uredba o zaštiti imovine odnosila se na društvenu, a ne na privatnu imovinu preduzeća iz bivših republika SFRJ, te sporni aneks ugovora nije ništav.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-3103/2011
27.11.2013.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Privrednog društva „COFIS“ DOO iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 27. novembra 2013. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Privrednog društva „COFIS“ DOO protiv presude Privrednog apelacionog suda Pž. 11668/10 od 16. juna 2011. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje, zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

O b r a z l o ž e nj e

1. Privredno društvo „COFIS“ DOO iz Beograda je 11. jula 2011. godine, preko punomoćnika Dostane Rajković, advokata iz Beograda, podnelo ustavnu žalbu protiv presude Privrednog apelacionog suda Pž. 11668/10 od 16. juna 2011. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

Podnosilac je u ustavnoj žalbi, pored ostalog, naveo: da je predmet tužbenog zahteva utvrđenje ništavosti aneksa VI ugovora o zakupu od 23. januara 2003. godine i povraćaj naplaćene zakupnine tužiocu; da je sporno pitanje da li je tuženi društveno preduzeće ili ne, odnosno da li imovina kojom to preduzeće raspolaže predstavlja društvenu imovinu tog preduzeća ili privatnu imovinu osnivača tuženog; da su sudovi pogrešno utvrdili činjenično stanje, jer se poslovni prostor koji je predmet zakupa odlukama nadležnih organa Republike Srbije nalazi na popisu imovine tuženog kao društvenog preduzeća i da se osnivač tuženog protivpravno upisao u katastar nepokretnosti kao nosilac prava svojine na predmetnom prostoru; da su sudovi pogrešno primenili Uredbu o zaštiti imovine delova preduzeća čije je sedište na teritoriji bivših republika SFRJ, jer je u konkretnom slučaju bilo mesta primeni člana 17. navedene Uredbe, iz razloga što tuženi predstavlja preduzeće koje je nastalo organizovanjem od poslovne jedinice Radne organizacije „Bratstvo Komerc“ DOO čiji je pravni sledbenik „BNT Holding“ Deoničarsko društvo iz Bosne i Hercegovine, sa sedištem u Novom Travniku, iz čega proizlazi da za tuženog važe dodatna ograničenja u raspolaganju imovinom; da su predmetni ugovor o zakupu i svi njegovi aneksi ništavi u smislu člana 4. Uredbe o privremenoj zabrani raspolaganja određenim nepokretnostima, pokretnim stvarima i pravima i da je osporena presuda zasnovana na pogrešno utvrđenom činjeničnom stanju i pogrešnoj i arbitrernoj primeni materijalnog prava. Predložio je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i poništi osporenu presudu.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u osporeni akt i dokumentaciju dostavljenu uz ustavnu žalbu, i spise predmeta Trovinskog suda u Beogradu P. 3194/10, te utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Tužilac, ovde podnosilac ustavne žalbe je 8. juna 2009. godine podneo tužbu Trgovinskom sudu u Beogradu protiv tuženog „BNT Promet“ DOO iz Beograda kojom je tražio da se utvrdi da je ništav aneks VI ugovora o zakupu od 19. jula 1994. godine koji je zaključen 23. januara 2003. godine između tuženog kao zakupodavca i tužioca kao zakupca, kao i da se obaveže tuženi da mu isplati iznos od 4.841.730,32 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom od dospelosti svakog računa do isplate, kao i troškove parničnog postupka.

Presudom Privrednog suda u Beogradu P. 3194/10 (5883/09) od 23. februara 2010. godine, u stavu prvom izreke, je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da se utvrdi da je ništav aneks VI ugovora o zakupu od 19. jula 1994. godine koji je zaključen 23. januara 2003. godine između tuženog kao zakupodavca i tužioca kao zakupca. Stavom drugim izreke presude je odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da mu tuženi isplati na ime glavnog duga iznos od 4.841.730,32 dinara sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom. Stavom trećim izreke presude je obavezan tužilac da tuženom naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 114.909,00 dinara. Iz obrazloženja presude proizlazi: da je preduzeće sa sedištem u BiH donelo odluku o osnivanju svog predstavništva u Beogradu-Poslovne jedinice; da je ta poslovna jedinica nakon raspada SFRJ, na osnovu odluke osnivača poslovne jedinice, organizovana kao društvo sa ograničenom odgovornošću, a da je kasnije, u cilju usklađivanja sa odredbama Zakona o preduzećima, organizovana kao društveno preduzeće; da je osnivački ulog bio samo u novcu, a ne u stvarima i pravima; da je nepokretnost koja je bila predmet zakupa vlasništvo preduzeća iz BiH i nikada nije bila vlasništvo tuženog, niti je nakon organizovanja tuženog kao društvenog preduzeća ista postala društvena imovina i da je preduzeće iz BiH ovlastilo tuženog da predmetni poslovni prostor izda u zakup. Tužilac svoj tužbeni zahtev zasniva na pretpostavci da je aneks VI ugovora o zakupu od 23. januara 2003. godine ništav, s obzirom na to da je zaključen posle 1. februara 2001. godine, i da je članom 17. stav 3. Uredbe o zaštiti imovine delova preduzeća čije je sedište na teritoriji bivših republika SFRJ predviđena ništavost za ugovore kojima je raspolagano društvenom imovinom. Odredbom člana 1. Uredbe o zaštiti imovine delova preduzeća čije je sedište na teritoriji bivših republika SFRJ je propisano da se ovom uredbom uređuje zaštita društvene imovine delova preduzeća u Republici Srbiji čije je sedište na teritoriji republika bivše SFRJ: Republike Bosne i Hercegovine, Republike Slovenije i Republike Hrvatske (poslovne jedinice), zaštita prava zaposlenih u tim poslovnim jedinicama i popis delova preduzeća iz Republike Srbije na teritoriji navedenih republika bivše SFRJ. Prvostepeni sud je zaključio da se navedena Uredba odnosi na društvenu imovinu delova preduzeća u Republici Srbiji čije je sedište na teritoriji bivše SFRJ, a ne na privatnu imovinu tih preduzeća, a što je slučaj sa predmetnim poslovnim prostorom, pa stoga ova uredba ne može biti od uticaja na zakupodavni odnos uspostavljen između parničnih stranaka. U prilog ovakvog zaključka prvostepeni sud navodi i činjenicu da je nakon prigovora „BNT Holding“ DD iz Novog Travnika na javni poziv o prodaji imovine Agenciji za privatizaciju od 21. avgusta 2008. godine, Agencija za privatizaciju donela 8. decembra 2008. godine zaključak broj 10-3957/08-185/03 od 9. decembra 2008. godine o prekidu postupka privatizacije DP „BNT Promet“ iz Beograda, ovde tuženog, kao i činjenicu da je presudom Vrhovnog suda Srbije U. 5404/06 od 11. decembra 2007. godine poništeno rešenje Ministarstva trgovine, turizma i usluga Republike Srbije broj 361-01-137/2003-05 od 16. decembra 2003. godine kojim je privremeno na upravljanje i korišćenje predmetni poslovni prostor poveren tužiocu. Kako je u konkretnom slučaju predmet zakupa privatna imovina preduzeća sa sedištem iz BiH, to po oceni prvostepenog suda, aneks VI ugovora o zakupu od 23. januara 2003. godine nije ništav shodno odredbi člana 17. Uredbe, iz kog razloga je odbijen tužbeni zahtev tužioca za utvrđenje ništavosti spornog aneksa VI za vraćanje iznosa naplaćenih zakupnina sa pripadajućom kamatom.

Odlučujući o žalbi, Privredni apelacioni sud je osporenom presudom Pž. 11668/10 od 16. juna 2011. godine odbio kao neosnovanu žalbu tužioca i potvrdio presudu Privrednog suda u Beogradu P. 3194/10 od 23. februara 2010. godine. Drugostepeni sud je prihvatio pravno stanovište i date razloge prvostepenog suda da se navedena Uredba odnosi na društvenu imovinu delova preduzeća Republike Srbije čije je sedište na teritoriji bivše SFRJ, a ne na privatnu imovinu tih preduzeća, što je slučaj sa predmetnim poslovnim prostorom. Iz dokaza koje je, po nalaženju drugostepenog suda, prvostepeni sud pravilno cenio, proizlazi da je vlasnik predmetnog poslovnog prostora preduzeće „BNT Holding“ DD iz Novog Travnika , kao pravni sledbenik poslovnog sistema „BNT Bratstvo“, Pucarevo (Novi Travnik) , kao i da je „BNT Holding“ DD kao osnivač tuženog, tuženom dao saglasnost za izdavanje delova poslovnog prostora, što je utvrđeno iz dopisa broj 499/07 od 22. avgusta 2007. godine. U osporenoj presudi se ističe da se u konkretnom slučaju radi o ugovoru o zakupu za čije zaključenje nije od uticaja pitanje vlasništva spornog prostora, a tužilac je prostor koristio, pa stoga nije ostvario pravo na povraćaj datog novca.

4. Odredbama Ustava, na čije se povrede ustavnom žalbom ukazuje , je utvrđeno da se svakom jemči pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.).

Uredbom o privremenoj zabrani raspolaganja određenim nepokretnostima, pokretnim stvarima i pravima („Službeni glasnik RS", br. 49/91, 50/91, 55/91, 29/92, 46/92 i 50/95 ), koja je prestala da važi Uredbom o prestanku važenja Uredbe o privremenoj zabrani raspolaganja određenim nepokretnostima, pokretnim stvarima i pravima („Službeni glasnik RS", br. 71/08 od 25. jula 2008. godine) , narednog dana od dana objavljivanja u “Službenom glasniku Republike Srbije , bilo je propisano da se privremeno zabranjuje raspolaganje nepokretnostima, pokretnim stvarima i pravima koja se nalaze na teritoriji Republike Srbije, a čiji su vlasnici, odnosno korisnici pravna lica i imaoci radnji sa sedištem na teritorijama republika koje nisu članice Savezne Republike Jugoslavije, da se privremeno zabranjuje raspolaganje nepokretnostima koje se nalaze na teritoriji Republike Srbije, čiji su vlasnici, odnosno korisnici fizička lica koja imaju prebivalište na teritorijama republika koje nisu članice Savezne Republike Jugoslavije i njihovi su državljani, da se privremeno zabranjuje raspolaganje imovinom ( nepokretnosti, pokretne stvari i prava) kojom u smislu člana 20. Ustavnog zakona za sprovođenje Ustava Savezne Republike Jugoslavije raspolaže Savezna Republika Jugoslavija, a da se raspolaganjem, u smislu ove uredbe, smatra prodaja, zamena, poklon, zakup, opterećenje stavljanjem hipoteke ili drugih tereta na nepokretnosti i svi drugi oblici raspolaganja, odnosno svojinskih promena, kao i odnošenje stvari sa teritorije Republike Srbije (član 1. st. 1, 2, 3. i 5. ); da su akti i radnje koje su pravna i fizička lica iz član 1. ove uredbe preduzela suprotno odredbama ove uredbe posle 24. maja 1991. godine ništavi i da će nadležni organ izvršiti, po službenoj dužnosti, brisanje upisa u zemljišnoj, odnosno drugoj javnoj knjizi o evidenciji nepokretnosti i pravima nad njima, izvršenih na osnovu akata iz stava 1. ovog člana (član 4.).

Uredbom o zaštiti imovine delova preduzeća čije je sedište na teritoriji bivših republika SFRJ "Službeni glasnik RS", br. 31/01, 61/08, 109/08, 14/09, 40/09, 79/09, 111/09, 67/10, 73/11) je propisano da se ovom uredbom uređuje zaštita društvene imovine delova preduzeća u Republici Srbiji čije je sedište na teritoriji republika bivše SFRJ: Republike Bosne i Hercegovine, Republike Slovenije i Republike Hrvatske ( dalje: poslovne jedinice), zaštita prava zaposlenih u tim poslovnim jedinicama i popis delova preduzeća iz Republike Srbije na teritoriji navedenih republika bivše SFRJ (član 1.); da su preduzeća čije je sedište na teritoriji republika bivše SFRJ iz člana 1. stav 1. Uredbe ( u daljem tekstu: lica) dužna da poslovnoj jedinici koja je organizovana kao društveno preduzeće ili koja je pripojena drugom društvenom preduzeću, kao i njihovim pravnim sledbenicima ( u daljem tekstu: društvena preduzeća), u čijoj imovini su nepokretnosti na kojima su lica imala pravo na dan 31. decembra 1990. godine, podnesu zahtev za sporazumno utvrđivanje njihovog udela u kapitalu društvenog preduzeća na osnovu unete imovine, najkasnije do 31. marta 2012. godine i da o tome obaveste Ministarstvo i Agenciju za privatizaciju, da se udeo lica u kapitalu društvenog preduzeća utvrđuje srazmerno učešću vrednosti unete imovine u ukupnoj vrednosti imovine društvenog preduzeća, prema proceni kapitala društvenog preduzeća u skladu sa poslednjim finansijskim izveštajem koji prethodi podnošenju zahteva iz stava 1. ovog člana, da se usaglašen tekst nacrta sporazuma iz stava 1. ovog člana koji je parafiran od oba učesnika u sporazumu, dostavlja Ministarstvu najkasnije do 30. juna 2012. godine koje ga, radi davanja saglasnosti, prosleđuje Vladi, da se saglasnost iz stava 3. ovog člana daje da postoji reciprocitet u primeni Aneksa G Sporazuma o pitanjima sukcesije, da se sporazum smatra zaključenim kad ga po dobijanju saglasnosti Vlade ugovorene strane potpišu i overe u sudu, da se po jedan primerak potpisanog i overenog sporazuma dostavlja Ministarstvu i Agenciji za privatizaciju i da ako se u roku iz stava 3. ovog člana ne dostavi usaglašeni tekst nacrta sporazuma, udeo lica koje je podnelo zahtev za utvrđivanje udela u kapitalu društvenog preduzeća utvrđuje Agencija za privatizaciju u skladu sa članom 14 v Uredbe (član 2.).

Sporazumom o pitanjima sukcesije, koji je stupio na snagu 11. jula 2002. godine je propisano: da će privatna svojina i stečena prava građana ili drugih pravnih lica SFRJ biti zaštićena od strane država sukcesora u skladu s odredbama ovog Priloga (Prilog G, član 1.); da će prava na pokretnu i nepokretnu imovinu koja se nalazi na teritoriji Države sukcesora i na koju su građani ili druga pravna lica SFRJ imali pravo na dan 31. decembra 1990. godine biti priznata, za štićena i vraćena u prvobitno stanje od strane te države u skladu sa ugovorenim standardima i normama međunarodnog prava, i to nezavisno od nacionalnosti, državljanstva, boravišta ili prebivališta takvih lica, da se ovim obuhvataju lica koja su nakon 31. decembra 1990. godine stekla državljanstvo ili novo prebivalište ili boravište u Državi različitoj od Države sukcesora (Prilog G, član 2.).

5. Ocenjujući osnovanost navoda ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnosilac smatra da mu je prilikom donošenja osporen e presud e pogrešno i arbitretno primenjeno materijalno pravo na nj enovu štetu.

S tim u vezi, Ustavni sud konstatuje da je pravilnu primenu materijalnog prava, pre svega , nadležan da ceni viši sud, u zakonom propisanom postupku kontrole zakonitosti odluka nižestepenih sudova. Međutim, Ustavni sud nalazi da proizvoljna i arbitrerna primena materijalnog prava na štetu neke od stranaka u postupku može dovesti do povrede prava na pravično suđenje, te da u određenim situacijama, koje prvenstveno zavise od činjenica i okolnosti konkretnog slučaja i od ustavnopravnih razloga navedenih u ustavnoj žalbi, ima osnova da se u postupku po ustavnoj žalbi povreda prava iz člana 32. stav 1. Ustava ceni i sa stanovišta primene materijalnog prava.

Predmet tužbenog zahteva bio je utvrđenje ništavosti aneksa ugovora o zakupu poslovnog prostora zaključenog nakon 1. februara 2001. godine, na osnovu Uredbe o zaštiti imovine delova preduzeća čije je sedište na teritoriji bivših republika SFRJ, kao i povraćaj zakupnine plaćene posle 1. februara 2001. godine, po osnovu sticanja bez osnova.

Iz sadržine osporene presude proizlazi: da je podnosilac ustavne žalbe sa tuženim imao zaključen ugovor o zakupu poslovnog prostora od 1994. godine, koji je aneksima produžavan; da je preduzeće sa sedištem u BiH donelo odluku o osnivanju tuženog, kao svog predstavništva u Beogradu, odnosno poslovne jedinice, koja je nakon rasprada SFRJ, odlukom osnivača iz BiH, organizovana kao društvo sa ograničenom odgovornošću, a kasnije, u cilju usklađivanja sa Zakonom o preduzećima, organizovana je kao društveno preduzeće, čiji je osnivački ulog bio samo u novcu, a ne u stvarima i pravima; da je privredno društvo iz BiH dalo tuženom saglasnost za izdavanje dela poslovnog prostora u Beogradu, koji je i predmet ugovora o zakupu između tužioca kao zakupca i tuženog kao zakupodavca. Pored toga, Ustavni sud je utvrdio da je, osnivač tuženog, u skladu sa odredbom člana 2. stav 1. Uredbe o izmeni Uredbe o zaštiti imovine delova preduzeća čije je sedište na teritoriji bivših republika SFRJ, predložio da Agencija za privatizaciju izuzme imovinu pravnog prethodnika osnivača tuženog, poslovnog prostora koji je predmet ugovora o zakupu, a sve u skladu i sa Sporazumom o pitanjima sukcesije (Prilog G, član 1. i 2.). Postupak privatizacije kapitala i imovine u društvenom preduzeću nad tuženim koji je osnovan od delova preduzeća u Republici Srbiji čije je sedište na teritoriji bivše BiH je prekinut zaključkom Agencije za privatizaciju od 8. decembra 2008. godine, do uređenja imovinsko-pravnih odnosa između privrednog društva iz BiH „BNT Holding“ DOO iz Novog Travnika i tuženog kao subjekta privatizacije. Ustavni sud nalazi da je nad tuženim, subjekom privatizacije, prekinut postupak privatizacije, upravo usled postojanja razloga koji onemogućavaju prodaju kapitala, odnosno imovine osnivača tuženog.

Sledom navedenog, Ustavni sud smatra da je Privredni apelacioni sud u obrazloženju osporene presude dao ustavnopravno prihvatljiv e razl oge, ističući da se Uredba o zaštiti imovine delova preduzeća čije je sedište na teritoriji bivših republika SFRJ odnosi na društvenu imovinu delova preduzeća Republike Srbije čije je sedište na teritoriji bivše SFRJ, a ne na privatnu imovinu tih preduzeća, što je slučaj sa predmetnim poslovnim prostorom.

Ustavni sud stoga ocenjuje da je obrazloženje osporen e presude zasnovan o na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni merodavnog prava, a da su navodi podnosioca o pogrešnoj i arbitrernoj primeni materijalnog prava neosnovani.

Na osnovu izloženog, Ustavni sud je ustavnu žalbu u ovom delu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07 , 99/11 i 18/13–US ), odlučujući kao u izreci.

6. Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odbijanje ustavne žalbe u sporu o ništavosti aneksa ugovora o zakupu

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti