Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe zbog ništavosti ugovora o adaptaciji

Kratak pregled

Ustavni sud odbio je ustavnu žalbu Dane Prodanović izjavljenu protiv presuda kojima je utvrđena ništavost ugovora o adaptaciji objekta u društvenoj svojini. Sud je zaključio da pravo na imovinu nije povređeno jer nije stečeno na zakonit način.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-368/2009
28.10.2010.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Bosa Nenadić i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Dane Prodanović iz Valjeva, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 28. oktobra 2010. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Dane Prodanović izjavljena protiv presude Opštinskog suda u Valjevu P. 1860/04 od 16. januara 2008. godine, presude Okružnog suda u Valjevu Gž. 576/08 od 25. juna 2008. godine i presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 2309/08 od 25. decembra 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Dana Prodanović iz Valjeva je 11. marta 2009. godine preko punomoćnika - advokata Radomira Spasojevića iz Valjeva, izjavila ustavnu žalbu protiv presude Opštinskog suda u Valjevu P. 1860/04 od 16. januara 2008. godine, presude Okružnog suda u Valjevu Gž. 576/08 od 25. juna 2008. godine i presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 2309/08 od 25. decembra 2008. godine, zbog povrede prava na imovinu zajemčenog odredbama člana 58. Ustava Republike Srbije.

Podnositeljka ustavne žalbe je navela da je sa Preduzećem za turizam i ugostiteljstvo „Divčibare-turist“ d.o.o. iz Valjeva zaključila ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji objekta – vikend kuće koji se nalazi na Divčibarama, ali da su sudovi pogrešno zaključili da je navedeni ugovor prividan ugovor, kao i da sporni objekat predstavlja nepokretnost u društvenoj svojini, iako ovaj objekat nije bio u svojini društvenog preduzeća, već društva sa ograničenom odgovornošću. Dalje je navedeno da je pogrešan stav sudova da je predmetnim ugovorom izvršeno otuđenje nepokretnosti, jer se tim ugovorom ne vrši prenos svojine, već se na osnovu ulaganja povećava vrednost predmeta ugovora i na osnovu visine ulaganja postaje suvlasnik na predmetnom objektu. Podnositeljka ustavne žalbe je predložila da Sud utvrdi povredu njenog Ustavom zajemčenog prava na imovinu.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Razmatrajući ustavnu žalbu izjavljenu protiv osporenih akata, Ustavni sud je izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Osporenom presudom Opštinskog suda u Valjevu P. 1860/04 od 16. januara 2008. godine, u stavu prvom izreke usvojen je tužbeni zahtev tužioca Republike Srbije i utvrđeno da je ništav ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji II Ov. 390/01 od 9. jula 2001. godine, overen pred Opštinskim sudom u Valjevu, zaključen između Preduzeća za turizam i ugostiteljstvo „Divčibare-turist“ d.o.o. iz Valjeva i drugotužene, ovde podnositeljke ustavne žalbe. Stavom drugim izreke presude obavezani su tuženi da tužiocu solidarno isplate iznos od 26.250 dinara na ime troškova parničnog postupka.

Postupajući po žalbi drugotužene, Okružni sud u Valjevu je doneo osporenu presudu Gž. 576/08 od 25. juna 2008. godine kojom je odbio kao neosnovanu žalbu i potvrdio presudu Opštinskog suda u Valjevu P. 1860/04 od 16. januara 2008. godine.

Vrhovni sud Srbije, postupajući po reviziji drugotužene, na sednici održanoj 25. decembra 2008. godine, doneo je osporenu presudu Rev. 2309/08 kojom je odbio kao neosnovanu reviziju izjavljenu protiv presude Okružnog suda u Valjevu Gž. 576/08 od 25. juna 2008. godine. U obrazloženju revizijske presude je navedeno da je u pravnosnažno okončanom parničnom postupku utvrđeno da je ugovorom o prenosu sredstava bez naknade, zaključenom 29. septembra 1986. godine, Radna organizacije za razvoj turizma "Divčibare" iz Valjeva prenela bez naknade Turističkom savezu opštine Valjevo, kao društvenoj organizaciji za unapređenje turizma na području opštine Valjevo, osnovna sredstva, među kojima su bile i 24 zidane kamp kuće. Turistički savez opštine Valjevo je osnovao Preduzeće za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare turist" d.o.o. iz Valjeva, kao društvo sa ograničenom odgovornošću u društvenoj svojini. Turistički savez opštine Valjevo je Preduzeću za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare turist" d.o.o. iz Valjeva ugovorom o prenosu osnovnih sredstava u društvenoj svojini bez naknade, koji je zaključen 17. februara 1992. godine, preneo osnovna sredstva, između ostalog i 24 zidane kamp kuće. Preduzeće "Divčibare turist" d.o.o, kao pravni prethodnik prvotuženog Javnog preduzeća "Valjevo-turist", i drugotužena – ovde podnositeljka ustavne žalbe, zaključili su ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji, koji je overen pred Opštinskim sudom u Valjevu 9. jula 2001. godine. Ugovarači su navedenim ugovorom saglasno konstatovali: da se radi o adaptaciji i dogradnji postojećeg prizemnog objekta, koji se sastoji od dve prostorije površine oko 39,53 m2, bez ugrađenih instalacija, vode i kanalizacije, bez kupatila, sa oštećenom krovnom konstrukcijom i dotrajalim krovnim pokrivačem, izgrađenog 1959. godine, čija knjigovodstvena vrednost u trenutku zaključenja ugovora iznosi 60.600 dinara; da je za adaptaciju i dogradnju predmetnog objekta, nakon izvedenih svih potrebnih radova po premeru i predračunu, utrošeno 370.379 dinara; da su ugovarači opredelili svoje udele u adaptiranoj ili dograđenoj vikend kući, i to tako da pravnom prethodniku prvotuženog po osnovu njegovog uloga pripadne u svojinu 1/7 dela, a drugotuženoj (podnositeljki ustavne žalbe) po osnovu njenog uloga 6/7 dela predmetne vikend kuće, kao i pravo korišćenja katastarske parcele broj 605/1 KO Divčibare, koja se nalazi ispod kuće i zemljišta potrebnog za redovno održavanje. U obrazloženju ove presude se još ističe da su nižestepeni sudovi pravilno primenili materijalno pravo kada su usvojili tužbeni zahtev tužioca, a da je s obzirom na utvrđeno činjenično stanje, predmetni ugovor o adaptaciji i dogradnji imao za cilj da se predmetna nepokretnost – vikend kuća koja se u momentu zaključenja ugovora nalazila u režimu društvene svojine, otuđi iz društvene svojine. Po oceni Vrhovnog suda Srbije, predmetni ugovor o otuđenju nepokretnosti iz društvene svojine je zaključen mimo zakonskih uslova predviđenih u članu 14. Zakona o prometu nepokretnosti, što znači bez javnog nadmetanja, odnosno prikupljanja ponuda. Iz navedenog proizlazi da je ugovor apsolutno ništav, saglasno odredbi člana 14. stav 3. Zakona o prometu nepokretnosti, a u vezi sa odredbom člana 103. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima. Najzad, po mišljenju Vrhovnog suda Srbije, u konkretnom slučaju tuženi su zajedničkim sredstvima vršili adaptaciju i dogradnju objekta koji je bio u režimu društvene svojine i na osnovu ulaganja u adaptaciju i dogradnju izvršili promenu oblika svojine predmetne nepokretnosti mimo zakonskih uslova.

4. Podnositeljka ustavne žalbe smatra da je osporenim presudama povređeno njeno pravo na imovinu, zajemčeno odredbama člana 58. Ustava.

Odredbama člana 58. Ustava jemči se mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.), utvrđuje se da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.), kao i da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.).

Zakon o prometu nepokretnosti („Službeni glasnik RS“, broj 42/98) u članu 14. propisuje: da se otuđenje nepokretnosti iz državne ili društvene svojine vrši javnim nadmetanjem ili prikupljanjem pismenih ponuda (stav 1.); da se otuđenje nepokretnosti iz stava 1. ovog člana vrši neposrednom pogodbom samo kad se otuđenje nije moglo postići javnim nadmetanjem, odnosno kad je putem pribavljanja pismenih ponuda ostalo bezuspešno, ako posebnim zakonom nije drugačije određeno (stav 2.); da je ugovor o otuđenju nepokretnosti iz državne i društvene svojine zaključen protivno odredbama st. 1. i 2. ovog člana ništav (stav 3.).

Zkonom o obligacionim odnosima („Službeni list SFRJ“, br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i „Službeni list SRJ“, br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99) propisano je: da je ugovor koji je protivan prinudnim propisima, javnom poretku ili dobrim običajima ništav ako cilj povređenog pravila ne upućuje na neku drugu sankciju ili ako zakon u određenom slučaju ne propisuje što drugo (član 103. stav 1.); da na ništavost sud pazi po službenoj dužnosti i na nju se može pozivati svako zainteresovano lice, a pravo da zahteva utvrđenje ništavosti ima i javni tužilac (član 109.).

Zakonom o osnovama svojinskopravnih odnosa („Službeni list SFRJ“, br. 6/80 i 36/90, „Službeni list SRJ“, broj 29/96 i „Službeni glasnik RS“, broj 115/05) propisano je da se pravo svojine stiče po samom zakonu, na osnovu pravnog posla i nasleđivanjem, kao i odlukom državnog organa, na način i pod uslovima određenim zakonom (član 20.).

5. Polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti u ovom predmetu, a odlučujući u granicama zahteva postavljenog u ustavnoj žalbi, Ustavni sud je ocenio da se osporene presude zasnivaju na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni relevantnog materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje. Navodi podnositeljke ustavne žalbe da joj je povređeno pravo na imovinu, zbog toga što je utvrđeno da je ništav ugovor o zajedničkoj adaptaciji i dogradnji koji je zaključila sa Preduzećem za turizam i ugostiteljstvo "Divčibare-turist" d.o.o, te da predmet tog ugovora nije bio sticanje svojine, već povećavanje vrednosti predmeta dogradnje i adaptacije, odnosno zbog utvrđenja ništavosti tog ugovora overenog pred Opštinskim sudom u Valjevu pod brojem II Ov. 390/01 od 9. jula 2001. godine, nisu prihvatljivi sa ustavnopravnog stanovišta. Upravo suprotno tome, predmetni ugovor o dogradnji i adaptaciji zaista predstavlja pravni osnov za otuđenje nepokretnosti iz društvene svojine i sticanje prava svojine sa udelom od 6/7 na ime podnositeljke ustavne žalbe. Razlog zbog koga podnositeljka ustavne žalbe u konkretnom slučaju nije stekla pravo svojine na nepokretnosti koja je bila predmet dogradnje i adaptacije, jeste u tome što je osporenim sudskim odlukama takvo sticanje ocenjeno kao protivpravno, odnosno kao suprotno imperativnoj odredbi člana 14. stav 1. Zakona o prometu nepokretnosti. Po oceni Ustavnog suda, osporene presude u kojima je utvrđena ništavost spornog ugovora zasnivaju se na postupku koji je sproveden u skladu sa zakonskim odredbama. U osporenim presudama sudovi su obrazložili svoja pravna stanovišta zauzeta u ovoj pravnoj stvari, tako da se ne može smatrati da su ta stanovišta posledica proizvoljnog tumačenja i neprihvatljive primene merodavnog materijalnog prava. Imajući to u vidu, Ustavni sud je zaključio da pravo na imovinu podnositeljke ustavne žalbe nije moglo biti povređeno, budući da se članom 58. Ustava jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava samo ako su ona stečena na osnovu zakona. Evropski sud za ljudska prava je, takođe, u više navrata izneo stav da se delokrug člana 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda primenjuje samo na postojeću imovinu i „ne garantuje pravo na sticanje imovine“ (videti presudu u predmetu Marckx v. Belgium od 13. juna 1979. godine, broj aplikacije 6833/74), te da svaki podnosilac predstavke mora biti u stanju da dokaže postojanje prava na imovinu u pitanju, kako bi bio žrtva povrede Konvencije (videti presudu u predmetu Agrotexim and Others v. Greece od 24. oktobra 1995. godine, broj aplikacije 14807/89).

Ustavni sud je, takođe, imao u vidu i činjenicu da je podnositeljka ulagala određena novčana sredstva u predmetnu nepokretnost, te da je u tom smislu došlo do umanjenja njene imovine. Međutim, navedena okolnost u konkretnom slučaju ne sprečava podnositeljku da u posebnoj parnici zahteva povraćaj uloženih sredstava, po osnovu pravnog instituta neosnovanog obogaćenja.

Ustavni sud ukazuje da je navedeno stanovište zauzeto u ovom predmetu, već iskazano kroz ranije donete odluke Ustavnog suda (videti odluke Už - 1073/2008 od 5. novembra 2009. godine i Už - 823/2008 od 24. marta 2010. godine).

S obzirom na izneto, polazeći od sadržine prava na imovinu garantovanog članom 58. Ustava, a imajući u vidu način na koji se stiče svojina u smislu člana 20. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa i utvrđenu ništavost ugovora, kao pravnog osnova predmetnog sticanja imovine, Ustavni sud je ocenio da osporenim presudama nije došlo do povrede navedenog ustavnog prava podnositeljke, zbog čega je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (”Službeni glasnik RS”, broj 109/07).

6. Na osnovu iznetog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Bosa Nenadić

Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe zbog ništavosti ugovora o adaptaciji

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti