Odluka Ustavnog suda o pravu nameštenika na naknadu za ishranu

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu nameštenika za isplatu naknade za ishranu i regres za 2007. i 2008. godinu. Sud utvrđuje da posebni propisi za državne službenike i nameštenike nisu garantovali ova prava, a opšti propisi su predviđali samo mogućnost.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-3553/2011
31.01.2013.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Marije Thakur iz Subotice, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 31. januara 2013. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Marije Thakur izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 7060/10 od 19 . maja 20 11. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Marija Thakur iz Subotice je 3. avgusta 2011. godine, preko punomoćnika Dragoslava Ljubičanovića, advokata iz Beograda, izjavila Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 7060/10 od 19. maja 2011. godine, zbog povrede prava na rad iz člana 60. stav 4. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi, pored ostalog, navedeno je da su stavom suda izraženim u osporenoj presudi zanemarene izričite odredbe Zakona o radu o hijerarhiji pravnih propisa po pitanju prava zaposlenih iz radnog odnosa, jer Zakon o radu, na koji upućuje Zakon o državnim službenicima i nameštenicima, nigde ne predviđa postojanje kolektivnog ugovora kao uslov za ostvarivanje prava zaposlenih utvrđenih članom 118. tač. 5) i 6) Zakona o radu .

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Presudom Prvog Osnovnog suda u Beogradu (u dalje m tekstu: Opštinski sud) P1. 9885/10 od 7. aprila 2010. godine usvojen je tužbeni zahtev t užilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, kojim je traženo da se obaveže tužena Republika Srbija – Ministarstvo pravde da isplati tužilji n a ime naknade za ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmor a, i to za period od 1. januara 2007. godine do 31. decembra 2008. godine, navedene novčane iznose, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom, počev od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa pa do isplate.

Postupajući po žalbi tužilje, Apelacioni sud u Beogradu je doneo osporenu presudu Gž1. 7060/10 od 19 . maja 2011. godine, kojom je preinačio označenu prvostepenu presudu, tako što je odbio kao neosnovan tužbeni zahtev tužilje. U obrazloženju osporene presude, pored ostalog, navedeno je da je u postupku pred prvostepenim sudom utvrđeno da je tužilja u spornom periodu bila u radnom odnosu kod tužene, u Opštinskom sudu u Subotici, na radnom mestu daktilografa, razvrstanom u četvrtu vrstu radnih mesta nameštenika, kao i da je rešenjem tužene tužilji bio određen koeficijent za isplatu plate četvrte platne grupe i dodatak za pripravnost u visini od 10% radnog sata osnovne plate, počev od 1. januara 2007. godine. Prema oceni drugostepenog suda iznetoj u osporenoj presudi, provstepeni sud je na pravilno i potpuno utvrđeno činjenično stanje pogrešno primenio materijalno pravo. Ovo stoga, kako je navedeno u obrazloženju osporene presude, jer saglasno navedenim odredbama čl. 1, 4. i 171. Zakona o državnim službenicima, čl 23. do 31. i čl. 39. i 49. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, kao i čl. 8, 118. i 284. Zakona o radu, dodatak na platu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora za navedeni period nije utvrđen za državne službenike i nameštenike.

4. Članom 60. stav 4. Ustava je utvrđeno, između ostalog, da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa.

Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06, 115/06 i 101/07 ) propisano je : da se ovim zakonom uređuju plate, naknade i druga primanja državnih službenika i nameštenika (član 1.); da se plata državnih službenika i nameštenika sastoji od osnovne plate i dodataka na platu i da se u platu uračunavaju i porezi i doprinosi koji se plaćaju iz plate (član 2.); da se osnovna plata nameštenika određuje množenjem koeficijenta sa osnovicom. (član 40. stav 1.); da je osnovica jedinstvena i utvrđuje se za svaku budžetsku godinu zakonom o budžetu Republike Srbije (član 41.); da se koeficijenti za radna mesta nameštenika određuju time što se svako radno mesto nameštenika svrstava u jednu od šest platnih grupa tako da platna grupa odgovara vrsti u koju je radno mesto razvrstano u pravilniku o unutrašnjem uređenju i sistematizaciji radnih mesta u državnom organu. (član 42.); da nameštenici imaju, pod istim uslovima i u istoj visini kao državni službenici, pravo na dodatak za vreme provedeno u radnom odnosu, dodatak za rad noću, dodatak za rad na dan praznika koji nije radni dan, dodatak za prekovremeni rad i na dodatak za pripravnost (č lan 47.); da nameštenik ima pravo na dodatak za ostvarene rezultate rada jednom u tri meseca ako je od januara do marta, od aprila do juna, od jula do septembra ili od oktobra do decembra ostvario natprosečne rezultate po obimu i kvalitetu rada, koji iznosi do 50% osnovne plate nameštenika, a isplaćuje se uz platu za mart, jun, septembar i decembar (član 48. st. 1. i 2.). Ovim zakonom propisano je i: da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu (član 39.); da odredbe ovog zakona o naknadi plate, naknadi troškova i drugim primanjima državnih službenika primenjuju se i na nameštenike (član 49. stav 1.); da Zakon o platama u državnim organima i javnim službama (“Službeni glasnik RS“, broj 34/01) i Uredba o koeficijentima za obračun i isplatu plata izabranih, postavljenih i zaposlenih lica (“Službeni glasnik RS“, broj 95/05) prestaju da se primenjuju na državne službenike i nameštenike 1. januara 2007. godine (član 58. stav 1.).

Odredbama Zakona o državnim službenicima (“Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08 i 104/09) propisano je : da se ovim zakonom uređuju prava i dužnosti državnih službenika i pojedina prava i dužnosti nameštenika (član 1. stav 1.); da je poslodavac državnih službenika i nameštenika Republika Srbija (član 3. stav 1.); da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim ili posebnim zakonom ili drugim propisom primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe (u daljem tekstu: poseban kolektivni ugovor), da poseban kolektivni ugovor zaključuju Vlada i reprezentativni sindikati koji su osnovani za teritoriju Republike Srbije, da se na prava i dužnosti nameštenika primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor, ako ovim ili posebnim zakonom nije drukčije određeno (član 4.); da se Poseban kolektivni ugovor za državne organe (“Službeni glasnik RS“, broj 23/98) primenjuje, izuzev odredaba koje su u suprotnosti sa ovim zakonom, dok ne stupi na snagu Poseban kolektivni ugovor za državne organe, koji će biti zaključen prema ovom zakonu (član 187.).

Odredbom člana 8. stav 1. Zakona o radu (“Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05 i 54/09) je propisano da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (u daljem tekstu: opšti akt) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom. Glava VIII ovog zakona uređuje pitanje zarade, naknade zarade i druga primanja. Tačkom 5. ove glave Zakona o radu uređeno je pitanje naknade troškova, tako što je članom 118. tač. 5) i 6) propisano da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. Tačkom 6. Glave VIII Zakona o radu uređeno je pitanje drugih primanja, i to čl. 119. i 120. Tako je članom 120. tač. 2) i 3) ovog zakona propisano da se opštim aktom, odnosno ugovorom o radu, može utvrditi pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

Odredbama člana 2. Uredbe o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika („Službeni glasnik RS“, broj 98/07) je propisano da se državnom službeniku i namešteniku naknađuju troškovi prevoza za dolazak na rad i odlazak s rada, troškovi službenog putovanja u zemlji, troškovi službenog putovanja u inostranstvo, troškovi selidbe u inostranstvo, troškovi rada i boravka na terenu i troškovi privremenog ili trajnog premeštaja u drugo mesto rada.

5. Ocenjujući osnovanost navoda ustavne žalbe o povredi prava na rad iz člana 60. stav 4. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnositeljki ustavne žalbe osporenom presudom nije povređeno ovo Ustavom zajemčeno pravo.

Naime, Ustavni sud je, pre svega, na osnovu citiranih odredaba zakona, utvrdio da su Zakon o državnim službenicima i Zakon o platama državnih službenika i nameštenika lex specialis kojim a se uređuju pitanja prava i dužnosti državnih službenika i nameštenika. Na sva pitanja koji ovi zakoni ne uređuju , primenjuju se opšti propisi o radu i posebni kolektivni ugovor za državne organe.

Ustavni sud je dalje utvrdio da Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika nije utvrđeno pravo državnog službenika, odnosno nameštenika na naknadu za ishranu u toku rada, kao i za korišćenje godišnjeg odmora, ali da, saglasno članu 39. i članu 49. stav 1. ovog zakona , postoji mogućnost da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe utvrde i druga primanja državnih službenika i nameštenika, prema opštim propisima o radu.

Dakle, Ustavni sud je utvrdio da posebnim zakonima koji uređuju prava državnih službenika i nameštenika, pored ostalog i pravo na platu, naknadu i druga primanja, nije izričito garantovano pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. S tim u vezi, Uredba o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika izričito u članu 2. navodi troškove koji se nadoknađuju državnim službenicima i nameštenicima, pri čemu ne predviđa da su pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, posebna vrsta takvih troškova na koje državni službenici i nameštenici imaju pravo.

Ustavni sud je dalje konstatovao da Zakon o radu, kao opšti propis na čiju primenu upućuje odredba člana 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, u Glavi VIII razlikuje tri osnovne vrste primanja, i to: zaradu, naknadu zarade i druga primanja, te da je navedenom odredbom člana 120. tač. 2) i 3) ovog zakona predviđena mogućnost da se, u okviru drugih primanja, opštim aktom ili ugovorom o radu, utvrdi pravo zaposlenog na naknadu za ishranu u toku rada i regres za godišnji odmor.

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je ocenio da posebni propisi koji uređuju prava nameštenika ne garantuju kao posebno primanje pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da je Zakonom o radu, kao opštim propisom, predviđena samo mogućnost da se opštim aktom ili ugovorom o radu može utvrditi pravo zaposlenog, odnosno nameštenika, na ovakvu vrstu drugog primanja. Stoga, po oceni Ustavnog suda, ne postoji obaveza Republike Srbije da, kao poslodavac nameštenika, utvrdi pravo svojih zaposlenih na ovakvu vrstu drugih, posebnih primanja, već je to zakonom predviđena mogućnost. Obaveza poslodavca da zaposlenom namešteniku obezbedi naknadu troškova na ime mesečne ishrane u toku rada za dane provedene na radu, kao i regres za korišćenje godišnjeg odmora, postoji od 1. januara 2009. godine, na osnovu Odluke o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije („Službeni glasnik RS“, broj 104/08), ali je primena ovih odredaba odložena Aneksom II Opšteg kolektivnog ugovora („Službeni glasnik RS“, broj 8/09).

Ustavni sud je u konkretnom slučaju utvrdio da je osporenim presudama ocenjeno da ne postoji osnov ni u posebnim ni u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u toku 2007. i 2008. godine, jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta i instrumenta za njihovu konkretnu realizaciju, te da je stoga i tužbeni zahtev tužilje , ovde podnositeljke ustavne žalbe, neosnovan.

Po oceni Ustavnog suda, ovakav stav i ocena Apelacionog suda je zasnovani na prihvatljivoj primeni i tumačenju merodavnog materijalnog prava. Ustavni sud nije našao ništa što bi ukazalo da su materijalnopravni propisi proizvoljno ili nepravičn o primenjeni na štetu podnositeljke ustavne žalbe.

Navedeno stanovište zauzeto u ovom predmetu, već je iskazano kroz Odluku Ustavnog suda Už-240/2009 od 14. jula 2011. godine.

6. Na osnovu iznetog, Ustavni sud je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu , saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“', br. 109/07 i 99/11 ).

S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci .

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o pravu nameštenika na naknadu za ishranu

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti