Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje zbog neujednačene sudske prakse

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i utvrđuje povredu prava na pravično suđenje zbog neujednačene sudske prakse. Redovni sudovi su odbili zahtev podnosilaca za isplatu zarade po Zaključku Vlade, dok su u istovetnom slučaju drugog tužioca usvojili zahtev, čime je narušena pravna sigurnost.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Bojana Trboljevca, Milosava Todorovića, Zorana Jakovljevića, Miloja Petrovića i Radomira Čekrlića, svih iz Leposavića, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 7. aprila 2011. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Bojana Trboljevca, Milosava Todorovića, Zorana Jakovljevića, Miloja Petrovića i Radomira Čekrlića izjavljena protiv presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 4079/06 od 18. juna 2007. godine i presude Okružnog suda u Beogradu Gž.I 62/08 od 24. decembra 2008. godine i utvrđuje povreda prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Odluku objaviti u „Službenom glasniku Republike Srbije“.

O b r a z l o ž e nj e

1. Bojan Trboljevac, Milosav Todorović, Zoran Jakovljević, Miloje Petrović i Radomir Čekrlić, svi iz Leposavića, podneli su Ustavnom sudu 24. marta 2009. godine, preko punomoćnika Miladina Dabetića, advokata iz Beograda, ustavnu žalbu protiv presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 4079/06 od 18. juna 2007. godine i presude Okružnog suda u Beogradu Gž.I 62/08 od 24. decembra 2008. godine, zbog povrede načela zabrane diskriminacije utvrđenog članom 21. Ustava Republike Srbije, kao i zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava.

U ustavnoj žalbi navedeno je: da su podnosioci ustavne žalbe pred Prvim opštinskim sudom u Beogradu pokrenuli postupak radi isplate naknade na ime zarade u skladu sa zaključcima Vlade Republike Srbije 03 broj 80/16 od 25. januara 2000. godine i 05 broj 02-4586/2003-001 od 17. marta 2003. godine; da su podnosioci u radnom odnosu, raspoređeni na poslovima i radnim zadacima policajaca u Leposaviću, gde im je i stalno mesto boravka; da su podnosioci tražili da se njihov tužbeni zahtev usvoji jer je „utemeljen“ na odredbama navedenih zaključaka, koji se odnose na sve zaposlene, između ostalog, u državnim organima na području AP Kosovo i Metohija; da je prvostepeni sud stao na stanovište da „nisu ispunjeni uslovi kod ovako postavljenog tužbenog zahteva“, navodeći da se u konkretnom slučaju na obračun zarade tužilaca „ima primeniti interni pravilnik donet od strane tuženog ministarstva, a ne zaključci Vlade Republike Srbije na koje se tužioci pozivaju u tužbi“; da je Okružni sud u Beogradu svojom presudom potvrdio ovakav stav prvostepenog suda; da je navedeno stanovište redovnih sudova „neodrživo“, kada se imaju u vidu citirani zaključci; da je pravilnik na koji ukazuje tužena morao da se usaglasi sa zaključcima „kako bi ovakva nelogičnost u primeni bila izbegnuta“. Takođe je navedeno da se osporenim odlukama „dovodi u pitanje“ pravna sigurnost podnosilaca ustavne žalbe, s obzirom na to da su isti sudovi u parnici po tužbi R.K. iz Leška, protiv istog tuženog i po istom pravnom osnovu, usvojili tužbeni zahtev tužilje (presude Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 8815/06 od 30. maja 2007. godine i Okružnog suda u Beogradu Gž.I 5514/07 od 12. marta 2008. godine.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je iz sadržine ustavne žalbe i na osnovu uvida u dokaze priložene uz ustavnu žalbu utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvri:

Osporenom presudom Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4079/06 od 18. juna 2007. godine odbijeni su tužbeni zahtevi tužilaca, ovde podnosilaca ustavne žalbe, kojima su tražili da se obaveže tužena Republika Srbija – Ministarstvo unutrašnjih poslova, da tužiocima na ime razlike od isplaćenog do punog iznosa zarade za navedeni period isplati određene novčane iznose, kao i da prema tim iznosima u korist svakog tužioca uplati razliku doprinosa za penzijsko, invalidsko i zdravstveno osiguranje. U obrazloženju ove presude, između ostalog, navedeno je: da je odredbom člana 1. Pravilnika o posebnim naknadama radnicima Ministarstva unutrašnjih poslova na području AP Kosovo i Metohija propisano da radniku u Ministarstvu koji stalno boravi i obavlja poslove na području AP Kosovo i Metohija pripada pravo na posebnu naknadu, a čiji se iznos utvrđuje u visini proizvoda osnovice za obračun plate i koeficijenta, i to - radniku koji stalno boravi i obavlja poslove iz delokruga Ministarstva na području AP Kosovo i Metohija – 4,50, a radniku koji stalno boravi na području AP Kosovo i Metohija – 2,50; da je poštujući navedenu normu Pravilnika, tuženi obračunao i tužiocima isplatio plate „u koje je uračunao“ i iznose posebne naknade u skladu sa odredbom člana 1. navedenog pravilnika, pa tužioci nemaju pravo na uvećanje plate za 100%, odnosno u konkretnom slučaju razlike do 100% prema Zaključku Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/2003-001; da se navedeni zaključak u konkretnom slučaju ne može primeniti, jer Pravilnik o posebnim naknadama radnicima Ministarstva unutrašnjih poslova, koji je po nalaženju suda pravilno primenjen, predstavlja poseban propis koji derogira opšti propis za ovu sredinu.

Odlučujući o žalbi tužilaca, Okružni sud u Beogradu doneo je osporenu presudu Gž.I 62/07 od 24. decembra 2008. godine, kojom je odbio kao neosnovanu žalbu tužilaca i potvrdio presudu Prvog opštinskog suda u Beogradu P. 4079/06 od 18. juna 2007. godine. U obrazloženju ove presude navedeno je da je prvostepeni sud na pravilno i potpuno utvrđeno činjenično stanje pravilno primenio materijalno pravo, dajući za svoju odluku dovoljne i jasne razloge, koje u svemu prihvata i Okružni sud u Beogradu, a ovo stoga jer je navedena norma Zaključka Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/2003-001 od 17. marta 2003. godine „opšteg karaktera, ali je derogirana u odnosu na ovu radnu sredinu Pravilnikom, odnosno odredbom člana 1. Pravilnika o posebnim naknadama radnicima Ministarstva unutrašnjih poslova na području AP Kosovo i Metohija“, koji je Ministarstvo unutrašnjih poslova donelo na osnovu odredbe člana 48. Zakona o unutrašnjim poslovima, „a sud opšte nadležnosti nije ovlašćen da ceni njegovu ispravnost i zakonitost“.

Presudom Prvog opštinskog suda u Beogradu P.8815/06 od 30. maja 2007. godine usvojen je tužbeni zahtev tužilje R.K. iz Leška i obavezana je tužena Republika Srbija – Ministarstvo unutrašnjih poslova da tužilji na ime razlike između isplaćene zarade i pune zarade za navedeni period isplati određeni novčani iznos, kao i da za taj iznos uplati doprinose za penzijsko i invalidsko osiguranje zaposlenih. U obrazloženju ove presude navedeno je da je Zaključak Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/2003-001 od 17. marta 2003. godine opšti pravni akt, koji sadrži norme kojima se na opšti način reguliše pravni položaj lica po osnovu rada, te pošto tuženi kao poslodavac nije ispunio svoju obavezu prema tužilji kao radnici tuženog, jer joj nije isplatio zaradu uvećanu za 100%, na koju je tužilja imala pravo jer boravi i radno je angažovana na teritoriji AP Kosovo i Metohija, već samo posebnu naknadu prema Pravilniku o posebnim naknadama radnicima Ministarstva unutrašnjih poslova na području AP Kosovo i Metohija, a koja je manja od predviđenog uvećanja od 100% od zarade, to tužilja ima pravo na razliku između zarade uvećane za 100% i zarade koju je primila zajedno sa posebnom naknadom. Protiv ove presude tužena je izjavila žalbu.

Okružni sud u Beogradu, odlučujući o žalbi tužene, doneo je presudu Gž.I 5514/07 od 12. marta 2008. godine kojom je odbio je kao neosnovanu žalbu tužene i potvrdio presudu Prvog opštinskog suda u Beogradu P1. 8815/06 od 30. maja 2007. godine U obrazloženju ove drugostepene odluke navedeno je da je pravilno prvostepeni sud odlučio, imajući u vidu da tužilja ima pravo na navedene iznose, kako je predviđeno Zaključkom Vlade Republike Srbije od 17. marta 2003. godine, a koje tužena nije isplatila tužilji, kao licu koje živi i za račun tužene obavlja poslove na teritoriji AP Kosovo i Metohija, kao i da ne stoje navodi žalbe tužene da utvrđivanje razlike u zaradi ne spada u sudsku nadležnost, već da to prestavlja pravnu stvar koja se utvrđuje u upravnom postupku, imajući u vidu da je tužilji visina zarade već utvrđena u upravnom postupku, a da se u konkretnom slučaju radi o imovinsko-pravnom zahtevu, odnosno o isplati razlike u zaradi koja tužilji pripada na osnovu navedenog zaključka, te da taj zahtev spada u sudsku nadležnost.

4. Odredbama Ustava na čiju povredu se poziva podnosilac ustavne žalbe, utvrđeno je: da su pred Ustavom i zakonom svi su jednaki i da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije, te da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta (član 21. st. 1, 2. i 3.); da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.).

Polazeći od navedenog, za ocenu osnovanosti navoda ustavne žalbe od značaja su odredbe sledećih propisa:

Odredbama člana 60. st. 1. i 3. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07) je propisano da se zakoni i drugi opšti akti za koje je odlukom Ustavnog suda utvrđeno da nisu u saglasnosti s Ustavom, opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava, potvrđenim međunarodnim ugovorima ili zakonom, ne mogu primenjivati na odnose koji su nastali pre dana objavljivanja odluke Ustavnog suda, ako do tog dana nisu pravnosnažno rešeni, kao i da se izvršenje pravnosnažnih pojedinačnih akata donetih na osnovu propisa koji se više ne mogu primenjivati, ne može ni dozvoliti ni sprovesti, a ako je izvršenje započeto - obustaviće se.

Zaključkom Vlade Republike Srbije 05 broj 02-4586/2003-001 od 17. jula 2003. godine u stavu 1. tačke 1. prihvaćena je Informacija u pogledu statusa određenih organa, organizacija i službi sa područja AP Kosovo i Metohija, koja je sastavni deo Zaključka. Ovom informacijom, koja je prema tački 1. Zaključka, sastavni deo tog zaključka, u cilju rešavanja pitanja radno-pravnog statusa zaposlenih u državnim organima, pokrajinskim organima, organima lokalne samouprave, javnim preduzećima čiji je osnivač Republika i lokalna samouprava i javnim službama sa područja AP Kosovo i Metohija koja su bila zaposlena, a koja bez svoje krivice ne rade i ne ostvaruju prihod po drugom osnovu, privremeno do donošenja odgovarajućih zakona, će se urediti tako što će se iznos plate ili zarade, odnosno naknade koju primaju zaposleni u državnim organima, pokrajinskim organima, organima lokalne samouprave, javnim preduzećima čiji je osnivač Republika i javnim preduzećima čiji je osnivač lokalna samouprava sa područja AP Kosovo i Metohija, a koja obavljaju registrovanu delatnost na području osnivača, kao zaposleni u javnim službama sa područja AP Kosovo i Metohija, izmeniti, između ostalog, za zaposlene koji žive i rade na području AP Kosovo i Metohija, tako da primaju platu, odnosno zaradu u skladu sa zakonom i kolektivnim ugovorom uvećanu za 100%, s tim da se navedeno uvećanje plate, odnosno zarade obračunava na iznos plate, odnosno zarade koji se dobija na osnovu koeficijenta i osnovice utvrđene u skladu sa zakonom, odnosno kolektivnim ugovorom.

5. Analizirajući navode ustavne žalbe u pogledu povrede prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je utvrdio da podnosilac postojanje povrede navedenog prava zasniva na različitom postupanju Okružnog suda u Beogradu, koji je u istoj činjeničnoj i pravnoj situaciji doneo različite presude i time podnosioca ustavne žalbe doveo u neravnopravan položaj u odnosu na one kojima je tužbeni zahtev pravnosnažno usvojen, kao i na pogrešnoj primeni materijalnog prava.

U vezi navoda koji se odnose na nejednako postupanje nadležnih sudova, Ustavni sud podseća na svoj stav da različita praksa redovnih sudova nužno ne ukazuje na povredu prava na pravično suđenje, ali da u situaciji kada sud koji je u konkretnom slučaju sud najviše instance u predmetima koji su zasnovani na istim činjenicama i istom pravnom pitanju, donese različite presude, odnosno kada pravnosnažno u jednima usvoji, a u drugima odbije tužbene zahteve, takva praksa suprotna je principu pravne sigurnosti, kao elementu prava na pravično suđenje (videti Odluku Ustavnog suda Už 147/2007 od 26. novembra 2009. godine, tačka 6. obrazloženja). Stoga je Ustavni sud, polazeći od toga da je presudom Okružnog suda u Beogradu protiv koje je podneta ustavna žalba pravnosnažno odbijen tužbeni zahtev tužilaca, ovde podnosilaca ustavne žalbe, a da je u bar jednoj presudi istog suda, kao suda najviše instance u konkretnim slučajevima (Gž.I 5514/07 od 12. marta 2008. godine), pravnosnažno usvojen tužbeni zahtev drugih tužilaca, iako su se svi navedeni tužbeni zahtevi zasnivali na istom činjeničnom stanju i odnosili na ista pravna pitanja, utvrdio da je navedenom praksom Okružnog suda u Beogradu podnosiocima ustavne žalbe povređeno pravo na pravnu sigurnost, a time i pravo na pravično suđenje, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava.

U pogledu navoda ustavne žalbe kojima se osporava pogrešna primena materijalnog prava, Ustavni sud ukazuje na svoj stav da u postupku po ustavnoj žalbi nije nadležan da preispituje zaključke i ocene redovnih sudova u pogledu utvrđenog činjeničnog stanja, kao ni način na koji su redovni sudovi primenili pravo u postupku u kome su odlučivali o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe, već da ispituje da li je u konkretnom postupku od strane redovnih sudova primena procesnog, odnosno materijalnog prava bila proizvoljna ili diskriminaciona u odnosu na podnosioca ustavne žalbe, što bi ukazalo na očiglednu nepravičnost u postupanju redovnih sudova, a time i na povredu prava na pravično suđenje (videti Odluku Ustavnog suda u predmetu Už - 1515/2008 od 9. juna 2010. godine, tačka 5. obrazloženja).

Međutim, u konkretnom slučaju, s obzirom na to da podnosioci ustavne žalbe navode o povredi navedenog ustavnog prava zasnivaju na činjenici da su ostali uskraćeni za iznos naknade koja je utvrđena navedenim Zaključkom Vlade Republike Srbije, a polazeći od činjenice da je Odlukom Ustavnog suda IU–412/2003 od 16. aprila 2010. godine utvrđeno da odredbe Zaključka Vlade Republike Srbije od 17. jula 2003. godine, na koje se podnosioci pozivaju, nisu u saglasnosti sa Ustavom i zakonom, kao i činjenice da je predmetni parnični postupak okončan pre objavljivanja navedene odluke Ustavnog suda, Ustavni sud, imajući u vidu odredbe člana 60. st. 1. i 3. Zakona o Ustavnom sudu, nije cenio ove navode ustavne žalbe.

S obzirom na to da je Ustavni sud ocenio da je sama činjenica da je isti sud, Okružni sud u Beogradu, povodom identične činjenične i pravne situacije donosio različite odluke, stvorila pravnu nesigurnost kod podnosilaca ustavne žalbe, to je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 1. izreke (prvi deo) ustavnu žalbu usvojio i utvrdio da je podnosiocima ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava.

Ustavni sud je, krećući se u granicama zahteva iz ustavne žalbe, odlučio da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog konstatovane povrede Ustavom zajemčenog prava na pravično suđenje ostvari objavljivanjem Odluke u „Službenom glasniku Republike Srbije“, te je odlučio kao u tački 2. izreke.

6. U pogledu istaknute povrede načela zabrane diskriminacije utvrđenog članom 21. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnosioci nisu ničim potkrepili svoje navode, odnosno da nisu pružili dokaze da su zbog nekog njihovog ličnog svojstva na bilo koji način diskriminisani, u situaciji kad je Okružni sud u Beogradu u činjenično i pravno istim slučajevim drugačije odlučivao, te je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 4) Zakona o Ustavnom sudu, ustavnu žalbu u ovom delu odbacio, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, odlučujući kao u drugom delu tačke 1. izreke.

7. S obzirom na navedeno Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, br. 24/08 i 27/08), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje zbog neujednačene sudske prakse

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti