Usvajanje ustavne žalbe zbog proizvoljne primene prava o isplati otpremnine

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i poništava deo presude Apelacionog suda. Sud je utvrdio da propust zaposlenog da pobija rešenje o prestanku radnog odnosa ne sprečava ga da u parnici traži isplatu otpremnine u zakonom propisanom iznosu.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran P. Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Milana Nikolića iz Svilajnca , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 20. novembra 2014. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Milana Nikolića i utvrđuje da je stavom drugim izreke presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 720/11 od 1. marta 2011. godine, u delu kojim je preinačena prvostepena presuda, a koji se odnosi na neisplaćeni deo otpremnine, podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se stav drugi presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 720/11 od 1. marta 2011. godine, u delu kojim je preinačena prvostepena presuda, a koji se odnosi na neisplaćeni deo otpremnine i određuje da isti sud donese novu odluku o žalbi tužene izjavljenoj protiv presude Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 71612/10 od 29. novembra 2010. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Milan Nikolić iz Svilajnca podneo je 3. maja 2012. godine Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv dela presude navedene u tački 1. izreke, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na naknadu štete, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 35. stav 2. Ustava Republike Srbije. Podnosilac se istovremeno pozvao i na povredu prava garantovanog odredbom člana 1. Protokola 12 uz Evropsk u konvencij u za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda.

U ustavnoj žalbi se, pored ostalog, navodi da je osporenim delom drugostepene presude pravnosnažno odbijen njegov tužbeni zahtev za naknadu štete na ime neisplaćenog dela otpremnine. Podnosilac tvrdi da poništaj rešenja kojim mu je prestao radni odnos i kojim je utvrđen iznos otpremnine koji mu je isplaćen ne predstavlja prethodni uslov od kojeg zavisi osnovanost njegovog zahteva za isplatu većeg iznosa otpremnine od onog koji mu je utvrđen tim rešenjem. Stoga podnosilac smatra da je odbijanjem njegovog tužbenog zahteva za isplatu većeg iznosa otpremnine od onog utvrđenog rešenjem kojim mu je prestao radni odnos kod tužene došlo do proizvoljne primene materijalnog prava od strane drugostepenog suda. Polazeći od navedenog, podnosilac predlaže da se utvrdi povreda označenih prava, te da se poništi osporeni deo drugostepene presude.

2. Saglasno članu 170. Ustava, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u osporeni akt i celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u konkretnom predmetu:

Presudom Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 71612/10 od 29. novembra 2010. godine, stavom prvim izreke , delimično je usvojen tužbeni zahtev tužioca, ovde podnosioca ustavne žalbe i obavezana tužena Republika Srbija da tužiocu na ime naknade štete u vezi neisplaćenog dela otpremnine zbog prestanka radnog odnosa isplati iznos od 417.000,00 dinara , zatim da na ime manje isplaćene plate tužiocu za period od 1. aprila 20 03. do 6. juna 2005. godine isplati iznos od 157.419,10 dinara i da mu na ime nepla ćenog regresa za korišćenje godišnjeg odmora za period od 2003. do 2005. godine isplati iznos od 72.104,00 dinara, odnosno ukupan iznos od 646.523,10 dinara, sa zakonskom zatezno m kamatom; stavom drugim izreke odbijen je tužbeni zahtev tužioca u delu u kom e je tražio da sud obaveže tuženog da tužiocu na ime naknade štete i to na ime manje isplaćene plate za period od 3. jula 2002. do 31. marta 2003. godine isplati ukupan iznos od 39.694,14 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom . U obrazloženju ove presude je, pored ostalog, navedeno: da je tužiocu prestao radni odnos u Ministarstvu odbrane Srbije i Crne Gore - Uprava za odbranu Ministarstva odbrane u Republici Srbiji - Centar za odbranu Kragujevac - Odsek Svilajnac, jer je proglašen tehnološkim viškom; da je u trenutku prestanka radnog odnosa, 6. juna 2005. godine, imao 18 godina i 11 meseci radnog staža; da je rešenjem o prestanu radnog odnosa donetim 5. maja 2005. godine, pored ostalog, određeno da će računovodstveni centar Ministarstva odbrane tužiocu isplatiti otpremninu u visini dvanestostrukog iznosa bruto plate koji je ostvario u mesecu koji je prethodio mesecu u kome mu je prestao radni odnos a koji iznosi 338.958,96 dinara.

Osporenom presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 720/11 od 1. marta 2011. godine, stavom prvim izreke, odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena je presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 71612/10 od 29. novembra 2010. godine u delu njenog stava prvog kojim je obavezan tuženi da tužiocu na ime neisplaćenog regresa za korišćenje godišnjeg odmora za period od 2003. do 2005. godine plati ukupan iznos od 72.104,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom ; stavom drugim izreke preinačena je presuda Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 71612/10 od 29. novembra 2010. godine u preostalom delu stava prvog, i to tako da je odbijen tužbeni zahtev tuži oca kojim je tražio da se obaveže tužena da tužiocu na ime naknade štete na ime neisplaćenog dela otpremnine zbog prestanka radnog odnosa isplati iznos od 417.000,00 dinara i da na ime manje isplaćene plate za period od 1. aprila 2003. do 6. juna 2005. godine isplati iznos od 157.419,10 dinara, sve sa zak onskom zateznom kamatom. U obrazloženju ove presude je, pored ostalog, navedeno: da je prvostepeni sud usvojio tužbeni zahtev tužioca i obavezao tuženog da tužiocu isplati na ime neisplaćenog dela otpremnine zbog prestanka radnog odnosa iznos od 417.000,00 dinara, nalazeći da je tužiocu trebal o da bude isplaćen a otpremnina u visini 24 bruto plate, a ne u dvanaestostrukom iznosu bruto plate ; da se zaključak prvostepenog suda ne može prihvatiti upravo zbog činjenice da je rešenjem tuženog o d 5. maja 2005. godine utvrđena visina otpremnine koja tužiocu pripada, kao i da se ista ima isplatiti u visini dvanaestostrukog iznosa bruto plate koji je tužilac ostvario za mesec koji je prethodio mesecu u kome mu je prestao radni odnos, što ukupno iznosi 338.958,96 dinara ; da tužilac nije pružio dokaze da je tražio poni štaj navedenog rešenja i da je isto, eventualno, kao nezakonito poništeno, iz čega sledi da se sa istim saglasio, te je navedeno rešenje u delu kojim je utvrđena otpremnina pravnosnažno i u sebi sadrži pretpostavku zakonitosti u kom smislu je i valjalo odbiti tužbeni zahtev tužioca za isplatu tražene razlike otpremnine, pri čemu je bez uticaja pozivanje tužioca da je izjavio prigovor protiv rešenja od 5. maja 2005. godine (koji je inače odbijen kao neosnovan) kada nije pružio dokaze o pokretanju sudskog postupka i pon ištaju navedenog rešenja.

4. Odredbama Ustava je utvrđeno: da su pred Ustavom i zakonom svi jednaki i da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije (član 21. st. 1. i 2); da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da svako ima pravo na naknadu materijalne ili nematerijalne štete koju mu nezakonitim ili nepravilnim radom prouzrokuje državni organ, imalac javnog ovlašćenja, organ autonomne pokrajine ili organ jedinice lokalne samouprave (član 35. stav 2.); da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa, kao i da se tih prava niko ne može odreći (član 60. stav 4.).

Zakonom o osnovama sistema državne uprave i o Saveznom izvršnom veću i saveznim organima uprave ( "Službeni list SFRJ", br. 23/78, 58/79, 21/82, 18/85, 37/88, 18/89, 40/89, 74/90 i 35/91 i "Službani list SRJ", br. 31/93 i 50/93), koji je važio u vreme prestanka radnog odnosa podnosioca, bilo je propisano: da ako su opštim aktima o organizaciji i radu i o sistematizaciji zadataka i poslova u saveznim organima uprave, odnosno saveznim organizacijama ukinuti pojedini zadaci i poslovi zbog smanjenja njihovog obima, radnici koji su radili na odnosnim zadacima i poslovima rasporediće se na druge zadatke .........., a ako se ti radnici ne mogu rasporediti na zadatke i poslove u istom saveznom organu uprave, odnosno saveznoj organizaciji, niti na zadatke i poslove u drugom saveznom organu, odnosno saveznoj organizaciji, oni ostaju neraspoređeni (član 393. st. 1. i 2.); da će radnicima koji ne budu preuzeti, odnosno raspoređeni, u smislu stava 2. ovog člana, prestati radni odnos u skladu sa odredbama ovog zakona, a radni odnos će prestati i radnicima koji budu preuzeti, ali ne budu raspoređeni u skladu sa novim aktom o sistematizaciji zadataka i poslova, te da za radnike iz stava 3. ovog člana koji imaju do 15 godina radnog staža otkazni rok iznosi jednu godinu, za radnike sa dužim stažom - dve godine (član 394. st. 2, 3. i 5.).

Odredbama Zakona o radu ("Službeni glasnik RS", br. 24/05 i 61/05), koji je važio u vreme prestanka radnog odnosa podnosioca, bilo je propisano da je poslodavac dužan da pre otkaza ugovora o radu, u smislu člana 179. tačka 9) ovog zakona, zaposlenom isplati otpremninu u visini utvrđenoj opštim aktom ili ugovorom o radu (član 158. stav 1.).

5. Ocenjujući osnovanost ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da je podnosi ocu u parničnom postupku koji je prethodio ustavnosudskom povređen o prav o na pravično suđenje, u del u osporen e drugostepene presud e koj om je odlučeno o zahtev u podnosi oca za isplatu otpremnin e.

Podnosiocu je radni odnos kod pravnog prethodnika tužene prestao na osnovu člana 393. stav 2. Zakona o osnovama sistema državne uprave i o Saveznom izvršnom veću i saveznim organima uprave, utoliko što je, nakon izvršenih organizacionih promena, prestala potreba za njegovim radom. Po oceni Ustavnog suda, činjenica da je podnosiocu prilikom prestanka radnog odnosa isplaćen određeni iznos otpremnine i da podnosilac u toku parničnog postupka nije pružio dokaz da je tražio poništaj rešenja o prestanku radnog odnosa, kojim mu je, pored ostalog, utvrđena otpremnina, odnosno da nije pružio dokaz o poništaju navedenog rešenja, ne isključuju niti dovode do prestanka prava podnosioca da zahteva isplatu otpremnine u većem iznosu od onog koji je utvrđen konačnim rešenjem o prestanku radnog odnosa. Ovo stoga što isplata otpremnine predstavlja jedan od zakonom utvrđenih oblika pravne zaštite zaposlenih u slučaju prestanka radnog odnosa zbog uvođenja tehnoloških, ekonomskih i organizacionih promena, koje se, u smislu člana 60. stav 4. Ustava, niko ne može odreći. S tim u vezi, Ustavni sud nalazi da je podnosilac ima o pravo na isplatu pripadajućeg, a eventualno neisplaćenog dela otpremnine, čak iako nije ni pokrenuo postupak za poništaj rešenja o prestanku radnog odnosa kojim je mu je utvrđen određeni iznos otpremnine (videti odluke Ustavnog suda Už-2594/2009 od 12. jula 2012. godine, Už-3281/2010 od 22. novembra 2012. godine, Už-798/2009 od 17. novembra 2011. godine i Už-794/2011 od 4. decembra 2013. godine).

Prema shvatanju Ustavnog suda, propust Apelacionog suda u Beogradu da oceni da li je, u konkretnom slučaju, podnosiocu predmetna otprmemnina isplaćena u zakonom predviđenim iznosima u zavisnosti od radnog staža koji je ostvario, ukazuje na arbitrernu primenu materijalnog prava na štetu podnosioca ustavne žalbe.

Na osnovu svega izloženog, Ustavni sud je utvrdio da je stavom drugim presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 720/11 od 1. marta 2011. godine, u delu kojim je preinačena prvostepena presuda, a koji se odnosi na neisplaćeni deo otpremnine, povređeno prav o podnosi oca ustavne žalbe na pravi čno suđenje, zbog čega je, primenom odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US), ustavnu žalbu usvojio, odlučujući kao u prvom delu tačke 1. izreke.

Ustavni sud je ocenio da su, u konkretnom slučaju , posledice učinjene povrede prava takve prirode da se mogu otkloniti samo poništajem stava drug og presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 720/11 od 1. marta 2011. godine, u delu kojim je preinačena prvostepena presuda, a koji se odnosi na neisplaćeni deo otpremnine i određivanjem da taj sud donese novu odluku o žalbi tužen e izjavljenoj protiv presude Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 71612/10 od 29. novembra 2010. godine. Stoga je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučeno kao u tački 2. izreke.

S obzirom na to da je utvrdio povredu prava na pravično suđenje i poništio drugostepenu presudu u osporenom delu, Ustavni sud nije razmatrao navode podnosioca o povredi preostalih označenih prava.

6. Polazeći od svih iznetih razloga, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Usvajanje ustavne žalbe zbog proizvoljne primene prava o isplati otpremnine

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti