Odbačena ustavna žalba u sporu o utvrđivanju zajedničke bračne imovine

Kratak pregled

Ustavni sud odbacio je žalbu naslednika koji su osporavali da stan, otkupljen sredstvima od eksproprijacije, predstavlja zajedničku imovinu. Sud je potvrdio stav da stan na kome su supružnici imali stanarsko pravo ulazi u režim zajedničke imovine.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Dragoslava Janjića iz Čačka i Radmile Popović iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 17. februara 2011. godine, doneo je

 

R E Š E Nj E

 

Odbacuje se ustavna žalba Dragoslava Janjića i Radmile Popović izjavljena protiv presude Opštinskog suda u Čačku P. 618/99 od 25. avgusta 2009. godine i presude Apelacionog suda u Kragujevcu Gž. 2204/10 od 19. maja 2010. godine.

 

O b r a z l o ž e nj e

 

1. Dragoslav Janjić iz Čačka i Radmila Popović iz Beograda su 5. avgusta 2010. godine Ustavnom sudu podneli ustavnu žalbu protiv sudskih odluka navedenih u izreci, zbog povrede prava na pravično suđenje, prava na jednaku zaštitu prava i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1, člana 36. stav 1. i člana 58. Ustava Republike Srbije.

Podnosioci ustavne žalbe su naveli: da su postupajući sudovi u predmetnom parničnom postupku pogrešno zaključili da sporni stan ulazi u režim zajedničke bračne imovine pokojnog Ž. J. (u daljem tekstu: ostavilac) i njegove supruge, ovde tužilje-protivtužene; da je ostavilac na ime pravične naknade za eksproprisanu nepokretnu imovinu dobio određena novčana sredstva i sporni stan na korišćenje kao nosilac stanarskog prava; da dobijanje spornog stana na korišćenje ima izvorište u eksproprijaciji nepokretnosti, koje su bile u svojini ostavioca, a ne njegove supruge; da je ostavilac sporni stan otkupio novčanim sredstvima dobijenim od eksproprijacije njegove nepokretne imovine; da se ne može izjednačavati otkup stana dobijenog po osnovu eksproprijacije nepokretnosti i otkup stana stečenog po osnovu rada sa sredstvima u društvenoj svojini.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", broj 109/07) je po svojoj sadržini istovetna navedenoj odredbi člana 170. Ustava.

3. U sprovedenom prethodnom postupku, Ustavni sud je utvrdio da je osporenom presudom Opštinskog suda u Čačku P. 618/99 od 25. avgusta 2009. godine, u stavu prvom izreke, utvrđeno da prema tuženim-protivtužiocima Dragoslavu Janjiću iz Čačka i Radmili Popović iz Beograda, ovde podnosiocima ustavne žalbe, D. P. iz Goračića i Č. M. iz Lučana, tužilja-protivtužena R. M. iz Čačka ima pravo svojine u delu od jedne idealne polovine stana, bliže opisanog u izreci presude, po osnovu doprinosa u sticanju, a da preostala polovina predmetnog stana predstavlja zaostavštinu ostavioca, pokojnog Ž. J, na kome tužilja-protivtužena ima pravo nasleđa u delu od ½, a tuženi-protivtužioci na preostalom delu od ¼, što su tuženi dužni priznati.

Osporenom presudom Apelacionog suda u Kragujevcu Gž. 2204/10 od 19. maja 2010. godine potvrđena je prvostepena presuda u stavu prvom izreke i odbijena žalba tuženih Dragoslava Janjića i Radmile Popović, dok je presuda u stavu drugom, trećem, osmom i devetom izreke ukinuta, a spisi predmeta vraćeni prvostepenom sudu na ponovni postupak.

Iz činjeničnog stanja utvrđenog u osporenim presudama proističe: da su tužilja-protivtužena i tuženi-protivtužioci zakonski naslednici ostavioca u drugom naslednom redu; da su ostavilac, kao vlasnik eksproprisanih nepokretnosti, i Samoupravna interesna zajednica za upravljanje građevinskim zemljištem u Opštini Čačak zaključili poravnanje pred Opštinskim sudom u Čačku R. 660/80 od 10. februara 1983. godine, kojim je određena visina naknade eksproprisanih nepokretnosti i da je ta naknada isplaćena ostaviocu; da je SIZ za upravljanje građevinskim zemljištem u Opštini Čačak na osnovu ugovora broj 02 broj 291/1 od 10. februara 1983. godine dao ostaviocu na korišćenje sporni stan, kao odgovarajući stan, na ime njegovog preseljenja sa članovima svog porodičnog domaćinstva, odnosno tužiljom-protivtuženom, iz eksproprisane stambene zgrade; da je ostavilac na osnovu ugovora broj 776 od 30. oktobra 1984. godine zaključenog sa Zajednicom stanovanja, postao nosilac stanarskog prava; da je sporni stan, imajući u vidu njegovu veličinu, dodeljen radi preseljenja ne samo ostavioca, već i tužilje-protivtužene, koja je sa njim zaključila brak pre nego što je stekao status nosioca stanarskog prava na spornom stanu.

S obzirom na utvrđeno činjenično stanje, a polazeći, pre svega, od odredbe člana 35. stav 4. Zakona o stanovanju, kojom je propisano da se u slučaju razvoda braka razvedeni supružnici sporazumevaju o tome ko će da nastavi sa korišćenjem stana u svojstvu zakupca, a ako sporazuma nema, na predlog jednog od supružnika sud će u vanparničnom postupku doneti rešenje o određivanju supružnika koji nastavlja sa korišćenjem stana u svojstvu zakupca, parnični sudovi su ocenili: da bračni drugovi imaju ista prava na stanu, odnosno isti stambeni status, a to je status sunosilaca stanarskog prava; da, prema tome, i bračni drug koji nije nominalni nosilac stanarskog prava ima isti stambeni status kao i bračni drug koji je nominalni nosilac stanarskog prava; da je stoga tužilja-protivtužena stekla status nosioca stanarskog prava istog dana kada ga je stekao i ostavilac, odnosno zaključenjem ugovora o korišćenju stana od 30. oktobra 1984. godine; da imajući u vidu da je osnov za otkup stana postojanje statusa nosioca stanarskog prava, u slučaju kada otkup stana izvrši nominalni nosilac stanarskog prava, taj stan ulazi u režim zajedničke imovine bračnih drugova; da se u tom slučaju utvrđenje pojedinačnih udela bračnih drugova kao suvlasnika ne vrši primenom člana 180. Porodičnog zakona, odnosno primenom principa utvrđivanja udela prema doprinosu, već primenom principa da je udeo bračnih drugova jednak, što znači da su bračni drugovi suvlasnici na takvom stanu sa udelima od po jedne idealne polovine; da stoga nije bitno u kojoj meri su pojedinačno učestvovali u isplati otkupne cene, da li je jedan bračni drug učestvovao direktno u isplati bilo kog dela kupoprodajne cene, niti da li je cena u celini isplaćena do momenta isticanja zahteva jednog od supružnika za utvrđivanje svog udela.

4. Podnosioci ustavne žalbe smatraju da su osporenim sudskim odlukama povređene odredbe člana 32. stav 1, člana 36. stav 1. i člana 58. Ustava.

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava jemči svakome pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog pokretanja postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 36. stav 1. Ustava jemči se jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave.

Odredbama člana 58. Ustava je utvrđeno: da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (stav 1.); da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (stav 2.); da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine (stav 3.); da je oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih dažbina ili kazni, dozvoljeno samo u skladu sa zakonom (stav 4.).

5. Ustavni sud je ocenio da iz sadržine ustavne žalbe proizlazi da podnosioci ustavne žalbe, nezadovoljni ishodom vođenog parničnog postupka, zbog utvrđivanja pravnog režima zajedničke imovine bračnih drugova sa jednakim suvlasničkim udelima na spornom stanu, ponovo osporavaju zakonitost navedenih sudskih odluka, ukazujući, u suštini, na to da sporni stan u celini predstavlja zaostavštinu ostavioca, koju je trebalo ravnopravno da naslede svi zakonski naslednici drugog naslednog reda.

Imajući u vidu da su osporene presude donete u parničnom postupku za utvrđenje prava susvojine na predmetnom stanu po osnovu bračne tekovine, zadatak sudova je bio da utvrde da li je tužilja-protivtužena uopšte bila nosilac stanarskog prava na spornom stanu, i ukoliko jeste, da utvrde da li sporni stan predstavlja zajedničku imovinu bračnih drugova i na koji način će se utvrđivati njihovi udeli u zajedničkoj imovini. Prvo, parnični sudovi su utvrdili da je tužilja-protivtužena bila sunosilac stanarskog prava na spornom stanu, polazeći u svojoj oceni od činjenice da je ostavilac dobio predmetni stan na korišćenje na osnovu preseljenja iz eksproprisanog stambenog objekta, ne samo na svoje ime, već i na ime supruge. Drugo, polazeći od istog stambenog statusa bračnih drugova na predmetnom stanu, postupajući sudovi su zauzeli stav da u situaciji kada je u toku trajanja bračne zajednice zaključen ugovor o otkupu stana iz društvene svojine od strane bračnog druga koji je bio ugovorni nosilac stanarskog prava, taj bračni drug ne postaje isključivi vlasnik stana, već predmetni stan ulazi u zajedničku imovinu bračnih drugova. Treće, parnični sudovi su prilikom utvrđivanja suvlasničkih udela bračnih drugova na stanu na kome je pravo svojine stečeno na osnovu ugovora o otkupu stana iz društvene svojine, uzeli u obzir određene specifičnosti, koje ne važe u odnosu na druge delove zajedničke imovine. Ove specifičnosti su bile uslovljene, pre svega, činjenicom da je pravo svojine na spornom stanu stečeno na osnovu otkupa stana iz društvene svojine po ceni koja je bila daleko niža od tržišne (privilegovanog otkupa).

Na osnovu svega izloženog, Ustavni sud je zaključio da su postupajući sudovi u obrazloženju osporenih presuda, u delu u kome su pravnosnažno utvrdili da jedna idealna polovina predmetnog stana predstavlja pravo svojine tužilje-protivtužene, a da preostali deo predstavlja zaostavštinu ostavioca, naveli detaljne razloge za svoju odluku i zauzet stav zbog čega su se stekli uslovi propisani odredbama Zakona o stanovanju i Porodičnog zakona da se može smatrati da sporni stan predstavlja zajedničku imovinu bračnih drugova. Stoga je Ustavni sud ocenio da razlozi navedeni u ustavnoj žalbi ne daju dovoljno osnova za sumnju da su osporene presude donete proizvoljnom primenom materijalnog prava, te da je njima povređeno pravo podnosioca na pravično suđenje zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava.

Ustavni sud konstatuje da rešavanje imovinskih sporova pred sudovima u parničnom postupku nužno ima za posledicu donošenje nepovoljne odluke za jednu od stranaka u sporu. Međutim, činjenica da je jedna stranka u imovinskoj parnici neizbežno neuspešna, sama po sebi, nije dovoljna da bi se utvrdila povreda njenog Ustavom zajemčenog prava na imovinu. Mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona koje se jemči odredbom člana 58. stav 1. Ustava, prvenstveno se odnosi na akte javne vlasti, odnosno mere koje preduzima država u cilju ograničenja ili oduzimanja imovine nekog lica. Za razliku od sporova koji se vode zbog mešanja države u nečiju imovinu, u imovinskim sporovima između pojedinaca, kao što je u ovom slučaju parnični postupak koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe, povreda imovinskih prava koja nesporno spadaju u domen građanskih prava prvenstveno treba da bude sagledana u odnosu na procesne garancije iz člana 32. stav 1. Ustava. Imajući u vidu da je Ustavni sud ocenio da nisu prihvatljivi navodi podnosilaca o tome da im je osporenim presudama povređeno pravo na pravično suđenje, ne postoje ni ustavnopravni razlozi koji bi bili osnov za tvrdnju da je podnosiocima povređeno pravo na imovinu.

Takođe, Ustavni sud konstatuje da podnosioci ustavne žalbe svoje tvrdnje o povredi prava na jednaku zaštitu prava iz člana 36. stav 1. Ustava nisu potkrepili dostavljanjem dokaza o različitom postupanju sudova u istim činjeničnim i pravnim situacijama, što je osnovna pretpostavka da se navod o povredi tog prava učini ustavnopravno utemeljenim.

S obzirom na sve izneto, Ustavni sud je ustavnu žalbu odbacio, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 4) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka i odlučivanje po podnetoj ustavnoj žalbi.

6. Na osnovu izloženog i odredbe člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, rešeno je kao u izreci.

 

 

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević