Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravnu sigurnost

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i utvrđuje povredu prava na pravično suđenje zbog narušavanja pravne sigurnosti. Različite odluke sudova poslednje instance u istovetnim pravnim situacijama suprotne su načelu pravne sigurnosti, ali se odluka ne poništava.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Slobodanke Hafner iz Kragujevca, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici 15. decembra 2011. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Slobodanke Hafner i utvrđuje da su podnositeljki ustavne žalbe u postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Kragujevcu u predmetu I-1-12/05 (sada postupku Osnovnog suda u Kragujevcu I1. 1275/10) povređena prava na suđenje u razumnom roku i na imovinu, zajemčena članom 32. stav 1. i članom 58. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Utvrđuje se pravo podnositeljke ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete, koje može ostvariti na način predviđen odredbama člana 90. Zakona o Ustavnom sudu.

3. Nalaže se Osnovnom sudu u Kragujevcu da preduzme sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak u predmetu iz tačke 1. okončao u najkraćem roku.

O b r a z l o ž e nj e

1. Slobodanka Hafner iz Kragujevca podnela je 20. marta 2009. godine, preko punomoćnika Momira Lazovića, advokata iz Beograda, Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i prava na imovinu, zajemčenih članom 32. stav 1. i članom 58. stav 1. Ustava Republike Srbije, u postupku koji se u tom trenutku vodio pred Opštinskim sudom u Kragujevcu u predmetu I-1-12/05.

U ustavnoj žalbi podnositeljka je navela da je kao izvršni poverilac, na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Kragujevcu P. 1068/03 od 28. aprila 2004. godine, podnela 13. januara 2005. godine predlog za dozvolu izvršenja; da je od tog dana do dana dostavljanja rešenja o izvršenju Republičkom geodetskom zavodu proteklo godinu i po dana; da ovaj zavod nije navedeno rešenje upisao u odgovarajuće javne knjige sve dok ga Opštinski sud u Kragujevcu nije rešenjem od 20. februara 2007. godine kaznio novčanom kaznom; da je u međuvremenu izvršni poverilac preneo na treće lice pravo svojine na idealnom delu označene nepokretnosti, koji je predmet izvršenja; da je navedenu promenu Služba za katastar nepokretnosti sprovela odmah po prijemu zahteva, a pre upisa rešenja o izvršenju. Od Ustavnog suda je traženo da utvrdi povredu označenih prava, odredi otklanjanje štetnih posledica i da podnositeljki naknadi materijalnu štetu u visini određenoj pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Kragujevcu P. 1068/03 od 28. aprila 2004. godine, kao i da naknadi nematerijalnu štetu i plati troškove postupka pred izvršnim sudom i pred Ustavnim sudom.

2. Osnovni sud u Kragujevcu je 6. septembra 2011. godine dostavio Ustavnom sudu dopis Su – VIII – 575/2011, koji sadrži informaciju o postupanju Opštinskog suda u Kragujevcu u predmetu tog suda I-1-12/05.

3. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje se zakonom.

Odredbom člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07) propisano je da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

4. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Opštinskog suda u Kragujevcu I-1-12/05 (sada predmet Osnovnog suda u Kragujevcu I1. 1275/10) i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnositeljka ustavne žalbe je, kao izvršni poverilac, Opštinskom sudu u Kragujevcu podnela 13. januara 2005. godine predlog za izvršenje, uređen 22. februara 2005. godine po nalogu tog suda. Predlogom je traženo da izvršni sud odredi izvršenje presude Opštinskog suda u Kragujevcu P. 1068/03 od 28. aprila 2004. godine, kojom je obavezan tuženi, odnosno izvršni dužnik da tužiocu, odnosno izvršnom poveriocu isplati navedeni novčani iznos. Kao sredstvo izvršenja navedena je prodaja idealnog dela na opisanim nepokretnostima. Predlogom za izvršenje izvršni poverilac je tražio da izvršni sud rešenje o izvršenju dostavi Republičkom geodetskom zavodu – Službi za katastar nepokretnosti u Kragujevcu, radi upisa tog rešenja u odgovarajuće javne knjige. Povodom ovog predloga formiran je predmet I-1-12/05.

Opštinski sud u Kragujevcu doneo je 7. marta 2005. godine rešenje I-1-12/05, ispravljeno rešenjem od 7. jula 2005. godine, kojim je, između ostalog, odredio izvršenje protiv izvršnog dužnika radi naplate novčanog potraživanje izvršnog poverioca, upisom rešenja o izvršenju u javnu knjigu, utvrđivanjem vrednosti, prodajom opisanih nepokretnosti i to suvlasničkog, odnosno sukorisničkog udela i namirenjem poverioca iz iznosa dobijenog prodajom.

Protiv navedenog rešenja izvršni dužnik je izjavio prigovor 6. maja 2005. godine, koji je odbijen kao neosnovan rešenjem Opštinskog suda u Kragujevcu IPV(I)-103/05 od 30. januara 2006. godine.

U nastavku označenog izvršnog postupka, Opštinski sud u Kragujevcu je rešenjem od 5. aprila 2006. godine, radi utvrđivanje tržišne vrednosti predmetnih nepokretnosti, odredio veštačenje preko veštaka građevinske struke. Određeni veštak je dopisom od 18. maja 2006. godine obavestio sud da ni nakon više pokušaja nije uspeo da stupi u kontakt sa punomoćnikom izvršnog poverioca, kao ni sa izvršnim dužnikom, te da vraća spise predmeta izvršnom sudu. Nakon prijema ovog dopisa, zakazana su tri ročišta (za 5. juni, 20. juli i 28. avgust 2006. godine), koja nisu održana, jer izvršni dužnik nije došao, a nije bilo dokaza da je uredno pozvan. Zaključcima od 3. i 28. avgusta 2006. godine izvršni sud je naložio izvršnom dužniku da navedenih dana u označeno vreme omogući veštaku razgledanje predmetnih nepokretnosti, ali izvršni dužnik nije bio prisutan u označeno vreme, te veštak nije mogao da izvrši zadatak.

Na ročištu održanom 10. oktobra 2006. godine izvršni dužnik je obavestio sud da on nije vlasnik, odnosno suvlasnik dela predmetne zgrade, već da je u katastar nepokretnosti od 6. septembra 2006. godine upisano treće lice – B.D. (zet izvršnog dužnika), na osnovu poravnanja zaključenog 21. juna 2006. godine pred Opštinskim sudom u Kragujevcu.

Nalaz i mišljenje veštaka dostavljeni su izvršnom sudu 17. novembra 2006. godine. Uz ovaj nalaz dostavljena je i kopija plana i prepis lista predmetnih nepokretnosti od 30. novembra 2005. godine, u kojima je izvršni dužnik bio upisan kao suvlasnik, odnosno sukorisnik tih nepokretnosti.

Izvršni sud je, nakon tri upućena dopisa Republičkom geodetskom zavodu – Služba za katastar nepokretnosti u Kragujevcu od 22. avgusta, 15. novembra i 6. decembra 2006. godine, kojim je od te organizacije tražio da ga obavesti od kada je B.D uknjižen kao vlasnik sa udelom 1/3 na predmetnoj nepokretnosti i da li je i kada izvršena zabeležba rešenja o izvršenju I-1-12/05 od 7. marta 2005. godine, ispravljenog rešenjem od 7. jula 2005. godine, a koja su dostavljena toj organizaciji 13. juna 2006. godine, doneo rešenje I-1-12/05 od 20. februara 2007. godine kojim se kažnjava novčanom kaznom u iznosu od 50.000,00 dinara Republički geodetski zavod – Služba za katastar nepokretnosti u Kragujevcu.

Opštinski sud u Kragujevcu je 20. februara 2007. godine doneo i rešenje kojim je utvrdio vrednost suvlasničkog, odnosno sukorisničkog udela izvršnog poverioca na predmetnim nepokretnostima u iznosu od 1.548.946,00 dinara.

Dopisom od 24. februara 2007. godine Republički geodetski zavod – Služba za katastar nepokretnosti u Kragujevcu obavestio je izvršni sud da je upis B.D. u katastar nepokretnosti kao novog nosioca prava svojine, odnosno prava korišćenja predmetnih nepokretnosti izvršen rešenjem te organizacije broj 952-02-1949/2006 od 6. septembra 2006. godine, kao i da je 24. februara 2007. godine doneto rešenje broj 952-02-1507/2006, kojim je dozvoljena zabeležba označenog rešenja o izvršenju.

Opštinski sud u Kragujevcu je 23. maja 2007. godine doneo rešenje I-1-12/05, kojim je odbio kao neosnovan zahtev izvršnog dužnika za obustavu postupka izvršenja određenog rešenjem tog suda I-1-12/05 od 7. marta 2005. godine, ispravljenog rešenjem od 7. jula 2005. godine. U obrazloženju ovog rešenja navedeno je da je Republički geodetski zavod – Služba za katastar neopkretnosti u Kragujevcu rešenje o izvršenju primio 13. juna 2006. godine, a da je promena vlasništva na predmetnoj nepokretnosti izvršena nakon prijema rešenja o izvršenju radi njegove zabeležbe. Protiv ovog rešenja izvršni dužnik je izjavio prigovor, koji je rešenjem Opštinskog suda u Kragujevcu IPV(I) – 51/07 od 14. jula 2007. godine odbijen kao neosnovan.

Ročište za prvu prodaju predmetne nepokretnosti održano je 20. septembra 2007. godine, ali na tom ročištu nije bio prisutan ni jedan ponudilac.

Podneskom od 29. oktobra 2007. godine jedan od suvlasnika, odnosno sukorisnika predmetnih nepokretnosti – Lj.S, obavestila je sud da ona nije saglasna da se izvrši prodaja označenih nepokretnosti i tražila da sud obustavi ili odloži izvršenje, dok su istog dana podneskom izvršni dužnik i treće lice koje je upisano kao vlasnik, odnosno korisnik idealnog dela nepokretnosti koji je predmet izvršenja, tražili od izvršnog suda da odloži izvršenje. Rešenjem Opštinskog suda u Kragujevcu I-1-12/05 od 31. oktobra 2007. godine, stavom prvim izreke odbačen je predlog izvršnog dužnika i trećeg lica B.D. kojim je traženo odlaganje izvršenja određenog rešenjem tog suda od 7. marta 2005. godine, dok je stavom drugim izreke odbijen kao neosnovan predlog trećeg lice Lj.S. za obustavu postupka izvršenja određenog rešenjem tog suda od 7. marta 2005. godine. U obrazloženju ovog rešenja navedeno je da je predlog izvršnog dužnika i trećeg lica B.D odbačen, saglasno odredbama čl. 59. 60. i 61. Zakona o izvršnom postupku, kojim je određeno da se izvršenje pod određenim uslovima može odložiti samo na predlog poverioca, dok je predlog trećeg lica Lj.S. odbijen kao neosnovan, jer se u postupku prinudnog izvršenja prodaje samo suvlasnički udeo izvršnog dužnika, a ne cela nepokretnost. Protiv ovog rešenja treća lica Lj.S. i B.D. su 28. decembra 2007. godine izjavili prigovor, koji je rešenjem Opštinskog suda u Kragujevcu IPV(I)-4/08 od 11. februara 2008. godine odbijen kao neosnovan.

Ročište za drugu prodaju održano je 30. septembra 2008. godine, nakon što nisu održana ročišta za drugu prodaju zakazana za 30. oktobar i 4. decembar 2007. godine, 10. juni i 19. avgust 2008. godine, jer treća lica koja imaju pravo preče kupovine nisu došla na zakazana ročišta, a nije bilo dokaza da su uredno pozvani, kao ni ročišta zakazana za 15. januar 2008. godine – jer su se spisi predmeta nalazili kod veća izvršnog suda radi odlučivanja o prigovoru, i zakazano za 29. april 2008. godine – jer nije bilo dokaza da je izvršni dužnik uredno pozvan. Na ročištu za drugu prodaju izvršni poverilac je učestvovao kao ponudilac za kupovinu predmetnih nepokretnosti. Na ovom ročištu sud je rešenjem utvrdio da je najpovoljniju ponudu za kupovinu suvlasničkog, odnosno sukorisničkog dela predmetnih nepokretnosti dao izvršni poverilac u iznosu od 1.032.630,60, te su poveriocu kao kupcu dosuđene navedene nepokretnosti.

Postupajući po rešenju Opštinskog suda u Kragujevcu od 30. septembra 2008. godine da utvrdi ukupno novčano potraživanje poverioca po rešenju tog suda o izvršenju I-1-12/05 od 7. marta 2005. godine, određeni veštak je 2. oktobra 2008. godine dostavio nalaz i mišljenje, prema kome novčano potraživanje poverioca po rešenju o izvršenju na dan prodaje predmetnih nepokretnosti iznosi 1.386.006,75.

Rešenjem Opštinskog suda u Kragujevcu I-1-12/05 od 7. oktobra 2008. godine, stavom prvim izreke određena je predaja nepokretnosti – suvlasničkog udela od 1/3 na opisanoj zgradi, kao i sukorisničkog udela od 1/3 na zemljištu koje se nalazi pod tom zgradom i obavezan je izvršni dužnik da označeni udeo preda izvršnom poveriocu u roku od osam dana od prijema rešenja, pod pretnjom prinudnog izvršenja, dok je stavom drugim izreke određeno da se po pravnosnažnosti ovog rešenja izvrši upis prava svojine sa udelom od 1/3 na označenoj nepokretnosti u korist izvršnog poverioca. Protiv ovog rešenja izvršni dužnik je izjavio prigovor. Opštinski sud u Kragujevcu, odlučujući o ovom prigovoru, doneo je 30. decembra 2008. godine rešenje IPV(I)-40/08, kojim je odbio kao neosnovan prigovor izvršnog dužnika izjavljen protiv rešenja tog suda I-1-12/05 od 7. oktobra 2008. godine. Pravnosnažno rešenje Opštinskog suda u Kragujevcu I-1-12/05 od 7. oktobra 2008. godine dostavljeno je Republičkom geodetskom zavodu – Služba za katastar nepokretnosti 7. septembra 2009. godine. Republički geodetski zavod – Služba za katastar nepokretnosti dostavio je 25. novembra 2009. godine Opštinskom sudu u Kragujevcu dopis, kojim obaveštava sud da nije moguće da postupi po zahtevu suda, s obzirom na to da kao suvlasnik, odnosno sukorisnik predmetnih nepokretnosti nije upisan izvršni poverilac, već je umesto njega rešenjem te službe od 21. juna 2006. godine upisano treće lice B.D. Nakon ovog dopisa izvršni sud nije preduzeo ni jednu radnju.

5. Odredbama Ustava na čiju povredu se podnositeljka ustavne žalbe poziva, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (član 58. stav 1.).

Odredbom člana 304. Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS", broj 125/04) propisano je da će se postupci izvršenja i obezbeđenja započeti do dana stupanja na snagu ovog zakona okončati po odredbama Zakona o izvršnom postupku ("Službeni list SRJ", br. 28/2000, 73/2000 i 71/01).

Zakonom o izvršnom postupku ("Službeni list SRJ", br. 28/2000, 73/2000 i 71/01), koji se primenjivao u vreme podnošenja predloga za izvršenje, bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 4. stav 1.); da se po pravilima o ličnom dostavljanju iz Zakona o parničnom postupku dostavlja samo rešenje po predlogu za izvršenje i rešenje po prigovoru na rešenje o izvršenju, a da se sva ostala dostavljanja vrše preko oglasne table suda, s tim da se lično dostavljanje na području suda vrši preko lica zaposlenog u sudu (član 7.); da je o predlogu za izvršenje sud dužan da odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga, kao i da je o prigovoru sud dužan da odluči u roku od 15 dana od dana podnošenja prigovora (član 10.); da se izvršenje na nepokretnosti sprovodi upisom rešenja o izvršenju u javnu knjigu, utvrđenjem vrednosti nepokretnosti, prodajom nepokretnosti i namirenjem poverilaca iz iznosa dobijenog prodajom (član 135.); da će se u javnoj knjizi izvršiti upis rešenja o izvršenju na nepokretnosti, da tim upisom poverilac stiče pravo da svoje potraživanje namiri iz nepokretnosti (pravo na namirenje) i u slučaju da treće lice docnije stekne na istoj nepokretnosti pravo svojine (član 138. stav 1.); da će sud, po polaganju cene u slučaju prodaje nepokretnosti javnim nadmetanjem, odnosno po polaganju cene i pravnosnažnosti rešenja o dosuđenju u slučaju prodaje neposrednom pogodbom, doneti rešenje da se nepokretnost preda kupcu i da se, po pravnosnažnosti tog rešenja, u javnu knjigu upiše u njegovu korist pravo svojine (član 158.); da sud pristupa namirenju po pravnosnažnosti rešenja o predaji nepokretnosti kupcu (član 161.).

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 31/11) propisano je: da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan, kao i da u postupku izvršenja i obezbeđenja odlaganje nije dozvoljeno, osim ako zakonom nije izričito propisano drugačije (član 6.); da se izvršenje određuje i sprovodi i na predlog i u korist lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao izvršni poverilac, ako ono javnom ili u skladu sa zakonom overenom ispravom dokaže da je potraživanje na njega preneto ili da je na njega na drugi način prešlo pre ili u toku postupka, a ako to nije moguće, prenos ili prelaz potraživanja dokazuje se pravnosnažnom, odnosno konačnom odlukom donetom u parničnom, prekršajnom ili upravnom postupku, da se ova odredba shodno primenjuje i u slučaju izvršenja protiv lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao dužnik, da u slučaju prenosa ili prelaza potraživanja sa izvršnog poverioca na treće lice nakon donošenja rešenja o izvršenju, sticalac stupa na mesto izvršnog poverioca, da na predlog sticaoca koji javnom ili po zakonu overenom ispravom dokaže da je potraživanje na njega preneseno ili prešlo, sud odnosno izvršitelj zaključkom utvrđuje da je sticalac stupio na mesto ranijeg izvršnog poverioca, kao i da se ove odredbe shodno primenjuju i u slučaju prenosa ili prelaza obaveze, odnosno predmeta izvršenja sa izvršnog dužnika na treće lice nakon donošenja rešenja o izvršenju, da sticalac prima postupak u stanju u kakvom se nalazi i prema protivnoj strani ima ista prava koja je njegov prethodnik imao, kao i da izvršni dužnik može istaći prema sticaocu, pored prigovora koje ima prema njemu i one prigovore koje je mogao istaći prema ustupiocu do časa kada je saznao za promenu (član 23.); da je izvršni dužnik dužan da nepokretnost preda kupcu odmah nakon dostavljanja zaključka o predaji nepokretnosti, ako zakonom ili sporazumom sa kupcem nije drugačije određeno (član 132.); da će posle donošenja zaključka o predaji nepokretnosti sud, odnosno izvršitelj naložiti izvršnom dužniku da nepokretnost isprazni i preda kupcu, kao i da će sud, odnosno izvršitelj pristupiti sprovođenju iseljenja, po pravilima ovog zakona o izvršenju radi ispražnjenja i predaje nepokretnosti (član 133.); da će posle donošenja zaključka o predaji nepokretnosti sud, odnosno izvršitelj naložiti ispražnjenje i predaju nepokretnosti kupcu, kao i iseljenje drugih lica koja se u nepokretnosti nalaze, osim lica iz čl. 111. do 113. ovog zakona, kao i da će sud, odnosno izvršitelj pristupiti sprovođenju iseljenja, po pravilima ovog zakona o izvršenju radi ispražnjenja i predaje nepokretnosti (član 134.); da će se postupci izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona.

Odredbama Zakona o državnom premeru i katastru i upisima prava na nepokretnostima („Službeni glasnik RS“, br. 83/92, 53/93, 67/93, 48/94, 12/96, 15/96, 34/01, 25/02 i 101/05), koji se u konkretnom slučaju primenjuje, bilo je propisano: da je zabeležba upis određenih pravnih činjenica koje mogu da budu od uticaja na postojanje prava na nepokretnostima (član 58g stav 4.); da se zabeležbom vrši upis pravnih činjenica koje se odnose na vlasnika nepokretnosti (maloletstvo, starateljstvo, lišenje poslovne sposobnosti) ili na samu nepokretnost (pokretanje spora za utvrđenje prava na nepokretnosti, odnosno za brisanje izvršenog upisa, pokretanje postupka eksproprijacije, postojanje zabrane otuđenja ili opterećenja nepokretnosti i pokretanje postupka izvršenja na nepokretnosti u slučajevima propisanim zakonom kojim se uređuje izvršni postupak) (član 58đ); da kada je podneto više zahteva za upis prava na istoj nepokretnosti, prvo će se uzeti u postupak zahtev koji je prvi primljen kod Republičkog geodetskog zavoda, kao i da će se ukoliko prvi zahtev bude pravosnažno odbijen, uzeti u postupak ostali zahtevi, po redu prijema (član 106d st. 1. i 2.);

Zakonom državnom premeru i katastru („Službeni glasnik RS“, br. 72/09 i 18/10) je propisano: da je za odlučivanje o osnovanosti upisa merodavno stanje katastra nepokretnosti u trenutku kada je zahtev za upis primljen, kao i da će se, kada je podneto više zahteva za upis na istoj nepokretnosti, prvo uzeti u postupak zahtev koji je prvi primljen, a po konačnom rešavanju ranijeg zahteva, uzimaju se u postupak ostali zahtevi, po redosledu prijema (član 125. st. 1, 3. i 4.); da danom stupanja na snagu ovog zakona prestaje da važi Zakon o državnom premeru i katastru i upisima prava na nepokretnostima ("Službeni glasnik RS", br. 83/92, 53/93, 67/93, 48/94, 12/96, 15/96, 34/01, 25/02 i 101/05), osim odredaba čl. 67. stav 1. i 105. stav 3, koje prestaju da važe danom početka primene člana 11. stav 1. tačka 2) ovog zakona (član 199.).

Odredbama člana 20. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa ("Službeni list SFRJ", br. 6/80 i 36/90, "Službeni list SRJ", broj 29/96 i "Službeni glasnik RS", broj 115/05) propisano je da se pravo svojine stiče po samom zakonu, na osnovu pravnog posla i nasleđivanjem, kao i da se pravo svojine stiče i odlukom državnog organa, na način i pod uslovima određenim zakonom.

6. Ocenjujući navode i razloge iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta citiranog člana 32. stav 1. Ustava, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti, Ustavni sud je, pre svega, konstatovao da je postupak čije se trajanje osporava ustavnom žalbom od podnošenja uređenog predloga za izvršenje Opštinskom sudu u Kragujevcu 22. februara 2005. godine, do podnošenja ustavne žalbe 20. marta 2009. godine, trajao četiri godine, kao i da traženo izvršenje još nije sprovedeno.

Sa druge strane, ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ceni povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud konstatuje da je period u kome se građanima Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom stupanja na snagu Ustava Republike Srbije. Međutim, imajući u vidu da izvršni postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu i nedeljivu celinu, koja započinje podnošenjem predloga za izvršenje, a završava se prinudnim sprovođenjem rešenja o izvršenju ili donošenjem rešenja kojim se postupak obustavlja, Ustavni sud je stao na stanovište da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja izvršnog postupka u konkretnom slučaju mora uzeti celokupan period od dana podnošenja predloga za izvršenje 13. januara 2005. godine, pa do danas.

Navedeno trajanje izvršnog postupka samo po sebi ukazuje da postupak nije okončan u okviru granica razumnog roka. Međutim, razumna dužina trajanja sudskog postupka je relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinom slučaju prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj prava za podnosioca ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Ispitujući navedene kriterijume za utvrđivanje postojanja povrede prava na suđenje u razumnom roku u konkretnom slučaju, Ustavni sud je ocenio da u ovom predmetu nije bilo posebno složenih činjeničnih i pravnih pitanja o kojima bi se sud izjašnjavao. Međutim sam postupak se usložio usled neažurnog postupanja prvo izvršnog suda, koji je rešenje o izvršenju prodajom nepokretnosti nadležnoj upravnoj organizaciji dostavio tek 13. juna 2006. godine - nakon godinu i tri mesece od donošenja tog rešenja, odnosno pet meseci nakon njegove pravnosnažnosti, a potom i Republičkog geodetskog zavoda – Služba za katastar nepokretnosti u Kragujevcu, koji je zabeležbu ovog rešenja upisao u javnu knjigu tek 24. februara 2007. godine i to nakon što je prethodno upisao promenu vlasnika predmetne nepokretnosti po zahtevu koji je kasnije podnet.

Ustavni sud je, pored navedenog, ocenio da nadležni državni organi nisu postupali efikasno. Naime, Opštinski sud u Kragujevcu je o prigovoru protiv rešenja o izvršenju odlučivao pola godine, iako je zakonom propisan rok od 15 dana. Zatim, ovaj sud je tek nakon pola godine od upućivanja dopisa Republičkom geodetskom zavodu, kojim je tražio obaveštenje o upisu prava na predmetnim nepokretnostima, doneo rešenje kojim kažnjava tu organizaciju zbog nepostupanja po navedenom dopisu, a u međuvremenu je došlo do promene upisa u javnim knjigama koje ta organizacija vodi. Takođe, ročište za drugu prodaju je održano nakon godinu dana od održavanja ročišta za prvu prodaju, a iz razloga što u međuvremenu četiri zakazana ročišta za prodaju nisu održana zbog neuredne dostave istim licima, iako je sud, shodno Zakonu o izvršnom postupku, mogao da vrši preko oglasne table. Međutim, Ustavni sud posebno naglašava činjenicu da izvršni sud, nakon što je 25. novembra 2009. godine primio dopis Službe za katastar nepokretnosti u Kragujevcu da ne može da sprovede rešenje tog suda o predaji nepokretnosti izvršnom dužniku, nije preduzeo ni jednu radnju kako bi se izvršenje konačno sprovelo.

Ustavni sud je, takođe, ocenio da je izvršna tražbina od nesumnjivog materijalnog značaja za podnositeljku ustavne žalbe, jer se radi o namirenju većeg novčanog potraživanja, kao i da ona svojim ponašanjem i radnjama nije doprinela neopravdanom zakašnjenju.

Polazeći od svega navedenog, Ustavni sud je utvrdio da je nedelotvornim i neefikasnim postupanjem Opštinskog suda u Kragujevcu u predmetu tog suda I-1-12/05, kao i Republičkog geodetskog zavoda – Služba za katastar nepokretnosti u Kragujevcu podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava.

7. Ocenjujući navode ustavne žalbe koji se odnose na povredu prava na imovinu, Ustavni sud je utvrdio da je nesprovođenjem izvršenja povređeno i pravo podnositeljke ustavne žalbe na mirno uživanje imovine, zajemčeno članom 58. stav 1. Ustava. Naime, svako novčano ili drugo imovinsko potraživanje koje neko ima na osnovu izvršne isprave, bilo da je u pitanju pravnosnažna sudska odluka ili sudsko poravnanje ili sa njima izjednačena isprava u pogledu izvršnosti, ulazi u imovinu poverioca. Stoga, nesprovođenje izvršenja na osnovu izvršne isprave predstavlja povredu prava na mirno uživanje imovine, zajemčenog članom 58. stav 1. Ustava.

Ustavni sud naglašava da je isti stav već zauzimao u ranijim odlukama o ustavnim žalbama (videti Odluku u predmetu Už-1499/2008 od 16. jula 2009. godine).

Takođe, Ustavni sud ukazuje da i prema stavu Evropskog suda za ljudska prava propust države da izvrši pravnosnažnu presudu izrečenu u korist podnosioca predstavke, predstavlja mešanje u njegovo pravo na mirno uživanje imovine (videti odluke u predmetima: Kačapor i dr. protiv Srbije, Burdov protiv Rusije ).

8. S obzirom na navedeno, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, usvojio ustavnu žalbu i odlučio kao u tački 1. izreke.

Na osnovu člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnositeljke ustavne žalbe zbog utvrđene povrede Ustavom zajemčenih prava, u konkretnom slučaju, ostvari utvrđivanjem prava na naknadu nematerijalne štete, na način predviđen odredbama člana 90. Zakona, dok je u tački 3. izreke, kao meru otklanjanja štetnih posledica učinjene povrede, naložio nadležnim organima, da preduzmu sve neophodne mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. izreke okončao u najkraćem roku.

U pogledu zahteva podnositeljke ustavne žalbe za naknadu materijalne štete u visini određenoj u izvršnoj ispravi na osnovu koje je pokrenut predmetni izvršni postupak, Ustavni sud je utvrdio da je Opštinski sud u Kragujevcu, nezavisno od propusta učinjenih u toku predmetnog postupka izvršenja, sproveo postupak u skladu sa odredbama merodavnog procesnog zakona, Zakona o izvršnom postupku. Podnositeljka ustavne žalbe je, saglasno odredbi člana 20. stav 2. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, sudskom odlukom donetom u izvršnom postupku stekla pravo svojine, odnosno korišćenja na delu nepokretnosti koji je bio predmet izvršenja. U pogledu upisa ovog prava, Ustavni sud ukazuje da je, saglasno odredbi člana 138. Zakona o izvršnom postupku iz 2000. godine, izvršni dužnik mogao i nakon zabeležbe upisa rešenja o izvršenju na nepokretnosti, tu nepokretnost da otuđi, s tim da je izvršni poverilac imao pravo namirenja svog potraživanja iz navedene nepokretnosti, bez obzira što izvršni dužnik više nije njen vlasnik, odnosno korisnik. U takvim slučajevima izvršni sud je mogao da obaveže lice koje je steklo pravo svojine na nepokretnosti za koju postoji zabeležba upisa rešenja o izvršenju, da preda nepokretnost izvršnom poveriocu, a ne izvršnog dužnika, ranijeg vlasnika, odnosno korisnika. Takođe, Ustavni sud ukazuje da prema novim zakonskim rešenjima, odredbi člana 134. Zakona o izvršenju i obezbeđenju koji je stupio na snagu 17. septembra 2011. godine, sud, posle donošenja rešenja o predaji nepokretnosti nalaže ispražnjenje i predaju nepokretnosti kupcu, kao i iseljenje drugih lica koja se u nepokretnosti nalaze, osim licima koja imaju pravo zakupa ili pravo službenosti na toj nepokretnosti. S obzirom na to da će u konkretnom slučaju podnositeljka ustavne žalbe moći da namiri svoje potraživanje dosuđeno pravnosnažnom presudom u obimu solventnosti izvršnog dužnika, to Ustavni sud nije utvrdio pravo podnositeljki ustavne žalbe na naknadu materijalne štete.

9. Na osnovu iznetog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravnu sigurnost

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti