Odluka Ustavnog suda o povredi prava na imovinu zbog neefikasnog izvršnog postupka

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja žalbu izvršnog poverioca i utvrđuje povredu prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu. Nepostupanje suda u izvršnom postupku, koji je trajao preko pet godina i završen obustavom zbog stečaja dužnika, dovelo je do nemogućnosti naplate.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: zamenik predsednik a Suda dr Goran Ilić, zamenik predsednika Veća i sudije , dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija D raškić, dr Agneš Kartag Odri, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković , članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi T. B. iz B, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 8. maja 2014. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba T. B. i utvrđuje da su u postupcima koji su vođeni pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmet ima I. 29417/10 i I. 33818/10 (ranije predmeti Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 5514/08 i I. 16858/08) povređeni pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Repub like Srbije i pravo na imovinu zajemčeno članom 58. stav 1. Ustava , dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Utvrđuje se pravo podnositeljke ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 500 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde.

O b r a z l o ž e nj e

1. T. B. iz B. podnela je 25. jula 2011. godine Ustavnom sudu ustavnu žalbu, zbog povrede prava na pravično suđenje, prava na suđenje u razumnom roku, prava na jednaku zaštitu prava, prava na pravno sredstvo, prava na imovinu i prava na rad, zajemčenih članom 32. stav 1, članom 36, članom 58. stav 1. i članom 60. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnim postupcima koji su se vodili pred Četvrtim opštinskim sudom u Beogradu u predmetima I. 5514/08 i I. 16858/08.

Podnositeljka je u ustavnoj žalbi, pored detaljnog izlaganja toka postupka, navela da su joj u osporenim izvršnim postupcima, u kojima ima svojstvo izvršnog poverioca, povređena navedena ustavna prava, zbog toga što nepostupanjem Četvrtog opštinskog suda, a potom i Prvog osnovnog suda u Beogradu izvršenje nije sprovedeno od 2006. godine. Istakla je i zahtev za naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbama Ustava, na čiju se povredu poziva podnsiteljka ustavne žalbe, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (član 58. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave, te da da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36.) i da se jemči pravo na rad u skladu sa zakonom (član 60. stav 1.).

Odredbom člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07, 99/11 i 18/13 - Odluka US) propisano je da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, na osnovu navoda ustavne žalbe , i uvidom u spise predmeta Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 29417/10 i I. 33818/10, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za rešavanje ove ustavnosudske stvari:

3.1.Činjenice koje se odnose na postupak u predmetu I. 29417/10 (ranije predmet Četvrtog Opštinskog suda I. 5514/08):

Podnositeljka ustavne žalbe je, u svojstvu izvršnog poverioca, dana 29. marta 2006. godine podnela Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu (u daljem tekstu: Opštinski sud) predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika DP „P. – A.“ iz B, i to procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. Predlog je podnet na osnovu pravnosnažne i izvršne presude zbog propuštanja Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 9829/05 od 16. februara 2006. godine.

Postupajući po nalogu suda, izvršni poverilac je 1. juna 2006. godine dostavila dokaze da su putnička vozila na kojima je, između ostalog, traženo izvršenje, vlasništvo izvršnog dužnika.

Podneskom od 8. februara 2007. godine izvršni poverilac je kao izvršnog dužnika označila „P. – A.“ AD iz B. kao pravnog sledbenika DP „P. – A.“ iz Beograda.

Opštinski sud je 13. februara 2007. godine doneo rešenje o izvršenju I. 4967/06. Protiv navedenog rešenja izvršni dužnik je izjavio žalbu.

Rešenjem Okružnog suda u Beogradu Gž1. 2623/07 od 25. maja 2007. godine potvrđeno je rešenje Opštinskog suda I. 4967/06 od 13. februara 2007. godine.

Na zapisniku o popisu i proceni od 16. oktobra 2007. godine službeno lice je konstatovalo „da u prostorijama ‚A.‛ na datoj adresi nema stvari za popis“. Prilikom ponovnog pokušaja popisa pokretnih stvari izvršnog dužnika 25. februara 2008. godine u zapisniku o popisu i proceni je navedeno „da su osnovna sredstva za proizvodnju sira založena u korist pred „P.“ DOO iz B.“.

Izvršni poverilac je podneskom od 6. marta 2008. godine predložila da se izvršenje sprovede na nepokretnosti izvršnog dužnika, a 25. marta iste godine je dostavila dokaze (kopiju lista nepokretnosti) koji se odnose na navedenu nepokretnost.

Postupajući po nalogu Opštinskog suda I. 5514/08 od 14. maja 2008. godine, podneskom od 28. maja iste godine izvršni poverilac se izjasnila da predlaže promenu predmeta i sredstva izvršenja, odnosno da se izvršenje sprovede plenidbom i prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika. Izvršni poverilac je podnescima od 24. juna, 10. i 23. septembra 2008. godine, po nalogu suda, dostavila dokaze koji se odnose na predmetnu nepokretnost.

Rešenjem Prvog Osnovnog suda u Beogradu I. 29419/10 od 30. aprila 2010. godine odbijen je kao neosnovan predlog izvršnog poverioca od 28. maja 2008. godine, kojim je tražena promena sredstva i predmeta izvršenja. U obrazloženju je navedeno da iz priloženih dokaza proizlazi da je predmetna nepokretnost u svojini Republike Srbije.

Prvi osnovni sud u Beogradu je rešenjem I. 29419/10 od 2. februara 2010. godine odbacio žalbu izvršnog dužnika, izjavljenu protiv rešenja tog suda I. 29419/10 od 30. aprila 2010. godine, kao neblagovremenu.

Rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 29419/10 od 11. marta 2011. godine postupak izvršenja je obustavljen, jer je izvršni dužnik 29. decembra 2010. godine izbrisan iz registra privrednih društava, a na osnovu rešenja Privrednog suda u Beogradu St. 2438/10 od 5. oktobra 2010. godine kojim je nad „P. – A.“ AD iz B. otvoren i zaključen stečajni postupak. Rešenje je 24. marta 2011. godine dostavljeno punomoćniku izvršnog poverioca.

3.2. Činjenice koje se odnose na postupak u predmetu I. 33818/10 (ranije predmet Četvrtog opštinskog suda I. 16858/08):

Podnositeljka ustavne žalbe je 3. decembra 2008. godine podnela Opštinskom sudu predlog za obezbeđenje potraživanja u predmetu tog suda I. 5514/08. Predložila je da se, radi obezbeđenja novčanog potraživanja utvrđenog pravnosnažnom i izvršnom presudom zbog propuštanja Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 9829/05 od 16. februara 2006. godine, izvrši upis u javne knjige založnog prava hipoteke izvršnog poverioca na nepokretnosti izvršnog dužnika u ulici D. S. 68 u B.

Predlog je 9. decembra 2008. godine „razdružen sa spisima predmeta I. 5514/08“ i po njemu je formiran predmet I. 16858/08.

Postupajući po nalogu suda, izvršni poverilac je 2. februara 2009. godine dostavila overeni prepis pravnosnažne presude na osnovu koje je podnela predlog za obezbeđenje potraživanja, a 9. marta iste godine i izvod iz zemljišnih knjiga koji se odnose na predmetnu nepokretnost.

Rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 33818/10 od 12. septembra 2011. godine odbijen je kao neosnovan „predlog za izvršenje izvršnog poverioca podnet ovom sudu dana 3. 12. 2008. godine“, jer je rešenjem Privrednog suda u Beogradu St. 2438/10 od 5. oktobra 2010. godine nad izvršnim dužnikom pokrenut stečajni postupak.

4. Razmatrajući navode ustavne žalbe koji se odnose na povredu prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava u osporenim postupcima, a polazeći od utvrđenih činjenica, Ustavni sud najpre konstatuje da se osporeni postupci moraju posmatrati i ceniti kao jedinstvena celina. Naime, iako su u pitanju dva formalno odvojena postupka (postupak izvršenja u predmetu I. 29417/10 koji je okončan donošenjem rešenja o obustavi postupka Prvog osnovnog suda I. 29419/10 od 11. marta 2011. godine i postupak po predlogu za obezeđivanje potraživanja u predmetu I. 33818/10 koji je okončan donošenjem rešenja istog suda I. 33818/10 od 12. septembra 2011. godine), oni se odnose na isto potraživanje utvrđeno pravnosnažnom i izvršnom presudom zbog propuštanja Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 9829/05 od 16. februara 2006. godine. Iz tog razloga, Ustavni sud je osnovanost ustavne žalbe u pogledu povrede prava na suđenje u razumnom roku, cenio od trenutka podnošenja predloga za izvršenje nadležnom sudu 29. marta 2006. godine, pa do okončanja postupka po predlogu za obezbeđenje potraživanja, iako bi ratione temporis ustavna žalba podnositeljke u delu kojim je osporen postupak u predmetu I. 29419/10 bila nedopuštena, odnosno neblagovremena, s obzirom na to da je podneta nakon proteka roka od 30 dana od dana dostavljanja rešenja kojim je postupak okončan.

Ustavni sud, dalje, ukazuje da je razumna dužina trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinačnom slučaju prema njihovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioca ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Analizirajući dužinu trajanja osporenih sudskih postupaka, Ustavni sud je utvrdio da su postupci, koji su započeti podnošenjem predloga za izvršenje Opštinskom sudu 29. marta 2006. godine i okončani donošenjem rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 33818/10 od 12. septembra 2011. godine, trajali više od pet godina.

Ustavni sud je ocenio da su postavljeni zahtevi u osporenim postupcima za podnositeljku ustavne žalbe bili od velikog značaja, s obzirom na to da su postupci pokrenuti radi namirenja i obezbeđenja novčanog potraživanja iz radnog odnosa utvrđenog pravnosnažnom sudskom presudom. Ispitujući postupanje podnositeljke u osporenim postupcima, Ustavni sud ocenjuje da je ona preduzimala sve raspoložive radnje u cilju okončanja postupka, imajući u vidu da je na traženje suda dostavljala potrebne dokaze (izvode iz zemljišnih knjiga koji se odnose na nepokretnosti izvršnog dužnika, podatke o vlasništvu nad pokretnim stvarima i dr.), te da je podnela predlog za promenu sredstva i predmeta obezbeđenja, imajući u vidu da namirenje potraživanja sprovođenjem izvršenja na pokretnim stvarima izvršnog dužnika nije bilo moguće, s obzirom na to da je sud zakasnio sa njihovim popisom, procenom i plenidbom.

Ocenjujući postupanje nadležnih sudova, Ustavni sud je utvrdio da su Opštinski sud i Prvi osnovni sud postupali neažurno u osporenim ostupcima. Naime, po predlogu za obezbeđenje potraživanja podnositeljke ustavne žalbe sud nije odlučio skoro tri godine, iako je postupak hitnog karaktera. Pored toga, po navedenom predlogu je formiran poseban predmet, iako je isti podnet radi obezbeđenja potraživanja utvrđenog pravnosnažnom presudom, radi čijeg namirenja je postupak izvršenja već bio u toku pred Opštinskim sudom. Takođe, u postupku I. 29417/10 Prvi osnovni sud u Beogradu nije preduzeo nijednu radnju u cilju okončanja postupka namirenjem izvršnog poverioca od donošenja rešenja, kojim je njen predlog kao izvršnog poverioca za promenu sredstva i predmeta izvršenja odbijen, pa do rešenja kojim je predmetni izvršni postupak obustavljen zbog brisanja izvršnog dužnika iz registra privrednih društava.

Na osnovu izloženog, Ustavni sud je utvrdio da je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, u izvršnim postupcima koji su vođeni u predmetima Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 29417/10 i I.33818/10.

Ustavni sud smatra da propust nadležnih sudova da sprovedu izvršenje u korist podnositeljke ustavne žalbe u periodu od preko pet godina, a što je dovelo i do nemogućnosti naplate potraživanja podnositeljke zbog gašenja dužnika kao pravnog lica, predstavlja i povredu prava podnositeljke na mirno uživanje imovine stečene potraživanjem utvrđenim pravosnažnom presudom, koje je zajemčeno članom 58. stav 1. Ustava. S obzirom na to da prilikom odlučivanja u postupku po ustavnoj žalbi Ustavni sud uvažava i praksu međunarodnih institucija za zaštitu ljudskih prava, treba istaći i stav Evropskog suda za ljudska prava po kome propust države da izvrši pravosnažnu presudu ili drugu izvršnu ispravu izrečenu u korist podnosioca predstavke predstavlja mešanje u njegovo pravo na mirno uživanje imovine.

Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, u tom delu usvojio ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava podnositeljke na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu, odlučujući kao u prvom delu tačke 1. izreke.

5. U vezi sa istaknutim povred ama prava iz člana 36. i člana 60. stav 1. Ustava, Ustavni sud je ocenio da podnositeljka ustavne žalbe nije navela ustavnopravne razloge koji bi se mogli dovesti u vezu sa tvrdnjom da su joj u osporenim postupcima povređena označena Ustavom zajemčena prava.

Polazeći od izloženog, Sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka i rešio kao u odnosnom delu tačke 1. izreke .

6. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnositeljke ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 500 evra, u dinarskoj protivvrednosti, obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate.

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju je pretrpela podnositeljka ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja, a posebno karakter potraživanja i dužinu trajanja predmetnog postupka. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu pravičnu naknadu za povredu prava koju je podnositeljka pretrpela zbog neažurnog postupanja sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću praksu ovog suda, Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomske i socijalne prilike u Republici Srbiji, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom pruža odgovarajuće zadovoljenje.

7. S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

ZAMENIK

PREDSEDNIKA VEĆA

dr Goran Ilić, s.r.