Povreda prava na suđenje u razumnom roku u parničnom i izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku. Iako je parnični postupak bio efikasan, izvršni postupak je trajao neprimereno dugo, prvenstveno zbog neefikasnog postupanja prvostepenog suda. Dosuđena je naknada nematerijalne štete.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-5068/2010
28.02.2013.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda dr Dragiša B. Slijepčević, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, dr Marija Draškić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Mirjane Janjić iz Subotice, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 28. februara 2013 . godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Mirjane Janjić i utvrđuje da je u parničnom postupku koji je vođen pred Opštinskim sudom u Subotici u predmetu P. 1520/04 i izvršnom postupku koji je vođen pred O snovnim sudom u Subotici u predmetu I1. 1894/10, povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Utvrđuje se pravo podnositeljke ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 400 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde i državne uprave.

O b r a z l o ž e nj e

1. Mirjana Janjić iz Subotice, preko punomoćnika Nevenke Kranjac Racić, advokata iz Subotice, je 3. decembra 20 10. godine izjavila ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog odredb om člana 32. stav 1. U stava, u parničnom postupku koji se vodio pred Opštinskim sudom u Subotici u predmetu P. 1520/04 i izvršnom postupku koji se vodio pred Osnovnim sudom u Subotici u predmetu I1. 1894/10 ( ranije Opštinskim sudom u Subotici u predmetu I 1. 66/07), kao i protiv rešenja Osnovnog suda u Subotici I1. 1894/10 od 10. septembra 2010. godine koje je delimično preinačeno rešenjem Višeg suda u Subotici Gž. 931/10 od 15. oktobra 2010. godine, zbog povrede prava na imovinu iz člana 58. stav 1. Ustava.

U ustavnoj žalbi i njenoj dopuni od 9. marta 20 11. godine j e navedeno: da je podnositeljka, uz još dva tužioca, 3. septembra 2004. godine podnela tužbu Opštinskom sudu u Subotici protiv tužen ih, radi smetanja poseda; da je spor pravnosnažno okončan tek nakon 31 mesec umesto za 90 dana; da je, kako tuženi nisu dobrovoljno izvrši li obavezu utvrđenu pravnosnažnom presudom, 27. aprila 200 7. godine, podnela predlog za izvršenje Opštinskom sudu u Subotici ali da je izvršni postupak okončan tek 6. decembra 2010. godine kada joj je uručeno rešenje Višeg suda u Subotici Gž. 931/10 od 1. decembra 2010. godine, kojim je izvršena ispravka rešenja Višeg suda u Subotici Gž. 931/10 od 15. oktobra 2010. godine. Predložila je da Sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povredu prava na suđenje u razumnom roku u navedeno m parničnom i izvršnom postupku, kao i da joj je pričinjena nematerijalna šteta uzrokovana neprimerenim trajanjem sudskog postupka. Takođe, podnositeljka je predložila da Sud poništi rešenje Višeg suda u Subotici Gž. 931/10 od 15. oktobra 2010. godine kojim su joj pravnosnažno " dosuđeni troškovi izvršenja suprotino važećoj Tarifi - utvrđivanjem broja poena na 80 iako najniži broj poena iznosi 160 i nepriznavši joj troškove sastava podnesaka koji su bili neophodni", a zbog povrede prava na mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, zajemčenog odredbom člana 58. stav 1. Ustava. Podnositeljka je tražila i naknadu troškova na ime sastava ustavne žalbe.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava ili slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredbom člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US ) propisano je da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Opštinskog suda u Subotici P . 1520/04, kao i spise predmeta Osnovnog suda u Subotici I1. 1894/10, i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Tužilja, ovde podnositeljka ustavne žalbe, zajedno sa još dva tuži oca, je 3. septembra 200 4. godine podnela tužbu Opštinskom sudu u Subotici (u daljem tesktu: Opštinski sud) p rotiv tuženih M.M. i M.B, radi smetanja poseda. Predmet je u Opštinskom sudu zaveden pod brojem P. 1520/04. U 2004. godini Opštinski sud je zakazao dva ročišta za 22. novembar i 20. decembar, koja nisu održana jer je prvo odloženo na predlog punomoćnika tuženih , a drugo je sud odložio. Tokom 2005. godine bilo je zakazano 11 ročišta za glavnu raspravu. Opštinski sud je održao osam ročišta, od kojih jedno na licu mesta, saslušao parnične stranke i četiri svedoka, dok preostala tri ročišta nisu održana zbog odlaganja od strane suda, sprečenosti postupajućeg sudije i po predlog u punomoćnika tuženih . Rešenjem Opštinskog sud a u Subotici P. 1520/04 od 22. decembra 2005. godine, donetim van rasprave, odbijen je kao neosnovan predlog tužilaca radi izdavanja privremene mere. Odlučujući o žalbi tužilaca Okružni sud u Subotici je rešenjem Gž. 18/06 od 18. januara 2006. godine potvrdio prvostepeno rešenje, osim u delu izreke u kome je navedeno da u "smislu člna 442 ZPP (stari) protiv rešenja kojim se određuje privremena mera nije dozvoljena žalba. Nakon sedam održan ih ročiš ta za glavnu raspravu i izvedenih dokaza saslušanjem 18 svedoka i saslušanja parničnih stranaka, te izvršenog uvida u spise toga suda K. 825/04 , Opštinski sud u Subotici je 26. maja 2006. godine doneo rešenje P. 1520/04 koj im je usvojio u celini tužbeni zahtev tužilaca, a među njima i podnositeljke ustavne žalbe.

Postupajući po žalbi tuženih od 29. juna 2006. godine , Okružni sud u Somboru je rešenjem Gž. 1699/06 od 21. marta 200 7. godine delimično uvažio njihovu žalbu i rešenje Opštinskog suda u Subotici preinačio u delu odluke o troškovima, dok je u preostalom delu žalba tuženih odbijena i rešenje potvrđeno. Ovo rešenje uručeno je punomoćniku tužilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, 17. aprila 2007. godine.

Podnositeljka ustavne žalbe, kao izvršni poverilac, zajedno sa još dva izvršna poverioca, je 27. aprila 200 7. godine podnela Opštinskom sudu u S ubotici predlog radi izvršenja na nepokretnosti protiv izvršnih dužnika M.M. i M.B, a na osnovu pravnosnažn og rešenja Opštinskog suda u Subotici P. 1520/04 od 26. maja 2006. godine. Opštinski sud u S ubotici je rešenjem I1. 66/07 od 10. maja 2007. godine odredio predloženo izvršenje.

Protiv navedenog rešenja izvršni dužnici su izjavili žalbu 17. maja 2007. godine, sa dopunom narednog dana, a izvršni poverioci su podneskom od 22. maja 2007. godine predlog za izvršenje povukli u jednom delu - u kome je izvršni dužnik sruš io zazidani otvor - prolaz i omogućio korišćenje dvokrilnih drvenih vrata, kao i u delu koji se odnosi na troškove parničnog postupka , uz predlog da sud briše zabeležbu javne prodaje nekretnine izvršnih dužnika, te dostavili sporazum zaključen 17. maja 2007. godine kojim su regulisali odnose, ali su tražili da im se obezbedi nesmetan prolaz kroz ponovo sačinjen otvor - prolaz na ulicu. Po odgovoru izvršnih poverilaca na žalbu od 28. maja 2007. godine, Opštinski sud je 22. juna 2007. godine dostavio spise Okružnom sudu u Subotici radi donošenja odluke povodom žalbe.

Rešenjem Okružnog suda u Subotici Gž. 837/07 od 27. septembra 2007. godine vraćena je žalba sa spisima predmeta prvostepenom sudu radi ot klanjanja procesnih nedostataka - radi donošenja rešenja u vezi povučenog dela predloga , te otklanjanja ne dostataka u zastupanju izvršnih dužnika. Opštinski sud je 7. decembra 2007. godine izvršio uviđaj na licu mesta o čemu je sastavljen zapisnik.

R ešenjem Opštinskog sud a u S ubotici I1. 66/07 od 21. januara 2008. godine, koje je ispravljeno rešenjem od 1. februara 2008. godine, u prvom stavu izreke utvrđeno je da je predlog poverilaca od 27. aprila 2007. godine u delu koji se odnosi na rušenje novosagrađenog zida na prolazu kroz zajedničko dvorište stranka, te u delu koji se odnosi na naplatu parničnih troškova povučen, pa se izvršni postupak u tom delu obustavlja. U drugom stavu izreke ovog rešenja naloženo je zemljišnoknjižnom odeljenju da se sa nekretnine - bliže opisane kao u izreci izbriše zabeležba pokretanja javne prodaje broj Dn. 3111/07, u trećem stavu izreke nastavljeno je izvršenje u preostalom delu radi omogućavanja nesmetanog prolaza u st. 1. i 2 . izreke rešenja o izvršenju, a četvrtim stavom izreke obavezan je punomoćnik tuženih da dostavi punomoćje za zastupanje. Rešenje o ispravci uručeno je punomoćniku izvršnih poverilaca 5. februara 2008. godine.

Rešenjem Okružnog suda u Subotici Gž. 156/08 od 29. februara 2008. godine odbijene su kao neosnovane žalbe izvršnih dužnika i pot vrđeno je rešenje Opštinskog suda u Subotici I1. 66/07 od 10. maja 2007. godine.

Izvršni dužnici su izjavili žalbu 11. aprila 2008. godine protiv rešenja Opštinskog sud a u S ubotici I1. 66/07 od 1. februara 2008. godine koje im nije dostavljeno. Odlučujući o njihovoj žalbi Okružni sud u Subotici je rešenjem Gž. 766/08 od 22. jula 2008. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršnih dužnika i potvrdio rešenje Opštinskog suda u Subotici I1. 66/07 od 1. februara 2008 . godine.

Izvršni poverioci, pa među njima i podnositeljka ustavne žalbe, su urgirali 11. avgusta 2008. godine da sud nastavi izvršenje.

Rešenjem Opštinskog suda u Subotici I1. 66/07 od 23. avgusta 200 8. godine, koje je dostavljeno punomoćniku izvršnih poverilaca 1. septembra 2008. godine, pozvan je punomoćnik da u roku od tri dana označi sredstvo izvršenja na kome se ima naplatiti iznos potreban za podmirenje troškova omogućavanja prolaza, odnosno predlog iz člana 216. stav 5. ZIP, sa upozorenjem da ukoliko se ne postupi u ostavljenom roku da će sud predlog za izvršenje odbaciti kao neuredan - postupak obustaviti. Punomoćnik izvršnih poverilaca je 4. septembra 2008. godine dostavio podnesak u kome postupa po nalogu suda.

Rešenjem Opštinskog suda u Subotici I1. 66/07 od 12. septembra 200 8. godine, u prvom stavu izreke određeno je, na osnovu rešenja toga suda I1. 66/07 od 10. maja 2007. godine, a radi naplate iznosa od 3.000,00 dinara izvršenje zaplenom iznosa sa zarade izvršnog dužnika M.M, radi izmirenja troškova činidbe na koju su dužnici obavezani izvršnom ispravom - presudom toga suda P. 1520/04, u drugom stavu izreke odlučeno je da će konačno rešenje o troškovima sud odrediti po izvršenoj radnji, a u trećem stavu izreke je naloženo poslodavcu izvršnog dužnika da zapleni navedeni iznos sa zarade dužnika i izvrši prenos na račun toga suda. Protiv navedenog rešenja izvršni dužnici su izjavili žalbu 23. septembra 2008. godine i podneli zahtev za isključenje više sudija iz odlučivanja o žalbi, pa je Okružni sud u Subotici rešenjem Gž. 1139/08 od 30. oktobra 2008. godine odbio kao neosnovanu žalbu njihovu žalbu i potvrdio prvostepeno ožalbeno rešenje, te rešenjem pod istim brojem i od istog datuma odbacio njihov zahtev za isključenje sudija kao nedopušten.

Podnositeljka ustavne žalbe, zajedno sa ostalim izvršnim poveriocima, je urgirala 14. januara 2009. godine sprovođenje izvršenja, jer iako je uplaćen predujam troškova za izvršenje činidbe umesto izvršni h dužnika - obezbeđenja nesmetanog prolaza, izvršni dužnici i dalje smatraju da nisu u obavezi da omoguće nesmetan prolaz, ne samo kroz dvorište nego i veliku kapiju, pa je 4. februara iste godine zatraženo da sud obezbedi pris ustvo sudskog izvršitelja.

Opštinski sud u Subotici je rešenjem I1. 66/07 od 27. februara 2009. godine odbacio prigovor trećih lica od 17. februara 2009. godine.

Novom urgencijom od 4. marta 2009. godine izvršni poverioci su zatražili zakazivanje izvršenja uz prisustvo ovlašćenog službenog lica. Opštinski sud je zaključkom I1. 66/07 od 11. juna 2009. godine odredio sprovođenje izvršenja dozvoljenog rešenjem toga suda od 10. maja 2007. godine, za dan 25. jun 2009. godine, radi omogućavanja poveriocima da promene bravu na velikoj kapiji u cilju obezbe đenja nesmetanog prolaza, uz asistenciju policije. Zapisnikom ovlašćenog službenog lica od 25. juna 2009. godine je konstatovano da na licu mesta nema predmetne kapije (da je odnešena).

Opštinski sud je rešenjem I1. 66/07 od 11. juna 2009. godine odbio kao neosnovan predlog izvršnih poverilaca od 10. jula 2009. godine radi uspostavljanja pređašnjeg stanja - u vidu vraćanja kapije na adresi izvršnih dužnika, a na r izik i trošak izvršnih dužnika. Stavom dva izreke navedenog rešenja izvršni dužnici su kažnjeni novčanom kaznom u iznosu od 20.000,00 dinara zbog zloupotrebe procesnih ovlaššćenja.

Odlučujući o žalbi izvršnih dužnika izjavljenoj protiv navedenog rešenja u delu odluke o kazni, Okružni sud u Subotici je odbio njihovu žalbu i potvrdio prvostepeno rešenje u ožalbenom delu.

Predmet je, nakon izvršene reforme u pravosuđu, pred Osnovnim sudom u Subotici (u daljem tekstu: Osnovni sud) dobio broj I1. 29/10 (2007). Rešenjem Osnovnog suda od 1. marta 2010. godine određeno je izvršenje, sprovođenjem prinudne naplate novčane kazne u iznosu od 20.000,00 dinara i to obustavom 2/3 dela zarade izvršnog dužnika M.M. Po žalbi izvršnog dužnika M.M. od 19. marta 2010. godine na navedeno rešenje, jer još nije protekao rok za dobrovoljno izvršenje, Osnovni sud je rešenjem I1. 29/10(2007) od 1. aprila 2010. godine obustavio naplatu izrečene kazne. Po dostavljenom troškovniku izvršnih poverilaca od 7. septembra 2010. godine, uz zahtev da sud naloži izvršnim dužnicima da u potpunosti izvrše isplatu novčanih kazni, Osnovni sud je rešenjem I1. 29/10 (2007) od 10. septembra 2010. godine utvrdio do sada neutvrđene troškove izvršnih poverilaca u ovom izvršnom postupku u ukupnom iznosu od 22.050,00 dinara i ostavio rok od osam dana da dužnici isplate ovako utvrđen iznos. Protiv ovog rešnja izjavile su žalbe obe strane u postupku, a izvršni dužnici su podneli i zahtev za isključenje sudija. Viši sud u Subotici je osporenim rešenjem Gž. 931/10 od 15. oktobra 2010. godine odbacio zahtev za isključenje sudija kao nedopušten, te rešenjem pod istim brojem i od istog datuma delimično usvojio žalbu izvršnih poverilaca i preinačio ožalbeno rešenje u delu utvrđivanja do sada neutvrđenih troškova u izvršnom postupku, a žalbu izvršnih dužnika odbacio kao neblagovremnu. Ovo rešenje je ispravljeno rešenjem istoga suda od 1. decembra 2010. godine. Predmet je u Osnovnom sudu zaveden pod novim brojem I1. 1894/10(2007).

Podneskom od 19. novembra 2010. godine izvršni dužnici su predložili da sud obustavi postupak izvršenja jer su oni u celosti izvršili svoju obavezu na osnovu rešenja o izvršenju - srušen je novosagrađeni zid koji je fizički odvajao dvorište izvršnih poverilaca i izvršnih dužnika, nadoknađeni su troškovi parničnog postupka shodno zaključenom sporazumu od 17. maja 2007. godine i izvršni poverioci imaju nesmetan prolaz jer kapije nema - kako je sud konstatovao u rešenju od 17. avgusta 2009. godine.

Rešenjem Osnovnog suda u Subotici I1. 1894/10 (2007) od 2. decembra 2010. godine izvršni postupak protiv izvšnih dužnika M.M. i M.B. je obustavljen. Međutim, Osnovni sud je u ovoj pravnoj stvari zakazao ročišta za 8. i 11. februar 2011. godine, ali ih je odložio radi regulisanja međusobnih odnosa stranaka povodom troškova izvršenja. Na održanom ročištu 2. marta 2010. godine konstatovano je da su izvršni dužnici u svemu postupili po rešenju Višeg suda u Subotici Gž. 931/10 od 15. oktobra 2010. godine, ispravljenog rešenjem od 1. decembra 2010. godine. Osnovni sud u Subotici je 3. marta 2011. godine doneo rešenje I1. 1894/10 (2007) da se izvršni postupak protiv izvršnih dužnika M.M. i M.B. obustavlja u celosti i utvrđuje se da je punomoćnik izvršnih poverilaca povukao u celosti predloge za izvršenje radi naplate ovih troškova, zavedenih kod toga suda pod brojem I. 4185, 4186, 4187 i 4188/10, te da se ukidaju do sada sproveden e izvrš ne radnje. Ovo rešenje je istog dana uručeno punomoćniku izvršnih poverilaca.

4. Odredbama Zakona o parničnom postupku (“Službeni glasnik SFRJ“, br. 4/77, 36/77, 6/80, 36/80, 43/82, 72/82, 69/82, 58/84, 74/87, 57/89, 20/90, 27/90 i 35/91 i “Službeni list SRJ“, br. 27/92, 31/93, 24/94, 12/98, 15/98 i 3/02), koji je važio u vreme podnošenja tužbe u predmetnom parničnom postupku, bilo je propisano: da je sud dužan da nastoji da se postupak sprovede bez odugovlačenja i sa što manje troškova i da onemogući svaku zloupotrebu prava koja strankama pripadaju u postupku (član 10.); da će pri određivanju rokova i ročišta po tužbama zbog smetanja poseda sud uvek obraćati pažnju na potrebu hitnog rešavanja prema prirodi svakog pojedinog slučaja (član 440.); da će se raspravljanje o tužbi zbog smetanja poseda ograničiti samo na pretresanje i dokazivanje činjenica poslednjeg stanja poseda i nastalog smetanja i da je isključeno pretresanje o pravu na posed, o pravnom osnovu, savesnosti ili nesavesnosti poseda ili o zahtevima za naknadu štete (član 441.); da u toku postupka sud može po službenoj dužnosti i bez saslušanja protivne stranke odrediti privremene mere koje se primenjuju u izvršnom postupku radi otklanjanja hitne opasnosti protivpravnog oštećenja ili sprečavanja nasilja ili otklanjanja nenadoknadive štete i da protiv ovog rešenja nije dozvoljena posebna žalba (član 442.).

Zakon o parničnom postupku (“Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji je stupio na snagu 23. februara 2005. godine, ima sadržinski slične odredbe sa navedenim odredbama ranije važećeg ZPP koje se odnose na efikasno postupanje parničnog suda i posebna pravila postupka u parnicama zbog smetanja poseda, a odredbom člana 448. stav 2. Zakona je propisano da će sud doneti odluku o tužbi zbog smetanja državine u roku do 90 dana.

Zakonom o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 5. stav 1) .

5. Ocenjujući razloge i navode iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud konstatuje da je period za ocenu razumne dužine trajanja postupka, koji spada u nadležnost Ustavnog suda, počeo da teče od 8. novembra 2006. godine, kada je stupio na snagu Ustav Republike Srbije. Međutim, Ustavni sud je ocenio da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine i da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene uzme u obzir celokupan period trajanja postupka.

Analizirajući dužinu trajanja postupka, Ustavni sud je ocenio da se u konkretnom slučaju kao jedinstvena celina mora uzeti i parnični postupak koji je vođen pred Opštinskim sudom u Subotici i izvršni postupak koji je nakon pravnosnažnog ok ončanja parničnog postupka vođen, najpre pred istim sudom, a nakon 2010. godine pred O snovnim sudom u Subotici. Ustavni sud nalazi da je i Evropski sud za ljudska prava u Strazburu u svojoj praksi izrazio slično stanovište (videti presudu Evropskog suda od 19. marta 1997. godine, u predmetu ''Hornsby protiv Grčke '', broj aplikacije 18357/91, stav 40.).

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je utvrdio da je parnični postupak pokrenut 3. septembra 200 4. godine, podnošenjem tužbe Opštinskom sudu u Subotici, te da je izvršni postupak, koji je usledio nakon parničnog, okončan 3. marta 20 11. godine pred Osnovnim sudom u Subotici, rešenjem o obustavi postupka.

Kada je reč o dužini trajanja postupaka, Ustavni sud je utvrdio da su sudski postupci ukupno trajali šest godina i šest meseci.

Navedeno trajanje parničnog i izvršnog postupka samo po sebi može upućivati da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Ipak, pri utvrđivanju razumnog vremenskog trajanja sudskog postupka, mora se poći od činjenice da postupak zavisi od niza činilaca i mora se proceniti u svakom pojedinačnom slučaju. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u određenom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje sudova koji vode postupak i priroda zahteva, odnosno značaj predmetnog prava za podnosioca, osnovni su činioci koji utiču na ocenu vremenskog trajanja sudskog postupka i određuju da li je taj postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Ispitujući navedene kriterijume za utvrđivanje povrede prava na suđenje u razumnom roku u konkretnom slučaju, Ustavni sud je iz priložene dokumentacije, zaključio da su u parničnom predmetu, koji je trajao dve godine i šest i po meseci, iako nije bilo složenih pravnih pitanja, obiman dokazni postupak zahtevala činjenična pitanja. Prvostepeni sud je zakazujući skoro svakomesečno ročišta za glavnu raspravu, odložio nekoliko ročišta, bilo zbog sprečenosti postupajućeg sudij e, bilo zbog usvajanja predloga tuženih za odlaganje ročišta. Ipak, prvostepeni postupak je okončan posle godinu i skoro sedam meseci, a drugostepeni sud je odluku o žalbi doneo za osam meseci, pa iako postoji instruktivni rok da se odluka o zahtevu za smetanje poseda donese u roku od 90 dana, postupanje sudova u parnici nije bilo neefikasno.

Razmatrajući značaj predmeta spora za podnositeljku ustavne žalbe, Ustavni sud je zaključio da ona ima legitiman interes da postupajući sudovi u razumnom roku odluče o osnovanosti njenog tužbenog zahteva. Ispitujući njeno ponašanje, Ustavni sud je utvrdio da niti ona, niti njen punomoćnik svojim ponašanjem nisu doprineli odugovlačenju postupka , već da su, naprotiv, imali proaktivan odnos u toku postupka urgirajući više puta zakazivanje sprovođenja izvršenja.

Izvršni postupak pokrenut po predlogu podnositeljke ustavne žalbe trajao je tri godine 11 meseci i 24 dana, i to prvenstveno zbog neefikasnog postupanja prvostepenog suda , najpre Opštinskog suda u Subotici, pa zatim Osnovnog suda u Subotici. Ne vodeći računa o hitnosti postupka izvršenja, Opštinski sud u Subotici nije blagovremeno zakazivao sprovođenje izvršenja i propustio je da odluči u delu povučenog predloga za izvršenje, što je, pored ostalog, uzrokovalo donošenje rešenja sa procesnim nedostacima koje mu je drugostepeni sud vratio radi njihovog otklanjanja. Osnovni sud u Subotici je doneo rešenje o sprovođenju izvršenja novčane kazne za izvršne dužnike iako još uvek nije bio protekao dobrovoljni rok za izvršenje , da bi kasnije, po žalbi, obustavio to izvršenje. I pored toga što su trajanju postupka doprineli i izvršni dužnici, koji su zbog zloupotrebe procesnih ovlašćenja i bili kažnjeni, ovaj njihov doprinos, gledajući proporcionalno u odnosu na trajanje postupka je zanemarljiv. Ustavni sud nalazi da sva odgovornost leži na sudovima koji su vodili postupke čije se trajanje osporava ustavnom žalbom.

Ustavni sud, i u ovom predmetu, konstatuje da je dužnost sudova da postupak sprovedu bez odugovlačenja, da pravovremeno i efikasno reaguju i da blagovremeno preduzmu sve zakonske mere u cilju razjašnjenja činjeničnog stanja i donošenja odluke. Ustavni sud naglašava da je u pravnoj državi od izuzetne važnosti donošenje odluka bez odlaganja, kako se ne bi ugrozila delotvornost sudske zaštite Ustavom garantovanih prava i sloboda i kako bi se održalo poverenje građana u sudove.

Ustavnopravna ocena sprovedenog postupka u ovoj građanskopravnoj stvari, zasnovana na praksi Ustavnog suda, kao i Evropskog suda za ljudska prava potvrđuje da je u konkretnom slučaju povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku. Ustavni sud je zaključio da je nedelotvorno postupanje Opštinskog suda u Subotici, pa kasnije Osnovnog suda u Subotici, prevashodno u izvršnom postupku, dovelo do toga da su predmetni parnični i izvršni postupak ukupno trajali šest godina i šest meseci. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, na osnovu odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, ustavnu žalbu usvojio i utvrdio da je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava i odlučio kao u prvom delu tačke 1. izreke.

6. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnositeljke ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 400 evra u dinarskoj protivrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate.

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju je pretrpela podnosi teljka ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja za utvrđivanje visine naknade štete, a posebno dužinu trajanja izvršnog postupka. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja pravičnu i adekvatnu naknadu za povredu prava koju je podnosi teljka ustavne žalbe pretrpe la isključivo zbog neažurnog postupanja suda. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću sopstvenu praksu, praksu Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomsko - socijalne prilike u Republici Srbiji, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom pruža odgovarajuće zadovoljenje.

7. U pogledu navoda podnositeljke ustavne žalbe da joj je povređeno pravo na imovinu iz član 58. stav 1. Ustava, "jer joj je sud, na kraju izvršnog postupaka, dosudio troškove izvršenja suprotno važećoj Tarifi" zbog čega predlaže poništaj rešenja Višeg suda u Subotici Gž. 931/10 od 15. oktobra 2010. godine, Ustavni sud nalazi da ustavna žalba ne sadrži ustavnopravne razloge kojima se, sa stanovišta Ustavom utvrđene sadržine označenog ustavnog prava potkrepljuju tvrdnje o njegovoj povredi. Naime, u suštini nezadovoljna ishodom postupka u pogledu dosuđenih troškova, podnositeljka se samo formalno pozvala na povredu označenog ustavnog prava , što ne čine ustavnu žalbu dopuštenom.

Stoga je u tom delu ustavna žalba odbačena, saglasno član u 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, kao u drugom delu tačke 1. izreke, jer ne postoje pretpostavke utvrđene Ustavom i Zakonom za vođenje postupka i odlučivanje.

8. Povodom zahteva podnositeljke za naknadu troškova na ime sastava ustavne žalbe, Ustavni sud ukazuje da je odredbama člana 6. Zakona o Ustavnom sudu propisano da se u postupku pred Ustavnim sudom ne plaća taksa i da učesnici u postupku pred Ustavnim sudom snose svoje troškove.
9. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1 . tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

dr Dragiša B. Slijepčević

Povreda prava na suđenje u razumnom roku u parničnom i izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti