Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i utvrđuje povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao osam godina. Podnositeljkama se dosuđuje naknada nematerijalne štete zbog neažurnog postupanja suda u sprovođenju izvršenja i odlučivanju o predlozima.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Milice Oprin , G lorije Oprin i Dijane Medić, svih iz Zrenjanina , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 20. marta 2013. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Milice Oprin , Glorije Oprin i Dijane Medić i utvrđuje da je u postupku koji j e vođen pred Opštinskim sudom u Zrenjaninu u predmetu I. 1577/04 (kasnije u predmet u Osnovnog suda u Zrenjaninu I. 9/10) povređeno pravo podnosi teljki na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije .

2. Utvrđuje se pravo podnosi teljki ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete svakoj u iznosu od po 300 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde i državne uprave .

O b r a z l o ž e nj e

1. Milica Oprin, Glorija Oprin i Dijana Medić, sve iz Zrenjanina, podne le su 3. jula 2010. godine, preko punomoćnika Dragana Radina, advokata iz Zrenjanina, Ustavnom sudu ustavnu žalbu, zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku , zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije , u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Zrenjaninu u predmetu I. 77/04.

U ustavnoj žalbi je, između ostalog, navedeno: da je Aleksand ra Oprin pod nela 15. januara 2004. godine Opštinskom sudu u Zrenjaninu predlog za izvršenje radi isplate svog potraživanja prenosom sredstava sa računa dužnika , da je sud 19. januara 2004. godine doneo rešenje o izvršenju I . 77/04; da je s obzirom na blokadu računa izvršnog dužnika, izvršni poverilac tražio promenu sredstva izvršenja popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika; da je sud rešenjem od 3. juna 2004. godine dozvolio promenu sredstva izvršenja; da je nakon toga poverilac predložio promenu sredstva izvršenja popisom, procenom i prodajom nepokretnosti dužnika, što je sud rešenjem I. 77/04 od 25. maja 2005. godine odbio; da je u postupku I. 1577/04 takođe bio u toku postupak izvršenja protiv istog izvršnog dužnika, te je izvršni poverilac u više navrata tražio spajanje postupaka; da je postupak u predmetu I. 77/04 spojen sa postupkom u I. 1577/04 , a nepokretnost dužnika prodata 18. novembra 2008. godine; da je Poreska uprava podnela „žalbu–prigovor“ koji je usvojen, te je rešenje ukinuto i predmet vraćen izvršnom sudiji na ponovni postupak i odlučivanje.

Dopunom ustavne žalbe od 8. septembra 2011. godine podnositeljke ustavne žalbe su istakle zahtev za naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbom člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07 , 99/11 i 18/13 - Odluka US ) propisano je da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3 . Ustavni sud j e u sprovedenom postupku, na osnovu navoda ustavne žalbe , odgovora v. f. predsednika Osnovnog suda u Zrenjaninu Su. VIII-415/12 od 25. oktobra 2012. godine i uvida u spis e predmeta Osnovnog suda u Zrenjaninu I. 9/10, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za rešavanje ove ustavnosudske stvari:

Aleksandra Oprin iz Zrenjanina podnela je 15. januara 2004. godine Opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika S. P. iz Zrenjanina, na osnovu prav nosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Zrenjaninu (u daljem tekstu: Opštinski sud) P. 1300/02 od 22. aprila 2003. godine, kojom je izvršni dužnik obavez an da izvršnom poveriocu, na ime sticanja bez osnova i troškova parničnog postupka isplati odgovarajuće novčane iznose , kao i da mu preda radio-kasetofon japanske proizvodnje u vrednosti od 3.000 dinara. Predloženo je da se izvršenje sprovede p renosom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika, te popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari radi naplate troškova izvršenja, kao i da se odredi izvršenje oduzimanjem od dužnika i predajom poveriocu jednog novog kasetofona japanske proivodnje u vrednosti od 3.000 dinara .

Opštinski sud je 19. januara 2004. godine doneo rešenje o izvršenju I. 77/04.

Izvršni poverilac je 1. juna 2004. podneo predlog da se izvršenje potraživanja na ime glavnog duga i troškov a parničnog postupka , pored plenidbe novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika, sprovede popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari.

Rešenjem Opštinskog suda I. 77/04 od 3. juna 2004. godine dozvoljena je dopuna sredstva izvršenja.

Zaključkom Opštinskog suda od 13. decembra 2004. godine obaveštene su stranke, da su prema zapisniku od 2. decembra 2004. godine , popisane pokretne stvari izvršnog dužnika i zakazana je njihova prodaja javnim nadmetanjem za 11. januar 2005. godine. Sud je zaključkom od 13. januara 2005. godine obavestio stranke da je javno nadmetanje bilo neuspešno jer se nije prijavio niko od kupaca.

Podneskom od 18. januara 2005. godine izvršni poverilac je predložio da se održi drugo javno nadmetanje, a prijavio se i kao kupac popisanih i procenjenih pokretnih stvari.

Opštinski sud je zakazao novu javnu prodaju za 10. mart 2005. godine.

Izvršni poverilac je u podnesku Opštinskom sudu od 21. marta 2005. godine naveo „da je pristupio drugoj licitaciji a na kojoj se prijavio kao kupac i tada je utvrđeno da je sud dva dana pre toga već predao popisane stvari… i to drugom nekom poveriocu u drugom izvršnom predmetu i to na čuvanje“, pa je predložio promenu predmeta izvršenja, te da se odredi izvršenje procenom i prodajom nepokretnosti.

Rešenjem Opštinskog suda I. 77/04 od 25. maja 2005. godine odbijen je predlog izvršnog poverioca. U obrazloženju je, između ostalog, n avedeno da se predlog poverioca odbija iz razloga što je vrednost nepokretnosti dužnika znatno veća u odnosu na potraživanje poverioca, kao i da je poverilac preuzeo pokretne stvari dužnika, te kupio određene pokretne stvari procenjene na novčane iznose na ročištu za javnu prodaju održanom 10. marta 2005. godine.

Postupajući po prigovoru izvršnog poverioca, Opštinski sud je rešenjem Ipv. 180/05 od 30. juna 2005. godine potvrdio rešenje I. 77/04 od 25. maja 2005. godine.

Izvršni poverilac je podneskom od 10. avgusta 2005. godine predložio da se predmet I. 77/04 spoji sa predmetima I. 1577/04 i I. 1578/04.

Milica Oprin, Glorija Oprin i Dijana Medić , ovde podnositeljke ustavne žalbe, podneskom od 2. decembra 2005. godine su obavestile Opštinski sud da su one rešenjem o nasleđivanju Opštinskog suda O. 1874/05 od 7. oktobra 2005. godine o glašene za naslednice pok. Aleksandre Oprin. Predložile su spajanje predmeta I. 77/04 sa predmetom I. 1577/04.

Rešenjem Opštinskog suda I. 77/04 od 10. marta 2006. godine utvrđeno je da na mesto pokojnog izvršnog poverioca stupaju naslednici Milica Oprin, Glorija Oprin i Dijana Medić i određeno „da će se na predlog poverilaca dalje izvršenje sprovesti umesto javne prodaje dužnikovih pokretnih stvari pristupanjem poverilaca u predmet ovog suda I. 1577/04 radi namirenja poverilaca po redu prvenstva na novčanom iznosu koji će se ostvariti prodajom dužnikove nepokretnosti“ .

Nakon dva održana javna nadmetanja za prodaju nepokretnosti izvršnog dužnika, Opštinski sud je rešenjem I. 1577/04 od 14. jula 2006. godine dosudio nepokretnost kupcu N. K. kao najboljem ponuđaču na javnom nadmetanju.

Opštinski sud je rešenjem I. 1577/04 od 30. novembra 2006. godine oglasio nevažećim javno nadmetanje održano 14. jula iste godine i ukinuo rešenje doneto tog dana iz razloga što kupac nije položio potrebni depozit.

Ministarstvo finansija – Poreska uprava – Filijala Zrenjanin je dopisima dostavljenim Opštinskom sudu 9. avgusta 2007. i 7. jula 2008. godine prijavila potraživanja koja ima prema izvršnom dužniku po osnovu dorinosa za socijalno osiguranje.

Opštinski sud je tokom 2007. i 2008. godine održao ukupno sedam ročišta za prodaju nepokretnosti, da bi nakon održanog javnog nadmetanja rešenjem I. 1577/04 od 18. novembra 2008. godine dosudio nepokretnost kupcu I. J, kao najboljem ponuđaču.

Rešenjem od 11. decembra 2008. godine obavezan je izvršni dužnik da preda I. J. u posed predmetnu nepokrenost, a naloženo je i Republičkom geodetskom zavodu – Služba za katastar nepokretnosti u Zrenjaninu da se izvrši uknjižba prava svojine u korist I. J.

Kupac I. J. je podneskom od 13. februara 2009. godine tražio od Opštinskog suda da donese novo rešenje kojim bi se van snage stavili svi tereti na nepokretnosti koja je bila predmet prodaje.

Opštinski sud je 26. februara 2009. održao ročište radi deobe iznosa dobijenog prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika, utvrdio pravo na namirenje izvršnih poverilaca iz iznosa ostvarenog prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika, i naložio isplatu novčanih sredstava iz depozita sud a na račune izvršnih poverilaca, a odbi o namirenje potraživanja Poreske uprave. Protiv navedenog rešenja Republičko javno pravobranilaštvo i izvršni dužnik su 6. marta 2009. godine izjavili prigovor. Opštinski sud je rešenjem Ipv. 28/09 od 24. decembra 2009. godine usvojio prigovor Poreske uprave , te ukinuo rešenje I. 1577/05 od 26. februara 2009. godine i predmet vratio na ponovni postupak i odlučivanje.

Osnovni sud u Zrenjaninu (u daljem tekstu: Osno vni sud) je 10. februara 2010. godine zatražio od Poreske uprave da precizira za koji se period odnosi potraživanje na ime doprinosa za socijalno osiguranje. Poreska uprava je podneskom od 22. februara 2010. godine postupila po nalogu suda.

Rešenjem Osnovnog suda I. 9/10 od 26. aprila 2010. godine prekinut je izvršni postupak zbog smrti izvršnog dužnika.

Podneskom izvršnih poverilaca od 4. maja 2010. godine sud je obavešten da su naslednici izvršnog dužnika I. P. i A. P. te je predloženo da ih sud pozove da preuzmu postupak .

Zaključkom od 11. maja 2010. godine sud je pozvao označena lica da se izjasne da li preuzimaju postupak, a zaključkom od 8. juna naloženo je poveriocima da sudu dostave adresu za naslednika izvršnog dužnika A. P. Po dneskom od 16. juna iste godine izvršni poverioci su obavestili sud o adresi radnog mesta A. P. Osnovni sud je zaključkom od 16. novembra 2010. godine naložio poveriocima „da u roku od 8 dana opredele dalji postupak“, imajući u vidu da zaključak od 11. maja nije dostavljen nasledniku izvršnog dužnika, jer nij e pronađen na dostavljenoj adresi. Postupajući p o nalogu suda, izvršni poverioci su dostavili novu adresu naslednika A. P.

Rešenjem Osnovnog suda I. 9/10 od 13. maja 2011. godine nastavljen je predmetni izvršni postupak.

Osnovni sud se dopisom od 29. septembra 2011. godine obratio Policijskoj upravi u Zrenjaninu radi provere adrese izvršnog dužnika A. P. Ministarstvo unutrašnjih poslova – Direkcija policije – Policijska uprava u Zrenjaninu je dopisom od 12. oktobra 2011. godine obavestilo Osnovni sud o adresi izvršnog dužnika.

Zaključkom Osnovnog suda od 31. januara 2012. godine utvrđeno je pravo na na mirenje izvršnih poverilaca iz iznosa ostvarenog prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika i naložena isplata novčanih sredstava iz depozita suda na račune izvršnih poverilaca.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, na čiju povredu ukazuje podnosilac u ustavnoj žalbi , utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Zakonom o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 28/2000, 73/2000 i 71/01), koji se primenjivao u vreme pokretanja postupka izvršenja bilo je propisano: da se ovim zakonom određuju pravila po kojima sud postupa radi prinudnog izvršenja sudske odluke koja glasi na ispunjenje obaveze, kao i radi obezbeđenja potraživanja (član 1. stav 1.); da se postupak izvršenja i postupak obezbeđenja pokreću na predlog poverioca (član 2. stav 1.); da izvršenje i obezbeđenje određuje i sprovodi sud (član 3.); da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 4. stav 1.).

Zakon o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 31/11), koji se primenjuje od 17. septembra 2011. godine, u članu 358. stav 1. propisuje da će se postupak izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona. Takođe, i odredbom člana 6. stav 1. ovog zakona propisano je da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan.

5. U pogledu perioda u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ispituje povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud je utvrdio da je period u kome se građanima jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom stupanja na snagu Ustava Republike Srbije. Međutim, s obzirom na to da sudski postupak predstavlja jedinstvenu celinu, Ustavni sud je na stanovištu da ocena suđenja u razumnom roku mora da obuhvati celokupni period trajanja postupka od momenta podnošenja predloga za izvršenje 15. januara 2004. godine do njegovog okončanja.

Razumna dužina trajanja sudskog p ostupka je relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinačnom slučaju prema njihovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioca ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Ispitujući da li su i koliki uticaj navedeni činioci imali na osporeni postupak, Usatavni sud je došao do zaključka da je osporeni izvršni postupkak bi o složen, što je moglo da utiče na njegovu dužinu, imajući u vidu da su u toku postupka preminuli i izvržni poverilac i izvršni dužnik, te je trebalo označiti njihove pravne sledbenike , da je izvršeno spajanje postupaka i da je vršena promena sredstva izvršenja. S druge strane, po oceni Ustavnog suda , postavljeni zahtev u izvršnom postupku za podnositeljke ustavne žalbe je nesumnjivo bio od značaja, s obzirom na to da je postupak pokrenut radi namirenja novčanog potraživanja koje su nasledile .

Analizirajući dužinu trajanja osporenog sudskog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je navedeni izvršni postupak do donošenja zaključka Osnovnog suda od 31. januara 2012. godine, kojim je naložena isplata novčanih sredstava iz depozita suda , na račune izvršnih poverilaca trajao osam godina.

Kako je izvršni sud bio dužan da saglasno odredbi člana 4. stav 1. Zakona o izvršnom postupku postupa hitno, Ustavni sud nalazi da Opštinski sud nije postupao efikasno u skladu sa zakonskim ovlašćenjima da bi se izvršni postupak, koji je po svojoj prirodi hitnog karaktera, okončao u najkraćem roku. Naime, popis i procena pokretnih stvari izvršnog dužnika izvršeni su tek nakon pet meseci od donošenja rešenja o dopuni sredstva izvršenja. O predlogu izvršnog poverioca za promenu sredstva izvršenja od 21. marta 2005. godine sud je odlučio tek nakon dva meseca, dok je o predlogu za spajanje predmeta I. 77/04 sa predmetom I. 1577/04 od 10. avgusta 2005. godine, odlučeno tek nakon šest meseci (rešenjem od 10. marta 2006. godine) kada su na mesto pok. Aleksandre Oprin stupili izvršni poverioci, ovde podnositeljke ustavne žalbe.

Na osnovu svega izloženog, Ustavni sud je utvrdio da je podnositeljkama ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, u izvršnom postupku koji je u predmetu I. 1577/04 vođen pred Opštinskim sudom u Zrenjaninu ( kasnije u predmet u I. 9/10 Osnovnog suda u Zrenjaninu), pa je u skladu sa odredbom člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 1. izreke usvojio ustavnu žalbu.

6. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosi teljki ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od po 3 00 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate.

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju su pretrpele podnosi teljke ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja, a posebno dužinu trajanja predmetnog postupka , kao i činjenicu da su podnositeljke ustavne žalbe u ovaj izvršni postupak kao izvršni poverioci stupile 10. marta 2006. godine, čime su stekle svojstvo stranaka u ovom postupku o čijim pravima i obavezama se odlučuje. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja pravičnu i adekvatnu naknadu za povredu prava koju su podnositeljke ustavne žalbe pretrpe le zbog neažurnog postupanja sud a, ali i činjenicu da se radi o namirenju potraživanja u manjem novčanom iznosu, kao i da je ono namireno u predmetnom izvršnom postupku. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću praksu ovog suda, Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomske i socijalne prilike u Republici Srbiji, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom pruža odgovarajuće zadovoljenje.

7. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti