Usvajanje ustavne žalbe zbog proizvoljne primene prava u postupku priznavanja statusa ratnog vojnog invalida

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, utvrdio povredu prava na pravično suđenje i poništio presudu Vrhovnog kasacionog suda. Sud je ocenio da je stav Vrhovnog kasacionog suda o uslovima za priznavanje statusa ratnog vojnog invalida rezultat proizvoljne primene materijalnog prava.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, Katarina Manojlović Andrić, dr Agneš Kartag Odri, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Dušana Lončara iz Vojnića, Republika Hrvatska, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 18. jula 2013. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Dušana Lončara i utvrđuje da je presudom Vrhovnog kasacionog suda Už. 19/10 od 17. septembra 2010. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije .

2. Poništava se presuda Vrhovnog kasacionog suda Už. 19/10 od 17. septembra 2010. godine i određuje se da Vrhovni kasacioni sud donese novu odluku o žalbi Pokrajinskog sekretarijata za socijalnu politiku i demografiju u Novom Sadu izjavljenoj protiv presude Okružnog suda u Novom Sadu U. 143/07 od 3. oktobra 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Dušan Lončar iz Vojnića, Republika Hrvatska, podneo je 9. novembra 2010. godine, preko punomoćnika Ratka Radulovića, advokata iz Šapca, Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Vrhovnog kasacionog suda Už. 19/10 od 17. septembra 2010. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na jednaku zaštitu prava, zajemčenih članom 32. stav 1. i članom 36. stav 1. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi se, između ostalog, navodi: da osporena presuda predstavlja „očiglednu pogrešnu primenu zakona, vrhunac nepravednog i neljudskog arbitriranja i odlučivanja mimo zakonskih pravila, te da je suprotna nizu do sada donetih rešenja i ostvarenih istih prava od strane drugih lica u istim i sličnim situacijama; da se podnosilac odazvao pozivu nadležnog vojnog odseka Vojnić i kao pripadnik oružanih snaga bivše Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije, odnosno mobilisano lice Teritorijalne odbrane, 8. maja 1992. godine ranjen u predgrađu Karlovca, u sukobu sa „paravojnim pobunjeničkim snagama države Hrvatske“; da su se jedinice Jugoslovenske narodne armije ca Korduna povukle tek 22. maja 1992. godine; da je sve do juna 199 2. godine Vojska Republike Srpske Krajine bila u formiranju i da potvrda o ranjavanju predstavlja samo „papir koji je nakon progona Srba izdavao Biro Vlade Republike Srpske Krajine u Beogradu, koji je bio u formi obrasca i on nije razgraničavao vremenske periode učešća u ratu“.

Podnosilac ustavne žalbe ističe da su nizom pravosnažnih i izvršnih rešenja upravnih organa priznata prava na ličnu i porodičnu invalidninu licima koja su ranjena „daleko iza povlačenja JNA sa prostora Krajine“, pa čak i licima koja su ranjena 1993, 1994. i 1995. godine, kada je „evidentno da su bili pripadnici Vojske Republike Srpske Krajine“, a da je njemu to pravo uskraćeno, iako je jedinica u kojoj je vršio dužnosti bila pod komandom JNA, dakle bila je regularna jedinica teritorijalne odbrane opštine Vojnić.

Ustavnom žalbom se predlaže da Ustavni sud utvrdi povredu označenih ustavnih prava i poništi osporenu presudu Vrhovnog kasacionog suda, kao i da utvrdi pravo podnosioca na naknadu nematerijalne štete

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, na osnovu uvida u osporeni akt i celokupnu dostavljenu dokumentaciju, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Rešenjem Gradske uprave za socijalnu i dečiju zaštitu Grada Novog Sada broj HŠ-02 580-03538/06 od 15. januara 2007. godine odbijen je zahtev podnosioca ustavne žalbe za priznavanje svojstva ratnog vojnog invalida, kao neosnovan. Prvostepeni organ je u obrazloženju rešenja konstatovao: da je zahtevom podnetim 29. maja 2006. godine podnosilac tražio da mu se prizna svojstvo ratnog vojnog invalida po osnovu ranjavanja koje je zadobio 8. maja 1992. godine u Republici Hrvatskoj, kao pripadnik oružanih snaga bivše Socijalističke Federativne Republike Jutoslavije (dalje u tekstu: SFRJ), u sukobu sa oružanim paravojnim snagama Republike Hrvatske; da je prema uverenju Ministarstva odbrane Republike Srpske Krajine – Odeljenje u Beogradu broj 02/1684-01 od 27. oktobra 1995. godine podnosilac ustavne žalbe „kao pripadnik VP 9106 Vojnić“ ranjen 8. maja 1992. godine; da je nakon konstituisanja Savezne Republike Jugoslavije 27. aprila 1992. godine prestala da postoji SFRJ. Prvostepeni organ je dalje naveo da iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da podnosilac ustavne žalbe nije ranjen pod okolnostima iz člana 2. stav 1. tačka 5) Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca („Službeni list SRJ“, br. 24/98 i 29/98) , niti kao pripadnik oružanih snaga SFRJ, te je, polazeći od toga da je podnosilac ranjen nakon prestanka postojanja SFRJ, ocenio da nisu ispunjeni uslovi iz člana 3. u vezi sa članom 2. navedenog zakona.

Rešenjem Pokrajinskog sekretarijata za zdravstvo i socijalnu politiku u Novom Sadu broj 107/580-00142/2007-03 od 5. marta 2007. godine odbijena je kao neosnovana žalba podnosioca izjavljena protiv navedenog prvostepenog rešenja. U obrazloženju rešenja drugostepenog organa je konstatovano da iz utvrđenog činjeničnog stanja proizlazi da podnosilac nije zadobio oštećenje organizma vršeći vojnu dužnost kao pripadnik oružanih snaga SFRJ, nego Republike Srpske Krajine. Drugostepeni organ je, polazeći od navedenog, a imajući u vidu da je podnosilac ranjen nakon prestanka postojanja SFRJ, našao da nisu ispunjeni uslovi za priznavanje svojstva ratnog vojnog invalida. Takođe je navedeno da su po prestanku postojanja SFRJ oružane snage SFRJ povučene na teritoriju SRJ i da je podnosilac bio pripadnik Teritorijalne odbrane, koja je po prestanku postojanja SFRJ preimenovana u oružane snage Republike Srpske Krajine.

Presudom Okružnog suda u Novom Sadu U. 143/07 od 3. oktobra 2008. godine uvažena je tužba podnosioca ustavne žalbe i poništeno rešenje Pokrajinskog sekretarijata za zdravstvo i socijalnu politiku u Novom Sadu broj 107/580-00142/2007-03 od 5. marta 2007. godine. Okružni sud u Novom Sadu je u obrazloženju presude ocenio da je tužbom pobijano rešenje zasnovano na nepotpuno utvrđenom činjeničnom stanju, jer nije utvrđeno da li je podnosilac zadobio oštećenje organizma pri vršenju vojne dužnosti ili druge dužnosti za vojne ciljeve ili za ciljeve državne bezbednosti u oružanim akcijama posle 17. avgusta 1990. godine za očuvanje suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti SFRJ, a da svojstvo pripadnika Vojske SFRJ nije od uticaja na donošenje odluke u ovoj upravnoj stvari, jer to nije Zakonom propisani uslov za priznavanje traženog prava. Taj sud je dalje naveo da drugostepeni organ u obrazloženju pobijanog rešenja rešenja nije naveo relevantnu činjeničnu podlogu za primenu člana 5. navedenog zakona, prema kome svojstvo ratnog vojnog invalida može da ostvari i stranac, s obzirom na to da nije utvrđena činjenica državljanstva podnosioca. Okružni sud u Novom Sadu je naložio tuženom organu da u novom drugostepenom rešenju koje će doneti, tačno i potpuno utvrdi bitne činjenice za primenu relevantnih materijalno-pravnih lropisa.

Vrhovni kasacioni sud, na sednici veća održanoj dana 17. septembra 2010. godine, doneo je osporenu presudu Už. 19/10 kojom je uvažio žalbu Pokrajinskog sekretarijata za zdravstvo i socijalnu politiku u Novom Sadu i preinačio presudu Okružnog suda u Novom Sadu U. 143/07 od 3. oktobra 2008. godine, tako što je tužbu odbio. Vrhovni kasacioni sud je u obrazloženju osporene presude najpre naveo da je odredbom člana 3. stav 1. tačka 1. Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca („Službeni list SRJ“, br. 24/98 i 29/98) propisano da je ratni vojni invalid jugoslovenski državljanin koji je zadobio ranu, povredu, ozledu ili bolest, pa je zbog toga nastupilo oštećenje njegovog organizma najmanje za 20% , i to vršeći vojne dužnosti ili druge dužnosti za vojne ciljeve u ratu ili u oružanoj akciji za očuvanje državne bezbednosti u miru pod okolnostima iz člana 2. ovog zakona; da su članom 2. stav 1. tačka 5 ) navedenog zakona precizirane okolnosti, tako što je propisano da se radi o vršenju vojne dužnosti ili druge dužnosti za vojne ciljeve ili za ciljeve državne bezbednosti u oružanim akcijama posle 17. avgusta 1990. godine za očuvanje suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti SFRJ. Vrhovni kasacioni sud je, polazeći od činjenice da je podnosilac ranjen 8. maja 1992. godine u oružanoj akciji kao pripadnik oružanih snaga Republike Srpske Krajine, a ne kao pripadnik oružanih snaga SFRJ (JNA i TO), ocenio da nisu ispunjeni uslovi iz člana 3. tačka 1 ), u vezi sa članom 2. stav 1. tačka 5 ) Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca za priznavanje svojstva ratnog vojnog invalida, što su pravilno na osnovu utvrđenih činjenica zaključili i upravni organi. Polazeći od izloženog, donosilac osporene presude je, postupajući po odredbi člana 77. stav 2. Zakona o upravnim sporovima („Službeni glasnik PC “, broj 111/09), a na osnovu odredbe člana 49. stav 2. u vezi sa članom 50. stav 4. Zakona o upravnim sporovima („Službeni list SRJ“, broj 46/96) , odlučio kao u dispozitivu presude.

Ustavni sud je, takođe, utvrdio da je na savetovanju Saveznog suda, Vrhovnih sudova i Višeg privrednog suda o pravičnoj naknadi nematerijalne štete pripadnicima oružanih snaga SFRJ, održanom 4. decembra 1996. godine, zaključeno da pripadnici JNA, teritorijalne odbrane i dobrovoljci uključeni u JNA ili teritorijalnu odbranu, bez obzira na sadašnje državljanstvo, imaju pravo da od države SRJ zahtevaju pravičnu naknadu nematerijalne štete koju su pretrpeli u oružanim sukobima ili u drugim vojnim aktivnostima sa povećanom opasnošću preduzetim u cilju zaštite Ustava i zakona u 1991. godini do 19. maja 1992. godine, odnosno najkasnije do dana kada se poslednja vojna jedinica povukla u Saveznu Republiku Jugoslaviju.

Rešenjem Odeljenja za društvene delatnosti opštinske uprave opštine Inđija broj 04-580-173/97 od 16. avgusta 1997. godine, kojim podnosilac ustavne žalbe ukazuje na različito odlučivanje nadležnih organa, priznat je za ratnog vojnog invalida D.V., koji je ranjen 8. februara 1995. godine vršeći vojnu službu u oružanim snagama Republike Srpske Krajine. U obrazloženju rešenja je ocenjeno da je imenovani zadobio oštećenje organizma pod okolnostima iz člana 6. tačka 2) Zakona o osnovnim pravima vojnih invalida i porodica palih boraca ( „Službeni list SFRJ“, br. 68/81, 41/83, 75/85, 44/89, 87/89, 20/90 i 42/90).

Rešenjem Odeljenja za društvene delatnosti opštinske uprave opštine Inđija broj 04-580-208/97 od 26. avgusta 1997. godine priznat je za ratnog vojnog invalida P.R, koji je ranjen 6. avgusta 1995. godine vršeći vojnu dužnost u RJ 33 ABR Vojske Republike Srpske Krajine. U obrazloženju rešenja je ocenjeno da je imenovani zadobio oštećenje organizma pod okolnostima iz člana 6. tačka 2) Zakona o osnovnim pravima vojnih invalida i porodica palih boraca ( „Službeni list SFRJ“, br. 68/81, 41/83, 75/85, 44/89, 87/89, 20/90 i 42/90).

Rešenjem Pokrajinskog sekretarijata za zdravstvo i socijalnu politiku u Novom Sadu broj 580- 3-81/97-13-VII od 9. oktobra 1997. godine izmenjeno je rešenje Odeljenja za društvene delatnosti opštine Inđija broj 04-580-255/97 od 16. avgusta 1997. godine, tako što je priznat za ratnog vojnog invalida i trajno razvrstan u IV grupu invaliditeta V.R, koji je ranjen 17. septembra 1992. godine pri učestvovanju u oružanoj akciji narodne odbrane u svojstvu pripadnika Vojske Republike Srpske Krajine. U obrazloženju rešenja je navedeno da je u postupku revizije utvrđeno da vojni invaliditet iznosi 80%.

Rešenjem Odeljenja za društvene delatnosti opštinske uprave opštine Inđija broj 04-580-19/2004 od 19. aprila 2004. godine priznato je svojstvo ratnog vojnog invalida P.T. i odlučeno da prava po tom osnovu teku od 1. februara 2004. godine. U obrazloženju rešenja je navedeno da je imenovani ranjen 29. maja 1992. godine vršeći vojnu dužnost u jedinici Vojne pošte 7057 Doboj, iz čega sledi da je ranjen pod okolnostima iz člana 2. i 3. Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca („Službeni list SRJ“, br. 24/98 i 29/98). Rešenjem Ministarstva rada, zapošljavanja i socijalne politike broj 580-02-01384/2004-11 od 22. oktobra 2004. godine, donetim u vršenju revizije, poništeno je navedeno prvostepeno rešenje i odlučeno da se P.T. priznaje svojstvo ratnog vojnog invalida, a da prava po tom osnovu teku od 1. avgusta 2004. godine. U obrazloženju rešenja je navedeno da je iz dopisa nadležnog organa Republike Srpske utvrđeno da je P.T. vršena isplata prava priznatih od strane Republike Srpske zaključno sa 31. julom 2004. godine, pa bi korisniku trebalo priznati navedena prava počev od 1. avgusta 2004. godine.

4. Odredbama Ustava, na čiju povredu se ukazuje u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave (član 36. stav 1.).

Za odlučivanje o ustavnoj žalbi od značaja su i sledeće odredbe Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca („Službeni list SRJ“, br. 24/98, 29/98 i 25/2000 i „Službeni glasnik RS“, broj 101/05), u tekstu koji je važio na dan podnošenja zahteva podnosioca za priznavanje svojstva ratnog vojnog invalida.

Odredbom člana 2. stav 1. navedenog zakona propisano je da je borac jugoslovenski državljanin koji je: u ratu vršio vojne dužnosti ili druge dužnosti radi odbrane suverenosti, teritorije, nezavisnosti i ustavnog poretka Savezne Republike Jugoslavije (tačka 1)); učestvovao u oslobodilačkim ratovima od 1912. do 1918. godine kao pripadnik srpske i crnogorske vojske (tačka 2)); učestvovao u antifašističkoj borbi u Drugom svetskom ratu - kao pripadnik Vojske Kraljevine Jugoslavije u ratu od 6. do 17. aprila 1941. godine ili u sastavu savezničkih armija (tačka 3)); učestvovao u Narodnooslobodilačkoj borbi u Drugom svetskom ratu kao pripadnik partizanskih odreda, Narodnooslobodilačke vojske i partizanskih odreda Jugoslavije, odnosno Jugoslovenske armije od 17. aprila 1941. do 15. maja 1945. godine, u borbi protiv okupatora i njegovih saradnika, odnosno kome je aktivan i organizovan rad u toj borbi priznat u poseban staž u dvostrukom trajanju po propisima o penzijskom i invalidskom osiguranju (tačka 4)); vršio vojne dužnosti ili druge dužnosti za vojne ciljeve ili za ciljeve državne bezbednosti u oružanim akcijama posle 17. avgusta 1990. godine za očuvanje suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (tačka 5 )).

Navedenim zakonom je, takođe, propisano: da je ratni vojni invalid jugoslovenski državljanin koji je zadobio ranu, povredu, ozledu ili bolest, pa je zbog toga nastupilo oštećenje njegovog organizma najmanje za 20%, vršeći vojne dužnosti ili druge dužnosti za vojne ciljeve u ratu ili u oružanoj akciji za očuvanje državne bezbednosti u miru, pod okolnostima iz člana 2. ovog zakona (član 3. tačka 1)); da je ratni vojni invalid i stranac kod koga je nastupilo oštećenje organizma pod okolnostima iz člana 2. stav 1. tač. 1) i 5) i stav 2. ovog zakona, ako svojstvo ratnog vojnog invalida po tom osnovu ne može ostvariti od strane države (član 5.); da prava po ovom zakonu koja se stiču po osnovu rane, povrede ili ozlede ne zastarevaju ( član 72. stav 2.); da o snovna prava utvrđena ovim zakonom ne mogu steći lic a koja su prebegla neprijatelju, pobegla iz vojske ili sa vojne dužnosti ili su sarađivala sa neprijateljem , lica koja su se sama ranila ili povredila radi izbegavanja vojne dužnosti , lica osuđena pravnosnažnom sudskom presudom zbog učestvovanja u ratu na strani okupatora ili njegovih pomagača, kao i lica osuđena pravnosnažnom sudskom presudom za ratne zločine (č lan 74. stav 1.).

Odredbom člana 6. tačka 2) Zakona o osnovnim pravima vojnih invalida i porodica palih boraca ( „Službeni list SFRJ“, br. 68/81, 41/83, 75/85, 44/89, 87/89, 20/90 i 42/90), na osnovu koga su doneta rešenja o usvajanju zahteva za priznavanje svojstva ratnog vojnog invalida, a kojima podnosilac ukazuje na nejednako postupanje, bilo je propisano da je ratni vojni invalid državljanin SFRJ kod koga je oštećenje organizma od najmanje 20% nastupilo usled rane, povrede ili ozlede zadobijene učestvovanjem u oružanoj akciji državne bezbednosti ili narodne odbrane ili povodom te akcije posle 31. decembra 1947. godine .

5. Podnosilac ustavne žalbe smatra da mu je osporenim aktom povređeno pravo na pravično suđenje, time što mu nije priznato svojstvo ratnog vojnog invalida, iako je ranjen u sukobu sa „paravojnim formacijama“ Republike Hrvatske, kao pripadnik jedinice teritorijalne odbrane koja je bila u sastavu oružanih snaga bivše SFRJ i u vreme dok je ta jedinica nesumnjivo bila pod komandom tadašnje Jugoslovenske narodne armije. Ocenjujući ove navode ustavne žalbe sa stanovišta prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud, pre svega, naglašava da je njegova nadležnost u postupku po ustavnoj žalbi ograničena na utvrđivanje da li je pojedinačnim aktom ili radnjom državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja povređeno ili uskraćeno ustavno pravo podnosioca. Ustavni sud nije nadležan da vrši proveru utvrđenih činjenica i načina na koji su sudovi i drugi državni organi i organizacije kojima su poverena javna ovlašćenja tumačili pozitivnopravne propise. Ustavni sud ukazuje da je izvan njegove nadležnosti da procenjuje pravilnost zaključaka sudova ili drugih organa u pogledu ocene dokaza, osim ukoliko je ova ocena očigledno proizvoljna, odnosno ako je primena zakona bila očigledno nepravična, arbitrerna ili diskriminatorska.

Ustavni sud je konstatovao da podnosilac ustavne žalbe smatra spornim stav Vrhovnog kasacionog suda izražen u osporenom aktu da je priznavanje svojstva ratnog vojnog invalida uslovljeno pripadnošću Vojsci bivše SFRJ, kao i zaključak tog suda da podnosilac nije ranjen u oružanoj akciji kao pripadnik oružanih snaga bivše SFRJ.

Na osnovu navedenih odredaba Ustava i zakona, Ustavni sud je konstatovao sledeće: da je ratni vojni invalid jugoslovenski državljanin koji je vršio vojne dužnosti ili druge dužnosti za vojne ciljeve ili za ciljeve državne bezbednosti u oružanim akcijama posle 17. avgusta 1990. godine za očuvanje suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti SFRJ i kod koga je u vršenju tih dužnosti nastupilo oštećenje organizma najmanje za 20%; da je ratni vojni invalid i stranac kod koga je nastupilo oštećenje organizma pod navedenim okolnostima, ako svojstvo ratnog vojnog invalida po tom osnovu ne može ostvariti od strane države ; da prava po ovom zakonu koja se stiču po osnovu ranjavanja ne zastarevaju, ali da su zakonom propisani slučajevi u kojima se ta prava ne mogu steći; da je zakonom određen samo datum počev od kog su vojne ili druge dužnosti mogle biti vršene u cilju očuvanja suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti SFRJ; da vršenje navedenih dužnosti nije uslovljeno p ripadnošću Vojsci te države; da su uslovi za priznavanje svojstva ratnog vojnog invalida propisani ranije važećim zakonom bili u bitnom slični.

Na osnovu činjenica utvrđenih u postupku koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da je pred nadležnim upravnim organima i Vrhovnim kasacionim sudom bilo sporno pitanje da li je podnosilac ustavne žalbe zadobio oštećenje organizma pod okolnostima iz člana 2. stav 1. tačka 5) Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca.

O ovom pitanju je odlučivao najpre prvostepeni organ, koji je utvrdio da je podnosilac ustavne žalbe ranjen 8. maja 1992. godine, kao pripadnik VP 9106 Vojnić, ali je ocenio da podnosilac nije zadobio oštećenje organizma pod okolnostima iz navedene odredbe Zakona, budući da je to oštećenje nastalo nakon što je prestala da postoji SFRJ. Drugostepeni organ je u vezi sa spornim pitanjem ocenio da nisu ispunjeni uslovi za priznavanje svojstva ratnog vojnog invalida, jer je podnosilac ustavne žalbe ranjen kao pripadnik oružanih snaga Republike Srpske Krajine, budući da je teritorijalna odbrana po prestanku postojanja SFRJ preimenovana u oružane snage Republike Srpske Krajine. Okružni sud u Novom Sadu je ocenio da je rešenje drugostepenog organa zasnovano na nepotpuno utvrđenom činjeničnom stanju, jer nije utvrđeno da li je podnosilac zadobio oštećenje organizma pri vršenju vojne dužnosti ili druge dužnosti za vojne ciljeve ili za ciljeve državne bezbednosti u oružanim akcijama posle 17. avgusta 1990. godine za očuvanje suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti SFRJ, niti je utvrđena činjenica državljanstva podnosioca. Vrhovni kasacioni sud je u osporenoj presudi ocenio da podnosilac ne ispunjava uslove iz člana 3. tačka 1) u vezi člana 2. stav 1. tačka 5) Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca (dalje u tekstu: Zakon), s obzirom na to da je ranjen 8. maja 1992. godine u oružanoj akciji kao pripadnik oružanih snaga Republike Sopske Krajine, a ne kao pripadnik oružanih snaga SFRJ.

Po oceni Ustavnog suda, ovakav stav Vrhovnog kasacionog suda predstavlja proizvoljnu primenu materijalnog prava na štetu podnosioca ustavne žalbe. Naime, prilikom odlučivanja o zahtevu za priznavanje svojstva ratnog vojnog invalida, prvostepeni organ je trebalo da utvrdi: da li je podnosilac ustavne žalbe vršeći dužnosti u oružanoj akciji, preduzetoj posle 17. avgusta 1990. godine za očuvanje suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti SFRJ, zadobio oštećenje organizma najmanje za 20%; da li je podnosilac ustavne žalbe jugoslovenski državljanin, a ako nije, da li je ostvario ili mogao da ostvari prava po tom osnovu u stranoj državi.

Ustavni sud nalazi da nema ustavnopravnog utemeljenja stanovište Vrhovnog kasacionog suda da status borca u smislu člana 2. stav 1. tačka 5) Zakona može imati samo pripadnik Vojske SFRJ. Ustavni sud ukazuje da je pripadništvo određenoj vojsci predviđeno kao uslov samo u tač. 2), 3) i 4) navedenog člana Zakona, koje se odnose na učestvovanje u ratovima, dok vršenje dužnosti za vojne ciljeve ili za ciljeve državne bezbednosti u oružanim akcijama posle 17. avgusta 1990. godine za očuvanje suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti SFRJ, nije uslovljeno pripadnošću Vojsci te države. Ustavni sud, takođe, ukazuje da Zakon sticanje svojstva ratnog vojnog invalida uslovljava time da je telesno oštećenje nastalo vršenjem vojne dužnosti ili druge dužnosti za vojne ciljeve u ratu ili učestvovanjem u oružanoj akciji za očuvanje državne bezbednosti u miru, pod okolnostima iz člana 2. člana 2. ovog zakona, s tim što u odredbi stava 1. tačka 5) Zakona nije određen period, već samo datum počev od kog se u smislu ovog zakona smatra da su vojne ili druge dužnosti mogle biti vršene u cilju očuvanja suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti SFRJ. S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje da je Vrhovni sud Srbije učestvovao na savetovanju Saveznog suda, Vrhovnih sudova i Višeg privrednog suda o pravičnoj naknadi nematerijalne štete pripadnicima oružanih snaga SFRJ, održanom 4. decembra 1996. godine, na kome je zaključeno da pripadnici JNA, teritorijalne odbrane i dobrovoljci uključeni u JNA ili teritorijalnu odbranu, bez obzira na sadašnje državljanstvo, imaju pravo da od države SRJ zahtevaju pravičnu naknadu nematerijalne štete koju su pretrpeli u oružanim sukobima ili u drugim vojnim aktivnostima sa povećanom opasnošću preduzetim u cilju zaštite Ustava i zakona u 1991. godini do 19. maja 1992. godine, odnosno najkasnije do dana kada se poslednja vojna jedinica povukla u Saveznu Republiku Jugoslaviju.

Ustavni sud, takođe, konstatuje da je drugostepeni organ iz priloženih spisa zaključio da je podnosilac ustavne žalbe ranjen kao pripadnik oružanih snaga Republike Srpske Krajine, što je Vrhovni kasacioni sud prihvatio, ne dajući za to posebne razloge, iako je u prvostepenom upravnom postupku utvrđeno da je podnosilac ustavne žalbe ranjen 8. maja 1992. godine kao pripadnik VP 9106 Vojnić. Nalazeći da obrazloženje osporenog akta Vrhovnog kasacionog suda ne zadovoljava zahteve pravičnosti i da je u tom aktu proizvoljno primenjeno materijalno pravo na štetu podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13-Odluka US), usvojio ustavnu žalbu izjavljenu zbog povrede prava na pravično suđenje, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava, odlučujući kao u tački 1. izreke.

6. Imajući u vidu prirodu učinjene povrede ustavnog prava u konkretnom slučaju, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, poništio presudu Vrhovnog kasacionog suda Už. 19/10 od 17. septembra 2010. godine i odredio da se u ponovnom postupku donese nova odluka o žalbi Pokrajinskog sekretarijata za socijalnu politiku i demografiju u Novom Sadu izjavljenoj protiv presude Okružnog suda u Novom Sadu U. 143/07 od 3. oktobra 2008. godine, odlučujući kao u tački 2. izreke.

7. Podnosilac ustavne žalbe, takođe, smatra da mu je osporenom presudom Vrhovnog kasacionog suda povređeno pravo na jednaku zaštitu prava, budući da su „pravosnažnim“ rešenjima upravnih organa priznata prava na ličnu i porodičnu invalidninu licima koja su ranjena 1993, 1994. i 1995. godine, kada je „evidentno“ da su bili pripadnici Vojske Republike Srpske Krajine“, a da je njemu to pravo uskraćeno, iako je jedinica u kojoj je vršio dužnosti bila regularna jedinica teritorijalne odbrane opštine Vojnić. U pogledu ovih navoda ustavne žalbe Ustavni sud ukazuje da povreda prava iz člana 36. stav 1. Ustava može nastati kao posledica postupanja nadležnih organa u poslednjoj instanci, zbog čega nije razmatrao da li postoji identitet činjeničnog i pravnog osnova u upravnim postupcima koji su okončani rešenjima na koja se poziva podnosilac ustavne žalbe i postupku u kome je odlučivano o zahtevu podnosioca ustavne žalbe.

8. Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Usvajanje ustavne žalbe zbog proizvoljne primene prava u postupku priznavanja statusa ratnog vojnog invalida

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti