Utvrđena povreda prava na pravično suđenje zbog arbitrarnog tumačenja procesnog prava

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na pravično suđenje. Privredni apelacioni sud je arbitrarno protumačio da potraživanje utvrđeno u parnici nije bilo prijavljeno u stečaju, iako je upravo na osnovu osporavanja te prijave poverilac i upućen na parnicu.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-5397/2022
23.02.2023.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Snežana Marković, predsednik Veća i sudije Vesna Ilić Prelić, dr Dragana Kolarić, dr Tamaš Korhec ( Korhecz Tamás), Gordana Ajnšpiler Popović, dr Vladan Petrov , Lidija Đukić i dr Tijana Šurlan, članovi V eća, u postupku po ustavnoj žalbi privrednog društva „D.“ d.o.o. Beograd, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Sr bije, na sednici Veća održanoj 23. februara 2023. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba privrednog društva „D.“ d.o.o. Beograd i utvrđuje da je rešenjem Privrednog apelacionog suda Pvž. 28/22 od 13. aprila 2022. godine u drugom stavu izreke, u delu kojim se menja konačna lista utvrđenih i osporenih potraživanja Privrednog suda u Beogradu St. 4155/10 od 24. marta 2017. godine u odnosu na podnosioca ustavne žalbe, tako da se u stavu I pod rednim brojem 1. njegovo potraživanje smatra utvrđenim u trećem isplatnom redu u iznosu od 157.018.801,89 dinara, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Poništava se rešenje Privrednog apelacionog suda Pvž. 28/22 od 13. aprila 2022. godine u drugom stavu izreke, u delu kojim se menja konačna lista utvrđenih i osporenih potraživanja Privrednog suda u Beogradu St. 4155/10 od 24. marta 2017. godine u odnosu na podnosioca ustavne žalbe, tako da se u stavu I pod rednim brojem 1. njegovo potraživanje smatra utvrđenim u trećem isplatnom redu u iznosu od 157.018.801,89 dinara i određuje da isti sud donese novu odluku o žalbi koju je podnosilac ustavne žalbe izjavio protiv rešenja Privrednog suda u Beogradu St. 208/20 od 15. decembra 2021. godine.

3. Odbacuje se predlog podnosioca ustavne žalbe za odlaganje izvršenja rešenj a Privrednog apelacionog suda Pvž. 28/22 od 13. aprila 2022. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Privredno društvo „D.“ d.o.o. Beograd izjavilo je Ustavnom sudu, 12. maja 20 22. godine, preko punomoćnika O. G, advokata iz Beograda, ustavnu žalbu protiv rešenja Privrednog apelacionog suda Pvž. 28/22 od 13. aprila 2022. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. Ustava Republike Srbije.

Podnosilac ustavne žalbe, pored ostalog, je naveo: da je u postupku stečaja podneo prijavu potraživanja koja su proizašl a iz obaveza stečajnog dužnika preuzetih ugovor om o kupoprodaji nepokretnosti; da je osporenim rešenjem drugostepeni sud odlučio o preboju u malom delu ispravno, ali je u preostalom delu , uz grubu povredu materijalnog prava, još jednom preispitano potraživanje podnosioca utvrđeno u parničnom postupku; da je u parničnom postupku utvrđeno potraživanje podnosioca ustavne žalbe, te da je ostalo samo da se utvrdi da li su ispunjeni uslovi za preboj potraživanja u stečajnom postupku; da je Privredni apelacioni sud osporenim aktom preispitivao sadržinu presude, što je nedozvoljeno; da je sud našao da potraživanja na ime raseljavanja trećeg lica i izmeštanja cisternine ne ispunjavaju uslove za preboj, jer navodno nisu postojala na dan otvaranja postupka stečaja, iako su ta potraživanja priznata u parničnom postupku, koji je proistekao iz osporavanja prijave potraživanja; da je to u „potpunoj kontradikciji“ sa izrekom utvrđujuće presude i odredbama člana 81. Zakona o stečaju, prema kome se sva pr ijavljena potraživanja prema stečajnom dužniku smatraju dospelim na dan otvaranja stečaja, a ispitana potraživanja konačno priznatim; da je u pogledu potraživanja na ime kamate plaćene bankama u iznosu od 157.018.801,89 dinara, drugostepeni sud navodno utvrdio da ni su postojal a na dan otvaranja stečaja, da ni su prijavljena u prijavi potraživanja i da u odnosu na ist o nije istaknut prigovor prebijanja, iako je podnosilac ustavne žalbe prija vio potraživanje i dao izjav u o prebijanju, a to potraživanje kasnije utvrđeno pravnosnažnom presudom; da je „pravno i logički“ neodrživo da stečajni sud utvrdi da potraživanje nije prijavljeno, iako je utvrđeno pravnosnažnom presudom, a zatim navodno neprijavljeno potraživanje (čija je legitimnost utvrđena kroz parnični postupak) ipak svrsta kao stečajno potraživanje u treći isplatni red. Među iznetim zahtevima o kojima Ustavni sud treba da odluči, podnosilac ustavne žalbe je istakao i zahtev da Sud odloži izvršenje određeno protiv njega navodeći da bi mu isto prouzrokovalo nenadoknadivu štetu , jer je njegov poverilac stečajni dužnik „koji praktično ne postoji, a nema ni imovine da odgovori svojim obavezama, te kada bi namirio svoje potraživanje od 1.000.000 evra sa pripadajućom kamatom, novac bi bio raspodeljen po rešenju o delimičnoj deobi, odnosno glavnoj deobi“.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje se zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja:

Podnosilac ustavne žalbe je u svojstvu stečajnog poverioca , 8. decembra 2010. godine, podneo prijavu potraživanj a sa izjavom o prebijanju u postupku stečaja koji se vodi nad stečajnim dužnikom „I.“ a.d. Beograd – Barajevo pred Privrednim sudom u Beogradu (u daljem tekstu: Privredni sud) u predmetu St. 4155/2010 . U prijavi potraživanja je navedeno da je stečajni dužnik na osnovu ugovora o prodaji nepokretnosti i više aneksa ugovora, prodao stečajnom poveriocu nepokretnost na lokaciji u Beogradu u ulici K . … za ugovorenu cenu od 14.500.000 evra, koja je trebalo da bude plaćena u tri rate. Stečajni dužnik nije ispunio sve svoje obaveze preuzete aneksom ugovora, t e mu stoga stečajni poverilac nije isplatio treću ratu. Podnosilac ustavne žalbe je naveo da su pravni i drugi nedostaci u vezi sa nepokretno šću za koje je stečajni dužnik odgovoran – umanjenje površine parcele koj u je stečajni poverilac kupio od stečajnog dužnika, štet a na ime izgubljene dobiti , troškovi u vidu raseljenja trećeg lica koje se zateklo na spornoj parceli, plaćen i novčan i iznos i za utrošenu vodu, električnu energiju i odnošenje smeća, uklanjanje cisterni i azbestne ploče, ugovorna kazn a zbog kašnjenja u predaji nepokretnosti . Podnosilac je, takođe , naveo da je pretrpeo štetu u vidu plaćanja dodatnih kamata bankama i da ukupno njegovo potraživanje iznosi 2.292.287 evra, a da njegov dug prema stečajnom dužniku iznosi 1.000.000 evra, te je stoga dao izjavu o prebijanju međusobn ih novčanih potraživanja i nakon izvršenog prebijanja njegovo potraživanje prema stečajnom dužniku iznosi 1.292.287 evra, što u dinarskoj protivvrednosti iznosi 137.292.570 ,80 dinara.

Obaveštenjem o osporavanju potraživanja broj 840 od 13. februara 2017. godine podnosilac ustavne žalbe je obavešten da je njegovo potraživanje osporeno u iznosu od 243.538.530,82 dinara, kao i da ima pravo da pokrene parnični postupak radi utvrđivanja osporenog potraživanja u roku od osam dana od dana prijema zaključka o osporavanju potraživanja.

Podnosilac ustavne žalbe je podneo tužbu Privrednom sudu protiv tuženog stečajnog dužnika „I.“ a.d. Beograd – Barajevo u stečaju , radi utvrđivanja osporenog potraživanja u navedenom postupku stečaja za iznos od 243.538.530,82 dinara.

Presudom Privrednog suda P. 946/20 od 17. jula 2020. godine u stavu I izreke delimično je usvojen tužbeni zahtev tužioca-protivtuženog, ovde podnosioca ustavne žalbe, i utvrđeno je da je osnovano njegovo neobezbeđeno potraživanje prema tuženom-protivtužiocu u iznosu od 243.449.150,94 dinara ; u stavu II izreke odbijen je kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca- protivtuženog u delu kojim je tražio da se utvrdi da je osnovano njegovo neobezbeđeno potraživanje prema tuženom-protivtužiocu u iznosu od 89.379,88 dinara; s tavom III izreke delimično je usvojen protivtužbeni zahtev tuženog-protivtužioca, pa je obavezan tužilac-protivtuženi da mu plati iznos od 1.000.000 evra (u dinarskoj protivvrednosti), sa pripadajućom kamatom ; stavom IV izreke delimično je odbijen protivtužbeni zahtev tuženog-protivtužioca u delu kojim je tražio da se obaveže tužilac -protivtuženi da mu plati kamatu na dosuđeni iznos glavnice od 1.000.000 evra za period obračuna počev od 30. marta 2007. godine, pa do dana pravnosnažnosti presude ; stavom V izreke je određeno da svaka stranka snosi svoje troškove.

Postupajući po žalbama stranaka, Privredni apelacion i sud je doneo presudu Pž. 4559/20 od 12. avgusta 2021. godine, kojom je u stavu I izreke , pored ostalog, odbio žalbu tužioca-protivtuženog i potvrdio presudu Privrednog suda P. 946/20 od 17. jula 2020. godine u st . III i V izreke ; u stavu II izreke delimično je odbijena kao neosnovana žalba tuženog-protivtužioca, pa je potvrđena prvostepena presuda u delu stava I izreke kojim je usvojen tužbeni zahtev, pa je utvrđeno da je osnovano potraživanje tužioca -protivtuženog prema tuženom -protivtužiocu u iznosu od 176.314.398,22 dinara, koje se sastoji od iznosa od 14.146.094,25 dinara na ime naknade štete u vidu troškova raseljavanja trećeg lica, iznosa od 191.600,00 dinara na ime naknade štete u vidu izmeštanja dve cisterne , iznosa od 4.957.902,08 dinara na ime ugovorne kazne za kašnjenje sa primopredajom nepokretnosti i iznosa od 157.018.801,89 dinara na ime naknade štete za plaćene kamate bankama; u stavu III izreke preinačena je prvostepena presuda u delu stava I izreke i odbijen je tužbeni zahtev tužioca- protivtuženog kojim je tražio da se utvrdi da je osnovano njegovo potraživanje u iznosu od 67.134.752,72 dinara, dok je istim stavom izreke tužilac-protivtuženi obavezan da tuženom- protivtužiocu isplati zakonsku zateznu kamatu na iznos od 1.000.000 evra počev od 19. maja 2017. godine, pa do dana pravnosnažnosti presude.

Stečajni dužnik je, u svojstvu izvršnog poverioca , pokrenuo izvršni postupak protiv podnosioca ustavne žalbe radi naplate potraživanja u iznosu od 1.000.000 evra, sa pripadajućom kamatom, a na osnovu izvršne isprave – presude Privrednog suda P. 946/20 od 17. jula 2020. godine. Rešenjem Privrednog suda I.i. 2754/21 od 27. oktobra 2021. godine određeno je sprovođenje izvršenja, a koji vodi javni izvršitelj M. D. iz Beograda u predmetu I.i. 605/2021.

Navedeni javni izvršitelj je doneo rešenje o odlaganju sprovođenja izvršenja I.i. 605/2021 od 11. januara 2022. godine, do donošenja pravnosnažne odluke o pravu na preboj potraživanja izvršnog dužnika kao stečajnog poverioca sa potraživanjem izvršnog poverioca, kao stečajnog dužnika , prema njemu , u stečajnom postupku koji se vodi pred Privrednim sudom u predmetu St. 208/2020 (stari broj St. 4155/2010.).

Osporenim rešenjem Privrednog apelacionog suda Pvž. 28/22 od 13. aprila 2022. godine pravnosnažno je izmenjena konačna lista utvrđenih i osporenih potraživanja Privrednog suda St. 4155/10 od 24. marta 2017. godine u odnosu na stečajnog poverioca, ovde podnosioca ustavne žalbe, tako da se u stavu I pod rednim brojem 1 potraživanje tog poverioca smatra utvrđenim u trećem isplatnom redu u iznosu od 171.356.496,14 dinara, dok se smatra osporenim za iznos u visini od 37.134.752,72 dinara za koji je pravnosnažnom presudom Privrednog suda P. 946/20 od 17. jula 2020. godine utvrđeno da ne postoji, i 4.957.902,08 dinara za koji iznos se prebija potraživanje stečajnog poverioca sa protivpotraživanjem stečajnog dužnika dosuđenim pravnosnažnom presudom Privrednog suda P. 946/20 od 17. jula 2020. godine . U obrazloženju osporenog rešenja, pored ostalog je navedeno: da polazeći od odredbe člana 82 . Zakona o stečaju, prvostepeni sud nalazi da u poslovnim knjigama stečajnog dužnika nisu evidentirane nikakve obaveze pravnog prethodnika stečajnog dužnika prema poveriocu ; da je u presudi Privrednog apelacionog suda Pž. 4559/20 od 12. avgusta 2021. godine konstatovano da je potraživanje stečajnog poverioca konačni oblik poprimilo nakon otvaranja stečajnog postupka, što znači da nije postojalo pre podnošenja predloga za otvaranje postu pka stečaja, da je u parničnom postupku pravnosnažno odbijen zahtev za preboj, da je potraživanje stečajnog poverioca deklaratorne prirode dok je potraživanje stečajnog dužnika obavezujuće, da je potraživanje stečajnog poverioca dinarsko, dok je potraživanje prema njemu u deviznom iznosu, te da nisu ispunjeni uslovi za preboj, da je navedeno potraživanje jedina imovina stečajnog dužnika iz koje se mogu namiriti poverioci; da se u konkretnom slučaju primenjuju odredbe Zakona o stečaju („Službeni glasnik PC“ broj 104 od 16. decembra 2009. godine), budući da je postupak stečaja pokrenut 2010. godine; da je radi utvrđenja relevantnih činjenica ovaj sud izvršio uvid u prijavu potraživanja i presudu Privrednog suda P. 946/20 od 17. jula 2020. godine, koja je delimično preinačena presudom Privrednog apelacionog suda Pž. 4559/20 od 12. avgusta 2021. godine, te je utvrdio i z sadržine prijave potraživanja žalioca, da je kao stečajni poverilac blagovremeno podneo prijavu potraživanja na ukupan iznos od 2.292.287 evra; da je u prijavi obrazložio da je ugovorom o prodaji nepokretnosti II Ov. broj 1487/2006 od 15. septembra 2006. godine, sa aneksima, stečajni dužnik prodao stečajnom poveriocu predmetnu nepokretnost za ugovorenu kupoprodajnu cenu od 14.500.000 evra, plativu u tri rate; da je naveo da je prve dve rate platio, a da je treću ratu u iznosu od 1.000.000 evra trebao da plati u roku od sedam dana od dana kada stečajni dužnik dostavi original izvod iz zemljišnih knjiga u kome je upisana površina nepokretnosti koja nije manja od 15.500 m2, slobodnu od svih tereta i zahteva trećih lica, sa pravom korišćenja građevinskog zemljišta, a što, kako je dalje u prijavi naveo, stečajni dužnik nije učinio; da je stoga prijavio potraživanje, i to – u iznosu od 1.870.400 evra kao „direktnu štetu na ime izgubljene dobiti“ jer je, naknadno, u postupku formiranja građevinske parcele došlo do ispravke površine zemljište, te je ukupna površina parcele manja za 297 m2 što automatski umanjuje buduću maksimalnu dozvoljenu površinu objekta za 1.336m2; da se navedeni iznos odnosi na izgubljenu dobit, zbog nemogućnosti izgradnje 1.336m2, iznos od 300.000 evra, kao procenjeni iznos koji će poverilac biti prinuđen da snosi radi raseljavanja stanara, iznos od 53.705 evra, koji je stečajni poverilac platio nakon predaje nepokretnosti dana 25. aprila 2007. godine, a na ime utroška vode i električne energije od strane stečajnog dužnika, iznos od 21.515 evra kao iznos procenjenih troškova koje ć e s nositi stečajni poverilac na ime uklanjanja dve cisterne i azbestne ploče, kao i iznos od 46.667 evra na ime ugovorne kazne zbog zadocnjenja sa primopredajom nepokretnosti; da je takođe, dao izjavu o prebijanju za iznos od 1.000.000 evra na ime preostalog dela kupoprodajne cene; da je smatrao da nakon izvršenog prebijanja potraživanje poverioca preostaje u iznosu od 1.292.287 evra, pa je predložio da se za navedeni iznos, što na dan otvaranja stečaja iznosi 137.292.570,08 dinara, njegovo potraživanje prizna; da je prijavljeno potraživanje stečajnog poverioca osporeno u celini zaključkom od 24. marta 2017. godine; da je 12. aprila 2017. godine stečajni poverilac podneo tužbu radi utvrđenja prijavljenog , a osporenog potraživanja u ukupnom iznosu od 243.538.530,82 dinara; da iz sadržine pravnosnažne presude Privrednog suda P. 946/20 od 17. jula 2020. godine, koja je delimično preinačena presudom Privrednog apelacionog suda Pž. 4559/20 od 12. avgusta 2021. godine, proizlazi da je utvrđeno kao osnovano potraživanje stečajnog poverioca prema stečajnom dužniku u iznosu od 176.314.398,22 dinara, a koje se sastoji od – 1 4,146.094,25 dinara na ime naknade štete u vidu troškova raseljavanja trećeg lica, 191.600,00 dinara, na ime naknade štete u vidu troškova izmeštanja dve cisterne, 4.957.902,08 dinara na ime ugovorne kazne za kašnjenje sa primopredajom i 157.018.801,89 dinara na ime naknade štete za plaćanje kamate bankama, dok je za iznos od 67.134.752,72 dinara odbijen tužbeni zahtev da se potraživanje utvrdi osnovanim; da je istovremeno obavezan stečajni poverilac da stečajnom dužniku isplati iznos od 1.000.000 evra sa zakonskom zateznom kamatom počev od 19. maja 2017. godine, pa do pravnosnažnosti presud e; da su uslovi za prebijanje jasno propisani odredbom člana 82. Zakona o stečaju a u članu 83. je propisano i kada potraživanje koje ispunjava uslov na odredbe člana 82. nije dozvoljeno prebijati ; da navedene odredbe, uz odredbu člana 336 . Zakona obligacionim odnosima koja uređuje pitanje kompenzibilnosti potraživanja , predstavljaju normativni okvir za odluku u ovoj pravnoj stvari ; da je odredbom člana 336. Zakona o obligacionim odnosima propisano da dužnik može prebiti potraživanje koje ima prema poveriocu sa onim što ovaj potražuje od njega, ako oba potraživanja glase na novac ili druge zamenljive stvari istog roda i kakv oće i ako su oba dospela; da se ne može prihvatiti obrazloženjee pobijane odluke prema kome je potraživanje stečajnog poverioca deklaratorne prirode , a potraživanje s tečajnog dužnika kondemnatorno, te da se kao takva ne mogu prebijati ; da se sva potraživanja stečajnih poverilaca, saglasno odredbama Zakona o stečaju, utvrđuju sa stanjem na dan otvaranja postupka stečaja što znači da su sva deklarativne prirode; da se stoga uslovi za prebijanje po Zakonu o stečaju cene prema odredbama kako Zakona o obligacionim odnosima , tako i odredbama Zakona o stečaju ; da prvostepeni sud netačno obrazlaže da je u parničnom postupku odbijen zahtev za preboj potraživanja ; da o tome uopšte i nije bilo odlučeno ; da kako je taj sud već obrazložio u svojoj ranijoj, ukidnoj odluci Pvž. 480/21, činjenica da stečajni poverilac u navedenoj parnici nije istakao prigovor prebijanja ne znači da je izgubio pravo na prebijanje u stečajnom postupku, niti da je odustao od prebijanja, niti da je povukao svoju izjavu o prebijanju; da je stečajni poverilac dao izjavu o prebijanju u prijavi potraživanja u skladu sa odredbom člana 82. Zakona o stečaju i o takvoj izjavi svakako mora da se odluči, bilo neprihvatanjem prebijanja ukoliko nisu ispunjeni zakonski uslovi, bilo sprovođenjem prebijanja u skladu sa zakonom; da bi lakši put za ostvarenje njegovog prava bio da je o tome raspravljeno u parnici istovremeno, ali činjenica da to nije učinjeno ne znači da o tome stečajni sudija ne treba da odluči primenom relevantnih zakonskih odredbi; da se ne može prihvatiti ni navod obrazloženja pobijane odluke, a s pozivom na obrazloženje presude tog suda Pž. 4559/20 od 12. avgusta 2021. godine u kojoj je, kako prvostepeni sud obrazlaže, navedeno da je potraživanje stečajnog poverioca konačni oblik poprimilo nakon otvaranja stečajnog postupka što znači, po pogrešnom zaključku prvostepenog suda, da je ono nastalo nakon otvaranja postupka stečaja; da je pre svega pravnosnažnošću zahvaćena izreka presude, a ne njeno obrazlo ženje, pa pozivanje na obrazloženje odluke drugostepenog suda ne može biti razlog za neprihvatanje prebijanja; da prvostepeni sud zanemaruje da se u postupku stečaja prijavljuju potraživanja koje postoje na dan otvaranja postupka stečaja, a sve u smislu odredaba čl . 81 , 87 . i 111 . Zakona o stečaju ; da se prijavljuju potraživanja koja postoje na dan otvaranja stečaja, kao i uslov na potraživanja pri čemu se sva nedospela potraživanja, danom otvaranja stečaja, smatraju dospelim; da činjenica da je prvostepenom odlukom u delu koji je potvrđen drugostepenom presudom utvrđeno potraživanje stečajnog poverioca kao bezuslovno, jer nikakav uslov nije određen, dovodi do zaključka da se radi o potraživanju koje je postojalo na dan otvaranja stečajnog postupka; da su i stečajni dužnik i stečajni poverilac, kao i sud, vezani za takvu odluku; da navedena odluka može biti predmet preispitivanja samo u postupku po vanrednom pravnom leku ; da je međutim, zahtev stečajnog poverioca, za prebijanje samo delimično osnovan; da li postoje uslovi za prebijanje ceni se, kako je u ranijoj ukidnoj odluci tog suda Pvž. 480/21 od 17. novembra 2021. godine obrazloženo, po odredbi člana 82. stav 1 . Zakona o stečaju , s tim da se pribijanje neće dogoditi ukoliko postoje razlozi koji prebijanje či ne nedopuštenim, a koji su izričito propisani člana 83 . Zakona o stečaju; da to dalje znači da je za uspešnost prebijanja neophodno da je saglasno odredbi člana 82. st . 1 . i 2 . Zakona o stečaju, poverilac pre podnošenja predloga za pokretanje stečajnog postupka stekao pravo na prebijanje i da je blagovremeno, u roku za prijavu potraživanja, podneo prijavu svog potraživanja i dao izjavu o prebijanju; da li je poverilac pre pokretanja predloga za stečaj stekao pravo na prebijanje ceni se po opštim pravilima ugovornog prava iz odredbe člana 336 . Zakona o obligacionim odnosima, što znači da mora postojati dospelo potraživanje poverioca i dospelo potraživanje stečajnog dužnika prema njemu, te da su istorodna ; da tek tada poverilac to pravo može ostvariti pod uslovima iz odredbe člana 82. Zakona o stečaju, što znači da uslovi za preboj moraju postojati pre nego što je podnet predlog za pokretanje stečajnog postupka i da je podneo prijavu potraživanja sa izjavom o prebijanju, uz odsustva razloga iz odredbe člana 83 . Zakona o stečaju koji prebijanje čine nedopuštenim; da činjenicu da su se stekli uslovi za prebijanje po odredbi člana 82. Zakona o stečaju dokazuje stečajni poverilac, a da je ono nedopušteno treba da dokaže stečajni upravnik; da Privredni apelacioni sud ukazuje da, kada se radi o uslovima iz odredbe člana 82. Zakona o stečaju, mogu se prebiti ona potraživanja koja je stečajni poverilac prijavio i za koje je dao izjavu o prebijanju ; da je pravnosnažnom presudom Privrednog suda P. 946/20 od 17. jula 2020. godine utvrđeno potraživanje ovde žalioca, a tamo tužioca, kao stečajnog poverioca prema stečajnom dužniku u iznosu od 176.314.398,22 dinara, koje se sastoji od iznosa od 14.146.094,25 dinara na ime naknade štete u vidu u troškova raseljavanja trećeg lica, iznosa od 191.600,00 dinara na ime naknade štete u vidu troškova izmeštanja dve cisterne, iznosa od 4.957.902,08 dinara na ime ugovorne kazne za kašnjenje sa primopredajom i iznosa od 157.018.801,89 dinara na ime naknade štete za plaćanje kamate bankama; da iz prijave potraživanja proizlazi da je prijavljeno potraživanje na ime naknade štete u vidu izgubljene dobiti zbog umanjene površine parcele, naknade štete zbog obaveze raseljavanja, naknade štete za uklanjanje dve cisterne, potraživanje prefakturisanih plaćenih troškova i potraživanje na ime ugovorne kazne; da potraživanje na ime naknade štete za plaćene kamate bankama (koje po svojoj prirodi predstavlja stvarnu štetu) nije prijavljeno, pa se ni prigovor prebijanja ne može odnositi na navedeno potraživanje; da kako se u skladu sa pravnim shvatanjem Privrednog apelacionog suda objavljenim u „Biltenu“ sudske prakse 3/13 (stečajni postupak pitanje broj 15), struktura potraživanja ne može menjati ni u okvirima visine prijavljenog potraživanja odnosno u granicama visine potraživanja po kome je poverilac upućen na parnicu, to se ni prigovor prebijanja istaknut za određena potraživanja ne može proširivati i na ona u odnosu na koja nije istaknut; da se pri tom identitet potraživanja ceni s obzirom na u prijavi potraživanja iznet činjenični osnov (dakle iz sadržine prijave), a ne pravni osnov ( „Bilten“ sudske prakse Privrednog apelacionog suda broj 3/14 – materijalno pravo, pitanje br oj 15) ; da u tom smislu, potraživanje na ime izgubljene dobiti zbog naknadno utvrđene manje površine nepokretnosti koje je prijavljeno i u odnosu na koje je istaknut prigovor protivtražbine radi prebijanja, nije istovetno potraživanju na ime naknade štete zbog plaćenih kamata banci; da je sledom rečenog, neosnovan zahtev za preboj potraživanja u iznosu od 157.018.801,89 dinara, jer za navedeno i nije istaknut prigovor prebijanja u zakonom propisanom roku; da bi se za preostali deo utvrđenog potraživanja priznalo pravo na prebijanje potrebno je da budu ispunjeni uslovi za odredbe člana 82. Zakona o ste čaju, tj. da se radi o potraživanju u odnosu na koje je pravo na preboj stečeno pre dana podnošenja predloga za pokretanje stečaja; da kako iz prijave potraživanja ne proizlazi da su se uslovi za prebijanje potraživanja na ime naknade štete u vidu troškova raseljavanja trećeg lica u iznosu od 14.146.094,25 dinara i naknade štete na ime troškova izmeštanja cisterni u iznosu od 191.600,00 dinara, stekli pre podnošenje predloga za pokretanje stečaja, jer su prijavljeni procenjeni budući troškovi, to se ni za navedene iznose nisu stekli uslovi za prebijanje; da proizlazi da su se uslovi za prebijanje stekli za iznos od 4.957.902,08 dinara koji predstavlja ugovornu kaznu zbog kašnjenja sa primopredajom predmeta prodaje; da iz dokaza uz prijavu, ugovora i aneksa, proizlazi da je primopredaja trebalo da bude sprovedena do 15. marta 2007. godine, a da je izvršena 25. aprila 2007. godine, te da je potraživanje ugovorne kazne dospelo tada, odnosno pre podnošenja predloga za stečaj; da sa druge strane, iz priloga prijave i to aneksa broj 2 uz ugovor proizlazi da je kupac trebalo da isplati treću ratu najkasnije do 7. avgusta 2007. godine (izmenjen aneksom broj 4) , s tim da ukoliko mu se do tada ne dostavi odgovarajući izvod onda se poslednja rata umanjuje na način propisan članom 5.10 aneksa 2; da proizlazi da je i protivpotraživanje dospelo pre podnošenja predloga i da se otuda za navedeni iznos stekao uslov za prebijanje; da ako je potraživanje stečajnog poverioca starije, jer je dospelo sa primopredajom nepokretnosti dana 25. aprila 2007. godine, te se ono u utvrđenom iznosu prebija sa protivpotraživanjem stečajnog poverioca i stečajnog dužnika prema njemu onda kada su se susrela; da činjenica koju prvostepeni sud navodi da je jedno potraživanje izraženo u dinarima , a drugo u valuti e vro nije od uticaja, budući da je potraživanje na ime novčane kazne po svojoj prirodi bilo izraženo i prijavljeno u evro, a konvertovano je u dinare u skladu sa odredbama Zakona o stečaju.

Postupajući po predlogu izvršnog poverioca „I.“ a.d. Beograd – Barajevo u stečaju, javni izvršitelj M. D. iz Beograda je isti usvojio rešenjem I.i. 605/2021 od 2. juna 2022. godine i u stavu jedan izreke obustavi o izvršenje određeno rešenjem o izvršenju Privrednog suda u Beogradu I.i. 2754/21 od 27. oktobra 2021. godine za iznos od 46.665,86 evra sa zakonskom kamatom počev od 19. maja 2017. godine (u dinarskoj protivvrednosti), i u tom delu ukinuo sve sprovedene radnje ; u stavu dva izreke je određeno da će se izvršenje određeno rešenjem o izvršenju Privrednog suda u Beogradu I.i. 2754/21 od 27. oktobra 2021. godine sprovesti radi naplate novčanog potraživanja izvršnog poverioca u iznosu od 953.334,14 evra, sa zakonskom kamatom počev od 19. maja 2017. godine (u dinarskoj protivvrednosti) , kao i odmerenih troškova postupka.

4. Zakonom o stečaju („Službeni glasnik RS“, broj 104/09) bilo je propisano: da je stečajni upravnik naročito dužan da utvrdi osnovanost, obim i prioritet prijavljenih potraživanja prema stečajnom dužniku, kao i svih obezbeđenja potraživanja (član 27. stav 1. tačka 12)); da poverioci stiču svojstvo stranke podnošenjem prijave potraživanja u skladu sa ovim zakonom (član 51. stav 2.); da se danom otvaranja stečajnog postupka, potraživanja poverilaca prema stečajnom dužniku, koja nisu dospela, smatraju dospelim, da novčana i nenovčana potraživanja prema stečajnom dužniku koja imaju za predmet povremena davanja postaju jednokratna potraživanja danom otvaranja stečajnog postupka, da se danom otvaranja stečajnog postupka nenovčana potraživanja stečajnog dužnika izražavaju u novčanoj vrednosti (član 81. st. 1. i 2.); da , ako je poverilac pre podnošenja predloga za pokretanje stečajnog postupka stekao pravo na prebijanje svog potraživanja prema stečajnom dužniku sa potraživanjem stečajnog dužnika prema njemu, otvaranjem stečajnog postupka ne gubi se pravo na prebijanje; da je poverilac dužan da do isteka roka za prijavu potraživanja sudu dostavi prijavu na celokupan iznos potraživanja i izjavu o prebijanju , da u suprotnom, poverilac gubi pravo na prebijanje (član 82. st. 1. i 2.) ; da prebijanje nije dopušteno – 1) ako je stečajni poverilac potraživanje stekao u poslednjih šest meseci pre dana podnošenja predloga za pokretanje stečajnog postupka, a stečajni poverilac je znao ili je morao znati da je dužnik nesposoban za plaćanje ili da je prezadužen, 2) ako su se uslovi za prebijanje stekli pravnim poslom ili drugom pravnom radnjom koja se može pobijati (stav 1.) , da izuzetno od stava 1. tačka 1) ovog člana , prebijanje potraživanja je dopušteno ako je u pitanju potraživanje koje je stečeno u vezi sa ispunjenjem neizvršenih ugovora ili potraživanje kome je vraćeno pravno dejstvo uspešnim pobijanjem pravnog posla ili druge pravne radnje stečajnog dužnika (stav 2.) (član 83.) ; da poverioci podnose prijave potraživanja pismeno stečajnom sudu, da se u prijavi naročito mora naznačiti – 1) naziv, odnosno ime i sedište odnosno prebivalište poverioca sa kontakt adresom, 2) matični broj pravnog lica, odnosno jedinstveni matični broj građana za fizička lica, 3) broj poslovnog ili tekućeg računa, 4) pravni osnov potraživanja, 5) iznos potraživanja i to posebno iznos glavnog potraživanja sa obračunom kamate, 6) stvar na kojoj je poverilac stekao razlučno pravo ukoliko se radi o obezbeđenom potraživanju i iznos njegovog potraživanja koji nije obezbeđen, ako njegovo potraživanje nije u celini obezbeđeno, 7) određeni zahtev poverioca, shodno odredbama o sadržini tužbe zakona kojim se uređuje parnični postupak (član 111. stav 1.); da se potraživanje smatra utvrđenim ako nije osporeno od strane stečajnog upravnika ili od strane poverilaca do zaključenja ispitnog ročišta (stav 1.) , da će stečajni sudija usvojiti konačnu listu na osnovu liste potraživanja koju je sastavio stečajni upravnik i na osnovu izmena unetih na ročištu, da konačna lista sadrži podatke o svim prijavljenim potraživanjima, o tome ko ih je osporio i u kom iznosu su utvrđena, odnosno osporena, kao i potraživanja o kojima će biti donet zaključak o listi utvrđenih i osporenih potraživanja (stav 2.) , da na osnovu konačne liste iz stava 2. ovog člana, stečajni sudija donosi zaključak o listi utvrđenih i osporenih potraživanja (stav 3.) , da se zaključak o listi utvrđenih i osporenih potraživanja dostavlja stečajnom upravniku i svakom stečajnom poveriocu i objavljuje na oglasnoj tabli suda (stav 4.) , da je konačna lista kojom se utvrđuje potraživanje i njegov isplatni red obavezujuća za stečajnog dužnika i za sve stečajne poverioce (stav 5.) , da se zaključak iz stava 3. ovog člana dostavlja stečajnom upravniku i svakom stečajnom poveriocu čije je potraživanje osporeno i koji je upućen na parnicu i objavljuje se na oglasnoj tabli suda (stav 6.) , da stečajni poverilac koji dokaže svoje potraživanje u parnici na koju je upućen, ima pravo da traži ispravljanje konačne liste utvrđenih potraživanja (stav 7.) (član 116.); da se poverilac čije je potraživanje osporeno upućuje na parnicu radi utvrđivanja osporenog potraživanja, koju može da pokrene u roku od osam dana od dana prijema zaključka iz člana 116. ovog zakona (član 117. stav 1. ).

Odredbama Zakona o obligacionim odnosima („Službeni list SFRJ“, br. 29/78, 39/85, 45/89 i 57/89 i „Službeni list SRJ“, br. 31/93, (22/99, 23/99, 35/99 i 44/99)) (u daljem tekstu: ZOO) je propisano: da d užnik može prebiti potraživanje koje ima prema poveriocu sa onim što ovaj potražuje od njega, ako oba potraživanja glase na novac ili druge zamenljive stvari istog roda i iste kakvoće i ako su oba dospela (član 336.); da prebijanje ne nastaje čim se steknu uslovi za to, nego je potrebno da jedna strana izjavi drugoj da vrši prebijanje, da posle izjave o prebijanju smatra se da je prebijanje nastalo onog časa kad su se stekli uslovi za to (član 337.).

5. Analizirajući osporeno rešenje sa stanovišta navoda ustavne žalbe, navedenih odredaba zakona i sadržine prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud konstatuje da podnosilac smatra da je do povrede označenog prav a došlo zbog toga što drugostepeni sud nije priznao pravo na preboj njegovog utvrđenog potraživanja sa potraživanjem stečajnog dužnika , nalazeći da podnosilac ustavne žalbe deo potraživanja, koje se odnosi na potraživanje po osnovu plaćenih kamat a bankama , nije ni prijavio u stečajnom postupku, te se stoga prigovor prebijanja ne može odnositi na navedeno potraživanje.

Ustavni sud najpre ukazuje da je podnosilac ustavne žalbe, kao stečajni poverilac, prijavio potraživanje u stečajnom postupku koji se vodi nad stečajnim dužnikom „I.“ a.d. Beograd – Barajevo u stečaju. Postupak utvrđivanja potraživanja poverilaca regulisan je Glavom VII Zakona o stečaju koji nosi naziv: „Utvrđivanje potraživanja“. Postupak prijavljivanja potraživanja propisan je odredb ama člana 111. Zakona o stečaju, a postupak utvrđivanja potraživanja regulisan je odredbama čl. 113, 114, 116, 117. i 118. Zakona o stečaju. Nakon isteka roka za prijavljivanje potraživanja , stečajni sudija dostavlja prijave potraživanja stečajnom upravniku, koji utvrđuje osnovanost, obim i isplatni red svakog potraživanja, o čemu sačinjava listu priznatih i osporenih potraživanja. Stečajni upravnik ima obavezu da se izjasni o svakom prijavljenom potraživanju, tako što će se pre svega izjasniti da li je potraživanje osnovano, ili nije osnovano. Bez obzira da li se izjašnjava o potraživanju kao osnovanom ili neosnovanom, stečajni upravnik je dužan da se izjasni i o visini potraživanja, kao i o isplatnom redu svakog potraživanja pojedinačno. Međutim, identična obaveza postoji i u slučaju kada se stečajni upravnik o potraživanju izjašnjava kao neosnovanom, odnosno kada ga osporava. Naime, i u toj situaciji stečajni upravnik mora da se izjasni u kom obimu osporava potraživanje i u kom isplatnom redu. Stečajni upravnik na osnovu svog izjašnjenja o osnovanosti, obimu i isplatnom redu svakog potraživanja sačinjava listu priznatih i osporenih potraživanja. Lista priznatih i osporenih potraživanja je akt/radnja stečajnog upravnika, koja predstavlja osnov za dalje postupanje poverilaca i stečajnog sudije u postupku utvrđivanja potraživanja. U daljem toku postupka, saglasno članu 116. Zakona o stečaju, stečajni sudija usvaja konačnu listu na osnovu liste potraživanja koju je sastavio stečajni upravnik i na osnovu izmena unetih na ročištu, tako da konačna lista sadrži podatke o svim prijavljenim potraživanjima, o tome ko ih je osporio i u kom iznosu su utvrđena, odnosno osporena, a na osnovu koje stečajni sudija donosi zaključak o listi utvrđenih i osporenih potraživanja.

Primenjujući navedeno na konkretan slučaj, Ustavni sud ukazuje da u procesnoj situaciji kada je donet zaključak o osporavanju potraživanja stečajnog poverioca i isti upućen na parnicu, stečajni poverilac „poseduje“ procesnu pretpostavku za podnošenje tužbe s obzirom na doneti zaključak. Takva tužba se podnosi radi utvrđivanja osnovanost i potraživanja tužioca prema stečajnom dužniku , i to samo u visini iznosa do kojeg je ono osporeno u postupku stečaja. U prilog navedenom je i pravno shvatanje Privrednog apelacionog suda objavljeno u „Biltenu“ sudske prakse 3/13 , na koje se poziva drugostepeni sud, prema kome se s truktura potraživanja ne može menjati ni u okvirima visine prijavljenog potraživanja, odnosno u granicama visine potraživanja po kome je poverilac upućen na parnicu, a da se pri tome identitet potraživanja ceni s obzirom na u prijavi potraživanja iznet činjenični osnov (iz sadržine prijave), a ne pravni osnov . Imajući u vidu sadržinu prijave u stečajnom postupku , a posebno činjenicu da je parnični sud našao ne samo da su ispunjene procesne pretpostavke da postupa po tužbi podnosioca ustavne žalbe i u delu tužbenog zahteva koji se odnosi na naknadu za plaćane kamate bankama, već je i utvrdio osnovanost takvo g potraživanj a, Ustavni sud ukazuje da se zaključak Privrednog apelacionog suda da potraživanje u iznosu od 157.018.801,89 dinara za plaćene kamate bankama „nije prijavljeno, zbog čega se ni prigovor prebijanja ne može odnositi na navedeno potraživanje“, ne iskazuje kao ustavnopravno prihvatljiv sa stanovišta zaštite prava na pravično suđenje. Štaviše, parnični sud bi takav tužbeni zahtev za utvrđivanje potraživanja koj e nije prijavljeno u stečajnom postupku, samim tim ni osporeno od strane stečajnog upravnika, morao odbaciti kao nedozvoljen, a što ovde nije bio slučaj.

6. Na osnovu izloženog i odredaba člana 89. st. 1. i 2. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon, 103/15 i 10/23 ), Ustavni sud je u tački 1. izreke usvojio ustavnu žalbu, te utvrdio da je rešenjem Privrednog apelacionog suda Pvž. 28/22 od 13. aprila 2022. godine u drugom stavu izreke, u delu kojim se menja konačna lista utvrđenih i osporenih potraživanja Privrednog suda u Beogradu St. 4155/10 od 24. marta 2017. godine u odnosu na podnosioca ustavne žalbe, tako da se u stavu I pod rednim brojem 1. njegovo potraživanje smatra utvrđenim u trećem isplatnom redu u iznosu od 157.018.801,89 dinara, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, dok je u tački 2. izreke poništio osporeno rešenje u drugom stavu izreke , u delu kojim se menja konačna lista utvrđenih i osporenih potraživanja Privrednog suda u Beogradu St. 4155/10 od 24. marta 2017. godine u odnosu na podnosioca ustavne žalbe, tako da se u stavu I pod rednim brojem 1. njegovo potraživanje smatra utvrđenim u trećem isplatnom redu u iznosu od 157.018.801,89 dinara i odredio da Privredni apelacioni sud donese novu odluku o žalbi koju je podnosilac ustavne žalbe izjavio protiv rešenja Privrednog suda u Beogradu St. 208/20 od 15. decembra 2021. godine.

7. Što se tiče dela ustavne žalbe kojim se osporava deo drugostepenog rešenje kojim nije dozvoljeno prebijanje potraživanja podnosioca ustavne žalbe, sa protivpotraživanjem stečajnog dužnika na ime naknade štete u vidu troškova raseljavanja trećeg lica od 14.146.094,25 dinara i naknade štete na ime troškova izmeštanja cisterni u iznosu od 191.600,00 dinara, Ustavni sud je utvrdio da je obrazloženje osporenog akta zasnovano na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju i primeni odredaba člana 82. Zakona o stečaju i člana 336. ZOO na konkretan slučaj, s obzirom na to da iz prijave potraživanja ne proizlazi da su se uslovi za prebijanje tih potraživanja stekli pre podnošenje predloga za pokretanje stečaja, jer se radi o procenjeni m budući m troškovi ma. Naime, d a bi nakon otvaranja stečajnog postupka došlo do kompenzacije potraživanja stečajnog poverioca i stečajnog dužnika moraju biti ispunjeni opšti uslovi za kompenzaciju koje predviđa ZOO, odnosno potraživanja moraju biti istorodna, međusobna i dospela, a četvrti posebni uslov je propisan članom 82. Zakona o stečaju, a to je da su se uslovi za preboj stekli pre podnošenja predloga za pokretanje stečajnog postupka.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, rešavajući kao u drugom delu tačke 1. izreke.

8. Ustavni sud nije posebno razmatrao da li je došlo do povrede prava na prava na imovinu, zajemčenog odredb ama člana 58. Ustava, imajući u vidu da je utvrdio povredu prava na pravično suđenje i odredio otklanjanje štetnih posledica povrede prava poništajem osporenog akta.

9. Ustavni sud je, saglasno odredbama člana 56. stav 3. i člana 86. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 3. izreke, odbacio predlog podnosioca ustavne žalbe za odlaganje izvršenja rešenja Privrednog apelacionog suda Pvž. 28/22 od 13. aprila 2022. godine, s obzirom na to da je doneo konačnu odluku.

10. Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tač. 3) i 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Snežana Marković, s.r.

Utvrđena povreda prava na pravično suđenje zbog arbitrarnog tumačenja procesnog prava

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti