Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje u radnom sporu

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu, poništava presudu Apelacionog suda i vraća predmet na ponovno odlučivanje. Drugostepeni sud je proizvoljno primenio materijalno pravo jer nije razmotrio pravo tužioca na punu zaradu za obavljeni rad, već je zahtev odbio samo u pogledu neustavnog dodatka.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-3172/2011
26.02.2014.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi D. M. iz K. M, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 26. februara 2014. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba D. M. i utvrđuje da je presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 2308/10 od 11. maja 2011. godine podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje, zajemčeno odredbom član a 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se presuda Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 2308/10 od 11. maja 2011. godine i određuje da Apelacioni sud u Beogradu donese novu odluku o žalbi tužene izjav ljenoj protiv presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 1583/07 od 15. septembra 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. D. M. iz K. M. je 15. jula 201 1. godine podne o Ustavnom sudu ustavnu žalbu , koju je uredio podneskom od 8. februara 2013. godine, protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 2308/10 od 11. maja 2011. godine, zbog povrede načela zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava i prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava.

U ustavnoj žalbi se, između ostalog, navodi: da je podnosilac radnik Republičkog zavoda za statistiku – Odeljenje u Kosovskoj Mitrovici; da je u periodu nakon 1999. godine dolazio na posao, ali mu je tužena sve vreme isplaćivala najpre garantovanu, a potom i minimalnu zaradu, pozivajući se na Zaključak Vlade Republike Srbije od 17. jula 2003. godine; da je prema odredbama Zakona o radu, Zakona o radnim odnosima u državnim organima i Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, podnosiocu, kao i ostalim radnicima, pripadala puna plata; da je Apelacioni sud u Beogradu, pozivajući se na Odluku Ustavnog suda IU-412/2003 od 16. aprila 2010. godine, preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev podnosioca u celini, kako na ime traženih dodataka na platu za rad na Kosovu i Metohiji, tako i za razliku do pune plate; da osporena drugostepena presuda ne sadrži nijedan razlog o tome zašto je odbijen zahtev podnosioca za isplatu razlike do pune plate; da je podnosiocu na ovakav način uskraćeno pravo na platu po zakonu, koju imaju drugi radnici Republičkog zavoda za statistiku.

2. Prema odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spis parničnog predmeta Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 1583/07 i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Podnosilac ustavne žalbe je 22. februara 2007. godine, u svojstvu tužioca, podneo Prvom opštinskom sudu u Beogradu tužbu protiv tužene Republike Srbije – Republički zavod za statistiku, radi isplate neisplaćene zarade i dodatka za rad na području Kosova i Metohije i uplate razlike doprinosa za penzijsko i invalidsko osiguranje, za period od 1. januara 2004. godine do 31. decembra 2006. godine. Podneskom od 3. juna 2008. godine, tužilac je izvršio preinačenje tužbe, na taj način što je isplatu po navedenim osnovima zatražio za period od 1. januara 200 4. godine do 31. januara 200 8. godine.

Presudom Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 1583/07 od 15. septembra 2008. godine usvojen je tužbeni zahtev tuži oca u celini. U obrazloženju prvostepene presude se, pored ostalog, navodi: da je među parničnim strankama sporno da li tužilac radi na Kosovu i Metohiji, te da li s obzirom na tu činjenicu ima pravo na zaradu u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom uvećanu za 100%; da je na osnovu izvedenih dokaza sud utvrdio da tužilac ima prebivalište na teritoriji Kosova i Metohije, da je predviđeno postojanje odseka Republičkog zavoda za statistiku u Kosovskoj Mitrovici, da tužilac faktički obavlja posao na teritoriji Kosova i Metohije u navedenom odseku, te da je tužiocu, na ime zarade, za 2004. godinu isplaćen iznos od 68.120 dinara, za 2005. godinu iznos od 67.600 dinara i za 2006. godinu iznos od 68.120 dinara; da su zbog opštepoznatih događaja na području AP Kosovo i Metohija određene ustanove u oblasti zdravstva, prosvete i druge javne službe, kao i javna preduzeća čiji je osnivač Republika Srbija, prestali da rade, te da su zaposleni bili prinuđeni da napuste teritoriju AP Kosovo i Metohija, dok su određena lica ostala da rade na toj teritoriji; da je status navedenih lica regulisan zaključcima Vlade Republike Srbije; da je Zaključkom Vlade RS 05 broj 02-4586/03-001 od 17. jula 2003. godine prihvaćena Informacija u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi AP Kosovo i Metohija, kao sastavni deo tog zaključka, a kojom je predviđeno da će se iznos plate ili zarade, odnosno naknade koju primaju zaposleni u državnim organima, pokrajinskim organima, organima lokalne samouprave i javnim preduzećima čiji je osnivač Republika Srbija i javnim preduzećima čiji je osnivač lokalna samouprava sa područja AP Kosovo i Metohija, a koja obavljaju registrovanu delatnost na području osnivača, kao zaposleni u javnim službama sa područja AP Kosovo i Metohija, izmeniti tako da zaposleni koji žive i rade na ovom području primaju platu, odnosno zaradu u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom, uvećanu za 100%; da je iz nespornih navoda stranaka, kao i iz iskaza svedoka M.Ž. i tužioca, saslušanog u svojstvu parnične stranke, sud utvrdio da tužilac živi i radi na području Kosova i Metohije; da je uvidom u radnu knjižicu tužioca utvrđeno da je tužilac zasnovao radni odnos kod tužene i da isti nije prekidao, dok je iz obaveštenja o razvrstavanju dela preduzeća, poslovne, organizacione i druge jedinice u sastavu Republičkog zavoda za statistiku, utvrđeno postojanje odseka u Kosovskoj Mitrovici; da imajući u vidu da tužena tokom postupka nije dovela u sumnju utvrđenu činjenicu obavljanja rada od strane tužioca na Kosovu i Metohiji, sud nije imao razloga da sumnja u postojanje te činjenice; da polazeći od toga da se tužilac svrstava u kategoriju lica koja žive i rade na teritoriji Kosova i Metohije, te da je njegov status regulisan zaključkom Vlade Republike Srbije, koji ima karakter opšte norme, neodređenog je trajanja i odnosi se na neodređen broj slučajeva, odnosno na sva lica koja se nađu u određenoj pravnoj situaciji, sud je usvojio tužbeni zahtev tužioca; da je u cilju naknade celokupne štete, sud našao da tužilac ima pravo i na uplatu doprinosa za obavezno socijalno osiguranje, saglasno odredbi člana 56. Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje.

Odlučujući o žalbi tužene, Apelacioni sud u Beogradu je osporenom presudom Gž1. 2308/10 od 11. maja 2011. godine preinačio presudu Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 1583/07 od 15. septembra 2008. godine i tužbeni zahtev tuži oca u celini odbio kao neosnovan. U obrazloženju osporene drugostepene presude je, između ostalog, navedeno: da je prvostepeni sud na pravilno i potpuno utvrđeno činjenično stanje pogrešno primenio materijalno pravo; da je činjenični osnov potraživanja iz tužbe bila isplata tzv "kosovskog dodatka"; da tužilac, međutim, nema pravo na uvećanje plate zbog činjenice da živi i radi na teritoriji Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, primenom Zaključka Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/03-001 od 17. jula 2003. godine, s obzirom na to da je Odlukom Ustavnog suda Republike Srbije IU-412/2003 od 16. aprila 2010. godine utvrđeno da tačka 1. pomenutog Zaključka Vlade Republike Srbije, u delu koji se odnosi na prihvatanje tač. 1. - 12. Informacije u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi AP Kosovo i Metohija, kao sastavnog dela tog zaključka, nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom; da je, u smislu odredbe člana 60. Zakona o Ustavnom sudu, pravna posledica da se ovaj zaključak ne može primenjivati na odnose koji su nastali pre objavljivanja Odluke Ustavnog suda, ako do tog dana nisu pravnosnažno rešeni; da pošto odnos između tužioca i tužene nije pravnosnažno rešen do objavljivanja navedene odluke (10. avgust 2010. godine), sledi da ne postoji osnov za naznačeno uvećanje plate tužiocu.

4. Odredbama Ustava, na čiju povredu ukazuje podnosilac u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki i da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije (član 21. st. 1. i 2); da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 3 2. stav 1.).

Odredbama Zakona o radu ("Službeni glasnik RS", br. 24/05 i 61/05), relevantnim za konkretan spor, bilo je propisano: da zaposleni ima pravo na odgovarajuću zaradu, koja se utvrđuje u skladu sa zakonom, opštim aktom i ugovorom o radu (član 104. stav 1.); da se z arada iz člana 104. stav 1. ovog zakona sastoji od zarade za obavljeni rad i vreme provedeno na radu, zarade po osnovu doprinosa zaposlenog poslovnom uspehu poslodavca (nagrade, bonusi i sl.) i drugih primanja po osnovu radnog odnosa, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu (član 105. stav 1.); da se z arada za obavljeni rad i vreme provedeno na radu sastoji od osnovne zarade, dela zarade za radni učinak i uvećane zarade (član 106. stav 1.); da se o snovna zarada određuje na osnovu uslova, utvrđenih pravilnikom, potrebnih za rad na poslovima za koje je zaposleni zaključio ugovor o radu i vremena provedenog na radu, a radni učinak na osnovu kvaliteta i obima obavljenog posla, kao i odnosa zaposlenog prema radnim obavezama, dok se opštim aktom utvrđuju elementi za obračun i isplatu osnovne zarade i zarade po osnovu radnog učinka (član 107. st. 1. - 3.). Bitno slične odredbe kojima se reguliše institut zarade sadržao je i ranije važeći Zakon o radu ("Službeni glasnik RS", br. 70/01 i 73/01).

Odredbom člana 60. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 - Odluka US) propisano je da se zakoni i drugi opšti akti za koje je odlukom Ustavnog suda utvrđeno da nisu u saglasnosti s Ustavom, opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, potvrđenim međunarodnim ugovorima ili zakonom, ne mogu primenjivati na odnose koji su nastali pre dana objavljivanja odluke Ustavnog suda, ako do tog dana nisu pravnosnažno rešeni.

Stavom 1. tačka 1) Zaključka Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/2003-001 od 17. jula 2003. godine prihvaćena je Informacija u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, koja je sastavni deo Zaključka, a stavom 2. su obavezana sva ministarstva i posebne organizacije da se pridržavaju preporuka sadržanih u Informaciji . Ovom Informacijom bilo je propisano da će se iznos plate ili zarade, odnosno naknade koju primaju zaposleni u državnim organima, pokrajinskim organima, organima lokalne samouprave, javnim preduzećima čiji je osnivač Republika i javnim preduzećima čiji je osnivač lokalna samouprava sa područja AP Kosovo i Metohija, a koja obavljaju registrovanu delatnost na području osnivača, kao zaposleni u javnim službama sa područja AP Kosovo i Metohija, izmeniti tako da , između ostalih, zaposleni koji žive i rade na području AP Kosovo i Metohija primaju platu odnosno zaradu u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom, uvećanu za 100%, dok zaposleni koji žive na području AP Kosovo i Metohija, a ne rade, primaju naknadu plate , odnosno zarade u visini minimalne zarade utvrđene u skladu sa zakonom za period januar-jun 2003, uvećanu za 30%.

Odlukom Ustavnog suda Republike Srbije IU-412/2003 od 16. aprila 2010. godine, objavljenom u "Službenom glasniku Republike Srbije", broj 56/10 od 10. avgusta 2010. godine , utvrđeno je da tačka 1. Zaključka Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/03-001 od 17. jula 2003. godine, u delu koji se odnosi na prihvatanje tač. 1. do 12. Informacije u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, koja je sastavni deo ovog zaključka, nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom.

5. Ocenjujući navode o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je, polazeći od utvrđenih činjenica konkretnog slučaja i ustavnopravnih razloga iznetih u ustavnoj žalbi, konstatovao da podnosilac, u suštini, ustavnom žalbom ukazuje da je Apelacioni sud u Beogradu proizvoljno primen io merodavno materijalno prav o.

Stoga, Ustavni sud smatra da, prilikom ocene osnovanosti navoda o povredi prava na pravično suđenje, zapravo treba sagledati sprovedeni parnični postupak kao jedinstvenu celinu i oceniti da li je on bio vođen na način koji je podnosi ocu osigurao pravo na pravično suđenje garant ovano članom 32. stav 1. Ustava, odnosno da li je primena procesnog i/ili materijalnog prava bila proizvoljna ili arbitrerna, čime bi ukazala na očiglednu nepravičnost u postupanju redovnih sudova, a na štetu podnosioca ustavne žalbe.

U konkretnom slučaju, drugostepeni sud je ocenio da se tužbeni zahtev podnosi oca zasniva na Zaključku Vlade Republike Srbije od 17. jula 2003. godine, za koji je Odlukom Ustavnog suda IU-412/2003 od 16. aprila 2010. godine utvrđeno da nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom, te kako sporni odnos između podnosioca i tužene nije pravnosnažno rešen do objavljivanja ove odluke, odnosno do 10. avgusta 2010. godine, sledi da ne postoji osnov za uvećanje plate tužiocu u skladu sa ovim zaključkom .

Imajući u vidu činjenicu da je Ustavni sud Odlukom IU-412/2003 od 16. aprila 2010. godine, objavljenom u "Službenom glasniku Republike Srbije", broj 56/10 od 10. avgusta 2010. godine , utvrdio da tačka 1. navedenog Zaključka Vlade Republike Srbije nije u saglasnosti sa Ustavom i zakonom, a da postupak po tužbi podnosioca za isplatu manje isplaćenih plata i dodatka na platu po osnovu rada na području Kosova i Metohije nije pravnosnažno rešen do dana objavljivanja ove odluke, Ustavni sud smatra da je Apelacioni sud u Beogradu dao jasne, dovoljne i ustavnopravno prihvatljive razloge kada je ocenio da podnosilac ustavne žalbe, saglasno odredbi člana 60. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, nema pravo na uvećanje plate zbog činjenice da živi i radi na teritoriji Autonomne pokrajine Kosovo i Metohija, odnosno na isplatu plate u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom uvećanu za 100%.

Međutim, Apelacioni sud u Beogradu je prilikom donošenja osporene presude imao saznanje o tome da je podnosilac u toku utuženog perioda primao naknadu plate u visini minimalne zarade uvećane za 30%, u skladu sa istim zaključkom Vlade Republike Srbije, kao lice koje živi na teritoriji Kosova i Metohije, a ne radi. Ova činjenica nije bila sporna u postupku koji je prethodio ustavnoj žalbi, a što se može utvrditi iz reči zakonskog zastupnika tužene, koji je još u odgovoru na tužbu ovu činjenicu istakao. Prema činjeničnom stanju koje je utvrđeno u presudi prvostepenog suda, podnosilac je u spornom periodu i živeo i radio na području Kosova i Metohije, tačnije odlazio je na posao u Odeljenje Republičkog zavoda za statistiku u Kosovskoj Mitrovici, s obzirom na to da mu radni odnos nikada nije prekinut. Ove činjenic e, koje mo gu biti od značaja za odlučivanje o konkretnom zahtevu, drugostepeni sud uopšte nije razmatrao. Po shvatanju Ustavnog suda, pored činjenice da podnosilac traži isplatu plate u iznosu utvrđenom opštim aktom – zaključkom, koji više ne proizvodi pravna dejstva, opravdano se postavlja pitanje da li je podnosilac imao pravo na isplatu punog iznosa plate u skladu sa zakonom. Naime, po svim važećim radno-pravnim propisima u Republici Srbiji , a pre svega po odredbama Zakona o radu, zarada/plata isplaćuje se isključivo za obavljeni rad i za vreme provedeno na radu . Podnosiocu je u spornom periodu vršena isplata naknade plate u visini minimalne plate uvećane za 30%, kao licu koje ne radi, što, po oceni Ustavnog suda, može imati samo karakter socijalnog davanja, ne i plate, kao prava iz radnog odnosa. Apelacioni sud u Beogradu je , prilikom ocene osnovanosti žalbe tužene , morao da ima u vidu da je prvostepeni sud utvrdio da je podnosilac u spornom periodu radio, što, kako je navedeno, podrazumeva isplatu zarade/plate u skladu sa zakonom. Propust drugostepenog suda da razmotri značaj ove činjenice, po oceni Ustavnog suda, posledično je doveo do proizvoljne primene materijalnog prava u osporenoj presudi , kojom je prav nosnažno odbijen i tužbeni zahtev podnosioca za isplatu razlike od primljene naknade plate do iznosa pune plate, u skladu sa zakonom.

Na osnovu izloženog, Ustavni sud je ocenio da je osporenom presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 2308/10 od 11. maja 2011. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, te je ustavnu žalbu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu i odlučio kao u tački 1. izreke.

Ustavni sud nije razmatrao navode podnosi oca o povredi načela zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava, imajući u vidu da je utvrdio povredu prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava.

6. Ustavni sud je ocenio da su posledice utvrđene povrede prava takve prirode da se mogu otkloniti samo poništajem osporene drugostepene presude i određivanjem da Apelacioni sud u Beogradu donese novu odluku o žalbi tužene izjavljenoj protiv presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 1583/07 od 15. septembra 2008. godine, zbog čega je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu , odlučeno kao u tački 2. izreke.

7. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje u radnom sporu

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti