Odluka Ustavnog suda o izvršenju na imovini nakon uspešne paulijanske tužbe

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu, nalazeći da nije povređeno pravo na pravično suđenje. Pravnosnažna presuda po paulijanskoj tužbi, kojom je raspolaganje imovinom proglašeno bez dejstva prema poveriocu, ima prednost nad kasnijom deklarativnom presudom kojom se utvrđuje suvlasništvo supružnika.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije Milan Stanić, dr Goran P. Ilić, Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, Tatjana Babić, dr Milan Marković, i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi S. A . iz Prova , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike S rbije, na sednici Veća održanoj 18. oktobra 201 8. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba S . A . izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 2 80/16 od 30. marta 2016. godine zbog povrede prava na pravično suđenje, iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije , dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

O b r a z l o ž e nj e

1. S. A . iz Prova podnela je Ustavnom sudu, 5. maja 2016. godine, ustavnu žalbu protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 280/16 od 30. marta 2016. godine , zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih odredbama čl. 32. i 58. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi se navodi da pravnosnažna presuda P. 353/03 od 11. avgusta 2006. godine, u kojoj se raspravljalo o raspolaganju dužnika S t. A . po klasičnoj paulijanskoj tužbi, nema nikakve veze sa situacijom koja je naknadno nastala kada je tužilja postala formalni vlasnik suvlasničke imovine po osnovu sticanja u braku sa izvršnim dužnikom na osnovu presu de na osnovu priznanja P. 177/07 od 25. septembra 2007. Pod nositeljka tvrdi da je postala vlasnik predmetnih nepokretnosti u trenutku izgr adnje objekata koje su predmet konkretnog izvršenja, a da je navedena presuda P . 177/07 deklarativnog karatktera i služi za formalni upis prava svojine na zajednički stečenoj imovini supružnika tokom trajanja braka. Polazeći od navedenog, podnositeljka predlaže da se utvrdi povreda označenih prava, kao i da se poništi osporena drugostepena presuda.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredba člana 82. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15) sadržinski je identična navedenoj odredbi člana 170. Ustava.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku , izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovom ustavnosudskom predmetu:

Presudom Osnovnog suda u Šapcu - Sudska jedinica u Koceljevi P. 1735/14 od 28. septembra 2015. godine, stavom prvim izreke, odbijen je zahtev tužilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, kojim je tražila da se utvrdi da je nedopušteno izvršenje na njenom suvlasničkom udelu od 944/20361 na katastarskoj parceli broj 3328/5, ukupne površine od 0.23.61 ha , u K.O. P, kao i udelu od 43/107 na porodičnoj stambenoj zgradi označenoj u listu nepokretnosti pod broj 1, udela od 29/72 na jednoj porodičnoj stambenoj zgradi označenoj u listu nepokretnosti pod broj 2 i udela od 24/59 na jednoj pomoćnoj zgradi označenoj u listu nepokretnosti pod broj Z, sve na katastarskrj parceli br. 3328/5, K .O. P, upisane u list nepokretnosti broj 2163 RGZ - SKN Vladimirci za K.O. P, a koje izvršenje se sprovodi kod Osnovnog suda u Šapcu - Sudska jedinica u Koceljevi u predmetu I. 4074/10, što su tuženi S. A. i B. G . dužni priznati i trpeti da se ud eo tužilje na navedenim nepokretnostima izuzme iz izvršenja. Stavom drugim izreke presude obavezana je tužilja da tuženoj B . G . na im e troškova parničnog postupka isplati iznos 28.550,00 dinara pod pretnjom izvršenja.

Osporenom presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž. 280/16 od 30. marta 2016. godine , stavom prvim izreke, odbijena je žalba tužilje i potvrđena je ožalbena presuda Osnovnog suda u Šapcu - Sudska jedinica u Koceljevi P. 1735/14 od 28. septembra 2015. godine; stavom drugim izreke odbijen je zahtev tužilje za naknadu troškova žalbenog postupka. U obrazlo ženju ove presude je navedeno: da je Opštinski sud u Vladimircima doneo rešenje o izvršenju I. 43/03 od 4. aprila 2003. godine, radi izvršenja , na osnovu pravnosnažne izvršne presude Opštinskog suda u Šapcu P. 1143/00 od 20. marta 2001. godine, protiv dužnika S . A, na predlog poverioca B . G, radi naplate novčanog potraživanja poverioca u iznosu od 821.820,00 dinara , sa zakonskom zateznom kamatom od 18. oktobra 2000. godine pa do isplate, kao i troškova parničnog postupka u iznosu od 37.200,00 dinara , sa zakonskom zateznom kamatom i troškova izvršenja u iznosu od 5.500,00 dinara, kao i budućih troškova izvršenja ukoliko istu budu izneli, a putem zabeležbe, utvrđivanjem vrednosti i prodajom nepokretnosti dužnika i to nove porodične stambene zgrade na sprat, jedne pomoćne zgrade, stare planske kuće sa dozidanim poslovnim prostorom u kojem je prodavnica mešovite robe, kao i katastarske parcele broj 3328/4 i katastarske parcele broj 3328/5, na kojima se predmetna zgrada nalazi, sve upisano u posedovni list broj 1829 za K.O. P. i namirenjem poverioca za iznos dobijenog prodajom; da su spisi predmeta Opštinskog suda u Vladimircima I. 43/03 dobili nov broj I. 4074/10 ; da je tužilja, kao treće lice, podnela 1. aprila 2013. godine prigovor u predmetu I. 4074/10, navodeći da izvršenje koje je određeno rešenjem o izvršenju I. 43/03 od 4. aprila 2003. godine, izmenjeno zaključkom Osnovnog suda u Šapcu - S udska jedinica u Koceljevi I. 4074/10 od 7. decembra 2012. godine, nedopušteno u odnosu na njen realni suvlasnički udeo od 944/2361, na nepokretnostima upisanim u list nepokretnosti broj 2163 za K.O ; da je tužilja, kao treće lice, rešenjem Osnovnog suda I. 4074/10 od 18. avgusta 2014. godine upućena da protiv izvršnog dužnika ovde prvotuženog, supruga, i protiv izvršnog poverioca, drugotužene B . G . pokrene parnični postupak radi proglašenja da je izvršenje na suvlasničkom delu tužilje na nepokretnostima upisanim u list nepokretnosti broj 2163 , K.O. P, nedopušteno; da je presudom na osnovu priznanja Opštinskog suda u Vladimircima P. 177/07 od 25. septembra 2007. godine utvrđeno da je tužilja S. A . vlasnik sa udelom 40% na bliže opisanim predmetnim nekretninama na kat astarskoj parceli broj 3328/5, u K.O. P, upisani m u list nepokretnosti broj 882, po osnovu sticanja u braku sa S t. A . i u zajednici sa drugotuženim Z. A; da se na osnovu navedene presude P. 177/07 tužilja upisala kao suvlasnik na kat astarskoj parceli broj 3328/5, kao i na zgradama na ovoj parceli kod Službe za ka tastar nepokretnosti Vladimirci.

Drugostepeni sud ukazuje da nesumnjivo proizilazi da ugovor o deobi nepokretnosti koji je bio zaključen između St. A, S . A . (supruge dužnika St. A.) i Z . A . (sin dužnika St . A .) od 25. maja 2001. g odine, kao i ugovor o poklonu o nepokretnosti koji je zaključen između St. A . i Z . A . i overen istog dana kod Opštinskog suda u Vladimircima , za koje pravnosnažnom i izvršnom presudom Opštinskog suda u Vladimircima P. 356/03 od 11. avgusta 2006. godine utvrđeno da nemaju pravno dejstvo u odnosu na tužilju, ovde tuženu, B. G , u obimu koji je potreban za namirenje potraživanja tužilje utvrđeno pravnosnažnom presudom Opštinskog suda P. 1 143/00 od 20 marta 2001. godine, pa su obavezani tuženi S . A . i Z . A . da trpe da tužilja namiri svoje predmetno potraživanje prodajom nepokretnosti i izgrađenih objekata na katastarskoj parceli broj 3328/5 , u K.O. P. Suprotno žalbenom ukazivanju, stav drugostepenog suda je da je neosnovan tužbeni zahtev tužilje da se izvršenje ne može sprovoditi na njenom suvlaničkom udelu na katastarskoj parceli 3328/5 , K.O. P, a to iz razloga što ugovor o deobi nepokretnosti koji je zaključen i overen od 25. maja 2001. godine predstavlja ugovor o deobi imovine stečene između supružnika St . A . i S . A . kao bračne tekovine , kao i u odnosu na sina Z . A.u vezi sticanja njihove imovine u porodičioj zajednici. Nakon što je presuda P. 356/03 od 11. avgusta 2006. godine postala pravnosnažna (12. jula 2007. godine, i izvršna 8. septembra 2008. godine) , kojom je bilo određeno da se potraživanje drugotužene B . G . po presudi P. 1 143/00 od 20. marta 2001. godine ima sprovesti prodajom nepokretnosti na kojima tužilja postaje suvlasnik po osnovu sticanja u bračnoj zajednici , donošenje presude na osnovu priznanja P. 177/07 od 25. septembra 2007 godine ne predstavlja razlog da se dozvoljeno izvršenje proglasi nedopuštenim.

4. Ustavni sud nalazi da su za odlučivanje o osnovanosti ustavne žalbe od značaja sledeće odredbe Ustava i zakona:

Ustavom je utvrđeno: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o otpužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (član 58. stav 1.).

Odredbama Porodičnog zakona ("Službeni glasnik RS", br. 18/05, 72/11 i 6/15) je propisano: da imovina koju su supružnici stekli radom u toku trajanja zajednice života u braku predstavlja njihovu zajedničku imovinu (član 171. stav 1.); da se deobom zajedničke imovine, u smislu ovog zakona, smatra utvrđivanje suvlasničkog odnosno supoverilačkog udela svakog supružnika u zajedničkoj imovini (član 177.); da ako supružnici ne mogu da se sporazumeju o deobi zajedničke imovine, deobu zajedničke imovine vrši sud (sudska deoba), te da se pretpostavlja da su udeli supružnika u zajedničkoj imovini jednaki (član 180.).

Odredbama Zakona o obligacionim odnosima („Službeni list SFRJ“, br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i „Službeni list SRJ“, br. 31/93, (22/99, 23/99, 35/99 i 44/99)) propisano je: da svaki poverilac čije je potraživanje dospelo za isplatu, i bez obzira kad je nastalo, može pobijati pravnu radnju svog dužnika koja je preduzeta na štetu poverilaca, da se smatra da je pravna radnja preduzeta na štetu poverilaca ako usled njenog izvršenja dužnik nema dovoljno sredstava za ispunjenje poveriočevog potraživanja (član 280. st. 1. i 2.); ako sud usvoji tužbeni zahtev, pravna radnja gubi dejstvo samo prema tužiocu i samo koliko je potrebno za ispunjenje njegovih potraživanja (član 284.).

Odredbama Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11, 49/13 - Odluka US i 55/14) (u daljem tekstu: ZPP) je propisano: da ako tuženi do zaključenja glavne rasprave prizna tužbeni zahtev, sud će bez daljeg raspravljanja da donese presudu kojom usvaja tužbeni zahtev (presuda na osnovu priznanja) (član 348. stav 1.); da pravnosnažna presuda deluje samo među strankama, da pravnosnažna presuda deluje i prema trećim licima zbog prirode spornog prava ili pravnog odnosa, pravnog odnosa koji postoji između stranaka i trećih lica ili ako je to propisano zakonom, da se pravnosnažnost presude vezuje za činjenično stanje utvrđeno do zaključenja glavne rasprave (član 360.)

5. Kako se navodi ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje u suštini svode na tvrdnju o proizvoljnom tumačenju merodavnog prava Ustavni sud podseća da se u više svojih odluka izjasnio o tome da su redovni sudovi u prvom redu pozvani da tumače i primenjuju merodavno pravo i da zadatak Ustavnog suda nije da ispituje pravilnost njihovih pravnih zaključaka i da na taj način postupa kao instancioni sud, ali da proizvoljna ili arbitrerna primena merodavnog procesnog ili materijalnog prava na štetu podnosioca može da dovede do povrede ustavnog prava na pravično suđenje, te da stoga, u određenim situacijama koje zavise od činjenica i okolnosti konkretnog slučaja i navedenih ustavnopravnih razloga, ima osnova da se povreda prava na pravično suđenje ceni i sa stanovišta primene merodavnog prava

Polazeći od navedenog, Ustavni sud konstatuje da je u postupku koji je prethodio ustavnosudskom utvrđeno sledeće: prvo, da je Opštinski sud u Vladimircima doneo rešenje o izvršenju I. 43/03 od 4. aprila 2003. godine, radi izvršenja na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Šapcu P. 1143/00 od 20. marta 2001. godine, protiv izvršnog dužnika St. A, na predlog izvršnog poverioca B. G, radi naplate novčanog potraživanja poverioca, kao i troškova parničnog postupka i troškova izvršenja, a putem zabeležbe, utvrđivanjem vrednosti i prodajom predmetnih nepokretnosti dužnika i namirenjem poverioca za iznos dobijenog prodajom; drugo, da je pravnosnažnom i izvršnom presudom Opštinskog suda u Vladimircima P. 356/03 od 11. avgusta 2006. godine utvrđeno da ugovor o deobi nepokretnosti koji je bio zaključen između St . A, zatim podnositeljke ustavne žalbe (supruge dužnika St. A.) i Z . A . (sin dužnika St . A .) od 25. maja 2001. godine, kao i ugovor o poklonu o nepokretnosti od 25. maja 2001. godine koji je bio zaključen između St . A . i Z . A . nemaju pravno dejstvo u odnosu na B . G . u obimu koji je potreban za namirenje njenog potraživanja utvrđeno pravnosnažnom presudom Opštinskog suda P. 1 143/00 od 20 . marta 2001. godine, pa su obavezani podnositeljka ustavne žalbe i Z . A . da trpe da B. G . namiri svoje potraživanje prodajom predmetnih nepokretnosti; treće, da je presudom na osnovu priznanja Opštinskog suda u Vladimircima P. 177/07 od 25. septembra 2007. godine utvr đeno da je podnositeljka ustavne žalbe vlasnik sa udelom 40% na predmet nim nekretninama, po osnovu sticanja u braku sa St. A . i u zajednici sa drugotuženim Z. A.

Imajući u vidu razloge na kojima se zasniva osporena drugostepena presuda, Ustavni sud ukazuje da Zakon o obligacionim odnosima (čl. 280. do 285.) pruža poveriocu mogućnost pravne zaštite kroz institut pobijanja dužnikovih pravnih radnji. Pravno dejstvo navedenog instituta se ogleda u tome što poverilac može da traži da se utvrdi da je pravna radnja dužnika bez dejstva u odnosu na poverioca, ali samo u delu koji je potreban za namirenje poveriočevog potraživanja.

Polazeći od toga da su redovni sudovi odluku o neosnovanosti tužbenog zahteva podnositeljke ustavne žalbe zasnovali na dvema činjenicama i to, prvo, da je pravnosnažnom i izvršnom presudom Opštinskog suda u Vladimircima P. 356/03 od 11. avgusta 2006. godine utvrđeno da ugovor o deobi nepokretnosti od 25. maja 2001. godine, koji je bio zaključen između St . Aa, zatim njegove supruge, ovde podnositeljke ustavne žalbe, i njegovog sina Z. A, kao i ugovor o poklonu o nepokretnosti od 25. maja 2001. godine, koji je bio zaključen između St . A . i Z . A , nemaju pravno dejstvo u odnosu na B . G . u obimu koji je potreban za namirenje njenog potraživanja utvrđeno g pravnosnažnom presudom, te da su podnositeljka ustavne žalbe i Z. A . presudom Opštinskog suda P. 1143/00 od 20 . marta 2001. godine obavezani da trpe da B. G . namiri svoje potraživanje prodajom predmetnih nepokretnosti , i drugo, da je presuda na osnovu priznanja Opštinskog suda u Vladimircima P. 177/07 od 25. septembra 2007. godine doneta posle pravosnažnosti navedene presude P. 356/03, te da stoga ne predstavlja razlog da se dozvoljeno izvršenje proglasi nedopuštenim, Ustavni sud smatra da je Apelacioni sud u Novom Sadu na ustavnopravno prihvatljiv način cenio pravne posledice pravosnažnosti presude P. 356/03 i presude na osnovu priznanja P. 177/07 i njihovog pravnog dejstva u pogledu potraživanja tužene B. G, kao izvršnog poverioca u predmetu I. 4074/10. Prilikom ove ocene, Ustavni sud je posebno imao u vidu da kasnije doneta presuda na osnovu priznanja P. 177/07 od 25. septembra 2007. godine, u postupku u kojem nije učestvovala B . G, u odnosu na nju ne proizvodi pravno dejstvo u obimu u koj oj je potrebno da se izvrši pomenuta presuda Opštinskog suda P. 1143/00 od 20 . marta 2001. godine. Ovo iz razloga što se u konkretnom slučaju navedena presuda na osnovu priznanja , kojom je utvrđen udeo podnositeljke u nepokretnostima koje su predmet izvršenja, deluje samo među strankama, odnosno između podnositeljke ustavne žalbe, njenog supruga St. A . i Z . A . i nema uticaj na izvršni postupak u predmetu I. 4074/10, u kome B. G, kao izvršni poverilac, traži izvršenje na predmetnim nepokretnostima. S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje da je presuda na osnovu priznanja tzv. procesna, a ne merotorna presuda, budući da se u njoj ne obrazlaže osnovanost tužbenog zahteva, već se ona donosi u situaciji kada parnične stranke svojim dispozitivnim parničnim radnjama ispune uslove za njeno donošenje. Pored toga, Ustavni sud napominje da su podnositeljka ustavne žalbe i njen suprug izvršili deobu zajedničke imovine stečene u braku, najpre ugovorom, a zatim i presudom na osnovu priznanja, te da su, u konkretnom slučaju, bez uticaja navodi podnositeljke da je postala vlasnik predmetnih nepokretnosti u trenutku izgradnje objekata koje su predmet konkretnog izvršenja.

S obzirom na navedeno, Ustavni sud je utvrdio da podnositeljki ustavne žalbe osporen om drugostepenom presud om nije povređeno pravo na pravično suđenje, te je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sud u, u ovom delu ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, odlučujući kao u prvom delu izreke.

6. Ispitujući postojanje pretpostavki za postupanje po ustavnoj žalbi u delu kojim se ističe povreda prava na imovinu, a imajući u vidu da podnositeljka povredu označenog prava izvodi iz navoda o povredi prava na pravično suđenje, isticanjem da joj je osporenom presudom svojina nezakonito oduzeta, Ustavni sud je ocenio da nema osnova za tvrdnju o povredi prava zajemčenih odredbama člana 58. Ustava, budući da je prethodno utvrdio da podnositeljki nije povređeno pravo na pravično suđenje.

Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, odbacio ustavnu žalbu u delu kojim se ističe povreda prava na imovinu, jer nisu ispunjene Ustavom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, rešavajući kao u drugom delu izreke.

7. Polazeći od svega iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda ("Službeni glasnik RS", broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o izvršenju na imovini nakon uspešne paulijanske tužbe

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti