Povreda prava na imovinu zbog neizvršenja presude protiv preduzeća u restrukturiranju

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i utvrđuje povredu prava na imovinu. Propust izvršnog suda da sprovede pravnosnažnu presudu protiv izvršnog dužnika, preduzeća u restrukturiranju sa društvenim kapitalom, predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine, za koju odgovara država.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Živote Milosavljevića iz Bara, Republika Crna Gora, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 17. februara 2011. godine, doneo je

 

O D L U K U

 

1. Usvaja se ustavna žalba Živote Milosavljevića i utvrđuje se da je u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Kruševcu u predmetu I. 551/00 povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i pravo na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava.

2. Nalaže se Osnovnom sudu u Kruševcu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak po predlogu za izvršenje podnosioca ustavne žalbe okončao u najkraćem mogućem roku.

3. Odluku objaviti u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

 

O b r a z l o ž e nj e

 

1. Života Milosavljević iz Bara, Republika Crna Gora, je 20. marta 2008. godine, preko punomoćnika Dejana Milosavljevića iz Kruševca, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i prava na imovinu iz člana 58. Ustava u predmetima Opštinskog suda u Kruševcu – I. 551/00, I. 259/95, I. 909/95, I. 622/95, I. 406/00, I. 505/02, I. 545/02, I. 1007/03, I. 1016/03, I. 646/04, I. 449/05, I. 30/07, I. 605/06 i I. 298/07. Istovremeno, podnosilac ustavne žalbe je osporio i rešenje Opštinskog suda u Kruševcu I. 123/06 od 16. februara 2006. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava.

2. Ustavni sud je, saglasno odredbama člana 42. st. 3. i 4. Poslovnika o radu Ustavnog suda (“Službeni glasnik RS“, br. 24/08 i 27/08), odlučio da se razdvoje postupci po ustavnoj žalbi, pa je formirano 14 posebnih predmeta, i to: Už-1083/08 – za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 259/95; Už-1084/08 – za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 909/95; Už-1085/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 622/95; Už-1086/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 406/00; Už-1087/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 505/02; Už-1088/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 545/02; Už-1089/08 – za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 1007/03; Už-1090/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 1016/03; Už-1091/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 646/04; Už-1092/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 449/05; Už-1093/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 30/07; Už-1094/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 605/06; Už-1095/08 - za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 298/07 i Už-1096/08 – po ustavnoj žalbi izjavljenoj protiv rešenja Opštinskog suda u Kruševcu I. 123/06 od 16. februara 2006. godine. Samim tim, Ustavni sud se u predmetu Už-341/08 isključivo bavio tvrdnjama podnosioca ustavne žalbe o povredi navedenih ustavnih prava u predmetu Opštinskog suda u Kruševcu I. 551/00.

3. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Prema odredbi člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu (“Službeni glasnik RS“, broj 109/07), ustavna žalba se može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

4. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Opštinskog suda u Kruševcu I. 551/00 i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Izvršni poverilac, ovde podnosilac ustavne žalbe, je 13. jula 2000. godine podneo Opštinskom sudu u Kruševcu predlog za izvršenje protiv izvršnih dužnika Borisava Milosavljevića i Mirone Milosavljević, na osnovu sudskog poravnanja 3R. 713/2000, zaključenog 20. marta 2000. godine pred Opštinskim sudom u Kruševcu, kojim su protivnici predlagača, tj. dužnici solidarno obavezani da predlagaču, tj. poveriocu isplate na ime zajma iznos od 600.000,00 dinara, u tri rate. Predložio je da se izvršenje sprovede popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari solidarnih dužnika.

Opštinski sud u Kruševcu je 18. jula 2000. godine doneo rešenje o izvršenju I. 551/00, kojim je usvojio predlog za izvršenje podnosioca ustavne žalbe i odredio troškove izvršenja u iznosu od 8.750,00 dinara.

Izvršni dužnici su 22. avgusta 2000. godine podneli prigovor protiv prvostepenog rešenja o izvršenju.

Opštinski sud u Kruševcu je rešenjem Ipv. (I) 142/00 od 20. oktobra 2000. godine odbio prigovor izvršnih dužnika kao neosnovan. Navedeno rešenje je 1. decembra 2000. godine otpravljeno strankama.

Postupajući sudija je 5. juna 2001. godine naložio da se izvrši popis pokretnih stvari izvršnih dužnika i sprovede prinudno izvršenje.

Izvršni poverilac je podneskom od 9. aprila 2002. godine predložio da se promeni sredstvo izvršenja u ovom predmetu, tako što će prvostepeni sud dozvoliti prinudno izvršenje na nepokretnostima izvršnih dužnika, imajući u vidu opstrukciju dužnika i postojanje velikog broja izvršnih poverilaca (koji imaju potraživanja prema istim izvršnim dužnicima).

S obzirom na to da izvršni dužnici nisu dozvolili popis pokretnih stvari, Opštinski sud u Kruševcu je dopisom od 22. aprila 2002. godine naložio MUP Kruševac da obezbedi prisustvo pripadnika policije radi sprovođenja prinudnog izvršenja. Sudski izvršitelj je 25. aprila 2002. godine popisao pokretne stvari izvršnih dužnika predviđenih za izvršenje, te je upozorio dužnike da isplate dug izvršnom poveriocu i da će, u suprotnom slučaju, biti sprovedeno oduzimanje popisanih stvari 4. juna 2002. godine.

Imajući u vidu da izvršni dužnici nisu izmirili dug, prvostepeni sud je 20. maja 2002. godine naložio izvršnom poveriocu da obezbedi troškove postupka oduzimanja pokretnih stvari dužnika (da obezbedi radnu snagu za iznošenje pokretnih stvari, plati prevoz i obezbedi prostoriju za smeštaj stvari, te uplati taksu za izlazak sudskog izvršitelja i pripadnika policije na lice mesta). Izvršni poverilac je podneskom od 4. juna 2002. godine tražio da se zastane sa sprovođenjem izvršnog postupka, jer je izvršni dužnik Borisav Milosavljević obećao da će izmiriti veći deo duga do 6. juna 2002. godine.

Budući da izvršni dužnik nije dobrovoljno ispunio dug, Opštinski sud u Kruševcu je dopisom od 1. jula 2002. godine obavestio izvršnog poverioca da je oduzimanje pokretnih stvari dužnika zakazano za 25. jul 2002. godine, pa mu je naložio da obezbedi troškove sprovođenja izvršenja i upozorio da će, u suprotnom slučaju, prvostepeni sud obustaviti izvršni postupak. Izvršni poverilac je podneskom od 24. jula 2002. godine obavestio prvostepeni sud da neće postupiti po nalogu, imajući u vidu da nije izvršena procena vrednosti popisanih stvari.

Nakon toga, izvršni dužnik Borisav Milosavljević je u nekoliko navrata isplatio izvršnom poveriocu određene iznose na ime duga.

Imajući u vidu da je više izvršnih poverilaca podnelo predlog za izvršenje protiv izvršnih dužnika i da su oni kao sredstvo izvršenja predložili prodaju pokretnih stvari dužnika, Opštinski sud u Kruševcu je 24. aprila 2003. godine doneo zaključak kojim je zakazao oduzimanje tih stvari za 4. jun 2003. godine, pa je naložio izvršnim poveriocima da obezbede troškove sprovođenja izvršenja. Izvršni poverilac, ovde podnosilac ustavne žalbe, je podneskom od 13. maja 2003. godine predložio prvostepenom sudu da odloži izvršenje da bi “otklonio nepravilnosti“ u pogledu redosleda namirenja potraživanja na popisanim pokretnim stvarima dužnika.

Izvršni poverilac je 7. oktobra 2004. godine urgirao da prvostepeni sud sprovede prinudno izvršenje u ovoj pravnoj stvari.

Opštinski sud u Kruševcu je zaključkom I. 551/00 od 18. decembra 2006. godine naložio izvršnim dužnicima da isplate dug izvršnom poveriocu do 15. januara 2007. godine i da će, u suprotnom slučaju, oduzeti popisane pokretne stvari 25. januara 2007. godine. Istovremeno, prvostepeni sud je naložio izvršnom poveriocu da obezbedi troškove sprovođenja izvršenja.

Izvršni poverilac je podneskom od 27. decembra 2006. godine tražio od prvostepenog suda da otkloni nepravilnosti u izvršnom postupku i da, u tom smislu, utvrdi redosled namirenja potraživanja poverilaca na popisanim stvarima i da izvrši procenu tih stvari.

Sudski izvršitelj je 17. januara 2007. godine izašao na lice mesta sa veštakom trgovinske struke radi procene vrednosti popisanih pokretnih stvari. Sačinio je i zapisnik u kome je, pored ostalog, istakao da je veštak izvršio uviđaj popisanih stvari i da će nalaz i mišljenje dostaviti prvostepenom sudu u pisanoj formi.

Izvršni poverilac je podneskom od 25. januara opet tražio da prvostepeni sud otkloni nepravilnosti u ovom predmetu, posebno ističući da još nije sastavljen zapisnik o proceni ukupne vrednosti popisanih pokretnih stvari.

Veštak je 22. marta 2007. godine dostavio prvostepenom sudu nalaz i mišljenje o vrednosti popisanih stvari.

Izvršni poverilac je podneskom od 25. septembra 2007. godine tražio da Opštinski sud u Kruševcu hitno postupi u ovom predmetu, a podneskom od 28. novembra 2007. godine istakao da nije primio nalaz i mišljenje veštaka o vrednosti popisanih stvari.

Izvršni poverilac, ovde podnosilac ustavne žalbe, je podneskom od 16. juna 2008. godine obavestio Opštinski sud u Kruševcu da je potraživanje, koje je prinudnim putem pokušao da ostvari u ovom izvršnom postupku, ustupio prijemniku Dejanu Milosavljeviću iz Beograda i u tom smislu je priložio ugovor o cesiji kao dokaz i tražio od prvostepenog suda da obavesti izvršne dužnike o ustupanju potraživanja trećem licu, saglasno obavezi iz člana 438. Zakona o obligacionim odnosima.

Prvostepeni sud je 9. decembra 2008. godine dostavio izvršnom poveriocu nalaz i mišljenje veštaka u ovoj pravnoj stvari.

Postupajući sudija je 10. septembra 2009. godine naložio da se sprovede prinudno izvršenje u ovom predmetu.

Podnosilac ustavne žalbe je podneskom od 29. decembra 2009. godine urgirao prvostepenom sudu da hitno okonča ovaj izvršni postupak.

Nakon što je formirana nova mreža sudova, Osnovni sud u Kruševcu je preuzeo ovaj predmet radi postupanja i izvršni postupak se vodi pod istim brojem i nije okončan do današnjeg dana.

5. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 58. stav 1. Ustava se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona.

Odredbama Zakona o izvršnom postupku (“Službeni list SRJ“, br. 28/2000, 73/2000 i 71/01) (u daljem tekstu: ranije važeći ZIP), koji je važio u vreme podnošenja predloga za izvršenje u ovoj pravnoj stvari, bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno i da je sud dužan da predmete uzima u rad redom kako ih je primio, osim ako priroda potraživanja ili posebne okolnosti zahtevaju da se postupi drukčije (član 4.); da izvršni postupak u prvom stepenu vodi i odluke donosi sudija pojedinac, a o prigovoru odlučuje veće trojice sudija istog suda (član 6. stav 1.); da je o prigovoru sud dužan da odluči u roku od 15 dana od dana podnošenja prigovora (član 10. stav 2.); da se u postupku izvršenja i obezbeđenja shodno primenjuju odredbe Zakona o parničnom postupku, ako ovim ili drugim saveznim zakonom nije drukčije određeno (član 14.); da se izvršenje određuje i na predlog lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao poverilac, ako ono javnom ili po zakonu overenom privatnom ispravom dokaže da je potraživanje na njega preneseno ili je na drugi način prešlo, a za slučaj da to nije moguće, prenos potraživanja se dokazuje pravnosnažnom odlukom donesenom u parničnom postupku (član 23. stav 1.); da je službeno lice ovlašćeno da udalji lice koje ometa sprovođenje izvršenja, a po potrebi i da zatraži pomoć od nadležnog organa unutrašnjih poslova (član 47. stav 1.); da se izvršenje na pokretnim stvarima sprovodi popisom i procenom stvari, prodajom stvari i namirenjem poverioca iz iznosa dobijenog prodajom (član 66. stav 1.); da će službeno lice, pre nego što pristupi popisu, predati dužniku rešenje o izvršenju i pozvati ga da plati iznos za koji je određeno izvršenje, zajedno sa kamatom i troškovima (član 67. stav 1.); da će se istovremeno sa popisom stvari izvršiti i njihova procena i da procenu vrši sud, putem stručnog lica koje odredi, a može je izvršiti i pribavljanjem izveštaja o ceni od odgovarajućih organizacija i institucija (član 74. st. 1. i 2.).

Odredbom člana 304. Zakona o izvršnom postupku (“Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji je stupio na snagu 23. februara 2005. godine, propisano je da će se postupci izvršenja i obezbeđenja započeti do dana stupanja na snagu ovog zakona okončati po odredbama Zakona o izvršnom postupku (“Službeni list SRJ“, br. 28/2000, 73/2000 i 71/01).

Odredbama Zakona o parničnom postupku (“Službeni glasnik SFRJ“, br. 4/77, 36/77, 6/80, 36/80, 43/82, 72/82, 69/82, 58/84, 74/87, 57/89, 20/90, 27/90 i 35/91 i “Službeni list SRJ“, br. 27/92, 31/93, 24/94, 12/98, 15/98 i 3/02) (u daljem tekstu: ranije važeći ZPP), koji se shodno primenjivao na izvršni postupak povodom koga je podneta ustavna žalba, propisano je: da se presuda mora pismeno izraditi u roku od osam dana od donošenja (član 337. stav 1.); da će se odredbe čl. 328, 334. stav 2, člana 335. stav 2, člana 336. stav 2. i čl. 337. do 342. ovog zakona shodno primenjivati i na rešenja (član 347.).

Odredbama Zakona o obligacionim odnosima („Službeni list SFRJ“, br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i „Službeni list SRJ“, br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99) (u daljem tekstu: ZOO), koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari, je propisano: da poverilac može ugovorom zaključenim sa trećim preneti na ovoga svoje potraživanje, izuzev onog čiji je prenos zabranjen zakonom ili koje je vezano za ličnost poverioca, ili koje se po svojoj prirodi protivi prenošenju na drugoga (član 436. stav 1.); da za prenos potraživanja nije potreban pristanak dužnika, ali je ustupilac dužan obavestiti dužnika o izvršenom ustupanju i da je ispunjenje izvršeno ustupiocu pre obaveštenja o ustupanju punovažno i oslobađa dužnika obaveze, ali samo ako nije znao za ustupanje, inače obaveza ostaje i on je dužan da je ispuni prijemniku (član 438.).

6. Ocenjujući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti koje se odnose na predmetni sudski postupak, Ustavni sud je utvrdio da je podnosilac ustavne žalbe pokrenuo izvršni postupak 13. jula 2000. godine, podnošenjem predloga za izvršenje Opštinskom sudu u Kruševcu i da, do dana dostavljanja spisa predmeta I. 551/00 Ustavnom sudu, ovaj izvršni postupak još uvek nije okončan.

S druge strane, ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ispituje povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud je utvrdio da je period u kome se građanima Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom stupanja na snagu Ustava Republike Srbije. Međutim, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu koja započinje pokretanjem postupka a završava se donošenjem odluke kojom se postupak okončava, Ustavni sud je ocenio da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja ovog postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine i da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnosti roka uzme u obzir celokupan period trajanja izvršnog postupka.

Kada je reč o dužini trajanja predmetnog izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da on traje već deset godina, što samo po sebi ukazuje na činjenicu da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, polazeći od toga da je pojam razumnog trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, a pre svega od složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanja nadležnih sudova koji vode postupak i prirode zahteva, odnosno značaja predmetnog prava za podnosioca, Ustavni sud je ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na dugo trajanje postupka.

Ispitujući navedene kriterijume za utvrđivanje povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je zaključio da je u ovoj pravnoj stvari bilo određenih složenih činjeničnih pitanja koja su uticala na dužinu trajanja postupka, jer je više izvršnih poverilaca pokušalo da prinudno ostvari svoja potraživanja prema izvršnim dužnicima putem prodaje njihovih pokretnih stvari, što je uslovilo i otežano namirenje podnosioca ustavne žalbe. Ipak, postojanje više izvršnih poverilaca i jednog izvršnog dužnika i istog sredstva izvršenja u više predmeta, po oceni Ustavnog suda, ne mogu predstavljati opravdane razloge za toliko dugo trajanje ovog izvršnog postupka, posebno imajući u vidu da su izvršni dužnici isplatili deo duga podnosiocu ustavne žalbe i da je prvostepeni sud odmah trebalo da odredi redosled postupanja po podnetim predlozima za izvršenje, u smislu odredbe člana 4. stav 2. ranije važećeg ZIP.

Razmatrajući prirodu zahteva podnosioca ustavne žalbe u ovoj pravnoj stvari, Ustavni sud je utvrdio da je on deset godina onemogućen da ostvari značajna novčana sredstva koja potražuje od dužnika na osnovu izvršnog sudskog poravnanja, što ukazuje na nesumnjiv materijalni značaj prava za podnosioca.

Ispitujući ponašanje podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da je on u određenoj meri doprineo dužem trajanju izvršnog postupka. Naime, podnosilac ustavne žalbe je podneskom od 4. juna 2002. godine tražio da se zastane sa sprovođenjem izvršenja, dok je 13. maja 2003. godine predložio odlaganje izvršenja, što je sve imalo za posledicu nepotrebno prolongiranje ovog izvršnog postupka. Takođe, Ustavni sud je imao u vidu da je podnosilac ustavne žalbe podneskom od 16. juna 2008. godine obavestio Opštinski sud u Kruševcu da je potraživanje prema izvršnim dužnicima ustupio ugovorom o cesiji svom punomoćniku i da je tražio od prvostepenog suda da obavesti dužnike o ustupanju potraživanja trećem licu. Međutim, saglasno odredbi člana 438. stav 1. ZOO, podnosilac ustavne žalbe je kao ustupilac bio dužan da obavesti dužnike o ustupanju potraživanja, dok propuštanje ovakve obaveze ima za posledicu da će, ukoliko dužnici ispune svoju obavezu prema podnosiocu, to biti punovažno i dovesti do prestanka njihove obaveze. Pored toga, Ustavni sud je uvidom u spise predmeta utvrdio da, u smislu odredbe člana 23. stav 1. ranije važećeg ZIP, prijemnik nije podneo predlog za izvršenje protiv izvršnih dužnika, niti je priložio sudski overen ugovor o cesiji kao dokaz da je potraživanje preneto na njega. Iz tih razloga, Ustavni sud smatra da se i pored promene poverilaca u obligacionom odnosu i propusta podnosioca ustavne žalbe, ovaj izvršni postupak i dalje formalnopravno vodi između podnosioca i izvršnih dužnika.

Ustavni sud je ocenio da je pogrešno i nedelotvorno postupanje Opštinskog suda u Kruševcu prvenstveno uticalo na neopravdano i nerazumno dugo trajanje ovog predmeta. Najpre, izvršni postupak predstavlja zakonom uređen postupak u kome poverioci na prinudan način ostvaruju potraživanja utvrđena sudskim odlukama, poravnanjima ili na osnovu isprava propisanih zakonom, te je i ranije važeći ZPP propisivao izuzetno kratke rokove za preduzimanje procesnih radnji kako bi se obezbedila delotvorna sudska zaštita navedenih prava. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je utvrdio da je Opštinskom sudu u Kruševcu trebalo dva meseca da odluči o prigovoru izvršnih dužnika protiv rešenja o izvršenju I. 551/00 od 18. jula 2000. godine, iako je prema odredbi člana 10. stav 2. ranije važećeg ZIP bio dužan da o prigovoru odluči u roku od 15 dana od dana podnošenja prigovora. Takođe, imajući u vidu da ranije važeći ZIP nije regulisao rokove za pismenu izradu sudskih akata u izvršnom postupku i da su se, stoga, na predmetni izvršni postupak shodno primenjivale odredbe člana 337. stav 1. i člana 347. ranije važećeg ZPP, Ustavni sud je zaključio da je prvostepeni sud postupio suprotno navedenim odredbama, jer je rešenje Ipv. (I) 142/00 od 20. oktobra 2000. godine otpravio izvršnim strankama tek 1. decembra 2000. godine.

Ispitujući prirodu i faze izvršnog postupka, Ustavni sud je ocenio da načelo hitnog postupanja podrazumeva ne samo obavezu suda da u zakonom propisanom roku odluči o predlogu za izvršenje, odnosno o prigovoru protiv rešenja o izvršenju, već i dužnost suda da u najkraćem mogućem roku preduzme druge procesne radnje u cilju sprovođenja izvršenja. S obzirom na to da je u ovom izvršnom postupku kao sredstvo izvršenja predložena prodaja pokretnih stvari dužnika, Ustavni sud smatra da se navedeno načelo odnosi i na obavezu suda da hitno pozove izvršne dužnike da plate iznos na ime duga, odnosno da što pre izvrši popis stvari u slučaju da dužnici ne postupe po nalogu i ne ispune dobrovoljno obavezu. Suprotno tome, Opštinski sud u Kruševcu je 5. juna 2001. godine, nakon osam meseci od dana donošenja rešenja o prigovoru, naložio da se izvrši popis pokretnih stvari izvršnih dužnika, dok je samom popisu stvari pristupio tek 25. aprila 2002. godine. Pri tom, sprečenost prvostepenog suda da sprovede izvršenje zbog ometanja izvršnih dužnika, po oceni Ustavnog suda, ne predstavlja objektivnu okolnost ili razumni razlog koji bi opravdao produženje ovog izvršnog postupka, jer je u takvim situacijama sud ovlašćen da zatraži pomoć od nadležnog organa unutrašnjih poslova. O pogrešnom postupanju prvostepenog suda u ovom predmetu govori i činjenica da Opštinski sud u Kruševcu prilikom popisa pokretnih stvari izvršnih dužnika nije izvršio njihovu procenu, iako je bio dužan to da učini prema odredbi člana 74. stav 1. ranije važećeg ZIP. Takvo postupanje prvostepenog suda je, po oceni Ustavnog suda, presudno uticalo na dužinu trajanja ovog postupka, jer je sudski izvršitelj tek 17. januara 2007. godine, nakon više urgencija podnosioca ustavne žalbe, izašao na lice mesta sa veštakom trgovinske struke radi procene vrednosti popisanih stvari. Pored toga, dugom trajanju predmetnog izvršnog postupka je nesumnjivo doprinelo i kašnjenje u dostavljanju nalaza i mišljenja veštaka o vrednosti popisanih pokretnih stvari izvršnih dužnika, jer je Opštinskom sudu u Kruševcu trebalo godinu dana i osam meseci da dostavi nalaz podnosiocu ustavne žalbe.

Polazeći od svega navedenog, a imajući u vidu i nekoliko perioda neaktivnosti postupajućeg suda u kojima nije preduzimao sve neophodne mere i radnje propisane zakonom kako bi se okončao ovaj izvršni postupak, Ustavni sud je ocenio da je u izvršnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Kruševcu u predmetu I. 551/00 povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava.

Takođe, Ustavni sud je ocenio da se navedeni propust Opštinskog suda u Kruševcu da izvrši sudsko poravnanje u korist podnosioca ustavne žalbe u periodu dužem od deset godina, predstavlja i povredu prava podnosioca na mirno uživanje imovine stečene tim potraživanjem, koje je zajemčeno članom 58. stav 1. Ustava. S obzirom da prilikom odlučivanja u postupku po ustavnoj žalbi Ustavni sud uvažava i praksu međunarodnih institucija za zaštitu ljudskih prava, treba istaći stav Evropskog suda za ljudska prava u Strazburu po kome propust države da izvrši pravnosnažnu presudu ili drugu izvršnu ispravu izrečenu u korist podnosioca predstavke predstavlja mešanje u njegovo pravo na mirno uživanje imovine (videti presudu "Vlahović protiv Srbije" od 16. decembra 2008. godine). Takođe, Ustavni sud je u svojoj Odluci Už-1499/08 od 16. jula 2009. godine zauzeo stav da svako novčano potraživanje dosuđeno pravnosnažnom sudskom odlukom ulazi u imovinu poverioca, te da, stoga, nesprovođenje izvršenja sudske odluke kojom je to potraživanje utvrđeno predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine garantovanog odredbom člana 58. stav 1. Ustava.

Iz iznetih razloga, Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, pa je odlučio kao u tački 1. izreke.

7. Na osnovu člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke naložio Osnovnom sudu u Kruševcu, kao sada stvarno i mesno nadležnom sudu, da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak po predlogu podnosioca ustavne žalbe za izvršenje okončao u najkraćem mogućem roku. Imajući u vidu navedene propuste podnosioca ustavne žalbe (posebno u pogledu neobaveštavanja dužnika o ustupanju potraživanja trećem licu) i da se samo formalnopravno vodi izvršni postupak između podnosioca i izvršnih dužnika, Ustavni sud je zaključio da nema mesta usvajanju zahteva podnosioca za naknadu nematerijalne štete zbog povrede njegovog prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu, pa je stoga, odlučio u tački 3. izreke da se pravično zadovoljenje podnosioca zbog konstatovane povrede navedenih prava u ovom slučaju, ostvari objavljivanjem ove odluke u “Službenom glasniku Republike Srbije“.

8. S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

 

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević