Proizvoljna primena prava prilikom odlučivanja o priznavanju učešća u ratu

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, poništio presudu Upravnog suda i vratio predmet na ponovno odlučivanje. Utvrđeno je da je retroaktivna primena zakona kojom je odbijen zahtev za priznavanje učešća u ratu u jedinicama Teritorijalne odbrane bila proizvoljna.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-5034/2014
14.04.2016.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi S. R. iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 14. aprila 2016. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba S. R. i utvrđuje da je presudom Upravnog suda U. 2156/12 od 12. marta 2014. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se presuda Upravnog suda U. 2156/12 od 12. marta 2014. godine i određuje da isti sud donese novu odluku o tužbi podnosioca izjavljenoj protiv rešenja Ministarstva odbrane – Regionalni centar Beograd Up-2 broj 447-8/09 od 2. februara 2012. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. S. R. iz Beograda je, 6. juna 2014. godine, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Upravnog suda U. 2156/12 od 12. marta 2014. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije i prava na pravno sredstvo iz člana 36. stav 2. Ustava.

Ustavnom žalbom je osporena presuda suda kojom je pravnosnažno odbijen deo zahteva podnosioca za priznavanje učešća u ratu, u periodima bliže navedenim u prvostepenom rešenju.

Podnosilac je predložio da Ustavni sud usvoji njegovu ustavnu žalbu i poništi osporenu presudu.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, izvršio uvid u osporeni akt, kao i u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, pa je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnosilac ustavne žalbe je podneo zahtev da mu se prizna učešće u ratu, u periodima navedenim u tom zahtevu.

Rešenjem Komande Vojnog odseka Beograd-2 UP-1 broj 08-1/4150-6/07 od 8. septembra 2008. godine delimično je usvojen zahtev podnosioca i priznato mu je učešće u ratu za period od 21. septembra 1998. godine do 17. oktobra 1998. godine u Vojnoj pošti 2082-31 Beograd i od 24. marta 1999. godine do 26. juna 1999. godine u Vojnoj pošti 2082-31 Beograd, dok je odbijen zahtev podnosioca za priznavanje učešća u ratu za period od 29. juna 1991. godine do 18. avgusta 1991. godine u TO Tenja, za period od 19. septembra 1991. godine do 18. marta 1992. godine u Vojnoj pošti 9170-1 Beograd, za period od 20. maja 1992. godine do 15. decembra 1992. godine u PJM Vukovar i za period od 15. decembra 1992. godine do 25. decembra 1997. godine u Vojnoj pošti 9196 Tenja.

Rešenjem drugostepenog organa od 7. oktobra 2008. godine žalba podnosioca je odbijena kao neosnovana. Presudom Upravnog suda U. 5782/10 (2008) od 13. maja 2010. godine poništen je navedeni konačni upravni akt.

U izvršenju navedene presude suda, drugostepeni organ je doneo rešenje UP-2 broj 410-6/08 od 9. juna 2010. godine kojim je žalba podnosioca ponovo odbijena kao neosnovana.

Protiv navedenog konačnog upravnog akta podnosilac je 20. jula 2010. godine podneo tužbu, koja je uvažena presudom Upravnog suda U. 24828/110 od 29. septembra 2011. godine, te je poništen ovaj konačni upravni akt. U obrazloženju ove presude je, pored ostalog, navedeno da tuženi organ nije postupio po presudi Upravnog suda U. 5782/10 (2008) od 13. maja 2010. godine, niti je cenio navode koji su istaknuti u žalbi.

Drugostepenim rešenjem Ministarstva odbrane – Regionalni centar Beograd Up-2 broj 447-8/09 od 2. februara 2012. godine žalba podnosioca izjavljena protiv prvostepenog rešenja od 8. septembra 2008. godine ponovo je odbijena kao neosnovana.

Podnosilac je 22. februara 2012. godine podneo tužbu protiv ovog konačnog upravnog akta, koja je odbijena kao neosnovana osporenom presudom Upravnog suda U. 2156/12 od 12. marta 2014. godine. U obrazloženju presude je, između ostalog, navedeno da je tuženi organ, postupajući i izvršenju presude Upravnog suda U. 24828/110 od 29. septembra 2011. godine, pribavio akt Ministarstva odbrane – Sektor za ljudske resurse – Uprava za obaveze odbrane broj 3062-1 od 23. juna 2010. godine, iz koga nesumnjivo proizlazi da u organizacijskom sastavu JNA i VJ nikada nisu bile Vojna pošta 9196 Tenja, kao ni TO, zbog čega nisu ispunjeni uslovi da se podnosiocu prizna učešće u oružanim akcijama u sastavu tih jedinica, kao ni učešće u sastavu posebnih jedinica milicije koje, prema odredbi člana 2. u vezi člana 7. Zakona o Vojsci Jugoslavije, nisu pripadale organizacijskom sastavu oružanih snaga SRJ.

4. Odredbama Ustava, na čiju povredu podnosilac ukazuje u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da svako ima pravo na nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36. stav 2.).

Zakonom o Vojsci Jugoslavije („Službeni list SRJ“, br. 43/94, 28/96, 44/99, 74/99, 3/02 i 37/02 i „Službeni list SCG“, br. 7/05 i 44/05) bilo je propisano: da je Vojska Jugoslavije oružana snaga koja brani suverenost, teritoriju, nezavisnost i ustavni poredak Savezne Republike Jugoslavije (član 1.); da Vojsku sačinjavaju stalni i rezervni sastav (član 7. stav 1.); da stalni sastav Vojske sačinjavaju profesionalni vojnici i vojnici na služenju vojnog roka (član 7. stav 2.); da su profesionalni vojnici – profesionalni oficiri, profesionalni podoficiri i oficiri po ugovoru, podoficiri po ugovoru i vojnici po ugovoru (član 7. stav 3.); da su vojni osiguranici, u smislu ostvarivanja prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja po ovom zakonu, lica koja imaju svojstvo profesionalnog vojnika (član 241.); da se vojnom osiguraniku, odnosno korisniku vojne penzije koji je kao pripadnik oružanih snaga Jugoslavije učestvovao u oružanim akcijama posle 17. avgusta 1990. godine, vreme provedeno u tim akcijama i u zarobljeništvu, kao i vreme provedeno na lečenju i medicinskoj rehabilitaciji usled bolesti ili povreda zadobijenih u oružanim akcijama i zarobljeništvu računa se kao staž osiguranja u dvostrukom trajanju (član 264. stav 3.); da se vreme koje je regrut proveo kao dobrovoljac u jedinicama i ustanovama Jugoslovenske narodne armije ili u sastavima pod njenom komandom, od 17. avgusta 1991. do 19. maja 1992. godine, računa kao služenje vojnog roka u dvostrukom trajanju (član 360. stav 4.); da danom stupanja na snagu ovog zakona prestaje da važi Zakon o službi u oružanim snagama (član 363.).

Članom 1. Zakona o službi u oružanim snagama („Službeni list SFRJ“, br. 7/85, 20/89, 40/89 i 26/90 i „Službeni list SRJ“, br. 31/93 i 50/93) bilo je propisano da se službom u oružanim snagama Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije (u daljem tekstu: oružane snage) smatra vršenje vojnih i drugih dužnosti u Jugoslovenskoj narodnoj armiji (u daljem tekstu: JNA) i u teritorijalnoj odbrani.

5. Podnosilac je u ustavnoj žalbi istakao da su mu osporenom presudom Upravnog suda povređena prava iz člana 32. stav 1. i člana 36. stav 2. Ustava. Podnosilac je naveo da osporena presuda nije obrazložena, da Upravni sud nije ocenio nijedan navod tužbe, da podnosiocu nije omogućeno ravnopravno učešće u postupku, da je materijalno pravo proizvoljno primenjeno na štetu podnosioca jer je retroaktivno primenjen Zakon o Vojsci Jugoslavije, te da o njegovoj tužbi nije odlučivao nepristrasan sud.

Ocenjujući navode ustavne žalbe sa stanovišta sadržine prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud, pre svega, naglašava da je njegova nadležnost u postupku po ustavnoj žalbi ograničena na utvrđivanje da li je pojedinačnim aktom ili radnjom državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja povređeno ili uskraćeno ustavno pravo podnosioca. Ustavni sud nije nadležan da vrši proveru utvrđenih činjenica i načina na koji su sudovi i drugi državni organi i organizacije kojima su poverena javna ovlašćenja tumačili pozitivnopravne propise. Ustavni sud ukazuje da je izvan njegove nadležnosti da procenjuje pravilnost zaključaka sudova ili drugih organa u pogledu ocene dokaza, osim ukoliko je ova ocena očigledno proizvoljna, odnosno ako je primena zakona bila očigledno nepravična, arbitrerna ili diskriminatorska.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je ispitivao da li obrazloženje osporene presude Upravnog suda zadovoljava standarde pravičnog suđenja.

Na osnovu navedenih odredaba Ustava i zakona, Ustavni sud je utvrdio da je članom 1. Zakona o službi u oružanim snagama, koji je prestao da važi danom stupanja na snagu Zakona o Vojsci Jugoslavije iz 1994. godine, bilo propisano da se službom u oružanim snagama Socijalističke Federativne Republike Jugoslavije smatra vršenje vojnih i drugih dužnosti u Jugoslovenskoj narodnoj armiji i u teritorijalnoj odbrani.

Na osnovu činjenica utvrđenih u postupku koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da je podnosilac ustavne žalbe podneo zahtev za priznavanje učešća u ratu, u periodima bliže navedenim u tom zahtevu, da mu je delimično usvojen zahtev, tako što mu je priznato učešće u ratu za period od 21. septembra 1998. godine do 17. oktobra 1998. godine u Vojnoj pošti 2082-31 Beograd i od 24. marta 1999. godine do 26. juna 1999. godine u Vojnoj pošti 2082-31 Beograd, ali da mu je odbijen predmetni zahtev za period od 29. juna 1991. godine do 18. avgusta 1991. godine u TO Tenja, za period od 19. septembra 1991. godine do 18. marta 1992. godine u Vojnoj pošti 9170-1 Beograd, za period od 20. maja 1992. godine do 15. decembra 1992. godine u PJM Vukovar i za period od 15. decembra 1992. godine do 25. decembra 1997. godine u Vojnoj pošti 9196 Tenja. Ustavni sud konstatuje da su upravni organi, odlučujući o predmetnom zahtevu, utvrdili da Vojna pošta 9196 Tenja, kao i TO, nikada nisu bile u organizacijskom sastavu tadašnje JNA ili Vojske Jugoslavije, iz čega je izveden zaključak da se podnosiocu ne može priznati učešće u oružanim akcijama u spornom periodu u sastavu tih jedinica, jer nisu pripadale organizacijskom sastavu oružanih snaga SRJ, a saglasno čl. 2. i 7. Zakona o Vojsci Jugoslavije. Ustavni sud konstatuje da je Upravni sud u obrazloženju osporene presude u svemu prihvatio ovo stanovište drugostepenog organa.

Ustavni sud ukazuje da je u Odluci Už-990/2011 od 11. jula 2014. godine izrazio stav da, imajući u vidu da je Zakonom o službi u oružanim snagama, koji je prestao da važi stupanjem na snagu Zakona o Vojsci Jugoslavije, bilo propisano da se službom u oružanim snagama smatra vršenje vojnih i drugih dužnosti u Jugoslovenskoj narodnoj armiji i u teritorijalnoj odbrani , da se iz činjenice da određena vojna pošta nije bila u sastavu tadašnje JNA, ne može izvesti zaključak da ista nije bila u sastavu oružanih snaga države koja je postojala u vreme kada je podnosilac ustavne žalbe mobilisan. Ustavni sud, takođe, ukazuje da je u Odluci Už-4763/2010 od 18. jula 2013. godine, u vezi sa priznavanjem svojstva ratnog vojnog invalida, izrazio stav da vršenje dužnosti za vojne ciljeve ili za ciljeve državne bezbednosti u oružanim akcijama posle 17. avgusta 1990. godine za očuvanje suverenosti, nezavisnosti i teritorijalne celokupnosti SFRJ, nije uslovljeno pripadnošću Vojsci te države.

Ustavni sud, takođe, ukazuje da je i u presud i Vrhovnog suda Srbije Uvp. 2 111/99 od 19. januara 2000. godine ocenjen kao neprihvatljiv stav upravnih organa i okružnog suda u upravnom sporu da tužilac ne ispunjava uslove za priznavanje staža u dvostrukom trajanju prema članu 100. Zakona o osnovama penzijskog i invalidskog osiguranja, s obzirom na to da u spornom periodu od 1990. do 1995. godine nije učestvovao u oružanim akcijama kao pripadnik oružanih snaga Jugoslavije, već kao pripadnik Vojske Republike Srpske Krajine jer je ocenio da su označene akcije, sa stanovišta unutrašnjeg zakonodavstva, u vreme njihovog izbijanja imale karakter oružane akcije državne bezbednosti i narodne odbrane na teritoriji prethodne Jugoslavije, što podrazumeva mogućnost da se na osnovu člana 100. Zakona o osnovama penzijskog i invalidskog osiguranja, a u vezi sa članom 264. stav 3. Zakona o Vojsci Jugoslavije i članom 2. stav 1. tačka 5. Zakona o osnovnim pravima boraca, vojnih invalida i porodica palih boraca, ostvari poseban staž u dvostrukom trajanju.

Nalazeći da je u osporenoj presudi Upravnog suda proizvoljno primenjeno materijalno pravo na štetu podnosioca ustavne žalbe i da obrazloženje osporenog akta ne zadovoljava zahteve pravičnosti, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 – Odluka US, 40/15 – dr. zakon i 103/15), usvojio ustavnu žalbu izjavljenu zbog povrede prava na pravično suđenje, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava , odlučujući kao u tački 1. izreke.

6. Imajući u vidu prirodu učinjene povrede ustavnog prava u konkretnom slučaju, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, poništio presudu Upravnog suda U. 2156/12 od 12. marta 2014. godine i odredio da se u ponovnom postupku donese nova odluka o tužbi podnosioca izjavljenoj protiv rešenja Ministarstva odbrane – Regionalni centar Beograd Up-2 broj 447-8/09 od 2. februara 2012. godine, odlučujući kao u tački 2. izreke.

Kako je utvrdio povredu prava na pravično suđenje, Ustavni sud nije razmatrao navode ustavne žalbe o povredi prava na pravno sredstvo iz člana 36. stav 2. Ustava.

7. S obzirom na izloženo, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Proizvoljna primena prava prilikom odlučivanja o priznavanju učešća u ratu

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti