Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u radnom sporu

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu policijskog službenika za isplatu naknade za topli obrok i regres. Stav redovnih sudova, da su ove naknade već sadržane u koeficijentu za obračun plate prema posebnim propisima, ustavnopravno je prihvatljiv.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-3683/2010
23.05.2012.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Ivana Radišića iz Ivanjice, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 23. maja 2012. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Ivana Radišića izjavljena protiv presude Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 2697/06 od 30. septembra 2009. godine u stavu prvom tač. 2. i 3. izreke i presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 4938/10 od 9. juna 2010. godine u stavu prvom izreke.

O b r a z l o ž e nj e

1. Ivan Radišić iz Ivanjice je, preko punomoćnika Dragana Blagojevića, advokata iz Beograda, podnescima od 4. avgusta 2010. godine i 3. februara 2011. godine podne o Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 2697/06 od 30. septembra 2009. godine i presude Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 4938/10 od 9. juna 2010. godine, u delu kojim je odlučeno o njegovom tužbenom zahtevu za isplatu naknade za topli obrok i regres, zbog povrede zabrane diskriminacije u smislu člana 21. Ustava Republike Srbije i povrede prava na pravično suđenje u smislu člana 32. Ustava.

U ustavnoj žalbi se, pored ostalog, navodi: da je osporenom prvostepenom presudom odbijen kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca – ovde podnosioca ustavne žalbe da mu tužena Republika Srbija – Ministarstvo unutrašnjih poslova isplati naknadu za neisplaćeni topli obrok i regres, kao i dodatke na platu po osnovu prekovremenog rada, rada noću i rada u vreme državnih i verskih praznika za period od 1. januara 2003. godine do 1. januara 2009. godine; da je osporenom drugostepenom presudom prvostepena presuda potvrđena u delu koji se odnosi na neisplaćene naknade za topli obrok i regres, dok je ista ukinuta u delu koji se odnosi na neisplaćene dodatke za prekovremeni rad, rad noću i rad u vreme državnih i verskih praznika; da je ovakva pravnosnažna odluka o tužbenom zahtevu podnosioca u odnosu na topli obrok i regres nezakonita i doneta pogrešnom primenom materijalnog prava u korist tužene; da se ne može prihvatiti stav nadležnih sudova da je u periodu do stupanja na snagu Zakona o platama državnih službenika i nameštenika 1. januara 2007. godine naknada za topli obrok i regres isplaćivana tužiocu u skladu sa članom 4. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, jer topli obrok i regres nisu ušli u keficijent za obračun zarade koja je isplaćivana podnosiocu, a što proizlazi iz nalaza i mišljenja veštaka, važećeg Pravilnika o platama zaposlenih u MUP i rešenja o koeficijentu plate podnosioca; da je na tužbeni zahtev podnosioca trebalo primeniti Opšti kolektivni ugovor i Zakon o radu. Predlaže se da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i poništi osporene sudske odluke. Podneskom od 3. februara 2011. godine podnosilac je Ustavnom sudu dostavio kopiju presude Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 379/07 od 8. maja 2008. godine, kojom je usvojen tužbeni zahtev policajca da mu tužena isplati naknadu za neplaćeni topli obrok i regres, kao i dodatke na platu po osnovu prekovremenog rada, rada noću i rada u vreme državnih i verskih praznika za period od 1. januara 2003. godine do 1. oktobra 2006. godine, navodeći da je u tom postupku „prvostepeni sud na potpuno i pravilno utvrđeno činjenično stanje pravilno primenio materijalno pravo, što u predmetnom postupku nije učinjeno“, kao i kopiju rešenja Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 5237/10 od 1. decembra 2010. godine, kojim je ukinuta prvostepena presuda Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 25/07 od 30. novembra 2009. godine „iz razloga koji su navedeni i u ovoj ustavnoj žalbi“.

2. Prema odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili ukraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u dostavljenu dokumentaciju i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Osporenom presudom Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 2697/06 od 30. septembra 2009. godine, stavom prvim izreke, odbijen je tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da se tužena Republika Srbija – Ministarstvo unutrašnjih poslova, Sekretarijat u Beogradu, Odeljenje unutrašnjih poslova Novi Beograd, obaveže da mu isplati opredeljene mesečne iznose na ime naknade za noćni rad, prekovremeni rad i rad u vreme državnih i verskih praznika za period od 1. januara 2003. godine do 1. januara 2009. godine (tačka 1. prvog stava izreke ), opredeljene mesečne iznose na ime neisplaćenog toplog obroka za perod od 1. januara 2003. godine do 1. januara 2009. godine (tačka 2. prvog stava izreke ) i opredeljene mesečne iznose na ime neisplaćenog regresa za korišćenje godišnjeg odmora za period od 1. oktobra 2003. godine do 1. januara 2009. godine (tačka 3. prvog stava izreke), sve sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom za svaki mesečni iznos. Prvostepeni sud je, pored ostalo, zaključio da je tužbeni zahtev tužioca za isplatu novačnih iznosa po osnovu neisplaćenog regresa za korišćenje godišnje odmora i toplog obroka neosnovan, o čemu je dao iscrpne i obrazložene razloge.

Osporenim stavom prvim izreke presude Apelacionog suda u Beoradu Gž1. 4938/10 od 9. juna 2010. godine potvrđena je presuda Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 2697/06 od 30. septembra 2009. godine u stavu prvom tač. 2. i 3. njene izreke i u tom delu žalba tužioca odbijena kao neosnovana. Apelacioni sud u Beogradu je našao da je na pravilno i potpuno utvrđeno činjenično stanje prvostepeni sud u pogledu odluke sadržane u potvrđujućem delu izreke ožalbene presude pravilno primenio materijalno pravo, dajući pri tome razloge koje u bitnom prihvata i drugostepeni sud.

U obrazloženju osporenih presuda se, pored ostalog, navodi: da sud nalazi da tužiocu ne pripada posebno pravo na naplatu novčanog iznosa po osnovu regresa za korišćenje godišnjeg odmora i naknade ishrane u toku rada za naznačeni period do 1. januara 2007. godine, s obzirom na to da se, saglasno odredbi člana 4. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, koji je bio na snazi do 1. januara 2007. godine, obračun ovih naknada zaposlenom vršio kao osnovni keoficijent za platu, koji je sadržao i dodatak na ime naknade za ishranu i korišćenje godišnjeg odmora; da je među strankama nesporno da je tuženi isplaćivao tuženom platu u skladu sa rešenjima o plati za sporni period; da akt kojim se utvrđuju plate radnika MUP-a ima svojstvo upravnog akta, da je tužilac mogao da traži preispitivanje zakonitosti tog akta, kako po visini, tako i po određivanju koeficijenata u upravnom postupku, odnosno upravnom sporu, te da se u parničnom postupku ne može utvrđivati, odnosno ocenjivati da li je odluka nadležnog organa o visini plate zakonita, da navod tužioca da tuženi nije vršio obračun naknada za topli obrok i regres u skladu sa koeficijentom i da topli obrok i regres nisu ušli u keficijent za obračun zarade tužiocu nije od značaja, s ozbirom na to da tužilac nije osporavao odluke tuženog o određivanju plate; da pošto tužilac nije iskoristio mogućnost pravne zaštite protiv navedenih rešenja, ova rešenja su postala pravnosnažna i deluju svojom materijalnom pravnosnažnošću i dokaznom snagom i na naznačene okolnosti. U obrazloženju se, takođe, navodi da Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika, koji se primenjuje od 1. januara 2007. godine, nisu predviđeni naknada za ishranu u toku rada i regres kao dodaci na platu, odnosno troškovi koji se naknađuju; da član 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika predviđa da posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu da se utvrde i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu, ali da niti Poseban kolektivni ugovor za državne organe iz 1998. godine, niti Poseban kolektivni ugovor za državne organe iz 2008. godine, ne sadrže odredbe o naknadi troškova za ishranu u toku rada i za regres; da je Zakon o radu, kao opšti propis o radu, članom 118. predvideo da zaposleni ima pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu; da ni Uredba o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika iz 2007. godine, ni Uredba o naknadama i drugim primanjima zaposlenih u državnim organima i izabranih, odnosno postavljenih lica - prečišćeni tekst iz 2005. godine nisu predvidele naknadu za ishranu u toku rada, ni naknadu za regres, da ni Posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe, nije uređeno pitanje ostvarivanja prava na naknadu ovih troškova za državne službenike i nameštenike; da nema uslova ni za primenu Opšteg kolektivnog ugovora, koji je, saglasno članu 284. stav 2. Zakona o radu, prestao da važi 24. septembra 2005. godine; da, s obzirom na navedeno, ne postoji osnov ni u posebnim, a ni u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu traženih troškova, jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora, kojim se uređuje pravo, visina i način isplate ovih naknada za državne službenike, te je neosnovan tužbeni zahtev za isplatu ovih naknada i u osporenom periodu nakon 1. januara 2007. godine.

4. Odredbama člana 21. st. 1. i 2. Ustava je utvrđeno da su pred Ustavom i zakonom svi su jednaki (stav 1.), da s vako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije (stav 2.), da je z abranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (stav 3.) i da se n e smatraju diskriminacijom posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima (stav 4.) .

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Članom 1. stav 2. Zakona o radnim odnosima u državnim organima („Službeni glasnik RS“, br. 48/91, 66/91, 44/98, 49/99, 34/01, 39/02, 49/05 i 79/05) je bilo propisano da se odredbe ovog zakona primenjuju na sve zaposlene u državnim organima i izabrana, odnosno postavljena lica, osim onih čija su prava, obaveze i odgovornosti iz radnog odnosa uređeni posebnim propisima, a stavom 3. da se na zaposlene u državnim organima i izabrana, odnosno postavljena lica primenjuju propisi o radnim odnosima u pogledu onih prava, obaveza i odgovornosti koja zakonom nisu posebno uređena. Članom 71. istog zakona je propisano da protiv svakog rešenja ili drugog akta kojim je odlučeno o njegovim pravima i obavezama zaposleni u državnom organu, odnosno postavljeno lica ima pravo da podnese prigovor (stav 2.), da se prigovor podnosi funkcioneru koji rukovodi državnim organom u roku od osam dana od dana uručenja rešenja ili drugog akta, a funkcioner je dužan da o njemu odluči u roku od 15 dana, od dana podnošenja prigovora (stav 3.), da ako funkcioner u utvrđenom roku ne odluči o podnetom prigovoru i ako zaposleni, odnosno postavljeo lice, nije zadovoljan odlukom funkcionera povodom podnetog prigovora, zaposleni, odnosno postavljeno lice može se obratiti nadležnom sudu u roku od 15 dana (stav 6.).

Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama („Službeni glasnik RS“, broj 34/01) je bilo propisano: da se plate izabranih, imenovanih i postavljenih lica i zaposlenih iz člana 1. ovog zakona utvrđuju na osnovu: osnovice za obračun plata, koeficijenta koji se množi osnovicom, dodatka na platu, obaveza koje zaposleni plaća po osnovu poreza i doprinosa z a obavezno socijalno osiguranje iz plate, u skladu sa zakonom (član 2.); da koeficijent izražava složenost poslova, odgovornost, uslove rada i stručnu spremu, da koeficijent sadrži i dodatak na ime naknade z a ishranu u toku rada i regresa za korišćenje godišnjeg odmora (član 4. st. 1. i 2.); da se k oeficijenti za obračun i isplatu plata imenovanih i postavljenih lica i zaposlenih iz člana 1. tač. 1), 3), 4) i 5) ovog zakona utvrđuju aktom Vlade, kojim se zaposleni razvrstavaju u platne razrede, prema zvanjima, zanimanjima ili poslovima (član 8. st. 1. i 2.).

Odredbama Zakona o državnim službenicima (“Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08 i 104/09) je propisano: da se ovim zakonom uređuju prava i dužnosti državnih službenika i pojedina prava i dužnosti nameštenika, kao i da se pojedina prava i družnosti državnih službenika u pojedinim državnim organima mogu posebnim zakonom urediti i drukčije ako to proizlazi iz prirode njihovih poslova (član 1. st. 1. i 2.); da je p oslodavac državnih službenika i nameštenika Republika Srbija (član 3. stav 1.); da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim ili posebnim zakonom ili drugim propisom primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe (član 4. stav 1.); da državni službenik ima pravo na platu, naknade i druga primanja prema zakonu kojim se uređuju plate u državnim organima (član 13.); da se Poseban kolektivni ugovor za državne organe (“Službeni glasnik RS“, broj 23/98) primenjuje, izuzev odredaba koje su u suprotnosti sa ovim zakonom, dok ne stupi na snagu Poseban kolektivni ugovor za državne organe, koji će biti zaključen prema ovom zakonu (član 187.).

Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06 i 115/06) je propisano: da se ovim zakonom uređuju plate, naknade i druga primanja državnih službenika i nameštenika (član 1.); da se plata državnih službenika i nameštenika sastoji od osnovne plate i dodataka na platu i da se u platu uračunavaju i porezi i doprinosi koji se plaćaju iz plate (član 2.); da državni službenik ima pravo na naknadu troškova za dolazak na rad i odlazak s rada, za vreme koje je proveo na službenom putu u zemlji ili inostranstvu, za smeštaj i ishranu dok radi i boravi na terenu i na naknadu troškova koji su izazvani privremenim ili trajnim premeštajem u drugo mesto rada, te da se uslovi za naknadu troškova, njihova visina i način na koji se ostvaruju propisuju uredbom Vlade (član 37.); da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu (član 39.); da Zakon o platama u državnim organima i javnim službama (“Službeni glasnik RS“, broj 34/01) i Uredba o koeficijentima za obračun i isplatu plata izabranih, postavljenih i zaposlenih lica (“Službeni glasnik RS“, broj 95/05 – prečišćen tekst) prestaju da se primenjuju na državne službenike i nameštenike 1. januara 2007. godine (član 58. stav 1.).

Zakonom o unutrašnjim poslovima («Službeni glasnik RS» , br. 44/91, 79/91, 54/96, 17/99, 33/99, 25/2000, 8/01 i 106/03), koji je važio do 28. novembra 2005. godine, članom 32. stav 1. je bilo propisano da se na radnike Ministarstva unutrašnjih poslova primenjuju propisi o državnoj upravi, radnim odnosima, zdravstvenom, penzijskom i invalidskom osiguranju i o obrazovanju, ako ovim zakonom nije drukčije određeno, članom 47. stav 1. da se zbog posebnih uslova rada, težine i prirode zadataka i poslova, ovlašćenim službenim licima i radnicima na određenim dužnostima obezbeđuju za najmanje 30 odsto uvećana sredstva za plate u odnosu na sredstva koja se obezbeđuju za ostale radnike Ministarstva unutrašnjih poslova i radnike drugih ministarstava, a stavom 2. istog člana da se naknade radnika iz stava 1. ovog člana koji se upućuju na vršenje službene dužnosti u skladu sa odredbama ovog zakona, mogu uvećati do 50 odsto u odnosu na naknade ostalih radnika Ministarstva unutrašnjih poslova i radnika drugih ministarstava; članom 48. da se zvanje, napredovanje, plata i naknade ovlašćenih službenih lica i radnika na određenim dužnostima i druga pitanja iz radnih odnosa, uređuju propisom ministra u skladu sa zakonom.

Zakonom o policiji („Službeni glasnik RS“, broj 101/05), koji je stupio na snagu 29. novembra 2005. godine, odredbom člana 146. stav 1. je propisano da policijski službenici i drugi zaposleni u Ministarstvu imaju pravo na platu koja se sastoji od osnovice koju utvrđuje Vlada i osnovnog i dodatnog koeficijenta u odnosu na zvanje, posebne uslove rada, opasnost, odgovornost i složenost poslova. Članom 147. istog zakona je propisano: da se zbog posebnih uslova rada, opasnosti po život i zdravlje, odgovornosti, težine i prirode poslova, rada na dan praznika koji je neradni dan, noćnog rada, rada u smenama, prekovremenog rada, dežurstava, pripravnosti i drugih vidova neredovnosti u radu, zaposlenima u Ministarstvu mogu utvrditi koeficijenti za obračun plate koji su od 30 do 50 odsto nominalno veći od koeficijenata za druge državne službenike, a u visini mase sredstava potrebnih za isplatu dodatnih koeficijenata iz člana 146. stav 1. ovog zakona (stav 1.); da se na prava i obaveze proistekle iz napred navedenih posebnih uslova rada ne primenjuju odredbe opštih radnopravnih propisa o uvećanoj zaradi (stav 3.).

Odredbom člana 8. stav 1. Zakona o radu (“Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05 i 54/09) je propisano da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (u daljem tekstu: opšti akt) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom. Glava VIII ovog zakona uređuje pitanja zarade, naknade zarade , naknade troškova i drugih primanja. Članom 118. je uređeno pitanje naknade troškova zaposlenog u vezi sa radom, a tač. 5) i 6) propisano da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora.

5. Ocenjujući osnovanost navoda ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnosilac smatra da su prilikom donošenja osporenih presuda nadležni sudovi pogrešno primenili materijalno pravo na štetu podnosioca.

S tim u vezi, Ustavni sud je konstatovao da je pravilnu primenu materijalnog prava, pre svega, nadležan da ceni viši sud, u zakonom propisanom postupku kontrole zakonitosti odluka nižestepenih sudova. Međutim, Ustavni sud nalazi da proizvoljna i arbitrerna primena materijalnog prava na štetu podnosioca ustavne žalbe može dovesti do povrede prava na pravično suđenje, te da u određenim situacijama, koje prvenstveno zavise od činjenica i okolnosti konkretnog slučaja i od ustavnopravnih razloga navedenih u ustavnoj žalbi, ima osnova da se u postupku po ustavnoj žalbi povreda prava iz člana 32. stav 1. Ustava ceni i sa stanovišta primene materijalnog prava.

Na osnovu navedenih odredaba zakona, Ustavni sud je utvrdio da je u periodu do 31. decembra 2006. godine Zakonom o platama u državnim organima i javnim službama bilo uređeno, kako pravo zaposlenih u državnim organima, na naknadu za ishranu u toku rada i regres za godišnji odmor, tako i način utvrđivanja i isplate ovih naknada, tj. da ove naknade ulaze u koeficijent za obračun plata, što znači da je ova naknada isplaćivana kroz platu zaposlenih u državnim organima. Kako je pravilnik ministra unutrašnjih poslova kojim su uređivane plate i naknade ovlašćenih službenih lica i radnika na određenim dužnostima donošen u skladu sa zakonom, što znači i sa odredbama Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, to je i naknada za ishranu u toku rada i regres za godišnji odmor ovim licima isplaćivan kroz platu. Naime, kada su u pitanju zaposleni u Ministarstvu unutrašnjih poslova, na plate zaposlenih su se u utuženom periodu primenjivale i odredbe Zakona o unutrašnjim poslovima, odnosno Zakona o policiji, ali naknade troškova i druga primanja lica zaposlenih u Ministarstvu unutrašnjih poslova, pa i ovlašćenih lica, odnosno policijskih službenika, nisu uređena ovim zakonima, te su se na njih u tom pogledu primenjuju propisi koji važe za ostale zaposlene u državnim organima, odnosno državne službenike. Takođe, prema odredbama Zakona o radnim odnosima u državnim organima, kao lex specialis-a u odnosu na Zakon o radu, kojim se uređivao opšti pravni režim zaposlenih u državnim organima, zaposleni u državnim organima su zaštitu svojih prava utvrđenih pojedinačnim aktima funkcionera mogli da traže putem prigovora na rešenje o kome je odlučivao funkcioner, a zatim i u postupku pred sudom, u propisanim rokovima, te se zakonitost rešenja o utvrđivanju plate ne može ispitivati u sudskom postupku nakon proteka ovog roka. Pitanje usklađenosti pravilnika o platama koje je donosio ministar unutrašnjih poslova sa zakonom, pak, ne može biti predmet preispitivanja u parničnom postupku, već je o oceni zakonitosti ovih opštih akta nadležan da odlučuje Ustavni sud u odgovarajućem postupku, u skladu sa odredbama Zakona o Ustavnom sudu.

Ustavni sud je, takođe, utvrdio da se prema Zakonu o državnim službenicima , kao lex specialis-u u odnosu na Zakon o radu kao opšt em propis u kojim se od 1. septembra 2006. godine uređuju prava i dužnosti državnih službenika i nameštenika, na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim zakonom, drugim posebnim zakonom ili drugim propisom, primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe.

Ustavni sud je dalje utvrdio da je Zakon o platama državnih službenika i nameštenika koji se primenjuje od 1. januara 2007. godine poseban zakon koji uređuje pitanje plata, naknada i drugih primanja državnih službenika i nameštenika, da ovim zakonom nije predviđeno pravo državnih službenika na naknadu troškova za ishranu i regres, te da je, saglasno članu 39. navedenog zakona, propisana mogućnost da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu.

Dakle, Ustavni sud je utvrdio da posebnim zakonima koji uređuju prava državnih službenika, pored ostalog i pravo na platu, naknadu plate, naknadu troškova i druga primanja, nije izričito garantovano pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. S tim u vezi, Ustavni sud je konstatovao da ni Uredba o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika, koja uređuje uslove, način i visinu naknade troškova ovim licima, koji se navode u članu 2. Uredbe, ne predviđa da su pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora posebna vrsta takvih troškova na koje državni služb enici i nameštenici imaju pravo, a to pravo u ovom periodu nije predviđala ni prethodna Uredba o naknadama i drugim primanjima zaposlenih u državnim organima i izabranih, odnosno postavljenih lica.

Ustavni sud je dalje konstatovao da Zakon o radu, kao opšti radnopravni propis, na čiju mogućnost primene pri zaključivanju posebnog kolektivnog ugovora za državne organe upućuje odredba člana 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, u glavi VIII razlikuje zaradu, naknadu zarade, naknadu troškova i druga primanja, a da je naknada troškova uređena članom 118. koji u tač. 5) i 6) propisuje da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu.

Sledom iznetog, Ustavni sud je ocenio da posebni propisi koji uređuju prava državnih slu žbenika ne garantuju kao posebna primanj a pravo na naknadu za ishranu u toku rada i pravo na regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da je Zakonom o radu, kao opštim propisom, predviđena samo mogućnost da se opštim aktom ili ugovorom o radu može utvrditi pravo zaposlenog, odnosno državnog službenika i nameštenika, na ovakvu vrstu drugog primanja. Stoga, po oceni Ustavnog suda, ne postoji obaveza Republike Srbije da, kao poslodavac državnih službenika i nameštenika, utvrdi pravo svojih zaposlenih na ovakvu vrstu drugih, posebnih primanja, već je to zakonom predviđena mogućnost. Ovo ne znači da su time državni službenici dovedeni u neravnopravan položaj u odnosu na ostale zaposlene u Republici Srbiji, s obzirom na to da i svi ostali zaposleni u Republici Srbiji imaju pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora samo pod uslovima propisanim odredbom člana 118. Zakona o radu - u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu.

Ustavni sud je u konkretnom slučaju utvrdio da je osporenim presudama Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 2697/06 od 30. septembra 2009. godine i Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 4938/10 od 9. juna 2010. godine ocenjeno da je u utuženom periodu do 1. januara 2007. godine tužiocu isplaćena naknada za topli obrok i regres u skladu sa članom 4. Zakona o platama u državnim organima i javnim službama, odnosno da u utuženom periodu od 1. januara 2007. godine, kao datuma početka primene Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, ne postoji pravni osnov ni u posebnim ni u opštim propisima za ostvarivanje prava podnosioca na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora , jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta i instrumenta za njihovu konkretnu realizaciju, te da je stoga i tužbeni zahtev tužioca, ovde podnosioca ustavne žalbe, neosnovan.

Po oceni Ustavnog suda, ovakav stav i ocena nadležnih sudova su zasnovani na ustavnopravno prihvatljivoj primeni i tumačenju merodavnog materijalnog pr ava na utvrđeno činjenično stanje, te se u konkretnom slučaju ne može govoriti o nepravičnoj primeni materijalnopravnih propisa na š tetu podnosioca ustavne žalbe .

Uvidom u kopije presuda dostavljene uz dopunu ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da je dostavljena kopija prvostepene presude Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 379/07 od 8. maja 2008. godine iz koje se ne može zaključiti da li je presuda postala pravnosnažna, a kojom je usvojen tužbeni zahtev policajca da mu tužena isplati naknadu za neplaćeni topli obrok i regres, kao i dodatke na platu po osnovu prekovremenog rada, rada noću i rada u vreme državnih i verskih praznika za period od 1. januara 2003. godine do 1. oktobra 2006. godine, kao i kopija rešenja Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 5237/10 od 1. decembra 2010. godine, kojim je ukinuta prvostepena presuda Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 25/07 od 30. novembra 2009. godine i predmet vraćen prvostepenom sudu radi ponovnog suđenja. Međutim, Ustavni sud je ocenio da dostavljene presude ne mogu biti od uticaja na drugačije rešavanje ove ustavne žalbe. Naime, Ustavni sud je stanovišta da se, načelno, određena odstupanja u tumačenju prava mogu prihvatiti kao prirodno svojstvena svakom pravosudnom sistemu koji je zasnovan na mreži prvostepenih i drugostepenih sudova koji imaju nadležnost na određenoj teritoriji, kao što je to slučaj u Republici Srbiji, a u konkretnom slučaju se, uz to, radi o nepravnosnažnim presudama. Za ujednačavanje sudske prakse, pak, nije nadležan Ustavni sud, već je to nadležnost Vrhovnog kasacionog suda, a, kao što je napred izneto, Ustavni sud je našao da se osporene presude zasnivaju na ustavnopravno prihvatljivoj primeni i tumačenju merodavnog materijalnog prava.

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je ocenio da osporenom Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P1. 2697/06 od 30. septembra 2009. godine u stavu prv om tač. 2. i 3. izreke i osporenom presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž1. 4938/10 od 9. juna 2010. godine u stavu prv om izreke nisu povređena prava podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava.

Odlučujući o postojanju povrede načela zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava, Ustavni sud ocenjuje da nema osnova za tvrdnju da je osporenim presudama podnosilac ustavne žalbe na bilo koji način diskriminisan. U ustavnoj žalbi nisu pruženi dokazi da je podnosiocu zbog nekog njegovog ličnog svojstva povređeno ljudsko ili manjinsko pravo zajemčeno Ustavom, što je neophodna pretpostavka da bi se mogla utvrditi povreda načela zabrane diskriminacije.

6. Sledom navedenog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07 i 99/11), ustavnu žalbu u celini odbio kao neosnovanu.

Na osnovu odredaba člana 42b. stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u radnom sporu

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti