Odbijanje ustavne žalbe zbog dužine izvršnog postupka uzrokovanog nesolventnošću dužnika

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio kao neosnovanu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku. Utvrđeno je da neizvršenje nije posledica neažurnosti suda, već trajne nelikvidnosti dužnika (političke stranke), protiv kojeg se ne može pokrenuti stečajni postupak.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-315/2008
13.11.2008.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Stanka Milanović, mr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi N.J. iz M., na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 13. novembra 2008. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba N.J. izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji se vodi u predmetu Opštinskog suda u Majdanpeku I 173/05.

O b r a z l o ž e nj e

1. N.J. iz M. je 10. marta 2008. godine, preko punomoćnika advokata D.V. iz M., podnela ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji se vodi u predmetu Opštinskog suda u Majdanpeku I 173/05. Podnosilac ustavne žalbe navodi da je izvršni postupak pokrenut 23. maja 2005. godine, ali da do dana podnošenja žalbe nije okončan. Predlaže da Ustavni sud donese odluku kojom će usvojiti ustavnu žalbu, utvrditi da je podnosiocu povređeno ustavno pravo na suđenje u razumnom roku i narediti okončanje izvršnog postupka.
2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.
Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju povredu podnosilac ustavne žalbe ukazuje, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.
U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.
3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:
Podnosilac ustavne žalbe je 23. maja 2005. godine podnela Opštinskom sudu u Majdanpeku predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika Jugoslovenska levica, iz Beograda, na osnovu pravosnažne presude Opštinskog suda u Majdanpeku P 633/03 od 31. januara 2005. godine, kojom je dužnik obavezan da podnosiocu plati iznos od 226.897,34 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 1. novembra 2004. godine do konačne isplate, a na ime naknade troškova parničnog postupka iznos od 51.190,00 dinara. Predloženo je da se izvršenje sprovede na novčanim sredstvima izvršnog dužnika koja se vode na računu kod Univerzal banke a.d. Beograd i kod Privredne banke Beograd a.d. Beograd.
Opštinski sud u Majdanpeku je 24. maja 2005. godine doneo rešenje o izvršenju I 173/05, kojim je usvojio predlog za izvršenje i odredio troškove izvršenja u iznosu od 15.062,00 dinara. Rešenje o izvršenju je istog dana dostavljeno Narodnoj banci Srbije - Odeljenje za prinudnu naplatu u Beogradu.
Izvršni dužnik je rešenje o izvršenju primio 30. marta 2006. godine i protiv istog izjavio žalbu Okružnom sudu u Negotinu 31. marta 2006. godine.
Okružni sud u Negotinu je rešenjem Gž 635/06 od 12. maja 2006. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršnog dužnika.
Postupajući po zahtevu Ustavnog suda od 10. juna 2008. godine da, na osnovu člana 72. stav 3. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08 i 27/08), dostavi izveštaj o tome da li je sprovedeno prinudno izvršenje rešenja Opštinskog suda u Majdanpeku I 173/05 od 24. maja 2005. godine, Narodna banka Srbije je dopisom broj XIV-2-1376/2 od 16. juna 2006. godine obavestila Ustavni sud o sledećem: da je navedeno rešenje o izvršenju primila 30. maja 2005. godine; da je rešenje odmah po prijemu zavedeno u odgovarajuću Evidenciju neizvršenih naloga blokade računa izvršnog dužnika; da je razlog neizvršenja rešenja dugotrajna nelikvidnost izvršnog dužnika čiji se računi nalaze u blokadi od 24. septembra 2003. godine; da je Narodna banka Srbije dužna da blokira sve račune izvršnog dužnika dok se izvršenje ne sprovede ili dok se odlukom suda ne obustavi postupak izvršenja; da o sprovedenim izvršenjima Narodna banka Srbije izveštava sud nakon sprovedenog postupka prinudne naplate.
Podnosilac ustavne žalbe je, u skladu sa nalogom Ustavnog suda iz dopisa od 10. juna 2008. godine da dostavi dodatna obaveštenja o tome da li je i koje mere preduzimala radi sprovođenja i ubrzanja izvršnog postupka, podneskom od 17. jula 2008. godine obavestila Sud da je "bezbroj" puta odlazila u Opštinski sud u Majdanpeku i zahtevala da se izvršenje sprovede, kao i da je proverom u javnim knjigama utvrdila da se na ime dužnika ne vodi bilo kakva nepokretna imovina, pa je, po njenom mišljenju, jedino preostala mogućnost prinudne naplate potraživanja preko računa dužnika.
4. Zakonom o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) propisano je: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno, kao i da je o predlogu za izvršenje sud dužan da odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga (član 5. st. 1. i 2.); da sud određuje izvršenje odnosno obezbeđenje na onim sredstvima i na onim predmetima koji su navedeni u izvršnom predlogu, odnosno predlogu za obezbeđenje (član 8. stav 1.); da sud može, na predlog izvršnog poverioca odnosno izvršnog dužnika, u skladu sa ovim zakonom, odrediti drugo sredstvo izvršenja, odnosno obezbeđenja, umesto onoga koje je predloženo, a da taj predlog stranke mogu staviti do otpočinjanja sprovođenja izvršenja (član 8. st. 4. i 6.); da se protiv rešenja donetog u prvom stepenu može izjaviti žalba u roku od tri dana od dana dostavljanja rešenja koja ne odlaže izvršenje rešenja, osim ako ovim zakonom nije drugačije određeno (član 12. st. 1, 4. i 5.); da su sredstva izvršenja radi ostvarenja novčanog potraživanja: prodaja pokretnih stvari, prodaja nepokretnosti, prenos novčanog potraživanja, prenos potraživanja za predaju pokretnih stvari ili nepokretnosti, unovčenje drugih imovinskih prava, prenos sredstava koja se vode na računu kod banke, prodaja akcija i prodaja udela u privrednim subjektima (član 42. stav 2.); da se rešenjem o izvršenju na novčanim sredstvima koja se vode na računu izvršnog dužnika, nalaže bankama i drugim finansijskim organizacijama, da novčani iznos za koji je određeno izvršenje prenesu sa računa izvršnog dužnika na račun izvršnog poverioca, a za potraživanja za koje je propisana gotovinska isplata, da se taj iznos isplati izvršnom poveriocu u gotovom novcu (član 198.); da rešenje o izvršenju sud dostavlja organizaciji za prinudnu naplatu koja odmah nalaže bankama ili drugim finansijskim organizacijama kod kojih se vode računi izvršnog dužnika da obustave sve isplate sa tih računa do konačne naplate potraživanja (član 199. stav 1.).
Odredbama čl. 47. do 49. i člana 57. Zakona o platnom prometu („Službeni list SRJ“, br. 3/02 i 5/03 i „Službeni glasnik RS“, br. 43/04 i 62/06) bliže se reguliše postupak izvršenja prinudnom naplatom sa računa klijenta (izvršnog dužnika). Navedenim odredbama se, međutim, izričito ne predviđa obaveza Narodne banke Srbije da obavesti sud koji sprovodi izvršenje o mogućnosti, odnosno nemogućnosti predmetne isplate.
5. Na osnovu izloženog, Ustavni sud je konstatovao da je izvršni postupak po predlogu podnosioca ustavne žalbe otpočeo 23. maja 2005. godine i da još uvek nije okončan, jer izvršenje nije sprovedeno zbog nesolventnosti izvršnog dužnika. Takođe, konstatovao je da se izvršenje presude mora smatrati sastavnim delom „suđenja“ u smislu člana 32. stav 1. Ustava.
Ustavni sud smatra da vreme koje treba uzeti u obzir za odlučivanje o zahtevu podnosioca ustavne žalbe teče od 8. novembra 2006. godine, kada je stupio na snagu Ustav Republike Srbije kojim je ustanovljena ustavna žalba i garantovano pravo na suđenje u razumnom roku. Međutim, polazeći od toga da je članom 17. Povelje o ljudskim i manjinskim pravima i građanskim slobodama („Službeni list SCG“, broj 6/2003), koja je bila sastavni deo Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora, bilo garantovano pravo na suđenje u razumnom roku, da je Republika Srbija, kao država članica državne zajednice, imala obavezu da neposredno uredi, obezbedi i štiti ljudska i manjinska prava zajemčena Poveljom, kao i da je u odnosu na Republiku Srbiju 3. marta 2004. godine stupila na snagu Evropska konvencija za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda, koja u članu 6. stav 1. garantuje pravo na pravičnu i javnu raspravu u razumnom roku, Ustavni sud je zauzeo stav da se za utvrđivanje razumne dužine izvršnog postupka u konkretnom slučaju mora imati u vidu čitav period od podnošenja predloga za izvršenje nadležnom opštinskom sudu.
Polazeći od toga da je Opštinski sud u Majdanpeku doneo rešenje o izvršenju 24. maja 2005. godine, dan nakon podnošenja predloga, da je 25. maja 2005. godine dostavio rešenje o izvršenju Narodnoj banci Srbije radi sprovođenja izvršenja i da je postupak po žalbi izjavljenoj protiv rešenja o izvršenju pred Okružnim sudom u Negotinu trajao kraće od dva meseca, Ustavni sud smatra da su nadležni sudovi u ovom izvršnom postupku postupali u rokovima propisanim odredbama člana 5. st. 1. i 2. Zakona o izvršnom postupku, te preduzeli sve neophodne mere za hitno okončanje izvršnog postupka, koje nalaže njegova priroda. Stoga je ocenio da, u konkretnom slučaju, radnjama sudova nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku.
6. Ustavni sud nalazi da je za odlučivanje o predmetnoj ustavnoj žalbi bitno i postupanje Narodne banke Srbije, kao zakonom ovlašćene organizacije za sprovođenje izvršenja prinudnom naplatom potraživanja na novčanim sredstvima koja se vode na računu izvršnog dužnika. Prema stanovištu Ustavnog suda, prilikom ocenjivanja da li je vremenski rok za odlučivanje o pravima i obavezama stranke, odnosno za sprovođenje izvršenja na osnovu izvršnih isprava propisanih zakonom razuman, potrebno je preispitati postupanje ne samo sudova pred kojima se vodi postupak, već i postupanje drugih državnih organa ili vršilaca javnih ovlašćenja koji preduzimaju pojedine radnje u postupku ili u vezi sa postupkom, a čije učešće može uticati na njegovu dužinu trajanja.
Saglasno odredbama Zakona o platnom prometu, Narodna banka Srbije nema obavezu da obaveštava sud nadležan za izvršenje o stanju sredstava na računu izvršnog dužnika. Međutim, ona je ovlašćena da na osnovu člana 54. stav 1. tačka 4) navedenog Zakona podnese predlog za pokretanje postupka stečaja protiv onih pravnih lica koja zbog neizmirenja obaveza imaju blokirane račune kod banke duže od 60 dana neprekidno, kako bi se u stečajnom postupku moglo obezbediti potpuno ili delimično namirenje novčanih potraživanja poverilaca.
Prema izveštaju Narodne banke Srbije koji je dostavljen Sudu, računi izvršnog dužnika Jugoslovenska levica nalaze se u blokadi od 24. septembra 2003. godine. U vezi sa tim je i pitanje da li je Narodna banka Srbije mogla podneti predlog za pokretanje stečajnog postupka protiv izvršnog dužnika Jugoslovenska levica, imajući u vidu da se radi o političkoj stranci.
U odredbama člana 6. Zakona o stečajnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 84/04 i 85/05) nabrojana su lica prema kojima se stečajni postupak ne sprovodi, ali među njima nisu navedene političke stranke. Međutim, Zakon o udruživanju građana u udruženja, društvene organizacije i političke organizacije koji se osnivaju za teritoriju Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije („Službeni glasnik SFRJ“, broj 42/90 i „Službeni list SRJ“, br. 24/94, 28/96 i 73/00), a koji se u Republici Srbiji primenjuje na osnovu člana 20. stav 5. Zakona za sprovođenje Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora („Službeni list SCG“, broj 1/03), ne propisuje stečaj (bankrotstvo) kao jedan od slučajeva prestanka političke organizacije. Polazeći od karaktera političkih stranaka kao oblika slobodnog udruživanja i organizovanja građana rukovođenih istim političkim programskim ciljevima, kao i od njihovog izvora finansiranja (članarine, dobrovoljni prilozi, pokloni, zaveštanja i sl.), Ustavni sud smatra da se na političke stranke, iako imaju svojstvo pravnog lica, ne može primeniti Zakon o stečajnom postupku, jer nisu privredni subjekti.
S obzirom na to, da se protiv izvršnog dužnika ne može pokrenuti stečajni postupak, Sud je ocenio da ni u radnjama Narodne banke Srbije nema propusta koji su doveli do toga da prinudna naplata potraživanja podnosioca ustavne žalbe nije sprovedena duže od tri godine.
7. Ustavni sud je utvrdio da u toku izvršnog postupka podnosilac ustavne žalbe nije predlagala promenu sredstva izvršenja radi ostvarivanja svog novčanog potraživanja zbog toga što je, prema sopstvenoj izjavi, utvrdila da izvršni dužnik nema nepokretnu imovinu, pa je smatrala da je jedini način da se izvršenje sprovede naplatom preko bankovnog računa dužnika.
Imajući u vidu da je u postupku pred Ustavnim sudom utvrđeno da su sudovi nadležni za izvršenje i Narodna banka Srbije, preduzeli sve neophodne mere i radnje propisane zakonom kako bi se izvršila pravosnažna presuda Opštinskog suda u Majdanpeku P 633/03 od 31. januara 2005. godine, na način kako je to predlogom za izvršenje traženo, da izvršenje nije sprovedeno isključivo zbog nesolventnosti izvršnog dužnika, a da podnosilac ustavne žalbe nije predložila promenu sredstva izvršenja, Ustavni sud je ocenio da u izvršnom postupku koji se vodi u predmetu Opštinskog suda u Majdanpeku I 173/05 nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava.
8. Polazeći od izloženog, Ustavni sud je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, na osnovu odredaba člana 45. tačka 9) i člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu.

PREDSEDNIK
USTAVNOG SUDA
dr Bosa Nenadić, s.r.

Odbijanje ustavne žalbe zbog dužine izvršnog postupka uzrokovanog nesolventnošću dužnika

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti