Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje u poreskom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu, poništava presudu Upravnog suda i utvrđuje povredu prava na pravično suđenje. Poreski organ i Upravni sud su proizvoljno utvrdili porez na imovinu, ignorišući dokaze i načelo materijalne istine.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi M . N . iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 10. decembra 2015. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba M. N . i utvrđuje da je presudom Upravnog suda U. 12695/11 od 21. marta 2013. godine povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se presuda Upravnog suda U. 12695/11 od 21. marta 2013. godine i određuje da isti sud donese novu odluku o tužbi podnositeljke izjavljenoj protiv rešenja Ministarstva finansija – Poreska uprava – Regionalni centar Beograd broj 4360-407/2010-20 od 2. novembra 2011. godine.

3. Odbacuje se zahtev podnositeljke ustavne žalbe za naknadu materijalne štete.

O b r a z l o ž e nj e

1. M. N . iz Beograda je , 30. aprila 2013. godine, preko punomoćnika V . S, advokata iz Beograda, podnela Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Upravnog suda U. 12695/11 od 21. marta 2013. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i prava na imovinu iz člana 58. Ustava.

Podnositeljka je predložila da Ustavni sud usvoji njenu ustavnu žalbu, utvrdi povredu označenih Ustavom zajemčenih prava i poništi osporenu presudu Upravnog suda, kao i nižestepene odluke organa uprave. Podnositeljka je postavila zahtev za naknadu materijalne štete.

Ustavnom žalbom je osporena presuda suda kojom je podnositeljki pravnosnažno utvrđena obaveza poreza na imovinu za 2010. godinu.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnositeljke ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njeno Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku izvršio uvid u osporeni akt, kao i u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, pa je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Rešenjem Odeljenja javnih prihoda za područje gradske opštine Stari grad u Beogradu broj I-02-436-1/12782-08-018 od 4. aprila 2008. godine podnositeljki ustavne žalbe je utvrđen porez na imovinu – nepokretnost, za 2008. godinu, u iznosu od 167.185,71 dinara.

Rešenjem Odeljenja javnih prihoda za područje gradske opštine Stari grad u Beogradu broj I-02-436-1/11105/2009-018 od 15. jula 2009. godine podnositeljki ustavne žalbe je utvrđen porez na imovinu – nepokretnost, za 2009. godinu, u iznosu od 279.247,72 dinara.

Rešenjem Uprave javnih prihoda grada Beograda - Odeljenje Stari grad broj I-02-436-1/11288/2010-018 od 16. aprila 2010. godine podnositeljki ustavne žalbe je utvrđen porez na imovinu – nepokretnost, za 2010. godinu, u iznosu od 1.124.782,33 dinara.

Rešenjem Uprave javnih prihoda grada Beograda - Odeljenje Stari grad broj I-02-436-1/11614/2011-018 od 12. maja 2011. godine podnositeljki ustavne žalbe je utvrđen porez na imovinu – nepokretnost, za 2011. godinu, u iznosu od 170.005,50 dinara.

Podnositeljka ustavne žalbe je podnela žalbu protiv rešenja Uprave javnih prihoda grada Beograda - Odeljenje Stari grad broj I-02-436-1/11288/2010-018 od 16. aprila 2010. godine, a kojim joj je utvrđen porez na imovinu za 2010. godinu, a potom i dopunu žalbe, u kojim podnescima je, između ostalog, navedeno: da je podnositeljki za 2008. i 2009. godinu, za istu nepokretnost, utvrđena obaveza poreza na imovinu u znatno manjem iznosu; da je stopa amortizacije nepravilno utvrđena jer je predmetni objekat izgrađen 1854. godine, a ne 2006. godine, kada je objekat samo adaptiran; da je i prilikom sastavljanja zapisnika od 19. septembra 2010. godine podnositeljka ukazala prvostepenom organu na sve nepravilnosti, te da uz žalbu prilaže i dokaze u prilog svojoj tvrdnji da je objekat adaptiran, a ne rekonstruisan 2006. godine (rešenje o građevinskoj dozvoli Sekretarijata za urbanizam i građevinske poslove gradske uprave grada Beograda broj 351.2-512/03 od 25. decembra 2003. godine, rešenje o upotrebnoj dozvoli Odeljenja za građevinske poslove broj 351-986/05 od 11. septembra 2006. godine i rešenje Zavoda za zaštitu spomenika kulture o utvrđivanju konzervatorskih uslova broj 020783 od 28. juna 2002. godine i konzervatorske uslove od 26. marta 1986. godine); da prvostepeno rešenje ne sadrži sve elemente rešenja, jer je izostalo obrazloženje utvrđenog činjeničnog stanja; da su odlučne činjenice pogrešno utvrđene, te da nije relevantno samo ono što je navedeno u poreskoj prijavi, već je poreska uprava dužna da utvrdi sve činjenice koje su od značaja za utvrđivanje poreske obaveze, a kojima raspolaže.

Rešenjem Ministarstva finansija – Poreska uprava – Regionalni centar Beograd broj 4360-407/2010-20 od 2. novembra 2011. godine žalbe podnositeljke je odbijena kao neosnovana. U obrazloženju ovog rešenja je, između ostalog, navedeno da se porez na imovinu utvrđuje na osnovu podataka iz poreske prijave, te da je prvostepeni poreski organ, upravo na osnovu podataka koje je podnositeljka sama navela u poreskoj prijavi, i utvrdio navedenu poresku obavezu.

Osporenom presudom Upravnog suda U. 12695/11 od 21. marta 2013. godine odbijena je kao neosnovana tužba podnositeljke izjavljena protiv navedenog konačnog upravnog akta. U obrazloženju osporene presude je, između ostalog, navedeno da je poreska obaveza utvrđena na osnovu podataka iz poreske prijave, te da je podnositeljka, ukoliko je smatrala da je u istoj netačno naveden podatak da je objekat izgrađen 2006. godine, trebalo da podnese izmenjenu poresku prijavu.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju povredu podnositeljka ukazuje u ustavnoj žalbi, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Članom 33. stav 1. Zakona o porezima na imovinu ("Službeni glasnik RS", broj 26/01, "Službeni list SRJ", broj 42/02 i "Službeni glasnik RS", br. 45/02, 80/02, 135/04, 61/07 i 5/09), bilo je propisano da se utvrđivanje poreza na imovinu, poreza na nasleđe i poklon i poreza na prenos apsolutnih prava vrši na osnovu podataka iz poreske prijave poslovnih knjiga poreskih obveznika i drugih podataka kojima organ nadležan za utvrđivanje, naplatu i kontrolu poreza raspolaže, a od značaja su za utvrđivanje poreske obaveze.

Članom 4. stav 3. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji ("Službeni glasnik RS", br. 80/02, 84/02, 23/03, 70/03, 55/04, 61/05, 85/05, 62/06, 61/07, 20/09 i 72/09) bilo je propisano da je poreska uprava dužna da utvrđuje sve činjenice koje su bitne za donošenje zakonite i pravilne odluke, posvećujući jednaku pažnju činjenicama koje idu u prilog i na štetu poreskom obvezniku.

5. Ocenjujući navode podnositeljke ustavne žalbe da joj je osporenim pojedinačnim aktom povređeno pravo na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud najpre naglašava da je njegova nadležnost u postupku po ustavnoj žalbi ograničena na utvrđivanje da li je pojedinačnim aktom ili radnjom državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja povređeno ili uskraćeno ustavno pravo podnosioca. Ustavni sud nije nadležan da vrši proveru utvrđenih činjenica i načina na koji su sudovi i drugi državni organi i organizacije kojima su poverena javna ovlašćenja tumačili pozitivnopravne propise. Ustavni sud ukazuje da je izvan njegove nadležnosti da procenjuje pravilnost zaključaka sudova ili drugih organa u pogledu ocene dokaza, osim ukoliko je ova ocena očigledno proizvoljna, odnosno ako je primena zakona bila očigledno proizvoljna ili diskriminatorska.

Ustavni sud je u sprovedenom postupku utvrdio da je prvostepenim rešenjem broj I-02-436-1/11288/2010-018 od 16. aprila 2010. godine podnositeljki ustavne žalbe za 2010. godinu utvrđen porez na imovinu u iznosu od 1.124.782,33 dinara. Ustavni sud konstatuje da je podnositeljki predmetni porez za 2008. godinu utvrđen u iznosu od 167.185,71 dinara, za 2009. godinu u iznosu od 279.247,72 dinara, te za 2011. godinu u iznosu od 170.005,50 dinara. Prvostepeno rešenje je potvrđeno rešenjem drugostepenog organa, a Upravni sud je u osporenoj presudi ocenio da je zakonit konačni upravni akt o utvrđivanju obaveze poreza na imovinu za 2010. godinu. Obrazloženja sva tri pojedinačna akta se, pored ostalog, svode na sledeće - da je poreski organ poresku obavezu utvrdio na osnovu podataka iz poreske prijave koju je podnositeljka podnela poreskom organu.

Ustavni sud konstatuje da se, saglasno navedenim zakonskim odredbama, poreska obaveza utvrđuje na osnovu podataka iz poreske prijave. Međutim, Ustavni sud ukazuje da je, saglasno navedenoj odredbi člana 4. stav 3. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji, poreska uprava dužna da utvrđuje sve činjenice koje su bitne za donošenje zakonite i pravilne odluke, posvećujući jednaku pažnju činjenicama koje idu u prilog i na štetu poreskom obvezniku. Konkretno, za utvrđivanje poreza na imovinu jesu relevantni podaci iz poreske prijave, ali i drugi podaci kojima organ nadležan za utvrđivanje, naplatu i kontrolu poreza raspolaže, a od značaja su za utvrđivanje poreske obaveze. U stavu 3. člana 4. Zakona o poreskom postupku i poreskoj administraciji sadržano je posebno načelo – načelo materijalne istine, formulisano kroz zahtev da se u poreskom postupku ustanovi objektivna istina, odnosno pravo stanje stvari. U tom cilju, potrebno je da se utvrde sve pravno relevantne činjenice, tj. činjenice koje su od značaja za donošenje zakonitog i pravilnog upravnog akta, bez obzira da li idu u prilog ili na štetu poreskog obveznika.

Podnositeljka ustavne žalbe je najpre u primedbama na zapisnik od 10. septembra 2010. godine, ali i u žalbi izjavljenoj protiv prvostepenog rešenja, kao i u tužbi koju je podnela protiv konačnog upravnog akta, isticala da je predmetni objekat izgrađen 1854. godine, te da nije izgrađen ili rekonstruisan 2006. godine, već je adaptiran, o čemu je priložila i dokaze, kao i da joj je poreska obaveza za 2008. i 2009. godinu utvrđena u znatnom manjem iznosu (skoro milion dinara manje), ali ovi navodi nisu na adekvatan način cenjeni i obrazloženi, niti od strane drugostepenog organa, niti od strane Upravnog suda. U obrazloženju drugostepenog rešenja, kao i osporene presude je, u pogledu navoda koji se tiču datuma izgradnje objekta, navedeno samo da isti nisu od uticaja na drugačije odlučivanje, iz razloga što poreska uprava poresku obavezu utvrđuje na osnovu podataka iz poreske prijave, u kojoj je navedeno da je objekat izgrađen 2006. godine, a da je podnositeljka, ukoliko je smatrala da je ovaj podatak netačno unet, trebalo da podnese izmenjenu poresku prijavu. Navodi o utvrđivanju poreske obaveze u iznosu koji je znatno veći od obaveze koja je utvrđena za prethodne godine nisu posebno obrazlagani. Ustavni sud, takođe, konstatuje da je i u 2011. godini poreska obaveza utvrđena u iznosu znatno manjem nego u 2010. godini. Iz navedenog proizlazi da nadležna poreska uprava nije postupala u skladu sa načelom zakonitosti, odnosno nije posvetila jednaku pažnju činjenicama koje idu u prilog i na štetu poreskom obvezniku. Poreska uprava je poresku obavezu utvrdila samo na osnovu podataka iz poreske prijave, iako je raspolagala i drugim podacima koji su bili od značaja za utvrđivanje poreske obaveze, a na koje je podnositeljka ustavne žalbe ukazala još u primedbama na zapisnik od 19. septembra 2010. godine. Takođe, podnositeljka je uz žalbu izjavljenu protiv prvostepenog rešenja, kao i uz tužbu koju je podnela protiv konačnog upravnog akta, podnela pismene dokaze koji su, po njenom mišljenju, bili od uticaja na utvrđivanje poreske obaveze.

Nalazeći da obrazloženje osporenog akta Upravnog suda ne zadovoljava zahteve pravičnosti i da je u tom aktu proizvoljno primenjeno merodavno pravo na štetu podnositeljke ustavne žalbe, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13-Odluka US), usvojio ustavnu žalbu izjavljenu zbog povrede prava na pravično suđenje, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava, odlučujući kao u tački 1. izreke.

6. Imajući u vidu prirodu učinjene povrede ustavnog prava u konkretnom slučaju, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, poništio presudu Upravnog suda U. 12695/11 od 21. marta 2013. godine i odredio da se donese nova odluka o tužbi podnositeljke izjavljenoj protiv rešenja Ministarstva finansija – Poreska uprava – Regionalni centar Beograd broj 4360-407/2010-20 od 2. novembra 2011. godine.

7. Imajući u vidu da je Ustavni sud poništio osporeni pojedinačni akt i da je odredio da Upravni sud ponovo odluči o tužbi podnositeljke, to je Ustavni sud zahtev podnositeljke ustavne žalbe za naknadu materijalne štete odbacio kao preuranjen, rešavajući kao u tački 3. izreke ove odluke, saglasno članu 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu.

Ustavni sud nije razmatrao ustavnu žalbu u delu koji se odnosi na navode podnositeljke da su joj osporenim pojedinačnim aktom povređena i druga Ustavom zajemčena prava, imajući u vidu da je utvrdio povredu prava na pravično suđenje i poništio osporenu presudu Upravnog suda, te da će o tužbi podnositeljke Upravni sud ponovo odlučiti.

8. Na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka1), člana 45. tačka 9) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

Slični dokumenti

• Už 749/2011: Povreda prava na pravično suđenje zbog proizvoljne ocene dokaza
• Už 1212/2014: Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u poreskom postupku
• Už 4359/2010: Odluka Ustavnog suda o ustavnoj žalbi u poreskom postupku
• Už 3434/2011: Odluka Ustavnog suda o povredi prava u poreskom postupku
• Už 4947/2010: Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje