Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu, utvrđujući da je podnosiocu povređeno pravo na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao sedam godina. Postupak je okončan prekidom zbog stečaja nad izvršnim dužnikom, a izvršenje nije sprovedeno.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran P. Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Draška Marinkovića iz Niša , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 17. jula 2014. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Draška Marinkovića i utvrđuje da je podnosi ocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Usta va Republike Srbije, u izvršnom postupku koji je vođen pred Četvrtim opštinskim sudom u Beogradu u predmetu I. 1335/04.

2. Odbacuje se ustavna žalba Draška Marinkovića izjavljena protiv rešenja Višeg suda u Nišu Gž. 1264/11 od 30. maja 2011. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Draško Marinković iz Niša podneo je 29. septembra 2011. godine, preko punomoćnika Boška Ristića, advokata iz Niša, Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv rešenja navedenog u tački 2. izre ke, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na rad, zajemčen ih odr edbama člana 32. stav 2. i člana 60. Ustava Republike Srbije, kao i zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u postupku navedenom u tački 1. izreke.

Podnosilac ustavne žalbe detaljno obrazlažući osporeni izvršni postupak navodi da su mu postupanjem nadležnih sudova povređen a označena ustavna prava jer, iako je sud dužan da u postu pku izvršenja postupa hitno, postupak izvršenja je trajao sedam godina i okončan je prekidom usled prestanka izvršnog dužnika kao pravnog lica, zbog čega izvršenje nije sprovedeno i on nije vraćen na rad , niti su mu priznata prava po osnovu rada . Podnosilac ukazuje da mu je takvim postupanjem izvršnih sudova, izvršnom presudom samo dekl arativno priznato pravo na rad, budući da ta presuda nije sprovedena i njemu nije pružena efikasna prav na zaštita.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07 , 99/11 i 18/13 – Odluka US) sadržinski je identična navedenoj odredbi člana 170. Ustava.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom prethodnom postupku izvršio uvid u spise predmeta Osnovnog suda u Nišu I. 1578/11 i dokumentaciju dostavljenu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnosilac ustavne žalbe je 3. juna 200 4. godine, u svojstvu izvršnog poverioca, podneo Opštinskom sudu u Nišu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika, na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Nišu P1. 1386/2000 od 22. avgusta 2003. godine , kojom je izvršnom dužnik u naloženo da izvršnog poverioca vrati na rad u posebnu jedinicu u Nišu, da ga rasporedi prema stručnoj spremi, znanju i sposobnostima i da mu prizna sva prava na rad i po osnovu rada počev od 10. maja 2002. godine. Istim predlogom predloženo je i da se odredi i izvršenje radi naplate troškova parničnog i izvršnog postupka, i to popisom i prodajom pokretnih stvari koje se nađu u poslovnim prostorijama izvršnog dužnika u Nišu, odnosno u poslovnim prostorijama u Beogradu na određenoj adresi.

Povodom ovog predloga, Opštinski sud u Nišu doneo je rešenje o izvršenju I. 2668/04 od 16. juna 2004. godine, kojim je odredio predloženo izvršenje.

Sudski izvršitelj Opštinskog suda u Nišu je 16. septembra 200 4. godine izašao na lice mesta i zapisnički konstatovao da se izvršni dužnik ne nalazi na označenoj adresi.

S obzirom da izvršenje nije moglo da se sprovede u Nišu, izvršni poverilac je podneskom 23. septembra 2004. godine , predložio da se spisi predmeta upute Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu , budući da je sedište dužnika bilo u Beogradu.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je spise vratio Opštinskom sudu u Nišu, koji je dopisom I. 2668/04 od 11. novembra 2004. godione naložio izvršnom poveriocu da se izjasni da li ostaje pri podnetom predlogu za izvršenje.

Podneskom od 10. decembra 2004. godine izvršni poverilac je ponovo obavestio sud da izvršenje rešenja vraćanjem radnika na rad nije moglo biti sprovedeno u Nišu i predložio da se predmet ustupi Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu , budući da traži da bude vraćen kod dužnika na rad u sedištu preduzeća koje se nalazi u Beogradu i da mu se naknade troškovi postupka.

Spisi predmeta su upućeni Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu koji je ovog puta prihvatio da postupa po ovom predmetu i 15. juna 200 5. godine nakon izlaska na lice mesta sudski izvršitelj tog suda je zapisnički konstatovao da je pokušaj popisa stvari u prostorijama izvršnog dužnika ostao bez uspeha, jer nisu pronađene stvari koje bi mogle biti predmet izvršenja. Povodom navedenog predloga za izvršenje pred Četvrtim opštinskim sudom u Beogradu formiran je predmet I. 1335/04.

Dopisom od 18. januara 2006. godine, Četvrti opštinski sud u Beogradu je obavestio izvršnog poverioca da je predmet vraćen Opštinskom sudu u Nišu 13. decembra 2005. godine.

Opštinski sud u Nišu se rešenjem I. 2668/04 od 17. marta 2006. godine oglasio mesno nenadležnim za sprovođenje izvršenja i spise predmeta uputio Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu, kao mesno i stvarno nadležnom sudu.

Uz dopis Prvog osnovnog suda u Beogradu od 25. februara 2011. godine, vraćeni su spisi predmeta Osnovnom sudu u Nišu sa obrazloženjem da je službeno lice Četvrtog opštinskog suda u Beogradu na zapisniku od 15. juna 2005. godine konstatovalo da izvršni dužnik u poslovnoj prostoriji na određenoj adresi u Beogradu nema stvari koje bi mogle biti predmet izvršenja.

Rešenjem Osnovnog suda u Nišu I. 1578/11 od 2. marta 2011. godine prekinut je postupak izvršenja usled prestanka dužnika kao pravnog lica.

Protiv ovog rešenja izvršni poverilac je izjavio žalbu Višem sudu u Nišu, koji je osporenim rešenjem Gž . 1264/11 od 30. maja 2011. godine odbio žalbu kao neosnovanu i potvrdio rešenje Osnovnog suda u Nišu I. 1578/11 od 2. marta 2011. godine. U obrazloženju ovog rešenja je navedeno da je pravosnažnim rešenjem Privrednog suda u Beogradu St. 3033/10 od 29. novembra 2010. godine nad izvršnim dužnikom otvoren i zaključen stečajni postupak, te da je izvršni dužnik brisan iz Registra 1. marta 2011. godine.

U toku postupka izvršni poverilac je u više navrata urgirao postupanje u osporenom izvršnom postupku.

4. Odredbama Ustava, koje podnosioci u ustavnoj žalbi označavaju kao povređene, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovima pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se pravo na rad jemči u skladu sa zakonom (član 60. stav 1.).

Odredbom člana 5. stav 1. Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji je bio na snazi u vreme pokretanja osporenog izvršnog postupka, bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno.

Odredbama člana 93. st. 1. i 2. Zakona o stečaju (''Službeni glasnik RS'', br . 104/09, 99/11 i 71/12–Odluka US) propisano je da se od dana otvaranja stečajnog postupka ne može protiv stečajnog dužnika, odnosno nad njegovom imovinom, odrediti i sprovesti prinudno izvršenje, niti bilo koja mera postupka izvršenja osim izvršenja koja se odnose na obaveze stečajne mase i troškova stečajnog postupka, te da se obustavljaju postupci iz stava 1. ovog člana koji su u toku.

5. Polazeći od toga da je ustavna žalba izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud najpre konstatuje da su ljudska i manjinska prava i slobode (među kojima je i pravo na suđenje u razumnom roku) i ustavna žalba kao pravni institut za njihovu zaštitu, ustanovljeni Ustavom Republike Srbije koji je stupio na snagu 8. novembra 2006. godine, te je stoga Ustavni sud nadležan da ispituje povredu ovog prava u periodu nakon stupanja na snagu Ustava. Međutim, izvršni postupak kao sudski postupak predstavlja jednu jedinstvenu celinu i pokreće se podnošenjem predloga za izvršenje, a završava se namirenjem potraživanja ili obustavom, a u konkretnom slučaju je okončan prekidom izvršnog postupka zbog prestanka izvršnog dužnika. Stoga je stav Ustavnog suda da se u pogledu ocene razumne dužine trajanja postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan stupanja na snagu Ustava. Dakle, za ocenu postojanja povrede prava podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku bitan je ceo protekli period, od kada je podnosilac ustavne žalbe podneo predlog za izvršenje Opštinskom sudu u Nišu, dana 3. juna 200 4. godine, do donošenja rešenja Višeg suda u Nišu Gž. 1264 od 30. maja 2011. godine, kojim je potvr đeno prvostepeno rešenje o prekidu izvršnog postupka zbog prestanka izvršnog dužnika i kojim je suštinski okončan taj postupak.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je utvrdio da je u konkretnom slučaju izvršni postupak trajao skoro sedam godina, što samo po sebi, može da ukazuje da nije okončan u okviru standarda razumnog roka. Međutim, prilikom utvrđivanja postojanja povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud polazi od toga da je pojam razumnog trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, a pre svega od složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanja nadležnih sudova koji vode postupak i prirode zahteva, odnosno značaja prava o kom se raspravlja za podnosioca, te je i u ovom slučaju ispitivao da li su i u kojoj meri navedeni kriterijumi uticali na ovako dugo trajanje izvršnog postupka.

Ustavni sud ukazuje da izvršni postupak, koji predstavlja završnu fazu u ostvarivanju subjektivnih građanskih prava i koji nije kontradiktoran postupak , po pravilu isključuje postojanje složenih činjeničnih i pravnih pitanja, a koje pravilo je primenj ivao i u konkretnom slučaju.

U pogledu značaja predmeta postupka, Ustavni sud nalazi da je podnosilac ustavne žalbe imao nesumnjiv pravni interes da se sprovede predmetno izvršenje u što kraćem roku, budući da je izvršnom presudom određeno da se izvršni poverilac vrati na rad kod izvršnog dužnika. Interes izvršnog poverioca se inače podudara sa osnovnim ciljem izvršnog postupka, a to je efikasno i u razumnom roku namirenje potraživanja izvršnog poverioca.

Prema oceni Ustavnog suda, Četvrti opštinski sud u Beogradu u konkretnom slučaju ni je postupa o u skladu sa zakonskom obavezom hitnosti, niti je u razumnom roku preduz imao radnje na koje je po Zakonu bi o obavezan za sprovođenje izvršenja. Naime, nakon donošenja rešenja Opštinskog suda u Nišu od 17. marta 2006. godine kojim se taj sud oglasio mesno nenadležnim za sprovođenje izvršenja i spise predmeta uputio Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu, kao mesno i stvarno nadležnom sudu, Četvrti opštinski sud u Beogradu nijednom nije pokušao sprovođenje rešenja o izvršenju, da bi nakon skoro pet godina od prijema spisa iste vratio sada Osnovnom sudu u Nišu na dalje postupanje sa obrazloženjem da je službeno lice Četvrtog opštinskog suda konstatovalo na zapisniku od 15. juna 2005. godine da izvršni dužnik nema stvari koje bi mogle biti predmet izvršenja.

Ustavni sud naglašava da je dužnost suda da svaki postupak, a posebno postupak izvršenja, sprovede bez odugovlačenja, da pravovremeno i efikasno reaguje i da blagovremeno preduzme sve zakonske mere koje mu stoje na raspolaganju da se postupak okonča. Ustavni sud ukazuje da je u pravnoj državi od izuzetne važnosti sprovođenje izvršenja bez odlaganja, kako se ne bi ugrozila delotvornost sudske zaštite Ustavom garantovanih prava i sloboda i kako bi se održalo poverenje građana u sudove.

Imajući u vidu navedeno i karakter spora koji je zahtevao hitnost u rešavanju, Ustavni sud je u ovom delu usvojio ustavnu žalbu i, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, utvrdio da je podnosi ocu ustavne žalbe u postupku koji je vođen pred Četvrtim opštinskim sudom u Beogradu u predmetu I. 1335/04, povređeno pravo na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava.

Krećući se u granicama zahteva, a s obzirom na to da podnosilac nije istaka o zahtev za naknadu nematerijalne štete, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, ocenio da je utvrđivanjem povrede prava na suđenje u razumnom roku dovoljno za pravično zadovoljenje podnosioca.

6. Razmatrajući ustavnu žalbu u delu u kojem se osporava rešenja Višeg suda u Nišu Gž. 1264/11 od 30. maja 2011. godine kojim je potvrđeno prvostepeno rešenje kojim je prekinut izvršni postupak, jer je nad izvršnim dužnikom rešenjem Privrednog suda u Beogradu St. 3033/10 od 29. novembra 201 0. godine istovremeno otvoren i zaključen postupak stečaja, Ustavni sud ukazuje da su pravne posledice otvaranja stečaja na izvršni postupak određene članom 93. Zakona o stečaju, a u stavu 2. navedenog člana zakona je izričito propisano da se od dana otvaranja stečajnog postupka, postupci prinudnog izvršenja koji su u toku obustavljaju. Navedeno procesno pravilo primenjuje se ex lege na sam postupak izvršenja.

Ustavni sud je ocenio da, imajući u vidu da su pravne posledice otvaranja stečaja na izvršni postupak određene članom 93. Zakona o stečaju , bez obzira na to što je, u konkretnom slučaju, doneto rešenja o prekidu postupka, takvo rešenje u suštini ima pravno dejstvo obustave postupka, jer nakon okončanja stečaja ne postoji moguć nost nastavka izvršnog postupka, odnosno gledano sa aspekta izvršnog poverioca, kada se rešenjem suda u izvršnom postupku konstatuje stečaj nad izvršnim dužnikom, bez obzira da li je to u formi prekida ili obustave, izvršni poverilac po samom zakonu ne može više da namiri svoja potraživanja u izvršnom postupku.

Ustavni sud naglašava da odlučujući o ustavnoj žalbi ne može ocenjivati pravilnost zaključaka redovnih sudova, ukoliko iz razloga navedenih u ustavnoj žalbi i priloženih dokaza ne proizlazi da je njihovo zaključivanje u osporenim odlukama bilo očigledno proizvoljno, odnosno da sudski postupak u celini nije bio pravičan na način kako je to utvrđeno u članu 32. stav 1. Ustava. Po oceni Ustavnog suda, ustavna žalba u konkretnom slučaju ne sadrži takve ustavnopravne razloge na kojima bi se zasnivali navodi o povredi označenih ustavn ih prava, pa je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, ustavnu žalbu u ovom delu odbacio, jer ne postoje Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka i odlučivanje.

7. Na osnovu svega navedenog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti