Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u parničnom i izvršnom postupku koji su ukupno trajali 17 godina. Podnosiocu je dosuđena naknada nematerijalne štete u iznosu od 1.700 evra zbog neefikasnosti sudova.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-4618/2010
09.05.2013.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, dr Goran Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Vojislava Ninkovića iz Šapca, na osnovu člana 167. tačka 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 9. maja 2013. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Vojislava Ninkovića i utvrđuje da je u parničnom postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Šapcu u predmetu P. 792/00 i izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Šapcu u predmetu I2. 3915/10 (ranije predmet Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02) povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku , zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije .

2. Utvrđuje se pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 1.700 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde i državne uprave .

O b r a z l o ž e nj e

1. Vojislav Ninković iz Šapca je 25. oktobra 2010. godine , preko punomoćnika Danila Nikolića, advokata iz Niša, Ustavnom sudu podneo ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, u postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Šapcu u predmetu P. 792/00 i izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Šapcu u predmetu I2. 3915/10 (ranije predmet Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02).

Podnosilac ustavne žalbe, pored ostalog, navodi: da je tužbu podneo 8. marta 1994. godine, a da je postupak pravnosnažno okončan presudom Opštinskog suda u Šapcu P. 792/00 od 16. novembra 2000. godine; da je predlog za izvršenje podneo 22. maja 2001. godine; da kako dužnik nije isplatio dug po osnovu pravnosnažane i izvršne presude Opštinskog suda u Šapcu , podnosilac je 24. septembra 2010. godine podneo prijavu potraživanja razlučnog poverioca u postupku St. 941/10.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Prema odredbi člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US), ustavna žalba se može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i spise predmeta Opštinskog suda u Šapcu P. 792/00 i Osnovnog suda u Šapcu I2. 3915/10 (ranije predmet Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02), te utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Podnosilac ustavne žalbe je podneo tužbu 3. marta 1994. godine Opštinskom sudu u Šapcu protiv tuženog DD „Jugen – TTT“ iz Šapca, radi naknade štete. Predmet je zaveden pod brojem P. 376/94.

Nakon održavanja tri ročišta na kojima su pročitane određene isprave i saslušan tužilac, dva odložena ročišta (jedno zbog sprečenosti tužioca i drugo zbog neurednog pozivanja tuženog) i pribavljanja mišljenja i nalaza veštaka finansijske struke, Opštinski sud u Šapcu je doneo rešenje P. 376/94 od 20. juna 1995. godine kojim se oglasio stvarno nenadležnim za postupanje u ovoj pravnoj stvari i odredio da se po pravnosnažnosti ovog rešenja predmet dostavi Privrednom sudu u Valjevu kao stvarno i mesno nadležnom.

Spisi predmeta su 13. septembra 1995. godine dostavljeni Privrednom sudu u Valjevu i predmet je dobio novi broj P. 1099/95.

Nakon četiri neodržana ročiša (dva nisu održana jer uredno pozvane stranke nisu pristupile, dok dva nisu održana jer stranke nisu bile uredno pozvane), Privredni sud u Valjevu je doneo rešenje P. 1099/95 od 7. februara 1996. godine kojim se tužba smatra povučenom.

Tužilac je 26. februara 1996. godine podneo predlog za povraćaj u pređašnje stanje, kao i zahtev za izuzeće sudije 29. februara 1996. godine. Nakon neodržavanja jednog ročišta, pošto je predsednik suda dodelio predmet u rad drugom parničnom veću, Privredni sud u Valjevu je doneo rešenje P. 1099/95 od 15. maja 1996. godine kojim je dozvolio povraćaj u pre đašnje stanje i ukinuo rešenje tog suda P. 1099/95 od 7. februara 1996. godine.

Predmet je dobio novi broj P. 711/96.

Nakon neodržavanja ročišta zakazanog za 26. jun 1996. godine, zbog sprečenosti postupajućeg sudije, sledeće ročište je zakazano i održano tek 19. novembra 1997. godine.

Tokom 1998. godine održano je šest ročišta, a dva su odložena (zbog sprečenosti postupajućeg sudije i zbog odlučivanja o zahtevu tuženog za izuzeće veštaka). Tužilac je podneskom od 16. marta 1998. godine, zbog proteka vremena i promene kursa dinara, precizirao tužbeni zahtev u skladu sa nalazom i mišljenjem veštaka.

Nakon dostavljanja spisa Opštinskom sudu u Šapcu 22. februara 1999. godine, Vrhovni sud Srbije je doneo rešenje P. I 51/97 od 19. januara 2000. godine kojim je utvrdio da je za suđenje u ovoj pravnoj stvari stvarno nadležan Opštinski sud u Šapcu, te je istom dostavio spise na postupanje.

Predmet se ponovo vodi pod brojem P. 376/94.

Nakon podneska punomoćnika tužioca od 4. aprila 2000. godine , kojim je otkazao punomoćje i podneska tužioca od 13. aprila 2000. godine , kojim je odredio novog punomoćnika, održana su dva ročošta .

Predmet je dobio novi broj P. 792/00.

U daljem toku postupka održana su dva ročišta i dva su bila odložena (jedno na zajednički predlog stranaka, a drugo zbog sprečenosti postupajućeg sudije).

Presudom Opštinskog suda u Šapcu P. 792/00 od 16. novembra 2000. godine obavezan je tuženi da tužiocu iplati iznos od 77.977,28 dinara na ime neosnovanog obogaćenja, sa zakon skom kamatom od 15. avgusta 1994. godine pa do konačne isplate, kao i da tužiocu naknadi troškove parničnog postupka u iznosu od 33.980,00 dinara.

Presudom Okružnog suda u Šapcu Gž. 186/01 od 24. decembra 2001. godine odbijena je kao neosnovana žalba tuženog i potvrđena je prvostepena presuda.

Presudom Vrhovnog suda Srbije Rev. 1554/02 od 10. marta 2004. godine odbijena je kao neosnovana revizija tuženog izjavljena protiv drugostepene presude.

Odlučujući o zahtevu tuženog za ponavljanje postupka, Opštinski sud u Šapcu je rešenjem P. 792/00 od 22. novembra 2005. godine odbio kao neosnovan predlog tuženog za ponavljanje pravnosnažno okončanog postupka u parnici P. 792/00 Opštinskog suda u Šapcu. Rešenjem Okružnog suda u Šapcu Gž. 840/06 od 8. februara 2007. godine odbijena je kao neosnovana izjavljena žalba tuženog i potvrđeno je prvostepeno rešenje.

Podnosilac ustavne žalbe je 14. juna 2002. godine, kao izvršni poverilac Opštinskom sudu u Šapcu podneo predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika DD „Jugen – TTT“ iz Šapca, i to na nepokretnosti dužnika u Šapcu – Trg Revolucije – Poslovni centar „Kifla“, lokal „Jugen TTT – Pivnica“, sa pripadajućim podrumom, na katastarskoj parceli broj 712/2 , u površini od 8,82 ha, KO Šabac, upisom rešenja o izvršenju u javnu knjigu, utvrđenjem vrednosti nepokretnosti, njenom prodajom i namirenjem poverioca. Predlog je podnet na osnovu izvršne isprave – pravnosnažne presude Opštins kog suda u Šapcu P. 792/00 od 16. novembra 2000. godine. Predmet je zaveden pod brojem I. 1040/02.

Zaključkom Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 od 7. jula 2002. godine naloženo je izvršnom poveriocu da u roku od 20 dana od dana prijema zaključka, dostavi sudu dokaz da je nepokretnost na kojoj je predloženo izvršenje upisana u zemljišne knjige kao svojina dužnika. Podneskom od 11. jula 2002. godine izvršni poverilac je obavestio sud da nije u mogućnosti da postupi po nalogu, jer nepokretnost na kojoj je traženo izvršenje nije uopšte evidentirana u zemljišnim knjigama.

Zaključkom Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 od 19. septembra 2002. godine naloženo je izvršnom poveriocu da u roku od 20 dana od dana prijema zaključka uredi predlog za izvršenje u kome će vrsta nepokretnosti na kojoj je predloženo izvršenje biti usklađena sa podacima iz posedovnog lista broj 11565 za KO Šabac, ili da sudu dostavi dokaz/ugovor da je dužnik vlasnik lokala na katastarskoj parceli 712/2. Izvršni dužnik je postupio po navedenom nalogu 15. oktobra 2002. godine.

Opštinski sud u Šapcu je rešenjem I. 1040/02 od 24. oktobra 2002. godine usvojio predlog za izvršenje.

Predsednik Opštinskog suda u Šapcu je rešenjem VII Su – 70/2002 od 14. novembra 2002. godine odbacio kao nedozvoljen zahtev izvršnog dužnika za izuzeće veća trojice sudija Opštinskog suda u Šapcu, v.d. predsednika Okružnog suda u Šapcu i predsednika Vrhovnog suda Srbije.

Opštinski sud u Šapcu je rešenjem Ipvi. 172/02 od 11. decembra 2002. godine odbio kao neosnovan prigovor izvršnog dužnika izjavljen na rešenje o izvršenju tog suda I. 1040/02 od 24. okrobra 2002. godine (stav 1. izreke) i odbio kao neosnovan predlog dužnika za odlaganje izvršenja u predmetu tog suda I. 1040/02 (stav 2. izreke) .

Spisi predmeta su od 10. januara do 18. februara 2003. godine bili na uvidu u Republičkom javnom tužilaštvu, po njihovom zahtevu GT-I-3262/02 od 9. januara 2003. godine.

Na ročištu održanom u odsustvu dužnika 6. marta 2003. godine Opštinski sud u Šapcu je doneo rešenje da se izvede veštačenje od strane veštaka građevinske struke, radi utvrđivanja tržišne vrednosti predmetne nepokretnosti i za veštaka je određen M.V.

Predsednik Opštinskog suda u Šapcu je rešenjem VII Su – 30/03 od 11. aprila 2003. godine odbacio zahtev dužnika za izuzeće predsednika Opštinskog suda u Šapcu i v.d. predsednika Okružnog suda u Šapcu u predmetu Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 (stav 1. izreke), odbi o zahtev za izuzeće izvršnog sudije S.M.S. u predmetu Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 (stav 2. izreke) i utvrdi o da će o zahtevu za izuzeće sudskog veštaka odlučiti postupajući izvršni sudija (stav 3. izreke).

Podneskom od 19. juna 2003. godine Preduzeće za inžinjering „Atlas IMJ“ iz Valjeva je podnelo predlog za pristupanje izvršenju.

Zaključcima Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 od 8. i 9. jula 2003. godine određeno je veštačenje radi utvrđivanja tržišne vrednosti predmetne nepokretnosti, određen je stalni sudski veštak S.T, kome je naloženo da 15. jula 2003. godine izađe na lice mesta zajedno sa službenim licem tog suda , uz asistenciju patrole policije i da iz radi pismeni nalaz sa mišljenjem i naloženo je poveriocu da izvrši doplatu na ime troškova veštačenja.

Sudski veštak građevinske struke je 24. jula 2003. godine dostavio sudu pisani nalaz i mišljenje.

U daljem toku postupka doneta su još tri rešenja kojima je odlučivano o zahtevima dužnika za izuzeća i zaključkom Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 od 23. septembra 2003. godine je naloženo preduzeću za inžinjering „Atlas IMJ“ iz Valjeva da uredi predlog za pristupanje izvršenju.

Odlučujući o predlogu izvršnog dužnika Opštinski sud u Šapcu je doneo zaključak I. 1040/02 od 25. septembra 2003. godine kojim je određeno veštačenje od strane veštaka mašinske struke i za veštaka je određen Ž.N.

Rešenjem Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 od 17. oktobra 2003. godine utvrđena je tržišna vrednost predmetne nepokretnosti u iznosu od 11.798.318 dinara, te da će taj iznos služiti kao početna cena u javnom nadmetanju prilikom prodaje (stav 1. izreke), odustalo se od prihvaćenog predloga dužnika za veštačenjem od strane veštaka mašinske struke (stav 2. izreke), odustalo se od predloga punomoćnika dužnika za određivanje veštačenja od strane drugog veštaka građevinske struke (stav 3. izreke), odbijen je predlog Preduzeća za inžinjering „Atlas IMJ“ iz Valjeva za pristupanje izvršenju (stav 4. izreke) i obavezano Preduzeće za inžinjering „Atlas IMJ“ iz Valjeva da dužniku isplati određene prouzrokovane troškove tokom izvršenja (stav 5. izreke).

U daljem toku postupka doneta su još dva rešenja kojima je odlučivano o zahtevima dužnika za izuzeća.

Rešenjem Opštinskog suda u Šapcu Ipvi. 149/03 od 18. decembra 2003. godine usvojen je prigovor dužnika izjavljen na st. 1, 2. i 3. rešenja toga suda I. 1040/02 od 17. oktobra 2003. godine, pa je pobijano rešenje u navedenim delolvima uki nuto i predmet vrać en prvostepenom sudu na ponovni postupak i odlučivanje.

Zaključkom Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 od 18. februara 2004. godine određeno je veštačenje od strane veštaka mašinske struke i za veštaka je određ en Ž.N. Izvršni dužnik dva puta (5. i 6. maja 2004. godine) nije dozvolio da se izvrši popis i procena. Usvojen je zahtev izvršnog dužnika za izuzeće postupajućeg sudije 1. aprila 2004. godine i predmet je dat u rad drugom sudiji, a potom su doneta još dva rešenja kojima je odlučivano o zahtevima dužnika za izuzeća.

Podneskom od 22. decembra 2004. godine izvršni poverilac je tražio promenu sredstva izvršenja konstituisanjem založno g prava od strane pove rioca na dužnikovom potraživanju, nakon čega će sud ukinuti ranije rešenje o izvršenju, a poverilac će podneti sudu predlog za prenos potraživanja.

Rešenjem Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 od 22. decembra 2004. godine obustavljen je u celosti postupak izvršenja pokrenut rešenjem o izvršenju ovog suda I. 1040/02 od 24. oktobra 2002. godine i ukinute su sve sprovedene izvršne radnje (stav 1. izreke), zabranjeno je dužnikovom dužniku BB „Šabačka banka“ AD u stečaju iz Šapca da sa svog određenog tekućeg računa kod NBS izmiri potraživanje dužniku DD „Jugen – TTT“ iz Šapca utvrđeno pravnosnažnom presudom Trgovinskog suda u Valjevu P. 471/98 od 8. juna 2001. godine, a u određenom iznosu koji je potreban za izmirenje potraživanja poverioca Vojislava Ninkovića iz Šapca (stav 2. izreke), određeno je da je zabrana sprovedena danom dostavljanja ovog rešenja dužnikovom dužniku, kome se zabranjuje da izmiri potraživanja dužniku, a kome se zabranjuje da isto naplati ili da sa istim raspolaže na drugi način (stav 3. izreke), utvrđeno je da je poverilac ovom zabranom stekao založno pravo na potraživanju dužnika prema dužnikovom dužniku (stav 4. izreke), određeno je da se primerak rešenja dostavlja NBS – Odeljenju za prinudnu naplatu radi sprovođenja zabrane (stav 5. izreke). Narodna banka Srbije – Ekspozitura Šabac je navedeno rešenje primila istog dana, a 24. decembra 2004. godine je obavestila Opštinski sud u Šapcu da je rešenje prosledila Direkciji za računovodstveno finansijske poslove u Beogradu koja je nadležna za sve poslove koji se tiču banaka u stečaju.

Izvršni poverilac je 30. decembra 2004. godine izjavio prigovor protiv rešenja Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 od 22. decembra 2004. godine.

Po nalogu Opštinskog suda u Šašcu od 15. jula 2005. godine, Narodna banka Srbije – Direkcija za računovodstvo i finansije je 27. jula 2005. godine je obavestila sud da u periodu od 1. decembra 2004. godine do 22. jul 2005. godine nije izvršena isplata.

Rešenjem Opštinskog suda u Šapcu Ipvi. 218/04 od 19. oktobra 2005. godine usvojen je prigovor poverioca izjavljen protiv rešenja ovog suda I. 1040/02 od 22. decembra 2004. godine, pa je pobijano rešenje ukinuto i predmet vrać en prvostepenom sudu na ponovni postupak i odlučivanje.

Predmet je dobio novi broj I. 1867/05.

U daljem toku postupka: Opštinski sud u Šapcu je od 8 zakazanih ročišta održao pet (dva nisu održana zbog nepristupanja uredno pozvanog dužnika, a jedno zbog istaknutog zahteva dužnika za izuzeće sudije); doneta su još dva rešenja kojima je odlučivano o zahtevima dužnika za izuzeća; rešenjem Opštinskog suda u Šapcu I. 1867/05 od 28. marta 2008. godine odbijen je predlog dužnika za prekid izvršenja, a što je potvrđeno rešenjem istog suda Ipvi. 43/06 od 18. maja 2008. godine; nakon dva neuspela pokušaja (12. decembra 2008. godine i 23. januara 2009. godine), popis i procena dužnikovog objekta su izvršeni 25. februara 2009. godine, te je veštak 29. aprila 2009. godine dostavio nalaz i mišljenje ; rešenjem Vrhovnog suda Srbije R. 549/09 od 9. jula 2009. godine odbijen je predlog izvršnog dužnika za određivanje drugog stvarno nadležnog suda za postupanje u predmetu Opštinskog suda u Šapcu I. 1867/05.

Predmet je dobio novi broj I2. 27/10.

Predmet je dobio novi broj I2. 3915/10.

Rešenjem Osnovnog suda u Šapcu I2. 3915/10 od 17. decembra 2010. godine obustavljeno je izvršenje određeno rešenjima Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/02 od 24. oktobra 2002. godine (novi broj spisa je I2. 3915/10), zatim broj I. 41/07 od 20. februara 2007. godine (novi broj predmeta je I2. 3907/10, odnosno I2. 3915/10) i izvršenje određeno rešenjem broj I. 2140/07 od 26. oktobra 2007. godine (novi broj pedmeta je I. 3935/10, odnosno I2. 3015/10) i ukinute su se sve sprovedene izvršne radnje (stav 1. izreke) i naloženo je zemljišno–knjižnom odeljenju toga suda, da izvrši brisanje zabeležbe rešenja o izvršenju na određenim nakretninama, a koja je upisana na osnovu rešenja o izvršenju Opštinskog suda u Šapcu I. 1040/ 02 od 24. oktobra 2002. godine (stav 2. izreke). Navedeno rešenje je doneto na osnovu člana 93. st. 1. i 2. Zakona o stečaju („Službeni glasnik RS“, broj 104/09), jer je nad dužnikom otvoren stečajni postupak rešenjem Privrednog suda u Nišu St. 941/10 od 12. oktobra 2010. godine.

Rešenjem Osnovnog suda u Šapcu Ipv(I). 02/11 (I2. 3915/10) od 14. marta 2011. godine odbijeni su prigovori poverilaca izjavljeni protiv rešenja Osnovnog suda u Šapcu I2. 3915/10 od 17. decembra 2010. godine.

4. Za ocenu navoda i razloga ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, na čiju povredu se podnosilac ustavne žalbe poziva, bitna je odredba člana 32. stav 1. Ustava kojom je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

5. Polazeći od toga da je ustavna žalba izjavljena zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud najpre konstatuje da su ljudska i manjinska prava i slobode, među kojima je i pravo na suđenje u razumnom roku, i ustavna žalba kao pravni institut za njihovu zaštitu, ustavnovljeni Ustavnom Republike Srbije koji je stupio na snagu 8. novembra 2006. godine, te je stoga i Ustavni sud nadležan da ispituje povredu ovog prava u periodu nakon stupanja na snagu Ustava. Međutim, imajući u vidu da parnični postupak po svojoj prirodi predstavlja celinu koja započinje podnošenjem tužbe, a završava se donošenjem odluke kojom se postupak okončava, te kako je ustavna žalba izjavljena i zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je usledio nakon ok ončanja parničnog postupka i oni se moraju ceniti kao jedinstvena celina, stav Ustavnog suda je da se u pogledu ocene razumne dužine trajanja postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan stupanja na snagu Ustava. Ustavni sud nalazi da je i Evropski sud za ljudska prava u svojoj praksi izrazio slično stanovište (videti presudu Evropskog suda od 19. marta 1997. godine u predmetu ''Hornsby protiv Grčke '', broj aplikacije 18357/91, stav 40.). Dakle, za ocenu postojanja povrede prava podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, bitan je ceo protekli period, od kada je podnosilac ustavne žalbe podneo tužbu Opštinskom sudu u Šapcu 3. marta 1994. godine, pa do obustavljanja izvršnog postupka 14. marta 2011. godine.

Ustavni sud je utvrdio da su predmetni sudski postupci trajali 17 godina.

Iako na ocenu razumne dužine trajanja konkretnih sudskih postupaka, pored vremenskog trajanja utiče i niz drugih činilaca, kao što su složenost činjeničnih i pravnih pitanja koja treba utvrditi i raspraviti, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje sudova koji vode postupke i priroda, odnosno značaj zahteva o kome se u postupku odlučuje za podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da bez obzira na to što se radilo o nešto složenijem činjeničnom stanju koje je trebalo utvrditi, nijedan od ovih činilaca ne može biti opravdanje dugom trajanju postupka u konkretnom slučaju. Us tavni sud je, pri tome, imao u vidu da podnosiolac ustavne žalbe, osim što nije pristupio na tri ročišta, svojim ponašanjem nije doprineo neopravdano dugom trajanju postupaka.

Po oceni Ustavnog suda, svu odgovornost za dugo trajanje parnice koja je okončana tek nakon deset godina, snosi Opštinski sud u Šapcu. Neodržavanje 12 ročišta od ukupno 27 zakazanih u periodu od 3. marta 1994. godine do 16. novembra 2000. godine, a pretežno zbog “sprečenosti postupajućeg sudije” i neurednog pozivanja stranaka na ročišta, ukazuje na odgovornost suda za neprimereno trajanje parničnog postupka . Takođe, nakon neodržavanja ročišta zakazanog za 26. jun 1996. godine, zbog sprečenosti postupajućeg sudije, sledeće ročište je zakazano i održano tek 19. novembra 1997. godine, dakle nakon jedne godine i pet meseci. Ustavni sud ističe i da je Vrhovni sud Srbije dve godine odlučivao o reviziji tuženog.

U vezi sa postupanjem sudova u predmetnom izvršnom postupku, koji je okončan obustavom nakon nepunih devet godina,Ustavni sud napominje da je sud u postupku izvršenja dužan da postupa hitno. U konkretnom slučaju, iako je o predlogu za izvršenje izjavljenom 14. juna 2002. godine sud bio dužan da odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga, izvršni sud je, nakon postupanja dužnika po nalozima suda od 4. jula i 19. septembra 2002. godine, doneo rešenje o izvršenju tek 24. oktobra 2002. godine. Takođe, postojala su dva perioda neaktivnosti izvršnog suda. Naime, u periodu od 24. juna do 22. decembra 2004. godine i od 1. juna 2006. godine do 10. juna 2008. godine sud nije preduzeo nijednu izvršnu radnju. Ustavni sud ističe i da su se spisi predmeta nalazili u Republičkom javnom tužilaštvu od 10. januara do 18. februara 2003. godine. Dalje, popis i procena nepokretnosti koja je bila predmet izvršenja, određeni na predlog izvršnog dužnika zaključkom Opštinskog suda u Šapcu od 24. septembra 2003. godine , od strane veštaka mašinske struke izvršen i su tek 25. februara 2009. godine, dok je nalaz i mišljenje veštak dostavio sudu 29. aprila 2009. godine , a zbog onemogućavanja sprovođenja veštačenja od strane izvršnog dužnika, izjavljivanjem više zahteva za izuzeće veštaka od strane izvršnog dužnika, kao i zbog odsustva asistencije MUP pri sprovođenju veštačenja (MUP je Opštinski sud u Šapcu dopisom od 22. januara 2009. godine obavestio da ne može pružiti pomoć pri izvršenju, jer je zahtev suda nekompletan na osnovu člana 16. Zakona o policiji). Ustavni sud je utvrdio i da je Opštinski sud u Šapcu o prigovoru poverioca izjavljenom protiv rešenja istog suda I. 1040/02 od 22. decembra 2004. godine, odlučio rešenjem Ipvi. 218/04 od 19. oktobra 2005. godine, odnosno nakon deset meseci, tako što je ukinuo prvostepeno rešenje i vratio predmet prvostepenom sudu na ponovni postupak i odlučivanje povodom predloga poverioca za promenu sredstva izvršenja. Međutim, Opštinski sud u Šapcu se, nakon navedenog ukidanja rešenja, nije uopšte više bavio pitanjem predloženog konstituisanja založnog prava na potraživanju prema dužnikovom dužniku, već je samo nastavio ranije određeno izvršenje na nepokretnosti dužnika. Ustavni sud ističe i da je tokom postupka doneto više od deset odluka povodom različitih zahteva za izuzeća od strane izvršnog dužnika, kao i da su sudovi po predlozima dužnika odlučivali i o odlaganju izvršenja, prekidu izvršenja i nenadležnosti Opštinskog suda u Šapcu.

Dakle, bez obzira na to da li je izvršni dužnik fizičko lice, privatno pravno lice ili pravno lice u većinskom državnom vlasništvu, na državi je da preduzme sve mere da se pravnosnažna sudska presuda izvrši, kao i da, pri tome, obezbedi delotvorno učešće njenog aparata ( videti presude u predmetima ''Pini i drugi protiv Rumunije'', broj aplikacije 78028/01 i 78029/01 i ''Kačapor i drugi protiv Srbije'', stav 108. i Odluku Ustavnog suda Už–2008/2009 od 2. juna 2011. godine).

Iz tih razloga, Ustavni sud je utvrdio da je povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava. Stoga je Sud usvojio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, i odlučio kao u tački 1. izreke.

6. Podnosilac ustavne žalbe je tražio od Ustavnog suda naknadu nematerijalne štete. Na osnovu člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, ostvari dosuđivanjem naknade nematerijalne štete u iznosu od 1.700 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate.

Prilikom odlučivanja o visini naknade nematerijalne štete koju je pretrpeo podnosilac ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja u konkretnom slučaju, posebno dužinu trajanja predmetnih sudskih postupaka, kao i to u kojoj meri je ponašanje samog podnosica ustavne žalbe doprinelo nepotrebnom prolongiranju osporenog sudskog postupka. Polazeći od izloženog, Ustavni sud je zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku koju je podnosilac ustavne žalbe pretrpeo isključivo zbog nedelotvornog postupanja sudova, odredio isplatu navedenog novčanog iznosa.

U pogledu zahteva podnosioca za naknadu materijalne štete, Ustavni sud je konstatovao da podnosilac nije ni opredelio takav zahtev, kao i da uz ustavnu žalbu nije dostavio dokaze o postojanju štete, njenoj visini, kao i jasne uzročne veze između eventualne štete i radnje državnog organa kojom je ta šteta prouzrokovana, pre svega imajući u vidu da je podnosilac prijavio potraživanje u stečajnom postupku k oji ustavnom žalbom ne osporava.

7. Povodom zahteva istaknutog u ustavnoj žalbi za naknadu „troškova ovog postupka u iznosu od 62.000,00 dinara na ime pisanja ustavne žalbe od strane advokata“, Ustavni sud ističe da je stanovište Suda, izraženo u dosadašnjoj praksi, da nema uslova za određivanje tražene naknade troškova, u smislu odredbe člana 6. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 – O dluka US), kojom je utvrđeno da učesnici u postupku pred Ustavnim sudom snose svoje troškove, ako Ustavni sud ne odredi drugačije. Ovo posebno imajući u vidu da je pomenutom odredbom Zakona uspostavljeno pravilo da učesnici u postupku sami snose svoje troškove; da je odredbom člana 83. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu utvrđeno da svako (poslovno sposobno) lice, uz ispunjenost i drugih uslova, može izjaviti ustavnu žalbu (i preduzimati druge radnje u postupku), što istovremeno znači i da nije obavezno da te radnje preduzima preko punomoćnika, uključujući i punomoćnika advokata; da je odredbom člana 44. Poslovnika o radu Ustavnog suda (''Službeni glasnik RS'', br. 24/08, 27/08 i 76/11) predviđeno da se ne odbacuju podnesci kojima se pokreće postupak pred Ustavnim sudom i kada isti ne sadrže podatke neophodne za vođenje postupka ili imaju druge nedostatke koji onemogućavaju postupanje u predmetu, već se podnosiocu daje mogućnost da te nedostatke naknadno otkloni; da licima koja žele da izjave ustavnu žalbu Sud pruža svojevrsnu pravnu pomoć kroz ustanovljeni obrazac ustavne žalbe i pisano uputstvo za popunjavanje obrasca ustavne žalbe, koji su dostupni preko internet stranice Ustavnog suda ili se na zahtev dostavljaju zainteresovanom licu.

8. Na osnovu izloženog i odredaba člana 42b stav 1 . tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Slični dokumenti

• Už 86/2010: Odluka Ustavnog suda o povredi prava u izvršnom postupku
• Už 4229/2010: Odluka o povredi prava na imovinu i suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku
• Už 5311/2010: Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku
• Už 875/2015: Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku
• Už 4314/2010: Povreda prava na suđenje u razumnom roku u parničnom postupku