Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, utvrdivši povredu prava na pravično suđenje. Izvršni sud je proizvoljno ukinuo rešenje o izvršenju, preispitujući činjenice utvrđene u izvršnoj ispravi, što je suprotno načelu formalnog legaliteta. Osporeno rešenje je poništeno i vraćeno na ponovno odlučivanje.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije Milan Stanić, dr Milan Škulić, Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, Tatjana Babić, dr Milan Marković, i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi N. D . iz Beograda , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 22. novembra 201 8. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba N. D . i utvrđuje da je rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv. (I) 1080/16/2 I. 24408/14 od 22. aprila 2016. godine, u ukidajućem delu, povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se rešenje Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 24408/14 od 22. aprila 2016. godine i određuje da isti sud donese novu odluku o prigo voru izvršnog dužnika izjavljenom protiv rešenja o izvršenju Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 24408/14 od 26. februara 2015. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. N. D . iz Beograda podnela je Ustavnom sudu, 15. juna 2016. godine, preko punomoćnika I. K , advokata iz Beograda , ustavnu žalbu protiv rešenja navedenog u tački 1. izreke , zbog povrede prava zajamčenih odredbama čl. 32. i 36. Ustava Republike Srbije.

Podnositeljka je izjavila ustavnu žalbu protiv rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv.I 1080/16/2 I. 24408/14 od 22. aprila 2016. godine, u delu kojim je delimično usvojen prigovor izvršnog dužnika i ukinuto rešenje o izvršenju Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 24408/14 od 26. februara 2015. godine kojim je određeno da izvršni dužnik preda podnositeljki ustavne žalbe, kao izvršnom poveriocu, u državinu predmetni stan, te je u tom delu obustavljeno sporno izvršenje, i ukinute su sve sprovedene izvršne radnje. U ustavnoj žalbi se navodi da, u konkretnom slučaju, nije postojao nijedan zakonski uslov predviđen odredbom člana 76. Zakona o izvršenju i obezbeđenju, niti je veće izvršnog suda navelo zakonski razlog zbog kojeg je obustavio izv ršni postupak u predmetnom delu . Takođe, podnos iteljka ukazuje da je veće izvršnog suda utvrđivalo drugačije činjenično stanje od onog utvrđenog pred prvostepenim sudom u parničnom postupku, na osnovu kojeg je suštinski stavilo van snage izvršnu ispravu. Polazeći od navedenog, podnositeljka predlaže da se utvrdi povreda označenih prava, te da se poništi osporeno rešenju u ukudajućem delu.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredba člana 82. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr.zakon i 103/15) sadržinski je identična navedenoj odredbi člana 170. Ustava.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je , u sprovedenom postupku , izvršio uvid u ustavnu žalbu i dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, na osnovu čega je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovom ustavnosudskom predmetu:

Pravosnažnom i izvršnom presudom Višeg suda u Beogradu P. 20040/10 od 28. juna 2012. godine , stavom prvim izreke, usvojen je tužbeni zahtev u odnosu na tužioce K. A, N. A, V. S.M, O. P. i N. D , ovde podnosteljku ustavne žalbe, pa je obavezan tuženi D . I . da tužiocima, preda u državinu slobodne od lica i stvari zajedničke prostorije zgrade broj 2 u ul. Z . Beograd , tako što će ukloniti metalna vrata u hodniku zgrade iza ulaznih vrata, skloniti fizičko obezbeđenje u zgradi i ispred zgrade, primerak ključa od ulaznih vrata od zgrade predati svakom od tužilaca, ukloniti vrata postavljena na ogradi ispred zgrade, te ukloniti svaku drugu prepreku koja bi sprečavala ulazak i prolazak tužilaca kroz zgradu, te da, između ostalih, tužilji N. D . preda u državinu stan broj 14 u potkrovlju zgrade slobodan od lica i stvari i ključe ve od ulaznih vrata stana, a ako ne učini navedeno, ovlašćuju se pomenuti tužioci da o trošku tuženog uklone opisana metalna vrata u hodniku zgrade kao i vrata postavljena na ogradi ispred zgrade i svaku drugu postavljenu prepreku koja bi sprečavala te tužioce u državini kako zajedničkih delova zgr ade tako i svakog stana tužilaca, te da zamene brave kako na ulaznim vratima zgrade broj 2 u ul. Z . Mirijevo , tako i na ulaznim vratima stanov a tužilaca u ovoj zgradi, pored ostalih, i stana broj 14 o trošku tuženog, sve u roku od 15 dana po prijemu presude pod pretnjom izvršenja ; stavom trećim izreke obavezan je tuženi D. I . da tužiocima K. A, N. A, V. S. M, O. P. i N . D . (podnositeljki) na ime troškova parničnog postupka isplati iznos od 910.500,00 dinara dinara, u roku od 15 dana od dana prijema pismenog otpravka presude pod pretnjom prinudnog izvršenja.

Rešenjem o izvršenju Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 24408/14 od 26. februara 2015. godine usvojen je predlog za izvršenje izvršnih poverilaca, između ostalih, i N . D, na osnovu izvršne isprave - presude Višeg suda u Beogradu P. 20040/10 od 28. juna 2012. godine, radi predavanja u državinu slobodne od lica i stvari zajedničke prostorije zgrade broj 2 u ul. Z. u Beograd, tako što će ukloniti metalna vrata u hodniku zgrade iza ulaznih vrata, skloniti fizičko obezbeđenje u zgradi i ispred zgrade, primerak ključa od ulaznih vrata od zgrade predati svakom od tužilaca, ukloniti vrata postavljena na ogradi ispred zgrade, te ukloniti svaku drugu prepreku, koja bi sprečavala ulazak i prolazak izvršnih poverilaca kroz zgradu, te da, između ostalih, izvršnom poveriocu M. D . preda u državinu stan broj 14 (sada M2), u potkrovlju zgrade, slobodan od lica i stvari i ključeve od ulaznih vrata stana.

Osporenim rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv. (I) 1080/16/2 I. 24408/14 od 22. aprila 2016. godine delimično je usvojen prigovor izvršnog dužnika, pa je ukinuto rešenje o izvršenju Prvog Osnovnog suda u Beogradu I. 24408/14 od 26. februara 2015. godine i to u delu u kojem je određeno da izvršni dužnik D. I . preda izvršnom poveriocu N. D. u državinu stan broj 14 (sada M2) u potkrovlju zgrade broj 2 u ul. Z. u Beogradu, slobodan od lica i stvari kao i ključeve od ulaznih vrata, te se u tom delu izvršenje obustavlja i ukidaju sve sprovedene izvršne radnje, dok je u preostalom delu potvrđeno navedeno rešenje o izvršenju. U obrazloženju ovog rešenja je, pored ostalog, navedeno da je izvršni dužnik protiv navedenog rešenja o izvršenju izjavio prigovor, navodeći u bitnom da je u toku celog parničnog postupka ukazivao sudu da on nije držalac predmetnih stanova, da su druga lica uknjižena u javnim knjigama kao vlasnici i da su druga lica u državini predmetnih stanova i da ne može omogućiti državinu na zajedničkim prostorijama, te da je iz navedenih razloga predloženo izvršenje nemoguć e sprovesti.

Veće je cenilo navode iz prigovora izvršnog dužnika i našlo da su isti delimično osnovani. Naime, iz utvrđenog činjeničnog stanja u spisima predmeta, kao i činjenice da je u listu nepokretnosti broj 30 K.O. Mirijevo kao vlasnik predmetnog stana M2 upisan „B .“ d.o.o. Beograd, a ne izvršni dužnik D. I, veće je našlo da izvršni dužnik nikada nije ni imao pravo raspolag anja predmetnim stanom. Ovo stoga što je, na osnovu aneksa broj 1 ugovora o sufinansiranju izgradnje predmetne stambene zgrade , zaključenog između M. R . i M. R, kao investitora, i D. I , kao sufinansijera, overenog kod Trećeg opštinskog suda u Beogradu 11. marta 2009. godine, predmetni stan bio dodeljen M . R . i M. R. Zatim je na predmetnom stanu pravo vlasništva steklo građevinsko privredno društvo „B.“ d.o.o. Beograd na osnovu ugovora zaključenog sa M. R . i M . R , overenog pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu 25. maja 2010. g odine. Konačno sporni stan je privredno društvo „B." d.o.o. Beograd prodalo V. B . na osnovu u govora o prodaji nepokretnosti overenog pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu dana 17. avgusta 2010. godine. Imajući u vidu navedeno, veće Osnovnog suda je zaključilo da izvršni dužnik predmetni stan ne može predati u državinu izvršnom poveriocu N . D , pa je rešenje o izvršenju u tom delu ukinuo, izvršenje obustavio i ukinuo sve sprovedene izvršne radnje, budući da izvršna isprava u tom delu nije podobna za izvršenje , imajući u vidu odredbu člana 17 . Zakona o izvršenju i obezbeđenju.

4. Odredbama Ustava, na čije se povrede ustavnom žalbom, ukazuje je utvrđeno: da se svakom jemči pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave i da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36.).

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 31/11, 99/11-dr.zakon, 109/13-Odluka US, 55/14 i 139/14) bilo je propisano: da je sud je dužan da donese rešenje o izvršenju kada su za to ispunjeni uslovi određeni zakonom, da je sud, odnosno izvršitelj dužan da preduzme radnje sprovođenja izvršenja kada su za to ispunjeni uslovi (član 8. st 1. i 2.); da je izvršna isprava podobna za izvršenje ako su u njoj naznačeni izvršni poverilac i izvršni dužnik, predmet, vrsta i obim ispunjenja obaveze, osim ako ovim zakonom nije drugačije određeno (član 17. stav 1.); da se izvršenje određuje i sprovodi i na predlog i u korist lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao izvršni poverilac, ako ono javnom ili u skladu sa zakonom overenom ispravom dokaže da je potraživanje na njega preneto ili da je na njega na drugi način prešlo pre ili u toku postupka, a ako to nije moguće, prenos ili prelaz potraživanja dokazuje se pravnosnažnom, odnosno konačnom odlukom donetom u parničnom, prekršajnom ili upravnom postupk, da se odredba stava 1. ovog člana shodno primenjuje i u slučaju izvršenja protiv lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao dužnik (član 23. st. 1. i 2.); da kada oceni da je prigovor izvršnog dužnika osnovan, sudija ga može usvojiti, ukinuti rešenje o izvršenju, obustaviti izvršenje u celini ili delimično i ukinuti sprovedene radnje (član 44. stav 1.); da se izvršni postupak okončava obustavom ili zaključenjem (član 75.), da sud obustavlja izvršenje: ako je izvršna isprava pravnosnažno, odnosno konačno ukinuta, preinačena, poništena ili stavljena van snage; usled smrti stranke koja nema naslednika; usled prestanka stranke koja je pravno lice, a nema pravnog sledbenika; ako je potraživanje prestalo; usled propasti predmeta izvršenja; ako nema imovine koja može biti predmet izvršenja; iz drugih razloga predviđenih zakonom. Odlukom o obustavi izvršenja ukinuće se i sprovedene izvršne radnje, ako se tim ne dira u stečena prava trećih lica. (član 76. st. 1. i 5.).

5. Razmatrajući navode podnositeljke ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje, Ustavni sud je najpre konstatovao da je u postupku po ustavnoj žalbi nadležan samo da utvrđuje da li je pojedinačnim aktom ili radnjom državnog organa ili organizacije kojoj je povereno javno ovlašćenje došlo do povrede ili uskraćivanja ljudskih ili manjinskih prava i sloboda zajemčenih Ustavom, odnosno da načelno nije nadležan da ispituje zakonitost odluka redovnih sudova i vrši ocenu utvrđenih činjenica i izvedenih dokaza u postupku koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe, a na kojima se zasniva osporena sudska odluka. Zadatak Ustavnog suda je da ispita da li je parnični postupak u celini bio pravičan na način utvrđen članom 32. stav 1. Ustava.

Osporenim rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv. (I) 1080/16/2 I. 24408/14 od 22. aprila 2016. godine je , pozivom na odredbu člana 17. Zakona o izvršenju i obezbeđenju, delimično usvojen prigovor izvršnog dužnika i ukinuto rešenje o izvršenju Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 24408/14 od 26. februara 2015. godine kojim je određeno da izvršni dužnik D . I . preda podnositeljki ustavne žalbe, kao izvršnom poveriocu, u državinu predmetni stan, te je u tom delu obustavljeno sporno izvršenje, i ukinute su sve sprovedene izvršne radnje, sa obrazloženjem da izvršni dužnik nije nikada raspolagao sa spornim stanom, pa ga ne može predati u državinu podnositeljki ustavne žalbe, kao izvršnom poveriocu.

U tom smislu, Ustavni sud ističe da je odredbom člana 17. stav 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 31/11, 99/11-dr. zakon, 109/13-Odluka US, 55/14 i 139/14) , koji se primenjivao na predmetni izvršni postupak, bilo predviđeno da je izvršna isprava podobna za izvršenje ako su u njoj naznačeni izvršni poverilac i izvršni dužnik, predmet, vrsta i obim ispunjenja obaveze, osim ako ovim zakonom nije drugačije određeno. Dakle, da bi se moglo sprovesti prinudno izvršenje u izvršnoj ispravi, pored ostalog, moraju biti naznačeni izv ršni poverilac i izvršni dužnik.

S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje da je u predlogu za izvršenje kao izvršni dužnik naveden D . I . koji je prema izvršnoj ispravi – presudi Višeg suda u Beogradu P. 20 040/10 od 28. juna 2012. godine obavezan, pored ostalog, i prema podnositeljki ustavne žalbe na traženu činidbu . Imajući u vidu navedeno, i da se predlog za izvršenje mora sadržinski u potpunosti poklapati sa izvršnom ispravom, odnosno da je izvršni poverilac vezan izvršnom ispravom prilikom iniciranja izvršnog postupka, to je Ustavni sud ocenio da nije ustavnopravno prihvatljiv zaključak veća Prvog osnovnog suda u Beogradu da, u konkretnom slučaju, izvršna isprava nije bila podobna za izvršenje. Pri tom, Ustavni sud ukazuje da iz obrazloženja osporenog rešenja proizlazi da je razloge koje je izvršni dužnik n aveo u svom prigovoru protiv navedenog rešenja o izvršenju isticao i u parničnom postupku u kojem je doneta izvršna isprava , što znači da su bili predmet ocene u navedenom parničnom postupku i da se prema načelu formalnog le galiteta, u izvršnom postupku ni na koji način ne može preispitivati, menjati ili prilagođavati izvršna isprava – izvršni sud je vezan sadržinom izvršne isprave, a eventualni nedostaci u izvršnoj ispravi koji su nastali usled propusta u postupku u kojem je ishodovana izvršna i sprava, se mogu otkloniti samo u tom postupku.

Pored toga, Ustavni sud ukazuje da odredbu člana 23. stav 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju treba razumeti tako da je sud koji rešava o predlogu za izvršenje dužan da utvrdi istovetnost dužnika navedenog u izvršnoj ispravi i izvršnog dužnika navedenog u predlogu za izvršenje. Ako te istovetnosti nema, dužan je da zatraži da izvršni poverilac dostavi javnu ili po zakonu overenu ispravu kojom dokazuje da je obaveza prešla s dužnika koji je naveden u izvršnoj ispravi na treće lice koje je navedeno u predlogu za izvršenje. Ako takvom ispravom ne raspolaže dužan je da prelaz obaveze dokaže pravnosnažnom ili konačnom odlukom donetom u parničnom, pr ekršajnom ili upravnom postupku, ili da je na dužnika na drugi način prešla obaveza pre ili u toku postupka . Kako iz obrazloženja osporenog rešenja, kao što je rečeno, proizlazi da razloge koje je izvršni dužnik n aveo u svom prigovoru protiv navedenog rešenja o izvršenju isticao i u parničnom postupku u kojem je doneta izvršna isprava , što znači da su bili predmet ocene u navedenom parničnom postupku, i da postoji istovetnost dužnika navedenog u izvršnoj ispravi i izvršnog dužnika navedenog u predlogu za izvršenje, to se ova odredba Zakona ne može primeniti u konkretnom slučaju.

Konačno, Ustavni sud ukazuje da je u odnosu na ostale izvršne poverioce K. A, N. A, V. S. M, O. P, veće Osnovnog suda odbilo prigovor i potvrdilo rešenje o izvršenju, upravo sa obrazloženjem da je razloge koje je izvršni dužnik n aveo u svom prigovoru protiv navedenog rešenja o izvršenju isticao i u parničnom postupku u kojem je doneta izvršna isprava , što znači da su bili predmet ocene u navedenom parničnom postupku i da je izvršni sud vezan načelom formalnog le galiteta.

Polazeći od izloženog, Ustavni sud je ocenio da je osporen o rešenje Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv. (I) 1080/16/2 I. 24408/14 od 22. aprila 2016. godine zasnovano na arbitrernoj i proizvoljnoj primeni merodavnog prava, te je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu usvojio ustavnu žalbu i utvrdio da je osporen om rešenjem, u ukudajućem delu, povređeno pravo podnosi teljke ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, odlučujući kao u tački 1. izreke.

Ustavni sud je ocenio da se štetne posledice učinjene povrede prava mogu otkloniti poništajem osporenog rešenja i određivanjem da u ponovnom postupku veće Prvog osnovnog suda u Beogradu odluči o prigo voru izvršnog dužnika izjavljenom protiv rešenja o izvršenju Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 24408/14 od 26. februara 2015. godine , pa je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u tački 2. izreke.

6. Imajući u vidu da je utvrđena povreda prava na pravično suđenje i da je u tački 2. izreke određeno otklanjanje štetnih posledica ove povrede prava, Ustavni sud nije posebno razmatrao navode o povredi prava na jednaku zaštitu prava i na pravno sredstvo zajemčenih odredbama člana 36. Ustava.

7. Na osnovu svega iznetog i od redaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti