Povreda prava na pravnu sigurnost zbog neujednačene sudske prakse Vrhovnog suda

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, utvrdivši povredu prava na pravnu sigurnost. Vrhovni sud je u gotovo identičnim činjeničnim i pravnim situacijama, koje se tiču raspoređivanja neraspoređenih radnika Narodne banke, donosio suprotstavljene odluke, što stvara pravnu nesigurnost.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-3152/2010
11.07.2013.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće , u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, Bratislav Đokić i mr Milan Marković, članovi Veća , u postupku po ustavnoj žalbi Miomira Koljenšića iz Beograda, na osnovu člana 167. tačka 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 11. jula 2013. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Miomira Koljenšića i utvrđuje da je presudom Vrhovnog kasacionog suda Rev II. 129/10 od 17. marta 201 0. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravnu sigurnost, kao elementa prava na pravično suđenje zajemčeno g odredbom člana 3 2. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbija kao neosnovana.

2. Odluku objaviti u "Službenom glasniku Republike Srbije".

O b r a z l o ž e nj e

1. Miomir Koljenšić iz Beograda je 2. jula 2010. godine, preko punomoćnika Gordane Nerić Mitrović, advokata iz Beograda, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu, koju je dopunio podneskom od 18. oktobra 2011. godine, protiv presude Vrhovnog kasacionog suda Rev II. 129/10 od 17. marta 2010. godine, zbog povrede načela neposrednosti primene zajemčenih prava, načela zabrane diskriminacije, načela sudske zaštite ljudskih i manjinskih prava i sloboda, načela nepovredivosti ljudskog dostojanstva, prava na pravično suđenje i prava na rad, zajemčenih odredbama člana 18. stav 1, člana 21. st. 1. i 2, člana 23. stav 1, člana 32. stav 1. i člana 60. stav 3. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi se, pored ostalog, navodi: da je presudom Vrhovnog kasacionog suda Rev II. 129/10 od 17. marta 2010. godine odbijena revizija podnosioca izjavljena protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž1. 3026/08 od 11. juna 2008. godine, kojom je odbijena njegova žalba uložena protiv presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 483/07 od 24. januara 2008. godine; da je prvostepenom presudom odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev podnosioca kojim je tražio da se ponište odluke Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2268 od 5. aprila 2002. godine i G. 3625 od 25. jula 2002. godine, na osnovu kojih je on ostao neraspoređen u Narodnoj banci Jugoslavije, kao i da ga tužena Narodna banka Srbije, kao pravni sledbenik Narodne banke Jugoslavije, vrati na rad i rasporedi na radno mesto koje odgovara njegovoj stručnoj spremi, znanju i sposobnostima; da je Vrhovni kasacioni sud pogrešno primenio materijalno pravo, time što je potvrdio da nižestepeni sudovi nisu povredili materijalno pravo na štetu podnosioca; da je tužena, prema Pravilniku o sistematizaciji iz marta 2003. godine, imala upražnjena radna mesta i potrebu za novim radnicima, koje je zaposlila u toku 2003. godine (od toga 44 lica sa završenim ekonomskim fakultetom), a da prethodno nije rasporedila podnosioca, koji je za rad na većini tih poslova ispunjavao uslove; da tužena nije dostavila nijedan dokaz da je pokušala da podnosioca rasporedi na neko drugo radno mesto ili ponudi njegovo preuzimanje u neki drugi državni organ ili organizaciju, što je dovoljan razlog da Ustavni sud poništi osporenu presudu; da tužena nikada nije pozvala podnosioca po dolasku sa Kosova da obavlja poslove, iz kog razloga nije znala za njegovu stručnost, a takođe nikada nije proverila njegovo poznavanje rada na personalnom računaru; da su u istovetnim činjeničnim i pravnim situacijama, najpre Vrhovni sud Srbije, a potom i Vrhovni kasacioni sud, doneli različite odluke i presudili u korist tužilaca koji su se nalazili u istoj situaciji kao i podnosilac ustavne žalbe.

Predloženo je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbi i osporenu presudu poništi.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, na osnovu izvršenog uvida u osporenu odluku i dokumenataciju priloženu uz ustavnu žalbu , utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari.

Presudom Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 483/07 od 24. januara 2008. godine odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca Miomira Koljenšića, ovde podnosioca ustavne žalbe, kojim je tražio da se ponište odluke Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2268 od 5. aprila 2002. godine, na osnovu koje je ostao neraspoređen i odluka G. 3625 od 25. jula 2002. godine, kojom je odbijen njegov prigovor, kao i da ga tužena Narodna banka Srbije vrati na rad i rasporedi na radno mesto koje odgovara njegovoj stručnoj spremi, znanju i sposobnostima. U obrazloženju prvostepene presude je, između ostalog, navedeno: da je odlukom Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2268 od 5. aprila 2002. godine, Miomir Koljenšić, zaposlen u Narodnoj banci Jugoslavije-Filijala u Prištini, ostao neraspoređen počev od 5. aprila 2002. godine, jer usled ukidanja radnog mesta na kome je bio raspoređen pre stupanja na snagu Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji Narodne banke Jugoslavije G. 1509 od 6. marta 2002. godine, nije mogao biti raspoređen; da je odlučeno da tužiocu radni odnos prestane nakon isteka otkaznog roka od dve godine, počev od dana konačnosti odluke; da se u obrazloženju prvostepene odluke Guvernera konstatuje da tužilac nije mogao da bude raspoređen na druge poslove koji odgovaraju njegovoj stručnoj spremi u Narodnoj banci Jugosalvije, a takođe ni u drugom saveznom oprganu uprave ili organizaciji, jer je Savezna vlada zaključkom od 6. decembra 2002. godine naložila saveznim organima uprave i saveznim organizacijama, da preduzmu mere za smanjenje ukupnog broja zaposlenih; da je po prigovoru tužioca, Guverner Narodne banke Jugoslavije doneo odluku G. 3625 od 25. jula 2002. godine kojom je prigovor odbijen i odluka G. 2268 od 5. aprila 2002. godine potvrđena; da je tužilac bio u radnom odnosu kod pravnog prethodnika tužene, kod kojeg je od 1993. godine radio na poslovima šefa terzorskih poslova, a počev od 1. novembra 1999. godine na poslovima šefa Odeljenja za opšte i zajedničke poslova Filijale u Prištini; da je tužilac završio Ekonomski fakultet-smer privredni i stekao zvanje diplomirani ekonomista, da nema sertifikat osposobljenosti za rad na računaru i da se služi ruskim jezikom; da je tužena u junu 2003. godine objavila oglas za popunjavanje radnog mesta "viši strušni saradnik", za koje su kao uslovi bili potrebni visoka stručna sprema (ekonomski ili pravni fakultet), tri godine radnog iskustva i osposobljenost za rad na personalnim računarima (Word i Excel) ; da polazeći od odredaba člana 136. stav 2. Pravilnika o radnim odnosima u Narodnoj banci Jugoslavije i člana 394. st. 2. i 3. Zakona o osnovama sistema državne uprave i Saveznom izvršnom veću i saveznim organima uprave, a kod činjenice da u situaciji kada su ukinuti poslovi na kojima je tužilac radio i kada nije postojalo slobodno radno mseto kod tužene, niti mogućnost da se tužilac rasporedi u drugi savezni organ ili organizaciju, sud smatra da tužena nije mogla da rasporedi tužioca; da je i činjenica da je tužena raspisala konkurs za popunjavanje radnog mesta za koje se tražio isti stepen i vrsta stručne spreme koju ima tužilac, bez uticaja na ocenu zakonitosti osporenih odluka, s obzirom na to da tužilac nije ispunjavao dodatne uslove za rad na tim poslovima, saglasno odrebi člana 20. Pravilnika o sistematizaciji radnih mesta i koeficijentima za vrednovanje radnih mesta iz marta 2002. godine, odnosno nije imao sertifikat o završenom kursu Word-a i Excel-a ; da su njegovi navodi da je prilikom izvršavanja poslova obavljao rad na računaru bez uticaja, jer tužilac to ničim nije dokazao; da trezorski poslovi u Filijali u Prištini, po navodima tužene, nisu bili kompjuterizovani pre 1999. godine, zbog čega sud smatra da tužilac nije zadovoljavao sve uslove iz oglasa, te da ga tužena nije mogla rasporediti na slobodno radno mesto, jer je imao samo završen Ekonomski fakultet; da je kao logična posledica odbijanja tužbenog zahteva za poništaj osporenih rešenja, odbijen i tužbeni zahtev tužioca za vraćanje na rad.

Postupajući po žalbi tužioca, Okružni sud u Beogradu je doneo presudu Gž1. 3026/08 od 11. juna 2008. godine, kojom je odbio žalbu i presudu Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 483/07 od 24. januara 2008. godine potvrdio u celini. U obrazloženju drugostepene presude se, pored ostalog, navodi: da su neosnovani žalbeni navodi da prvostepeni sud nije postupio po nalozima iz rešenja Okružnog suda u Beogradu Gž1. 690/06 od 1. marta 2006. godine, jer je prvostepeni sud pravilno utvrdio da tužilac nije mogao biti raspoređen kod tužene, s obzirom na to da nije ispunjavao dodatne uslove koji su traženi za rad na navedenim radnim mestima, saglasno Pravilniku i raspisanom oglasu; da nije mogao biti raspoređen u neki drugi savezni organ ili organizaciju, zbog činjenice da je Odlukom Savezne vlade ukupan broj zaposlenih u saveznoj upravi smanjen za 10%; da je prvostepeni sud, izvođenjem potrebnih dokaza, utvrdio da tužilac nema dokaze da je osposobljen za rad na računaru, odnosno nema traženi sertifikat, niti znanje traženog jezika prema oglasu; da je prvostepeni sud pravilno utvrdio da tužilac nije ispunjavao uslove za rad na radnom mestu višeg stručnog saradnika u Odeljenju za neposrednu kontrolu i Direkciji za kontrolu menjačkih poslova, a takođe da za to radno mesto nije ni konkurisao; da navodi žalbe da je tužena bila dužna da tužiocu omogući da završi traženi kurs, te da proverom nije utvrdila da li tužilac ima potrebno znanje za rad na personalnom računaru, nisu od bitnog uticaja na donošenje odluke, iz razloga što na strani tužene nije postojala obaveza da tužioca poziva i nalaže mu polaganje kursa; da iz činjenice da tužilac nema odgovarajući sertifikat, proizlazi da nema ni znanje za rad na računaru, koji se dokazuje priznatim sertifikatom, a ne pohađanjem i polaganjem kursa koji tužiocu nedostaje.

O reviziji tužioca Vrhovni kasacioni sud je odlučio 17. marta 2010. godine, donošenjem osporene presude Rev II. 129/10, kojom je revizija odbijena kao neosnovana. U obrazloženju osporene revizijske presude je, između ostalog, navedeno: da u postupku nije učinjena bitna povreda odredaba parničnog postupka iz člana 361. stav 2. tačka 9) Zakona o parničnom postupku, na koju revizijski sud pazi po službenoj dužnosti, a da se revizijom ne ukazuje na druge povrede postupka, zbog kojih se, primenom člana 398. stav 1. Zakona o parničnom postupku, revizija može izjaviti; da tužilac nije dokazao da poseduje posebna znanja koja su bila potrebna za rad na radnim mestima za koja je bio raspisan oglas - znanje engleskog jezika i osposobljenost za rad na personalnim računarima ( Word i Excel ), te da nije postojala ni mogućnost da bude raspoređen u drugi savezni organ ili organizaciju, u kojima je takođe došlo do smanjenja broja zaposlenih za 10%, saglasno Odluci Savezne Vlade od 6. decembra 2002. godine; da su, prema tome, pobijane odluke tužene zakonite, jer su donete nakon što je utvrđeno da su ispunjeni uslovi iz člana 394. st. 2. i 3. Zakona o osnovama sistema državne uprave i Saveznom izvršnom veću i saveznim organima uprave; da Vrhovni kasacioni sud, primenom člana 405. stav 2. Zakona o parničnom postupku, nije detljano obrazlagao ovu presudu, s obzirom na to da se revizijom ponavljaju žalbeni razlozi, a da se obrazlaganjem ne bi postiglo novo, niti ujednačenije tumačenje prava.

Ustavni sud je izvršio uvid u dostavljene presude Vrhovnog suda Srbije Rev II. 313/08 od 16. septembra 2008. godine i Vrhovnog kasacionog suda Rev2. 2001/10 od 24. februara 2011. godine i povodom njih utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje .

Presudom Vrhovnog suda Srbije Rev II. 313/08 od 16. septembra 2008. godine odbijena je kao neosnovana revizija tužene izjavljena protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž1. 101/07 od 13. septembra 2007. godine. U obrazloženju ove presude se, pored ostalog, navodi: da je presudom Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 966/05 od 6. novembra 2006. godine, u stavu prvom izreke, usvojen tužbeni zahtev tužilje S.V. iz Novog Sada i poništena kao nezakonita rešenja Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2273 od 5. aprila 2002. godine i G. 3617 od 25. jula 2002. godine; da je u stavu drugom izreke tužena Narodna banka Srbije obavezana da tužilju vrati na rad i rasporedi na radno mesto koje odgovara njenoj stručnoj spremi, znanju i sposobnostima; da je odlučujući o žalbi tužene, Okružni sud u Beogradu presudom Gž1. 101/07 od 13. septembra 2007. godine odbio žalbu kao neosnovanu i potvrdio presudu prvostepenog suda; da je, prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja bila zaposlena u Narodnoj banci Jugoslavije-Filijala u Prištini, na radnom mestu šefa Odseka u Direkciji za devizne poslove; da je odlukom Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2273 od 5. aprila 2002. godine oglašena neraspoređenom, zbog ukidanja njenog radnog mesta na kome je bila raspoređena pre stupanja na snagu Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji Narodne banke Jugoslavije od 6. marta 2002. godine i Pravilnika o sistematizaciji radnih mesta i koeficijentima za vrednovanje radnih mesta sa potrebnim brojem izvršilaca i posebnim koeficijentima o osnovnim organizacijama, jedinicama i specijalizovanim organizacijama u Narodnoj banci Jugoslavije od 6. marta 2002. godine; da je odlukom Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 3617 od 25. jula 2002. godine odbijen prigovor tužilje i prvostepena odluka potvrđena; da pre donošenja pobijanih odluka tužena nije ponudila, odnosno nije pokušavala da tužilji obezbedi zaposlenje, raspoređivanjem na drugo radno mesto u okviru tužene ili u drugom državnom organu; da je tužena po oglasu od 17. juna 2003. godine primila osam novih radnika na radno mesto višeg stručnog saradnika, za koje poslove se tražio završen ekonomski ili pravni fakultet, tri godine radnog iskustva i osposobljenost za rad na personalnom računaru; da je u periodu od 5. aprila 2002. godine do 26. jula 2004. godine, kada je tužilji istekao otkazni rok, tužena u radni odnos primila 46 radnika sa ekonomskim fakultetom; da je tužilja ispunjavala uslove za raspoređivanje na radna mesta koja su u aktu o sistematizaciji navedena pod rednim brojevima 17, 18, 19, 20, 21. i 22, s obzirom na to da je imala završen ekonomski fakultet, tri godine radnog iskustva, i, prema sopstvenoj izjavi, bila osposobljena za rad na personalnom računaru; da su polazeći od tako utvrđenog činjeničnog stanja, nižestepeni sudovi pravilno primenili materijalno pravo, kada su tužbeni zahtev usvojili, zaključujući da su osporene odluke tužene nezakonite; da je pravo na raspoređivanje na drugo odgovarajuće radno mesto predviđeno odredbom člana 393. stav 1. Zakona o osnovama sistema državne uprave i Saveznom izvršnom veću i saveznim organima uprave; da se rešenje o prestanku radnog odnosa, zbog nemogućnosti raspoređivanja, može doneti samo u situaciji kada se zaposlenom ne može obezbediti radno mesto u istom ili drugom saveznom organu uprave, odnosno organizaciji, a koje pravo je, u konkretnom slučaju, tužilji povređeno.

P resudom Vrhovnog kasacionog suda Rev2. 2001/10 od 24. februara 2011. godine preinačena je presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 2072/10 od 22. aprila 2010. godine, tako što je odbijena žalba tužene i potvrđena presuda Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 473/08 od 17. februara 2008. godine, ispravljena rešenjem istog suda P1. 473/08 od 5. maja 2009. godine. U obrazloženju ove presude je, između ostalog, navedeno: da je presudom Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 473/08 od 17. februara 2008. godine, ispravljenom rešenjem istog suda P1. 473/08 od 5. maja 2009. godine, usvojen tužbeni zahtev tužilje D.J.E. iz Kragujevačke Rače, poništena kao nezakonita rešenja Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2267 od 5. aprila 2002. godine i G. 3620 od 25. jula 2002. godine i tužena Narodna banka Srbije obavezana da tužilju vrati na rad i rasporedi na radno mesto koje odgovara njenoj stručnoj spremi, znanju i sposobnostima; da je odlučujući o žalbi tužene, Apelacioni sud u Beogradu presudom Gž1. 2072/10 od 22. aprila 2010. godine preinačio presudu prvostepenog suda i tužbeni zahtev tužilje odbio kao neosnovan; da je prema utvrđenom činjeničnom stanju, tužilja bila zaposlena u Narodnoj banci Jugoslavije-Filijala u Prištini, na radnom mestu šefa Odseka u Direkciji za istraživanja, informatiku i statistiku; da je odlukom Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2267 od 5. aprila 2002. godine oglašena neraspoređenom, zbog ukidanja njenog radnog mesta na kome je bila raspoređena pre stupanja na snagu Pravilnika o unutrašnjoj organizaciji Narodne banke Jugoslavije od 6. marta 2002. godine; da je odlukom Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 3620 od 25. jula 2002. godine prvostepena odluka potvrđena; da je tužena imala mogućnost da tužilju rasporedi na druge poslove, na radna mesta koja odgovaraju njenoj stručnoj spremi, znanju i sposobnostima, ali da su ta radna mesta popunjena prijemom u radni odnos lica koja nisu bila zaposlena kod tužene u vreme dok je tužilja bila neraspoređena; da pravilna primena odredaba Zakona o osnovama sistema državne uprave i Saveznom izvršnom veću i saveznim organima uprave, kao i Pravilnika tužene, podrazumeva da je donošenje rešenja o neraspoređivanju zaposlenog uslovljeno obavezom tužene da pokuša da rasporedi zaposlenog na drugo odgovarajuće radno mesto kod tužene, ili u drugom saveznom organu ili organizaciji; da imajući u vidu da je u periodu kada je tužilja oglašena neraspoređenom tužena raspisala konkurs za prijem novih radnika, na radna mesta za koja je i tužilja ispunjavala uslove, prema njenoj stručnoj spremi, znanju i sposobnostima, Vrhovni kasacioni sud nalazi da je pravilan zaključak prvostepenog suda da je pravo tužilje na raspoređivanje povređeno, što pobijane odluke čini nezakonitim; da okolnost što tužilja u toku sudskog postupka nije dostavila dokaz o osposobljenosti za rad na računaru ne utiče na drugačiju odluku u ovoj pravnoj stvari, jer neposedovanje odgovarajućeg sertifikata o stečenim posebnim znanjima, ne predstavlja uslov za raspoređivanje zaposlenog na drugo radno mesto za koje su takva znanja potrebna; da je tužena bila u obavezi da izvrši proveru znanja tužilje, a da u slučaju neposedovanja potrebnog znanja, postupi u skladu sa odredbom člana 30. stav 1. Pravilnika o stručnom obrazovanju zaposlenih i tužilju uputi na dopunsko stručno osposobljavanje.

4. Odredbama Ustava, na čiju povredu se ukazuje u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da se ljudska i manjinska prava zajemčena Ustavom neposredno primenjuju (član 18. stav1.); da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki i da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije (član 21. st. 1. i 2); da je ljudsko dostojanstvo neprikosnoveno i da su svi dužni da ga poštuju i štite (član 23. stav 1.); da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.) ; da su svima, pod jednakim uslovima, dostupna sva radna mesta (član 60. stav 3.) .

Odredbom člana 79. Zakona o Narodnoj banci Jugoslavije ("Službeni list SRJ", br. 32/93, 35/93, 41/94, 61/95, 28/96, 29/97, (16/99, 22/99), 44/99, 50/99 i 73/2000 ), merodavnom za konkretan spor, bilo je propisano da se na prava i obaveze iz radnog odnosa radnika zaposlenih u Narodnoj banci Jugoslavije primenjuje savezni zakon kojim se uređuju položaj i prava radnika u saveznim organima uprave.

Odredbama Zakona o osnovama sistema državne uprave i Saveznom izvršnom veću i saveznim organima uprave ("Službeni list SFRJ", br. 23/78, 58/79, 21/82, 18/85, 37/88, 18/89, 40/89, 72/89, 42/90, 74/90 i 35/91 i "Službeni list SRJ", br. 31/93, 50/93 ), na koji je upućivao Zakon o Narodnoj banci Jugoslavije, bilo je propisano: da ako su opštim aktima o organizaciji i radu i o sistematizaciji zadataka i poslova u saveznim organima uprave, odnosno saveznim organizacijama ukinuti pojedini zadaci i poslovi zbog smanjenja njihovog obima, radnici koji su radili na odnosnim zadacima i poslovima rasporediće se na druge zadatke i poslove koji odgovaraju njihovoj stručnoj spremi i radnom iskustvu, u istom ili drugom saveznom organu uprave, odnosno saveznoj organizaciji, ako se o tome sporazumeju funkcioneri koji rukovode tim organima, odnosno organizacijama (člana 393. stav 1.); da a ko se radnici iz stava 1. ovog člana ne mogu rasporediti na zadatke i poslove u istom saveznom organu uprave, odnosno saveznoj organizaciji, niti na zadatke i poslove u drugom saveznom organu uprave, odnosno saveznoj organizaciji, oni ostaju neraspoređeni (člana 393. stav 2.); da p rava iz radnog odnosa radnici iz stava 2. ovog člana ostvaruju u saveznom organu uprave, odnosno saveznoj organizaciji u kojoj su do tada radili, na način i pod uslovima koji su propisani za radnike ukinutih saveznih organa uprave, odnosno saveznih organizacija (član 393. stav 3.); da se r adnicima iz stava 2. ovog člana mogu , dok su neraspoređeni, poveravati određeni poslovi u saveznom organu uprave, odnosno saveznoj organizaciji u kojoj ostvaruju prava iz radnog odnosa, koji odgovaraju njihovoj stručnoj spremi i radnom iskustvu (član 393. stav 4.); da r adnici iz čl. 393. i 394. Zakona imaju pravo na naknadu ličnog dohotka u visini njihovog ličnog dohotka ostvarenog u poslednjem mesecu u kome su ostali neraspoređeni i tim radnicima pripadaju povećanja naknade ličnog dohotka srazmerno povećanju koje važi za radnike raspoređene na zadatke i poslove, kao i druga lična primanja utvrđena za radnike u saveznim organima uprave i saveznim organizacijama (član 394a); da r adnici koji su ostali neraspoređeni i radnici koji su stavljeni na raspolaganje imaju, pod jednakim uslovima, prvenstvo pri zasnivanju radnog odnosa u saveznim organima uprave i saveznim organizacijama, bez obzira da li se popunjavanje vrši na osnovu javnog konkursa ili javnog oglasa (član 396. stav 1.).

Odredbama člana 136. Pravilnika o radnim odnosima u Narodnoj banci Jugoslavije G. 172 od 8. marta 2000. godine, važećim u vreme rešavanja radnopravnog statusa podnosioca, bilo je propisano: da ako su opštim aktom o unutrašnjoj organizaciji i li opštim aktom o sistematizaciji radnih mesta ukinute pojedine organizacione jedinice, odnosno poslovi zbog smanjenja njihovog obima, da će se zaposleni koji su radili u tim organizacionim jedinicama, odnosno na tim poslovima rasporedi ti na druge poslove koji odgovaraju njihovoj stručnoj spremi u Narodnoj banci Jugoslavije ili u drugom saveznom organu uprave, odnosno saveznoj organizaciji, ako se o tome sporazumeju nadležni rukovodioci tih organa, odnosno organizacija (stav 1.); da ako se zaposleni iz stava 1. ovog člana ne mogu rasporediti, ostaju neraspoređeni (stav 2.); da se zaposlenima iz stava 2. ovog člana, dok su neraspoređeni, mogu poveriti određeni poslovi koji odgovaraju njihovoj stručnoj spremi i radnom iskustvu (stav 3.).

5. Ocenjujući najpre navode podnosioca ustavne žalbe u pogledu različitog postupanja nadležnih redovnih sudova, Ustavni sud je našao da je Vrhovni sud Srbije, odnosno Vrhovni kasacioni sud, kao revizijski sud i sud poslednje instance, u gotovo identičnim činjeničn im i pravn im situacij ama done o različit e presud e, u odnosu na osporenu presudu Rev II. 129/10 od 17. marta 201 0. godine.

Ustavni sud je utvrdio da je Vrhovni kasacioni sud osporenom presudom Rev II. 129/10 od 17. marta 201 0. godine odbio reviziju podnosioca izjavljenu protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž1. 3026/08 od 11. juna 2008. godine, kojom je odbijena njegova žalba uložena protiv presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 483/07 od 24. januara 2008. godine, kojom je odbijen kao neosnovan njegov tužbeni zahtev za poništaj odluka Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2268 od 5. aprila 2002. godine i G. 3625 od 25. jula 2002. godine i za vraćanje na rad, na radno mesto koje odgovara njegovoj stručnoj spremi, znanju i sposobnostima. Revizijskim presudama, kojima se argumentuju tvrdnje o nejednakom postupanju revizijskog suda, pravnosnažno su usvojeni istovetni tužbeni zahtevi tužilja S.V. i D.J.E. Tačnije, Vrhovni sud Srbije je presudom Rev II. 313/08 od 16. septembra 2008. godine odbio kao neosnovanu reviziju tužene Narodne banke Srbije izjavljenu protiv presude Okružnog suda u Beogradu Gž1. 101/07 od 13. septembra 2007. godine, kojom je potvrđena presuda Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 966/05 od 6. novembra 2006. godine, kojom su poništena kao nezakonita rešenja Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2273 od 5. aprila 2002. godine i G. 3617 od 25. jula 2002. godine i tužena Narodna banka Srbije obavezana da tužilju vrati na rad i rasporedi na radno mesto koje odgovara njenoj stručnoj spremi, znanju i sposobnostima. Presudom Vrhovnog kasacionog suda Rev2. 2001/10 od 24. februara 2011. godine preinačena je presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 2072/10 od 22. aprila 2010. godine, na taj način što je odbijena žalba tužene i potvrđena presuda Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 473/08 od 17. februara 2008. godine, kojom su poništena kao nezakonita rešenja Guvernera Narodne banke Jugoslavije G. 2267 od 5. aprila 2002. godine i G. 3620 od 25. jula 2002. godine i tužena Narodna banka Srbije obavezana da tužilju vrati na rad i rasporedi na radno mesto koje odgovara njenoj stručnoj spremi, znanju i sposobnostima.

Ustavni sud je stanovišta da je takva praksa sudova poslednje instance suprotna principu pravne sigurnosti (o povredi prava na pravnu sigurnost videti presude Evropskog suda za ljudska prava u predmetima: Santos Pinto protiv Portugalije od 20. maja 2008. godine i Beian protiv Rumunije od 6. decembra 2007. godine). Ustavni sud je ocenio da je sama činjenica da je revizijski sud , kao sud poslednje instance u ovom slučaju, povodom iste činjenične situacije i istog pravnog pitanja donosio različite odluke, stvorila pravnu nesigurnost kod podnosioca ustavne žalbe, te da ova okolnost , sama po sebi , predstavlja dovoljan razlog da se utvrdi postojanje povrede prava na pravnu sigurnost, kao elementa prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava. Stoga je Sud usvojio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US ) i odlučio kao u prvom delu tačke 1. izreke.

6. Razmatrajući navode ustavne žalbe o povredi načela neposrednosti primene zajemčenih prava, načela zabrane diskriminacije, načela sudske zaštite ljudskih i manjinskih prava i sloboda, načela nepovredivosti ljudskog dostojanstva, prava na pravično suđenje i prava na rad, Ustavni sud konstatuje da se podnosilac kroz tvrdnje o navodno učinjenim povredama napred pobrojanih ustavnih prava i načela, u suštini žali na pogrešnu primenu materijalnog prava od strane Vrhovnog kasacionog suda.

Stoga Ustavni sud smatra da, u okviru ocene osnovanosti navoda o povredi navedenih ustavnih prava i načela, zapravo treba sagledati sprovedeni parnični postupak kao jedinstvenu celinu i oceniti da li je on bio vođen na način koji je podnosi ocu osigurao pravo na pravično suđenje garant ovano članom 32. stav 1. Ustava, odnosno da li je primena procesnog i/ili materijalnog prava bila proizvoljna ili arbitrerna, čime bi ukazala na očiglednu nepravičnost u postupanju redovnih sudova, a na štetu podnosioca ustavne žalbe.

Ustavni sud polazi od toga da je Narodna banka Srbije, kao pravni sledbenik Narodne banke Jugoslavije, za vreme podnosiočevog tzv. otkaznog roka, po javnom konkursu uposlila određeni broj lica koja su imala istu stručnu spremu kao i podnosilac. Međutim, Ustavni sud konstatuje da je Narodna banka Srbije, kao poslodavac, ceneći prevashodno potrebe posla i prirodu i organizaciju rada, posebno insistirala na ispunjenju posebnih (dodatnih) uslova za rad na poslovima koji su bili predmet javnog konkursa. S tim u vezi, po oceni Ustavnog suda, razlog što podnosilac po javnom konkursu nije reintegrisan, odnosno zaposlen na neko od radnih mesta čija se popuna vršila, nije se ogledao u činjenici da podnosilac nije podneo prijavu za učešće na javnom konkursu, već isključivo u potrebi Narodne banke Srbije, kao poslodavca, da na upražnjenim radn im mest ima zaposli lica za koja smatra da će konkretan posao obavljati kvalitetnije, upravo zbog posedovanj a dodatnih znanja i veština, koje podnosilac nije dokazao u postupku pred redovnim sudovima. Podnosilac, dakle, nije imao obavezu da se prijavi za učešće na javnom konkursu, jer je, saglasno odredbi člana 396. stav 1. tada važećeg Zakona o osnovama sistema državne uprave i Saveznom izvršnom veću i saveznim organima uprave, kao zaposleni koji je ostao neraspoređen, imao pod jednakim uslovima prvenstvo pri zasnivanju radnog odnosa. Međutim, to, po shvatanju Ustavnog suda, ne može da znači da je tužena bila u obavezi da podnosioca zaposli, ukoliko je smatrala da on ne ispunjava sve uslove koji su bili predviđeni za rad na određenom radnom mestu. Tako nešto, po nalaženju Ustavnog suda, može doći u obzir u situaciji kada se odlučuje između kandidata koji su u pogledu ispunjenosti uslova za prijem u radni odnos jednaki, pri čemu se, u odnosu na kandidata koji prethodno nije radio kod poslodavca, prednost daje radniku koji je prethodno ostao neraspoređen. S tim u vezi, Ustavni sud nalazi da pravo prvenstva u zapošljavanju koje je zakonom bilo ustanovljeno za radnika koji je ostao neraspoređen, nije istovremeno značilo i odsustvo svake diskrecije na strani poslodavca prilikom popunjavanja upražnjenih radnih mesta, naročito u situaciji u kojoj je poslodavac kategoričan u pogledu uslova koje od kandidata zahteva, a čiju ispunjenost je svaki kandidat na odgovarajući način morao da dokaže i dokumentuje.

Ustavni sud smatra prihvatljivom i tezu redovnih sudova, da u situaciji kada je Savezna vlada insistirala na smanjenju zaposlenih u saveznoj upravi, nije bilo uslova da podnosioca sporazumno preuzme neki savezni organ ili organizacija, saglasno odredbama člana 393. stav 1. Zakona o osnovama sistema državne uprave i Saveznom izvršnom veću i saveznim organima uprave i člana 136. stav 1. Pravilnika o radnim odnosima u Narodnoj banci Jugoslavije G. 172 od 8. marta 2000. godine.

Na osnovu svega iznetog, Ustavni sud je ocenio da osporenom presud om Rev II. 129/10 od 17. marta 201 0. godine podnosiocu nije povređeno pravo na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava. Stoga je Sud u ovom delu odbio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu i odlučio kao u drugom delu tačke 1. izreke.

7. Kako je u konkretnom slučaju ocenio da je osporen a presuda zasnovana na ustavnopravno p rihvatljivoj primeni merodavnog prava, Ustavni sud nalazi da objavljivanje ove odluke u "Službenom glasniku Republike Srbije" predstavlja pravičan vid zadovoljenja podnosioca ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava , saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu , zbog čega je odlučeno kao u tački 2. izreke.

8. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Povreda prava na pravnu sigurnost zbog neujednačene sudske prakse Vrhovnog suda

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti