Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i utvrđuje povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji traje preko tri godine. Naloženo je nadležnom sudu da hitno okonča postupak. Deo žalbe protiv meritorne presude je odbijen kao neosnovan.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-36/2007
22.12.2009.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, dr Dragiša Slijepčević, dr Dragan Stojanović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Milutina Vojinovića iz Bučja, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 22. decembra 2009. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Milutina Vojinovića i utvrđuje da je u izvršnom postupku I. 477/06 koji se vodio pred Opštinskim sudom u Boru povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.
2. Nalaže se Opštinskom sudu u Boru, odnosno drugom nadležnom sudu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak I. 477/06, okončao u najkraćem mogućem roku.
3. Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Milutina Vojinovića izjavljena protiv presude Okružnog suda u Zaječaru Gž. 320/06 od 22. decembra 2006. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Milutin Vojinović iz Bučja je 5. februara 2007. godine, preko punomoćnika, advokata Dušana P. Predića iz Bora, Opštinskom sudu u Boru podneo ustavnu žalbu protiv presude Okružnog suda u Zaječaru Gž. 320/06 od 22. decembra 2006. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije. Podnosilac je podneo dopunu ustavne žalbe 5. maja 2008. godine, žaleći se i na povredu prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava u izvršnom postupku I. 477/06 koji se vodi pred Opštinskim sudom u Boru.
Podnosilac ustavne žalbe je naveo da je osporenom presudom Okružnog suda u Zaječaru Gž. 320/06 od 22. decembra 2006. godine potvrđena presuda Opštinskog suda u Boru P. 958/05 od 5. oktobra 2005. godine. Istakao je da je u osporenoj presudi pogrešno primenjeno materijalno pravo i to član 189. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima, jer visina naknade štete koju je on kao tuženi dužan da isplati tužiocu, nije određena prema cenama u vreme donošenja sudske odluke, već je određena na dan 16. decembra 2000. godine. Pored toga, ističe da je stav zauzet u osporenoj presudi u suprotnosti sa stavom Vrhovnog suda Srbije izraženim u presudi Rev. 2475/04 od 18. novembra 2004. godine, kojom je prethodna presuda Okružnog suda u Zaječaru Gž. 352/04 od 26. februara 2004. godine doneta u istom postupku, bila ukinuta. Podnosilac smatra da ni odluka o troškovima postupka nije doneta u skladu sa zakonom, jer su tužiocu priznati i oni troškovi koji nisu bili nužni. Predložio je da Ustavni sud poništi osporenu presudu.
Podnosilac ustavne žalbe smatra da mu je u izvršnom postupku I. 477/06 koji se vodi pred Opštinskim sudom u Boru povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, jer mu nije isplaćeno novčano potraživanje po zahtevu za protivizvršenje posle presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 2475/04 od 18. novembra 2004. godine, kojom su ukinute presuda Opštinskog suda u Boru P. 925/01 od 14. oktobra 2003. godine i presuda Okružnog suda u Zaječaru Gž. 352/04 od 26. februara 2004. godine, iako je proteklo više od tri godine. Podnosilac nije istakao zahtev za naknadu nematerijalne štete zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku.
2. Ustavna žalba je kao pravno sredstvo ustanovljena Ustavom Republike Srbije, koji je stupio na snagu 8. novembra 2006. godine. Saglasno članu 170. Ustava, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.
Odredbom člana 32. stava 1. Ustava zajemčeno je svakom pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.
U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.
3. Ustavni sud je izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu kao dokaz uz ustavnu žalbu i spise Opštinskog suda u Boru P. 958/05, te utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:
Tužilac S. Đ. je 31. avgusta 1998. godine podneo tužbu Opštinskom sudu u Boru, sa tužbenim zahtevom preciziranim na ročištu održanom 29. januara 2001. godine, a u skladu sa nalazom veštaka od 16. decembra 2000. godine, zahtevajući da sud obaveže tuženog, ovde podnosioca ustavne žalbe, da mu na ime naknade materijalne štete na putničkom vozilu marke „SEAT" turbo dizel, registarske oznake W 602 LK (A) nastale u saobraćajnoj nezgodi 21. jula 1998. godine, na putu Oštrelj - Bučje, isplati iznos od 77.441,82 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 16. decembra 2000. godine kao dana veštačenja pa do konačne isplate, u roku od 15 dana sa pripadajućim troškovima parničnog postupka.
Presudom Opštinskog suda u Boru P. 585/2000 od 29. januara 2001. godine, usvojen je u celini tužbeni zahtev tužioca.
Postupajući po žalbi tuženog, Okružni sud u Zaječaru je ukinuo prvostepenu presudu Opštinskog suda u Boru P. 585/2000 od 29. januara 2001. godine i predmet vratio na ponovni postupak, uz obrazloženje da prvostepeni sud nije utvrdio da li je bilo doprinosa tužioca u nastanku saobraćajne nezgode.
Drugom po redu prvostepenom presudom P. 925/01 od 14. oktobra 2003. godine, ponovo je u celini usvojen tužbeni zahtev tužioca.
Presudom Okružnog suda u Zaječaru Gž. 352/04 od 26. februara 2004. godine odbijena je žalba tuženog i potvrđena presuda Opštinskog suda u Boru P. 925/01 od 14. oktobra 2003. godine.
Postupajući po izjavljenoj reviziji tuženog, Vrhovni sud Srbije je rešenjem Rev. 2475/04 od 18. novembra 2004. godine usvojio reviziju i ukinuo presudu Opštinskog suda u Boru P. 925/01 od 14. oktobra 2003. godine i presudu Okružnog suda u Zaječaru Gž. 352/04 od 26. februara 2004. godine. U obrazloženju revizijskog rešenja je, između ostalog, istaknuto da je obim naknade materijalne štete pogrešno utvrđen, jer nižestepeni sudovi nisu pravilno primenili odredbu člana 189. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima kojom je propisano da se visina naknade štete određuje prema cenama u vreme donošenja sudske odluke, obzirom da je prvostepena odluka doneta 14. oktobra 2003. godine, a visina dosuđene štete određena na dan 16. decembra 2000. godine.
Tuženi je podneskom od 21. marta 2005. godine priznao tužbeni zahtev u iznosu od 77.441,82 dinara i predložio da sud donese presudu na osnovu priznanja.
Presudom na osnovu priznanja Opštinskog suda u Boru P. 154/05 od 21. marta 2005. godine obavezan je tuženi, ovde podnosilac ustavne žalbe, da tužiocu S. Đ. iz Bora na ime naknade materijalne štete na putničkom vozilu marke „SEAT" turbo dizel, registarske oznake W 602 LK (A) nastale u saobraćajnoj nezgodi 21. jula 1998. godine, na putu Oštrelj - Bučje, isplati iznos od 77.441,82 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 16. decembra 2000. godine kao dana veštačenja do konačne isplate, u roku od 15 dana. U stavu drugom izreke presude obavezan je tuženi da tužiocu naknadi troškove postupka u iznosu od 9.346 dinara.
Postupajući po žalbi tuženog, Okružni sud u Zaječaru je doneo rešenje Gž. 986/05 od 27. juna 2005. godine kojim je ukinuo navedenu presudu Opštinskog suda na osnovu priznanja u delu stava prvog izreke koji se odnosi na zakonsku zateznu kamatu od 16. decembra 2000. godine kao dana veštačenja, do konačne isplate, kao i stavu drugom izreke kojim je rešeno o troškovima postupka. U obrazloženju ovog rešenja je istaknuto da je tuženi priznao zahtev tužioca samo za iznos glavnog duga od 77.441,82 dinara, ali da nije priznao tužbeni zahtev koji se odnosi na kamatu na iznos glavnog duga, pa je u tom delu predmet vraćen prvostepenom sudu na ponovni postupak.
Presudom Opštinskog suda u Boru P. 958/05 od 5. oktobra 2005. godine obavezan je tuženi - u stavu prvom izreke, da plati tužiocu zakonsku zateznu kamatu na iznos od 77.441,82 dinara počev od 16. decembra 2000. godine, dok je u stavu drugom obavezan tuženi da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 14.596 dinara.
Postupajući po žalbi tuženog, Okružni sud u Zaječaru je doneo osporenu presudu Gž. 320/06 od 22. decembra 2006. godine kojom je odbio izjavljenu žalbu tuženog i potvrdio prvostepenu presudu Opštinskog suda u Boru P. 958/05 od 5. oktobra 2005. godine. Navedenom presudom Okružnog suda pravnosnažno je okončan parnični postupak. U obrazloženju ove presude je istaknuto da je visina štete na vozilu tužioca utvrđena 16. decembra 2000. godine, kada je izvršeno veštačenje od strane veštaka saobraćajne struke, kao i da je sud na glavnoj raspravi 16. marta 2005. godine odredio izvođenje dokaza dopunom veštačenja od strane veštaka radi utvrđivanja visine štete koja je nastala na vozilu tužioca u skladu sa članom 189. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima, ali da je tuženi podneskom od 21. marta 2005. godine priznao tužbeni zahtev tužioca i da iz tog razloga izvođenje dokaza dopunom veštačenja nije sprovedeno. Okružni sud je dalje istakao „da je pravilno prvostepeni sud odlučio kada je obavezao tuženog da plati zakonsku zateznu kamatu na iznos glavnog duga počev od 16. decembra 2000. godine, kao dana veštačenja do isplate, jer je tada utvrđena visina nastale štete na vozilu tužioca, prema cenama u vreme veštačenja, u iznosu od 77.441,82 dinara koji je tuženi dužan da plati tužiocu na ime naknade štete nastale na vozilu tužioca 21. jula 1998. godine, a po presudi na osnovu priznanja P. 154/05 od 21. marta 2005. godine koja je u tom delu pravnosnažna". Istaknuto je da odluka prvostepenog suda u skladu sa članom 190. Zakona o obligacionim odnosima, kao i da će isplatom zakonske zatezne kamate na iznos glavnog duga počev od 16. decembra 2000. godine do dana isplate, tužilac dobiti potpunu naknadu štete. Dalje je navedeno da visina naknade materijalne štete nastale na vozilu nije utvrđena prema cenama u vreme donošenja sudske odluke kako je to predviđeno članom 189. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima, već je visina ove naknade utvrđena prema cenama na dan 16. decembra 2000. godine u vreme veštačenja od strane veštaka saobraćajne struke. Dalje je istaknuto da se neosnovano žalbom pobija odluka o troškovima parničnog postupka, jer je tužilac imao pravo da podnese i odgovor na žalbu i odgovor na reviziju koji su mu i dostavljeni na odgovor od strane prvostepenog suda, a kako je tužilac uspeo u sporu i njegov tužbeni zahtev usvojen u celosti, to tužilac ima pravo na naknadu troškova za sastav odgovora na žalbu i za sastav odgovora na reviziju, kao i na ime troškova za taksu na odgovor na reviziju, jer je osnovni kriterijum za odluku o parničnim troškovima ishod postupka.
Ustavni sud je, takođe, izvršio uvid u spise Opštinskog suda u Boru I. 477/06, te utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovom predmetu:
Izvršni dužnik, ovde podnosilac ustavne žalbe, je 21. marta 2005. godine podneo Opštinskom sudu u Boru predlog za protivizvršenje, u kome je istakao da je sud na predlog izvršnog poverioca S. Đ, a na osnovu pravnosnažne presude Opštinskog suda u Boru P. 925/01 od 14. oktobra 2003. godine kao izvršne isprave, rešenjem I. 254/04 od 10. maja 2004. godine odredio izvršenje radi naplate naknade štete u iznosu od 77.441,82 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 14. oktobra 2003. godine do konačne isplate. Dalje je naveo da je izvršni dužnik 30. avgusta 2004. godine isplatio punomoćniku izvršnog poverioca 1.000 evra, a 4. oktobra 2004. godine još 2.300 evra. Međutim, odlučujući po izjavljenoj reviziji izvršnog dužnika kao tuženog, Vrhovni sud Srbije je rešenjem Rev. 2457/04 od 18. novembra 2004. godine, ukinuo navedenu izvršnu ispravu. Izvršni dužnik je predložio da sud donese rešenje kojim bi se naložilo izvršnom poveriocu da vrati izvršnom dužniku ono što je izvršenjem primio - 3.300 evra sa pripadajućom kamatom. Predlog za protivizvršenje je dostavljen izvršnom poveriocu 12. maja 2005. godine.
Rešenjem Opštinskog suda u Boru I. 180/05 od 11. avgusta 2005. godine odbijen je predlog za protivizvršenje, kao neosnovan. U obrazloženju rešenja je, između ostalog, istaknuto da izvršenje u postupku I. 254/04 nije sprovedeno od strane postupajućeg sudije, već je isto obustavljeno usled povlačenja predloga za izvršenje od strane poverioca, koje je posledica internog dogovora stranaka, zbog čega je sud ocenio da ne postoje uslovi za usvajanje predloga izvršnog dužnika za protivizvršenje. Rešenje je dostavljeno strankama 13. oktobra 2005. godine.
Postupajući po žalbi izvršnog dužnika, Okružni sud u Zaječaru je doneo rešenje Gž. 447/06 od 17. maja 2006. godine, kojim je ukinuo rešenje Opštinskog suda u Boru I. 180/05 od 11. avgusta 2005. godine i predmet vratio istom sudu na ponovni postupak. U obrazloženju ukidajućeg rešenja je navedeno da je izvršni dužnik vršio isplate izvršnom poveriocu mimo suda, u skladu sa internim dogovorom, da je poverilac u skladu sa tim dogovorom povukao predlog za izvršenje 4. oktobra 2004. godine, da je sud doneo rešenje o obustavi postupka 15. marta 2005. godine, a da je Vrhovni sud Srbije doneo rešenje Rev. 2457/04 od 18. novembra 2004. godine, da iz priznanica priloženih u predmetu I. 180/05 proizlazi da je izvršni dužnik 30. avgusta 2004. godine na ime dela duga poveriocu isplatio iznos od 1.000 evra, da je ostatak bio dužan da isplati najkasnije do kraja 2004. godine, da je po priznanici od 4. oktobra 2004. godine dužnik isplatio još 2.300 evra, na kojoj je konstatovano da kako se isplata čini pre ugovorenog roka, poverilac je dužan da povuče predlog za izvršenje u predmetu I. 254/04, iako navedenim isplatama dug nije potpuno namiren, pa je po oceni suda kod navedenih činjenica ožalbena odluka morala biti ukinuta, da bi prvostepeni sud u ponovnom postupku imajući u vidu odredbe člana 59. Zakona o izvršnom postupku i činjenice da je izvršna isprava ukinuta 18. novembra 2004. godine, a izvršni dužnik dobrovoljno izvršio isplate 1.000 evra 30. avgusta 2004. godine i 2.300 evra 4. oktobra 2004. godine, ponovo ocenio da li su ispunjeni uslovi za protivizvršenje.
Opštinski sud u Boru je doneo rešenje I. 477/06 od 15. novembra 2006. godine kojim je usvojio predlog izvršnog dužnika i odredio protivizvršenje.
Izvršni poverilac je 23. novembra 2006. godine podneo predlog za odlaganje protivizvršenja, a 24. novembra 2006. godine i žalbu na navedeno rešenje, koja je dostavljena izvršnom dužniku na odgovor 20. marta 2007. godine.
U međuvremenu, izvršni dužnik je 26. februara 2007. godine podneo predlog sudu za donošenje rešenja o protivizvršenju.
Opštinski sud u Boru je rešenjem I. 477/06 od 22. marta 2007. godine: u stavu prvom izreke „utvrdio" da je odlučivanje po predlogu izvršnog poverioca za odlaganje protivizvršenja, a do donošenja odluke Okružnog suda u Zaječaru po žalbi koja je izjavljena na presudu Opštinskog suda u Boru P. 958/05 od 5. oktobra 2005. godine, postalo bespredmetno; u stavu drugom izreke odbacio predlog izvršnog dužnika za donošenje rešenja o protivizvršenju, kao preuranjen; u stavu trećem izreke usvojio žalbu izvršnog poverioca, a rešenje Opštinskog suda u Boru I. 477/06 od 15. novembra 2006. godine kojim je određeno protivizvršenje ukinuo i obustavio postupak protivizvršenja u celini.
Izvršni dužnik je 30. marta 2007. godine izjavio žalbu protiv rešenja I. 477/06 od 22. marta 2007. godine, a istog dana je izvršni poverilac podneo zahtev za naknadu troškova postupka.
Rešenjem Okružnog suda u Zaječaru Gž. 2580/07 od 29. oktobra 2007. godine vraćeni su spisi prvostepenom sudu kao nerazmotreni, jer prvostepeni sud nije odlučio o podnetom zahtevu izvršnog poverioca za naknadu troškova postupka. U kopiji spisa nema dokaza kada su spisi predmeta vraćeni prvostepenom sudu.
Rešenjem Opštinskog suda u Boru I. 477/06 od 10. aprila 2008. godine obavezan je izvršni dužnik da izvršnom poveriocu naknadi troškove postupka u iznosu od 20.000 dinara.
Izvršni dužnik je 21. aprila 2008. godine izjavio žalbu protiv rešenja o troškovima, da bi u žalbenom postupku Okružni sud u Zaječaru doneo rešenje Gž. 181/08 od 28. oktobra 2008. godine kojim je potvrdio rešenje Opštinskog suda u Boru I. 477/06 od 15. novembra 2006. godine, a ukinuo rešenje Opštinskog suda u Boru I. 477/06 od 22. marta 2007. godine i rešenje Opštinskog suda u Boru I. 477/06 od 10. aprila 2008. godine.
4. Za odlučivanje o podnetoj ustavnoj žalbi od značaja su odredbe Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS", broj 125/04), Zakona o obligacionim odnosima ("Službeni list SFRJ", br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i "Službeni list SRJ", br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99) i Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS", broj 125/04).
Zakonom o parničnom postupku je propisano: da je stranka koja u celini izgubi parnicu dužna da protivnoj stranci naknadi troškove (149. stav 1.); da će sud prilikom odlučivanja koji će se troškovi naknaditi stranci uzeti u obzir samo one troškove koji su bili potrebni radi vođenja parnice, a o tome koji su troškovi bili potrebni, kao i o visini troškova, odlučuje sud ceneći sve okolnosti (član 150.); da ako tuženi do zaključenja glavne rasprave prizna tužbeni zahtev, sud će bez daljeg raspravljanja doneti presudu kojom usvaja tužbeni zahtev (presuda na osnovu priznanja) (član 336. stav 1.).
Zakonom o obligacionim odnosima je propisano: da se visina naknade štete određuje prema cenama u vreme donošenja sudske odluke, izuzev slučaja kad zakon naređuje što drugo (član 189. stav 2.); da će sud, uzimajući u obzir i okolnosti koje su nastupile posle prouzrokovanja štete dosuditi naknadu u iznosu koji je potreban da se oštećenikova materijalna situacija dovede u ono stanje u kome bi se nalazila da nije bilo štetne radnje ili propuštanja (član 190.)
Zakonom o izvršnom postupku je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 5. stav 1.); da se u postupku izvršenja i obezbeđenja shodno se primenjuju odredbe Zakona o parničnom postupku, ako ovim ili drugim zakonom nije drugačije određeno (član 27.)
5. Odlučujući najpre o delu ustavne žalbe koji se odnosi na povredu prava na pravično suđenje, zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud nalazi da osporenom presudom Okružnog suda u Zaječaru Gž. 320/06 od 22. decembra 2006. godine, nije povređeno navedeno ustavno pravo podnosioca, imajući u vidu da je osporena presuda zasnovana na činjeničnom stanju koje je utvrđeno na osnovu dokaznog postupka sprovedenog u skladu sa zakonom, kao i na primenjenom relevantnom materijalnom pravu. Tvrdnja podnosioca ustavne žalbe da mu je osporenom odlukom suda povređeno pravo na pravično suđenje predstavlja izraz njegove subjektivne ocene o pogrešnoj primeni materijalnog prava, ali ne i stvarni dokaz o učinjenoj povredi Ustavom zajemčenog prava.
Ustavni sud je ocenio da je osporenu presudu doneo zakonom ustanovljen sud u granicama svoje nadležnosti, nakon postupka sprovedenog u skladu sa zakonom, te da se osporena presuda zasniva na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju merodavnog materijalnog prava, kao i da je postupajući sud valjano obrazložio svoje pravno stanovište zauzeto povodom odlučivanja o postavljenom tužbenom zahtevu.
Naime, Ustavni sud nalazi da visina naknade materijalne štete nastale na tužiočevom vozilu nije utvrđena prema cenama u vreme donošenja sudske odluke, kako je to predviđeno odredbom članom 189. stav 2. Zakona o obligacionim odnosima, već je visina ove naknade utvrđena prema cenama na dan 16. decembra 2000. godine kada je izvršeno veštačenje od strane veštaka saobraćajne struke, s obzirom da je podnosilac u međuvremenu priznao tužbeni zahtev u pogledu iznosa glavnice tražene naknade. Razmatrajući navode podnosioca u kojima je istakao da je stav zauzet u osporenoj presudi Okružnog suda u Zaječaru Gž. 320/06 od 22. decembra 2006. godine u suprotnosti sa stavom Vrhovnog suda Srbije izraženim u presudi Rev. 2475/04 od 18. novembra 2004. godine, Ustavni sud nalazi da isti nisu osnovani, upravo zbog činjenice da je podnosilac ustavne žalbe podneskom od 21. marta 2005. godine priznao tužbeni zahtev tužioca za iznos glavnog duga, čija je visina određena 16. decembra 2000. godine (dan izvršenog veštačenja), na taj način prihvatajući visinu naknade materijalne štete nastale radnjom koju je prouzrokovao u saobraćajnoj nezgodi 21. jula 1998. godine, zbog čega uz glavnicu duguje i zakonsku zateznu kamatu od dana utvrđenja konkretne visine nastale štete pa do dana isplate, kako bi se oštećenikova imovina vratila u stanje u kom je bila pre štetne radnje. Ustavni sud ocenjuje da ni odlukom o troškovima parničnog postupka podnosiocu ustavne žalbe nije povređeno pravo na pravično suđenje, jer su troškovi suprotne stranke, nastali podnošenjem odgovora na žalbu i odgovora na reviziju, bili nužni i zbog toga tužilac ima pravo na njihovu naknadu, kao i na ime troškova za taksu za odgovor na reviziju, jer je tužilac uspeo u sporu i njegov tužbeni zahtev je usvojen u celosti.
6. Odlučujući o delu ustavne žalbe koji se odnosi na povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku I. 477/06 koji se vodi pred Opštinskim sudom u Boru, Ustavni sud je utvrdio da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno navedeno pravo.
Ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ispituje povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud je utvrdio da je period ocene razumne dužine trajanja ovog sudskog postupka koji spada u nadležnost Ustavnog suda, počeo 8. novembra 2006. godine, kada je stupio na snagu Ustav Republike Srbije, kojim se ustanovljava ustavna žalba kao pravno sredstvo za zaštitu povređenih ili uskraćenih ljudskih ili manjinskih prava i sloboda i svakome jemči pravo na javno raspravljanje o njegovim pravima i obavezama u razumnom roku. Međutim, imajući u vidu da izvršni postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu i nedeljivu celinu, koji započinje podnošenjem predloga za izvršenje, a završava se prinudnim sprovođenjem rešenja o izvršenju ili donošenjem rešenja kojim se postupak obustavlja, Ustavni sud je stao na stanovište da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja izvršnog postupka u konkretnom slučaju mora uzeti celokupan period od dana podnošenja predloga za protivizvršenje 21. marta 2005. godine, do dana podnošenja ustavne žalbe 5. maja 2008. godine.
Kada je reč o dužini trajanja sudskog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak, odnosno postupak protivizvršenja do dana podnošenja ustavne žalbe trajao tri godine, jedan mesec i 14 dana.
Pri utvrđivanju razumnog vremenskog trajanja sudskog postupka, mora se poći od činjenice da isti zavisi od niza činilaca i mora se proceniti u svakom pojedinačnom slučaju. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, ponašanje sudova koji vode postupak i priroda zahteva, odnosno značaj prava o kome se odlučuje za podnosioca, osnovni su činioci koji utiču i na ocenu vremenskog trajanja postupka i određuju da li je taj postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.
Ispitujući navedene kriterijume za utvrđivanje povrede prava na suđenje u razumnom roku u konkretnom slučaju, Ustavni sud je zaključio da u ovom izvršnom postupku nije bilo složenih pravnih i činjeničnih pitanja koja bi zahtevala naročito obiman i dugotrajan postupak izvršenja.
Ustavni sud ocenjuje da podnosilac ustavne žalbe nije doprineo dugom vremenskom trajanju izvršnog postupka, niti je preduzimao procesne radnje kojima bi odugovlačio postupak, čak je i urgirao podneskom od 23. avgusta 2005. godine da se ubrza postupak pred prvostepenim sudom.
Osnovni razlog tome je neažurno i neefikasno postupanje Opštinskom sudu u Boru. Naime, Opštinskom sudu u Boru su bila potrebna skoro dva meseca da predlog izvršnog dužnika za protivizvršenje od 21. marta 2005. godine dostavi izvršnom poveriocu na odgovor, a nešto više od dva meseca da rešenje I. 180/05 od 11. avgusta 2005. godine, kojim je odbijen predlog za protivizvršenje, dostavi strankama (13. oktobar 2005. godine). Protiv navedenog rešenja izvršni dužnik, ovde podnosilac ustavne žalbe, je izjavio žalbu 14. oktobra 2005. godine, koja je dostavljena izvršnom poveriocu na odgovor tek dva meseca kasnije, 13. decembra iste godine.
Neažurno postupanje Opštinskog suda u Boru se ogleda i u činjenici da je ovom sudu, po prijemu rešenja Okružnog suda u Zaječaru Gž. 447/06 od 17. maja 2006. godine, koje je mu zajedno sa spisima predmeta dostavljeno 16. juna 2006. godine, trebalo pet meseci da preduzme prvu procesnu radnju, odnosno da donese rešenje I. 477/06 od 15. novembra 2006. godine kojim je određeno protivizvršenje.
Pored toga, nakon donošenja rešenja Opštinskog suda u Boru I. 477/06 od 22. marta 2007. godine, izvršni poverilac je 30. marta 2007. godine podneo sudu zahtev za naknadu troškova izvršnog postupka, ali Opštinski sud nije odlučio o podnetom zahtevu stranke, već je spis predmeta prosledio Okružnom sudu u Zaječaru na postupanje po izjavljenoj žalbi podnosioca ustavne žalbe. Okružni sud u Zaječaru je doneo rešenje Gž. 2580/07 od 29. oktobra 2007. godine kojim je vratio spis prvostepenom sudu kao nerazmotren, jer prvostepeni sud nije odlučio o podnetom zahtevu izvršnog poverioca za naknadu troškova postupka. Opštinski sud u Boru je tek 10. aprila 2008. godine doneo rešenje kojim je odlučio o troškovima postupka. Na opisani način izvršni postupak je potpuno nepotrebno prolongiran za nešto više od godinu dana.
Ustavni sud, ipak, mora naglasiti da je postupak protivizvršenja specifičan i da se donekle razlikuje od postupka izvršenja. Naime, institut protivizvršenja je nastao zbog toga što se u izvršnom postupku može dogoditi da se izvršenje sprovede do kraja i da se poverilac namiri, iako za to nije bilo zakonskih pretpostavki u trenutku pokretanja postupka ili zato što su neke od tih pretpostavki prestale da postoje tokom postupka izvršenja. Takvo namirenje poverioca se ne može smatrati punovažnim, jer je od dužnika primio izvršenje obaveze po pravnom osnovu koji je prestao da postoji. U takvoj situaciji, dužnik može na dva načina tražiti povraćaj datog - ili pokretanjem postupka protivizvršenja ili podnošenjem tužbe zbog sticanja bez osnova. Postupak protivizvršenja u našem pravu je regulisan odredbama čl. 59. do 62. Zakona o izvršnom postupku. Specifičnost postupka protivizvršenja se ogleda i u činjenici da je u postupku protivizvršenja dozvoljeno utvrđivanje spornih činjenica na način kako to čini sud u parničnom postupku.
Međutim, bez obzira na sve navedeno, Ustavni sud smatra da postupanje Opštinskog suda u Boru u predmetnom postupku protivizvršenja nije u bilo skladu sa načelom procesne ekonomije izvršnog postupka, odnosno načelom hitnosti.
Na temelju svega rečenog, Ustavni sud je utvrdio da je u izvršnom postupku I. 477/06 koji se vodi pred Opštinskim sudom u Boru, podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava, jer izvršni postupak koji do dana podnošenja ustavne žalbe traje više od tri godine i koji još uvek nije okončan, svakako ne ispunjava uslove da se dužina njegovog trajanja oceni razumnom.
Na osnovu odredbe člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', broj 109/07), Sud je, odlučujući u granicama zahteva postavljenog ustavnom žalbom, a u cilju uklanjanja štetnih posledica povređenog ustavnog prava podnosioca ustavne žalbe, u tački 2. izreke odluke naložio nadležnom sudu da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak, u delu u kome nije pravnosnažno obustavljen, okončao u najkraćem mogućem roku.
Ustavni sud nalazi, budući da podnosilac ustavne žalbe nije podneo zahtev za naknadu štete u smislu člana 89. st. 1. do 3. Zakona o Ustavnom sudu, da je donošenje odluke kojom je utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku samo po sebi dovoljno da se postigne adekvatno i pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe.
7. Na osnovu odredaba člana 45. tačka 9) i člana 89. st. 1. i 2. Zakona o Ustavnom sudu, Sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK
USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti