Utvrđena povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu, utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao preko devet godina i dosudio naknadu nematerijalne štete od 700 evra.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi D. K. iz Novih Karlovaca, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 11. juna 2015. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba D. K. i utvrđuje da je u izvršnom postup ku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji u predmetu I. 1893/10 (prvobitno predmeti Opštinskog suda u Inđiji I. 156/04 i I. 620/04) povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Utvrđuje se pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 700 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde.

O b r a z l o ž e nj e

1. D. K. iz Novih Karlovaca podneo je, 11. jula 2013. godine, preko punomoćnika N. J, advokata iz Inđije, Ustavnom sudu ustavnu žalbu, zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji u predmetu I. 1893/10.

Podnosilac je u ustavnoj žalbi, pored ostalog, naveo: da je, u svojstvu izvršnog poverioca, u martu i decembru 2004. godine podneo dva predloga za izvršenje protiv izvršnog dužnika D. S. iz Inđije; da su postupci spojeni 2011. godine; da je osporeni izvršni postupak obustavljen 10. jula 2013. godine. Istakao je zahtev za naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredbama člana 32. stav 1. Ustava na čiju se povredu poziva podnosilac ustavne žalbe, propisano je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, na osnovu navoda ustavne žalbe i uvidom u spise predmeta Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji I. 1893/10, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

3. 1. Činjenice koje se odnose na postupak u predmetu Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji I. 1893/10 (prvobitno predmet Opštinskog suda u Inđiji I. 156/04)

Podnosilac ustavne žalbe podneo je, u svojstvu izvršnog poverioca, 29. aprila 2004. godine, Opštinskom sudu u Inđiji (u daljem tekstu: Opštinski sud) predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika D. S. iz Inđije, i to popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. Predlog je podnet na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda P. 232/01 od 12. juna 2003. godine, kojom je obavezan tuženi, ovde izvršni dužnik, da tužiocu, ovde podnosiocu ustavne žalbe, između ostalog, isplati iznos od 3.000,00 dinara na ime materijalne štete zbog šlepanja vozila.

Opštinski sud je rešenjem I. 156/04 od 29. aprila 2004, usvojio predlog za izvršenje.

Popis i procena pokretnih stvari izvršnog dužnika izvršeni su 10. juna 2004. godine i tom prilikom popisan je televizor marke „Samsung“. Javna prodaja popisane stvari pokušana je 23. jula i 4. novembra 2004. godine, kao i 17. februara 2005. godine.

Rešenjem Opštinskog suda I. 156/04 od 20. maja 2005. godine prekinut je postupak izvršenja, zbog toga što su „dužnik i punomoćnik poverioca postigli dogovor da se sporno dugovanje namiri u roku od 5 dana“.

Izvršni poverilac je 15. juna 2005. godine predložio nastavak postupka, jer izvršni dužnik nije isplatio dug.

Na javnoj prodaji održanoj 27. oktobra 2005. godine izvršni poverilac se prijavio kao kupac popisane stvari.

Službeno lice je u zapisniku o popisu i proceni od 23. februara 2006. godine konstatovalo da je „oduzimanje ostalo bez uspeha pošto je kuća bila zaključana“.

Izvršni poverilac je podneskom od 12. aprila 2006. godine urgirao nastavak postupka.

Novi popis pokretnih stvari izvršnog dužnika je sproveden 17. oktobra 2006. godine i tom prilikom su popisani električni šporet marke „Alfa plam“ i frižider. Javna prodaja od 30. januara 2007. godine je bila neuspešna, pa je izvršni poverilac predložio zakazivanje druge javne prodaje. Javna prodaja održana je bez uspeha 4. aprila i 18. maja 2007. godine. Izvršni poverilac se na javnoj prodaji održanoj 11. decembra 2007. godine prijavio kao kupac.

Izvršni poverilac je 9. maja 2008. godine predložio da se izvršenje sprovede prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika koja se nalazi na katastarskoj parceli broj 2515, u KO I, umesto popisom, procenom i prodajom dužnikovih pokretnih stvari.

Nakon urgencije izvršnog poverioca od 16. juna 2008. godine, Opštinski sud je rešenjem I. 342/05 od 22. januara 2009. godine usvojio predlog kojim je tražena promena sredstva i predmeta izvršenja.

Podnescima od 4. marta 2009. i 23. jula 2010. godine izvršni poverilac je urgirao nastavak postupka i sprovođenje veštačenja radi utvrđenja tržišne vrednosti nepokretnosti izvršnog dužnika.

Osnovni sud u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji (u daljem tekstu: Osnovni sud), pred kojim je postupak nastavljen nakon 1. januara 2010. godine, odredio je rešenjem I. 1893/10 od 10. novembra 2010. godine sprovođenje veštačenja na okolnost utvrđivanja tržišne vrednosti nepokretnosti izvršnog dužnika.

Izvršni poverilac je u podnesku od 6. aprila 2011. godine obavestio sud da su „punomoćnik izvršnog poverioca i veštak bili onemogućeni da pristupe zakazanom veštačenju i postupe u skladu sa nalogom suda iz razloga što su ulazna vrata na kući izvršnog dužnika bila zaključana. Nakon toga, došlo je do spajanja postupka u predmetu I. 5201/10 sa postupkom u predmetu I. 1893/10.

3. 2. Činjenice koje se odnose na postupak u predmetu Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji I. 5201/10 (prvobitno predmet Opštinskog suda u Inđiji I. 620/04)

Podnosilac ustavne žalbe podneo je, u svojstvu izvršnog poverioca, 31. decembra 2004. godine, Opštinskom sudu predlog za izvršenje protiv istog izvršnog dužnika D. S. iz Inđije, i to popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. Predlog je podnet na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda P. 64/04 od 15. novembra 2004. godine, kojom je obavezan tuženi, ovde izvršni dužnik, da tužiocu, ovde podnosiocu ustavne žalbe, isplati iznos od 80.821,86 dinara na ime naknade materijalne štete.

Opštinski sud je rešenjem I. 620/04 od 31. decembra 2004. godine usvojio predlog za izvršenje.

Službeno lice je 17. februara 2005. godine popisalo putničko vozilo marke „Zastava 101“. Neuspešna javna prodaja vozila izvršnog dužnika održana je 7. aprila 2005. godine.

Rešenjem Opštinskog suda I. 620/04 od 20. maja 2005. godine prekinut je postupak izvršenja, zbog toga što su „dužnik i punomoćnik poverioca postigli dogovor da se sporno dugovanje namiri u roku od 5 dana“.

Izvršni poverilac je 15. juna 2005. godine predložio nastavak postupka, jer izvršni dužnik nije isplatio dug.

Na javnoj prodaji održanoj 1. novembra 2005. godine izvršni poverilac se prijavio kao kupac popisane stvari.

Podneskom od 10. januara 2006. godine izvršni poverilac je predložio zakazivanje ročišta „radi oduzimanja kupljenog putničkog automobila“. Izvršni poverilac je 3. marta, 12. aprila i 8. juna 2006. godine urgirao nastavak postupka.

Opštinski sud je zaključkom od 28. juna 2006. godine obavestio izvršnog poverioca o zakazanom ročištu radi preuzimanja pokretne stvari izvršnog dužnika. Službeno lice je izašlo na lice mesta 11. avgusta 2006. godine, ali tom prilikom nije oduzeta popisana pokretna stvar izvršnog dužnika.

Postupak je ponovo prekinut rešenjem od 30. oktobra 2006. godine, iz razloga što su se izvršni poverilac i izvršni dužni dužnik sporazumeli o isplati duga.

Izvršni poverilac je 4. decembra 2006. godine predložio nastavak postupka, jer izvršni dužnik nije izmirio svoju obavezu.

Opštinski sud je rešenjem I. 39/05 od 24. januara 2007. godine delimično obustavio postupak izvršenja u odnosu na potraživanje poverioca u iznosu od 16.000,00 dinara, dok je u odnosu na preostali deo potraživanja izvršnog poverioca postupak nastavljen.

Rešenjem Opštinskog suda Ipv. 26/07 od 20. avgusta 2007. godine ukinuto je rešenje toga suda I. 39/05 od 24. januara 2007. godine i predmet vraćen na ponovno odlučivanje.

Postupajući po urgenciji izvršnog poverioca od 11. oktobra 2007. godine, službeno lice je izašlo na lice mesta 10. januara 2008. godine i tom prilikom na zapisnik konstatovalo da je „oduzimanje ostalo bez uspeha pošto je kuća bila zaključana“. Oduzimanje pokretne stvari je pokušano bez uspeha i 25. septembra 2008. godine.

Na predlog izvršnog poverioca, postupak je prekinut 29. oktobra 2008. godine, zbog toga što se „dužnik nalazi u zatvoru“. Podneskom od 4. marta 2009. godine izvršni poverilac je predložio nastavak postupka.

Izvršni poverilac je 12. marta 2009. godine predložio da se izvršenje sprovede prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika koja se nalazi na katastarskoj parceli broj 2515, u KO I, umesto popisom, procenom i prodajom dužnikovih pokretnih stvari.

Opštinski sud je rešenjem I. 86/09 od 29. oktobra 2009. godine, usvojio predlog izvršnog poverioca kojim je tražena promena sredstva i predmeta izvršenja, delimično obustavio postupak izvršenja u odnosu na naplaćeno potraživanje izvršnog poverioca, dok je u odnosu na preostali deo potraživanja izvršnog poverioca postupak nastavljen.

Osnovni sud, pred kojim je postupak nastavljen nakon 1. januara 2010. godine, odredio je rešenjem I. 5201/10 od 19. novembra 2010. godine procenu tržišne vrednosti nepokretnosti izvršnog dužnika.

Rešenjem Osnovnog suda I. 5201/10 od 15. aprila 2011. godine određeno je spajanje ovog postupka sa postupkom u predmetu I. 1893/10, kao i da će se jedinstveni postupak voditi pod brojem I. 1893/10.

3. 3. Činjenice koje se odnose na jedinstveni postupak u predmetu Osnovnog suda u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji I. 1893/10

Postupajući po predlogu izvršnog poverioca od 26. septembra 2011. godine, Osnovni sud je rešenjem I. 1893/10 od 25. oktobra iste godine naložio izvršnom dužniku da dostavi izjavu o imovini.

Nalaz i mišljenje veštaka J. D. na okolnost tržišne vrednosti nepokretnosti izvršnog dužnika, dostavljeni su sudu 16. decembra 2011. godine.

Zaključkom Osnovnog suda I. 1893/10 od 21. februara 2012. godine utvrđena je vrednost predmetne nepokretnosti u iznosu od 8.968.623,90 dinara.

Javna prodaja predmetne nepokretnosti održana je bez uspeha 13. marta i 3. aprila 2012. godine.

Po nalogu Osnovnog suda, izvršni poverilac je 12. aprila 2012. godine predložio da mu se nepokretnost proda neposrednom pogodbom. Izvršni poverilac je 26. jula i 1. oktobra 2012. godine urgirao nastavak postupka.

Zaključkom Osnovnog suda I. 1893/10 od 30. novembra 2012. godine određena je prodaja nepokretnosti izvršnog dužnika neposrednom pogodbom.

M. K. iz Novih Karlovaca je 19. decembra 2012. godine dostavila ponudu za kupovinu predmetne nepokretnosti.

Ročišta radi zaključenja ugovora o prodaji neposrednom pogodbom zakazana za 14. februar i 12. marta 2013. godine nisu održana zbog nedolaska izvršnog dužnika.

Ministarstvo unutrašnjih poslova – Policijska uprava Sremska Mitrovica – Policijska stanica Inđija obavestila je 14. marta 2013. godine da izvršnom dužniku nije uručen poziv za ročište.

Ročište zakazano za 25. april 2013. godine takođe nije održano zbog nedolaska izvršnog dužnika.

Poziv za ročište je uručen izvršnom dužniku 13. maja 2013. godine, preko Ministarstva unutrašnjih poslova – Policijska uprava Sremska Mitrovica – Policijska stanica Inđija.

Osnovni sud je rešenjem I. 1893/10 od 10. jula 2013. godine obustavio postupak izvršenja i ukinuo sve sprovedene radnje, s obzirom na to da je izvršni dužnik na ročištu održanom 10. jula 2013. godine isplatio dug izvršnom poveriocu u celini.



4. Razmatrajući osnovanost ustavne žalbe sa stanovišta istaknute povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud i u ovom slučaju konstatuje da su ispunjeni uslovi da se prilikom ocene da li se postupak vodi u okviru razumnog roka ili ne, uzme u obzir stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine, kada je stupio na snagu Ustav Republike Srbije kojim se jemči pravo na suđenje u razumnom roku kao element prava na pravično suđenje i obezbeđuje ustavnosudska zaštita Ustavom zajemčenih prava i sloboda u postupku po ustavnoj žalbi, a iz razloga što sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu. Ustavni sud ukazuje da je razumna dužina trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca, koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinačnom slučaju prema njihovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioca ustavne žalbe, kriterijumi su koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Analizirajući dužinu trajanja osporenog izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je taj postupak, pokrenut podnošenjem predloga za izvršenje Opštinskom sudu 29. aprila i 31. decembra 2004. godine, a okončan donošenjem rešenja Osnovnog suda I. 1893/10 od 10. jula 2013. godine, trajao preko devet godina, s tim što su postupci, kada su vođeni pred Opštinskim sudom, čak četiri puta prekidani.

Ustavni sud je ocenio da u ovom predmet u nije bilo složenih činjeničnih i pravnih pitanja o kojima bi se sud izjašnjavao. Sud je trebalo da odluči o podnetim predlozima za izvršenje i da sprovede odgovarajuće radnje kako bi izvršni poverilac namir io svoj a potraživanja.

Ustavni sud ocenjuje da je postavljeni zahtev bio od značaja za podnosioca ustavne žalbe, s obzirom na to je predlo zima za izvršenje traženo namirenje novčanih potraživanja utvrđenih pravnosnažnim sudskim odlukama. Ispitujući postupanje podnosioca u osporenom izvršnom postupku, Ustavni sud je ocenio da je da je i on doprineo dužem trajanju postupka, s obzirom na to da su postupci prekidani tri puta na predlog stranaka u postupku (zbog sporazuma stranaka o isplati duga izvršnog dužnika - oba postupka su prekinuta 20. maja 2005. godine, a jedan iz istog razloga ponovo 30. oktobra 2006. godine), te dok jednom na predlog podnosioca ustavne žalbe (29. oktobra 2008. godine), zbog toga što se „dužnik nalazi u zatvoru“.

Ocenjujući postupanje nadležnih sudova, Ustavni sud nala zi da je dužem trajanju postupka ipak prvenstveno doprinelo neefikasno postupanje Opštinskog suda, koji nije preduzimao sve radnje saglasno načelu hitnosti postupanja u izvršnom postupku. Naime, u postupku koji se prvobitno vodio u predmetu I. 156/04, nakon što je rešenjem I. 156/04 od 20. maja 2005. godine prekinut izvršni postupak, a izvršni poverilac 15. juna iste godine predložio nastavak postupka, sud je novu javnu prodaju pokretnih stvari zakazao tek 27. oktobra te godine. O predlogu za promenu sredstva izvršenja od 9. maja 2008. godine sud je odlučio tek donošenjem rešenja I. 342/05 od 22. januara 2009. godine, nakon čega sud do kraja 2009. godine nije preduzeo nijednu radnju. Ustavni sud nalazi da je Opštinski sud postupao neefikasno u postupku koji se prvobitno vodio u predmetu I. 620/04, jer je, takođe, nakon prekida postupka (20. maja 2005. godine) i predloga izvršnog poverioca da se postupak nastavi (15. juna 2005. godine), javna prodaja održana tek 1. novembra 2005. godine. I u ovom postupku je sud odlučio o predlogu za promenu sredstva i predmeta izvršenja od 12. marta 2009. godine tek rešenjem I. 86/09 od 29. oktobra iste godine, nakon više od sedam meseci.

S obzirom na sve izloženo, Ustavni sud je utvrdio da je podnosi ocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Sremskoj Mitrovici – Sudska jedinica u Inđiji u predmetu I. 1893/10 (prvobitno predmeti Opštinskog suda u Inđiji I. 156/04 i I. 620/04), te je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US), u tački 1. izreke usvojio ustavnu žalbu.

5. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 700 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate.

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju je pretrpeo podnosilac ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja, a posebno dužinu trajanja predmetnog izvršnog postupka, te činjenicu da su izvršni postupci pre spajanja bili prekidani na predlog podnosioca ustavne žalbe. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu pravičnu naknadu za povredu prava koju je podnosilac ustavne žalbe pretrpeo zbog neažurnog postupanja sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću praksu ovoga suda, Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomske i socijalne prilike u Republici Srbiji, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom pruža odgovarajuće zadovoljenje.

6. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.