Odluka Ustavnog suda o neosnovanosti žalbe povodom ugovora o zakupu građevinskog zemljišta

Kratak pregled

Ustavni sud odbio je ustavnu žalbu kao neosnovanu, utvrdivši da nije povređeno pravo na imovinu ni pravo na pravično suđenje. Primena materijalnog prava od strane redovnih sudova, kojom je ugovor o zakupu na 99 godina proglašen nevažećim, nije bila proizvoljna.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi „PUTAR - ZETA “ AD Beograd sa sedištem u Beogradu, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 31. oktobra 20 12. godine doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba „PUTAR - ZETA “ AD Beograd izjavljena protiv delimične presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 2091/95 od 23. januara 2007. godine i presude Apelacionog suda u Beogradu Gž. 717/10 od 19. maja 2010. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. „PUTAR - ZETA “ AD Beograd , sa sedištem u Beogradu , kao pravni sledbenik Društvenog preduzeća „Veleimport Beograd“, je 12. jula 2010. godine, preko punomoćnika Zorana Tanaskovića, advokata iz Beograda, podnelo Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv delimične presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 2091/95 od 23. januara 2007. godine i presude Apelacionog suda u Beogradu Gž. 717/10 od 19. maja 2010. godine, zbog povrede prava na imovinu zajemčenog članom 58. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je, pored ostalog, navedeno: da je Apelacioni sud u Beogradu zauzeo stav da je ugovor o zakupu bez pravne važnosti, jer je protivan nizu propisa koji su navedeni u obrazloženju presude, pri čemu se sud nije pozvao ni na jednu konkretnu odredbu navedenih za kona, već je imao u vidu prirodu prava korišćenja gradskog građevinskog zemljišta u vreme važenja ovih zakona; da iako je u vreme zaključenja ugovora bio zabranjen prenos prava korišćenja sa fizičkih lica na pravno lice, nije postojala nikakva zabrana da fizičko lice, koje ima pravo korišćenja na gradskom građevinskom zemljištu, preda nepokretnost u zakup društvenom pravnom licu; da je Apelacioni sud nedovoljno jasno obrazložio stav o prirodi gra dskog građevinskog zemljišta koja bi ugovor o zakupu činila nevažećim; da je Apelacioni sud tumačeći materijalno pravo na ustavnopravno neprihvatljiv način povredio pravo podnosioca ustavne žalbe na imovinu iz člana 58. Ustava.

Podnosilac ustavne žalbe je predložio da Ustavni sud poništi osporene presude.

Imajući u vidu da se ustavnom žalbom ukazuje na ustavnopravno neprihvatljivu primenu materijalnog prava, Ustavni sud je zaključio da se ustavnom žalbom, u suštini, ističe i povreda prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Prvi opštinski sud u Beogradu je 23. januara 2007. godine doneo osporenu delimičnu presudu P. 2091/95, kojom je: u stavu prvom izreke utvrdio da je neistinita isprava – kopija ugovora o zakupu katastarske parcele broj 2311 , KO Višnjica zaključenog na 99 godina dana 1. oktobra 1969. godine, a overena 23. oktobra 2000. godine , između pravnog prethodnika tužilaca Ž. A. i pravnog prethodnika tuženog prvog reda Trgovinskog preduzeća „Veletrgovina“ iz Kolašina; u stavu drugom izreke obavezao tuženog prvog reda Društveno preduzeće „Veleimport Beograd“ eksport-import, pravnog prethodnika ovde podnosioca ustavne žalbe, da tužiocima R. A. i N. Ž. preda u posed deo katastarske parcele 2311 u površini od 4.752 m², upisane u zemljišno-knjižnom ulošku 1533 , KO Višnjica; u stavu trećem izreke usvojio protivtužbeni zahtev tuženog drugog reda Z. K. i tužene trećeg reda B. J. kojim je traženo da se utvrdi da je M. K. vanknjižni vlasnik bespravno podignutog stambenog objekta i pomoćnih objekata na katastarskoj parceli 2311, KO Beograd 2, sagrađenih na istočnom delu parcele u ukupnoj površini od 88 m ², sve d ok objekat kao takav postoji ili dok se ne steknu uslovi za uknjižbu, a što su tužioci-protivtuženi i tuženi prvog reda dužni da trpe; u stavu četvrtom izreke utvrdio da je povučena tu žba tužilaca podneta u odnosu na tuženog drugog reda i tuženu trećeg reda.

Apelacioni sud u Beogradu je 19. maja 2010. godine, odlučujući o žalbi tuženog prvog reda, doneo osporenu presudu Gž. 717/10, kojom je u stavu prvom izreke preinačio delimičnu presudu Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 2091/95 od 23. januara 2007. godine u stavu prvom izreke, utoliko što je utvrdio da je istinita isprava – kopija ugovora o zakupu katastarske parcele broj 2311 , KO Višnjica , zaključenog na 99 godina dana 1. oktobra 1969. godine između pravnog prethodnika tužilaca Ž. A. i pravnog prethodnika tuženog prvog reda Trgovinskog preduzeća „Veletrgovina“ iz Kolašina, a u stavu drugom izreke odbio kao neosnovanu žalbu tuženog-protivtužioca prvog reda i potvrdio delimičnu presudu Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 2091/95 od 23. januara 2007. godine u stavu drugom i stavu trećem izreke. U obrazloženju osporene drugostepene presude je, pored ostalog, navedeno: da s obzirom na to da je sudu priložena overena fotokopija ugovora o zakupu katastarske parcele broj 2311, KO Višnjica , od 1. oktobra 1969. godine, a tokom postupka nije dokazana neistinitost njegovog sadržaja, niti po oceni Apelacionog suda ima osnova za sumnju u njegovu verodostojnost s obzirom na utvrđeno ponašanje stranaka ugovornica povodom korišćenja predmetne katastarske parcele, Apelacioni sud nalazi da je predmetna privatna isprava istinita; da je, odlučujući o državinskoj tužbi i protivtužbi, prvostepeni sud na potpuno i pravilno utvrđeno činjenično stanje pravilno primenio materijalno pravo, i to odredbe člana 3. i člana 37. stav 1. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, kada je odlučio kao u stavu drugom i stavu trećem izreke pobijane presude, dajući razloge koje prihvata i Apelacioni sud; da je Apelacioni sud cenio navode žalbe tuženog prvog reda da je otac tužilaca sada pok. Ž. A. dao ovlašćenje pravnom prethodniku tuženog prvog reda dana 9. novembra 1970. godine da ubuduće neopozivo i stalno upravlja predmetnom katastarskom parcelom, te da njome može raspolagati, ugovarati prodaju i izdavati u zakup, bez njegovog prethodnog znanja i saglasnosti, ali je našao da nisu od uticaja na drugačiju odluku; da ovo imajući u vidu prirodu prava korišćenja gradskog građevinskog zemljišta uvedenog u vreme važenja saveznog Zakona o eksproprijaciji („Službeni list FNRJ“, br. 12/57, 53/62, 13/65 i 5/68) i ograničenja uvedena saveznim Zakonom o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera („Službeni list SFRJ“, broj 5/68), te sadržinu Zakona o uređivanju i korišćenju gradskog zemljišta („Službeni glasnik SRS“, broj 12/64) i Zakona o uređivanju i davanju na korišćenje građevinskog zemljišta („Službeni glasnik SRS“, broj 32/68), koje je namenjeno za izgradnju naselja i stambenih javnih građevina i na kome je pravo raspolaganja i upravljanja zadržano u korist republike i teritorijalnih jedinica; da je ranijim vlasnicima ostavljeno pravo da koriste to zemljište do privođenja nameni , bez prava raspolaganja , sa pravom prenosa na bračnog druga, potomke, usvojenike, roditelje i usvojioce, a oni ovo pravo nisu mogli dalje prenositi, već su to pravo samo mogli naslediti njihovi zakonski naslednici; da do donošenja odlu ke nadležnog opštinskog organa da se zemljište preda opštini ili određenom korisniku radi privođenja tog zemljišta nameni, određenoj urbanističkim planom, nosilac prava korišćenja imao je pravo da koristi to zemljište i da ga upotrebljava za dozvoljene svrhe, ne menjajući oblik i svojstvo parcele, a pod određenim uslovima mogao je privremeno ustupiti ovo zemljište samo za poljoprivredne svrhe; da stoga nema pravne važnosti ugovor o zakupu gradskog građevinskog zemljišta na 99 godina zaključen između pravnih prethodnika stranaka, ni generalno ovlašćenje pok. Ž. A. od 9. novembra 1970. godine na koje se poziva tuženi prvog reda; da će o zahtevu tuženog prvog reda-protivtužioca za restituciju, prvostepeni sud odlučiti konačnom presudom, kada oceni da je zahtev protivtužbe sazreo za presuđenje.

4. Za ocenu navoda i razloga ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenih prava, na čiju povredu se podnosilac ustavne žalbe poziva, bitne su sledeće odredbe Ustava i zakona:

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je zajemčeno svakom pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama člana 58. Ustava je utvrđeno: da se jemči mirno uživanje imovine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.); da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.); da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.); da je oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih dažbina ili kazni, dozvoljeno samo u skladu sa zakonom (stav 4.).

Odredbama Zakona o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera („Službeni list SFRJ“, br. 5/68 i 20/69 ) bilo je propisano: da u smislu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, u gradovima i naseljima gradskog karaktera građevinska zemljišta postaju društvena svojina pod uslovima određenim ovim zakonom (član 1. stav 1.); da raniji sopstvenik neizgrađenog zemljišta ima pravo da koristi to zemljište do dana kad ga je, na osnovu odluke nadležnog organa, dužan predati korisniku (član 3. stav 1.); da raniji sopstvenik neizgrađenog građevinskog zemljišta ima prvenstveno pravo korišćenja tog zemljišta u površni koja je potrebna za izgradnju zgrade na koju po zakonu može imati pravo svojine i za redovnu upotrebu te zgrade, ako se na osnovu detaljnog urbanističkog plana na tom zemljištu može podići takva zgrada (član 4. stav 1.); da pravo iz člana 3. stav 1. ovog zakona i pravo iz člana 4. stav 1. ovog zakona raniji sopstvenik može preneti samo na bračnog druga, potomke, usvojenike, roditelje i usvojioce, a da prava iz stava 1. ovog člana mogu naslediti zakonski naslednici ranijeg sopstvenika, kao i zakonski naslednici bračnog druga, potomaka, usvojenika, roditelja i usvojilaca na koje je raniji sopstvenik preneo ta prava (član 5. st. 1. i 3.); da sopstvenik zgrade stiče pravo da koristi zemljište koje je pod zgradom i zemljište koje je potrebno za njenu redovnu upotrebu, danom kada su ta zemljišta postala društvena svojina, a da pravo korišćenja zemljišta iz stava 1. ovog člana traje dok postoji zgrada na tom zemljištu, kao i da se to pravo ne može zasebno prenositi (član 6. st. 1. do 3.).

5. Ocenjujući razloge i navode ustavne žalbe sa stanovišta odredbe člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je utvrdio da osporen im presudama nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje.

Ustavni sud je ocenio da je Apelacioni sud u Beogradu svoju odluku zasnovao na merodavnim odredbama Zakona o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera iz 1968. godine i drugih materijalnopravnih propisa , dajući pri tome detaljne i jasne razloge za svoje odlučivanje, koje Ust avni sud ne smatra proizvoljnim. Po nalaženju Ustavnog suda, Apelacioni sud u Beogradu je obrazložio svoje pravno stanovište da je bez pravne važnosti ugovor o zakupu katas tarske parcele od 1. oktobra 1969. godine, tako da se ne može smatrati da je to stanovište posledica proizvoljnog tumačenja i neprihvatljive primene materijalnog prava. Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je zaključio da osporenim presudama nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava.

Navod o povredi prava na imovinu iz člana 58. Ustava podnosilac ustavne žalbe zasniva na tome da je Apelacioni sud u Beogradu tumačio materijaln o pravo na ustavnopravno neprihvatljiv način. Imajući u vidu da je Ustavni sud ocenio da je primena merodavno g materijalno g prava, u konkretnom slučaju, bila ustavnopravno prihvatljiva, sledi i da navodi podnosioca ustavne žalbe o povredi navedenog ustavnog prava nisu osnovani.

Ustavni sud je stoga ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu u celini, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br.109/07 i 99/11).

6. Na osnovu svega navedenog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević