Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u predmetu restitucije imovine
Kratak pregled
Ustavni sud odbija kao neosnovanu ustavnu žalbu izjavljenu protiv presude Upravnog suda. Utvrđeno je da podnositeljka nema pravo na vraćanje imovine, jer je zemljište oduzeto na osnovu propisa o eksproprijaciji koji su se primenjivali posle 15. februara 1968. godine.
Tekst originalne odluke
Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije Milan Stanić, dr Milan Škulić, Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, Tatjana Babić, dr Milan Marković i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi M. S . iz Beograda , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 6. decembra 2018. godine, doneo je
O D L U K U
Odbija se kao neosnovana ustavna žalba M. S . izjavljena protiv presude Upravnog suda U. 14234/14 od 18. maja 201 6. godine.
O b r a z l o ž e nj e
1. M. S . iz Beograda , preko punomoćnika B. N, advokata iz Beograda, podnela je Ustavnom sudu, 20. jula 201 6. godine, ustavnu žalbu protiv presude Upravnog suda U. 14234/14 od 18. maja 201 6. godine, zbog povrede prava na imovinu, zajemčenog odredbom člana 58. Ustava Republike Srbije.
Ustavnom žalbom je osporena presuda doneta u upravnom sporu po tužbi podnositeljke ustavne žalbe podnetoj protiv rešenja Ministarstva finansija, kojim kon ačno odlučeno o zahtevu podnositeljk e za vraćanje oduzete imovine , odnosno obeštećenje.
Podnositeljka u ustavnoj žalbi navodi da se u preambuli rešenja od 30. oktobra i 17. novembra 1987. godine, kojima je izuzeto nacionalizovano građevinsko zemljište pravnog prethodnika podnositeljke, navodi da su predmetna rešenja doneta na osnovu čl. 38. i 39. Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta i člana 26. Zakona o građevinskom zemljištu. Po mišljenju podnositeljke, iz toga proizlazi da je osnov za donošenje predmetnih rešenja Zakon o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, koji je naveden u članu 2. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, pri čemu zakon nije predvideo nikakav dopunski uslov koji treba ispuniti.
Podnositeljka ustavne žalbe ukazuje da je Agencija za restituciju odluku o odbijanju zahteva obrazložila time da je predmetno zemljište oduzeto ranijem sopstveniku na osnovu Zakona o građevinskom zemljištu koji je donet i primenjivan posle 15. februara 1968. godine. Polazeći od navedenog, podnositeljka zaključuje da joj je osporenom presudom povređeno pravo na imovinu, zajemčeno članom 58. Ustava i predlaže da Ustavni sud poništi osporeni akt.
2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.
U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.
3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, na osnovu uvida u osporeni akt, kao i celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovom ustavnosudskom predmetu:
Osporenom presudom Upravnog suda U. 14234/14 od 18. maja 201 6. godine, nakon održane usmene javne rasprave, odbijena je kao neosnovana tužba podnositeljke ustavne žalbe podneta protiv rešenja Ministarstva finansija – Sektor za imovinsko-pravne poslove broj 46-00-181/2014-13 od 20. juna 2014. godine. U obrazloženju osporene presude je najpre konstatovano da je pobijanim reš enjem odbijena žalba podnositeljke izjavljena protiv rešenja Agencije za restituciju - Područna jedinica Beograd broj 46- 111015/2013 od 14. februara 2014. godine, kojim je odbijen zahtev podnositeljke za vraćanje imovine oduzete od bivšeg vlasnika D. J , i to građevinskog zemljišta na katastarskim parcelama br. 5948/1-19 KOB-3. Upravni sud je dalje naveo da i z spisa predmeta i obrazloženja pobijanog rešenja proizlazi da je prvostepeni organ odbio zahtev podnositeljke, jer je utvrdio da se njime traži vraćanje imovine oduzete na osnovu r ešenja Opštinskog komiteta za urbanizam, komunalno-građevinske i stambene poslove opštine Voždovac u Beogradu broj 463-252/86 od 30. oktobra 1987. godine i rešenja istog organa br. 463-254/86 od 11. novembra 1987. godine i 463-249/86 od 17. novembra 1987. godine, donetim na osnovu člana 26. Zakona o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik SRS“, broj 27/86), koji nije naveden u članu 2. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju. Upravni sud je dalje naveo: da je u postupku nesumnjivo utvrđeno da je naveden im rešenjima, iz poseda zemljišnoknjižnih korisnika , pa i pravnog prethodnika podnositeljke, izuzeto nacionalizovano građevinsko zemljište po osnovu Zakona o građevinskom zemljištu ; da je članom 2. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju propisano da se pravo na vraćanje imovine po odredbama tog zakona može ostvariti za imovinu oduzetu primenom propisa navedenih u to m članu zakona , a da Zakon o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik RS“, broj 27/86) nije propis iz člana 2. navedenog zakona . U vezi sa navodima tužbe da je kao propis na osnovu koga je oduzeto predmetno zemljište trebalo uzeti Zakon o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, koji je naveden u tački 34) člana 2. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, Upravni sud je našao da je tuženi organ pravilno ocenio da su predmetne parcele „samo formalno nacionalizovane“ kao neizgrađeno građevinsko zemljište, a da su nakon nacionalizac ije i dalje ostale u posedu ranijih suvlasnika koji su ih koristili kao pre nacionalizacije, sve do donošenja navedenih rešenja o izuzimanju, koja u ovoj pravnoj stvari predstavljaju akte o podržavljenju.
Rešenja Opštinskog komiteta za urbanizam, komunalno-građevinske i stambene poslove opštine Voždovac u Beogradu br. 463-249/86 od 17. novembra 1987. godine i 463-252/86 od 30. oktobra 1987. godine doneta su na predlog Javnog pravobranilaštva opštine Voždovac, na osnovu čl. 3 8. i 39. Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta („Službeni list FNRJ“, broj 52/58) i člana 26. Zakona o građevinskom zemljištu – prečišćen tekst („Službeni glasnik SRS“, broj 27/86). Navedenim rešenjima izuzeto je nacionalizovano građevinsko zemljište označeno u rešenju iz poseda zemljišnoknjižnih korisnika, a za potrebe gradskog SIZ-a za komunalne delatnosti, građevinsko zemljište i putev e, u svrhu izgradnje zone saobraćajnih usluga i javnih skladišta duž Autoputa Beograd-Niš i odlučeno da će naknada za izuzeto zemljište biti utvrđena u posebnom postupku po pravnosnažnosti rešenja.
4. Odredbama člana 58. Ustava, na čiju se povredu poziva podnositeljka ustavne žalbe, utvrđeno je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne, da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine i da je oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih dažbina ili kazni, dozvoljeno samo u skladu sa zakonom (član 58.).
Za odlučivanje o ovoj ustavnoj žalbi od značaja su i odredbe sledećih zakona i drugih propisa:
Odredbama člana 8. st. 1. i 2. Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta („Službeni list FNRJ“, br. 52/58, 3/59, 24/59, 24/61 i „Službeni list SFRJ“, broj 32/68) bilo je propisano da zgrade, delovi zgrada i građevinska zemljišta, koji su nacionalizovani ovim zakonom, postaju društvena svojina danom stupanja na snagu ovog zakona i da se r ešenjem nadležnog organa donetim u postupku određenom ovim zakonom i propisima donetim na osnovu njega, utvrđuje koji su objekti nacionalizovani ovim zakonom.
Članom 38. istog zakona je bilo predviđeno da građevinsko neizgrađeno zemljište koje je nacionalizovano ostaje u posedu ranijeg sopstvenika sve dok ga on na osnovu rešenja opštinskog narodnog odbora ne preda u posed opštini ili drugom licu radi izgradnje zgrade ili drugog objekta ili radi izvođenja drugih radova, te da se predaja zemljišta u posed opštini ili drugom korisniku ne može izvršiti pre nego što je korisniku to potrebno radi izvođenja građevinskih ili drugih radova kojima se zemljište privodi namenjenoj svrsi (član 38.).
Saglasno članu 39. stav 1. navedenog zakona, raniji sopstvenik nacionalizovanog građevinskog neizgrađenog zemljišta imao je pravo to zemljište, dok je u njegovom posedu, besplatno sam koristiti ili ga dati drugome na korišćenje uz naknadu ili bez naknade. Prema Obaveznom tumačenju, objavljenom u „Službenom listu FNRJ", broj 24/59, navedenu odredbu zakona treba tako shvatiti da raniji sopstvenik nacionalizovanog građevinskog neizgrađenog zemljišta može to zemljište dati drugome na privremeno korišćenje uz naknadu ili bez naknade, saglasno važećim propisima o zakupu poljoprivrednog zemljišta, zadržavajući na njemu pravo korišćenja koje po zakonu ima, kao i da može to pravo korišćenja trajno preneti na drugoga, uz naknadu ili bez naknade. U ovom poslednjem slučaju, prava i obaveze koje je na osnovu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta imao raniji sopstvenik u pogledu nacionalizovanog građevinskog neizgrađenog zemljišta prelaze na lice na koje je preneo svoje pravo korišćenja na tom zemljištu, ako je ovaj prenos zabeležen u zemljišnim knjigama.
Odredbama člana 46. tog zakona bilo je propisano da se za nacionalizovano građevinsko neizgrađeno zemljište ranijem sopstveniku daje naknada koja se određuje po tarifi po kojoj se određuje naknada za eksproprisano građevinsko zemljište i da će se ta naknada isplać ivati za vreme od 50 godina, u jednakim godišnjim obrocima, počev od prvog dana po isteku meseca u kome je raniji sopstvenik predao zemljište u po sed opštini ili drugom korisniku.
Članom 26. Zakona o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik SRS“, broj 27/68 – prečišćen tekst) bilo je propisano: da raniji sopstvenik neizgrađenog građevinskog zemljišta ima pravo da koristi to zemljište i da ga upotrebljava za dozvoljene svrhe, na način kojim se ne menja oblik i svojstvo zemljišne parcele do dana kada ga je, na osnovu odluke nadležnog opštinskog organa, dužan da preda opštini, odnosno određenom korisniku, radi privođenja tog zemljišta nameni određenoj urbanističkim planom . Saglasno članu 35. navedenog zakona, ranijem sopstveniku gradskog građevinskog zemljišta kome se oduzima zemljište u smislu člana 26. ovog zakona, pripadalo je pravo na naknadu za oduzeto zemljište po propisima o eksproprijaciji.
Odredbama Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik 47/77 – prečišćen tekst), koji je bio na snazi u vreme donošenja rešenja o izuzimanju zemljišta iz poseda pravnog prethodnika podnositeljke ustavne žalbe, bilo je predviđeno: da za eksproprisanu nepokretnost sopstveniku pripada pravična naknada (član 11. stav 1.); da se naknada za eksproprisanu nepokretnost određuje, po pravilu, u novcu, a da se po sporazumu stranaka naknada može odrediti i u vidu davanja druge nepokretnosti u svojinu ili na korišćenje, odnosno u drugom obliku (član 16.) ; da se naknada za eksproprisanu nepokretnost određuje sporazumom zaključenim pred opštinskim organom uprave nadležnim za imovinsko-pravne poslove u skladu sa zakonom , ako se sporazum o naknadi ne postigne, naknadu određuje sud u vanparničnom postupku (član 18.) . Prema odredbama člana 68. navedenog zakona, korisnik eksproprijacije je bio dužan da u roku od 15 dana od dana prijema pravosnažne odluke kojom je određena naknada u novcu isplati naknadu ranijem sopstveniku (stav 1), kao i da na iznos naknade ranijem sopstveniku isplati kamatu u visini kamate na uloge na štednju po viđenju godišnje od dana stupanja u posed nepokretnosti do isteka roka iz stava 1. ovog člana, ali ne za vreme pre 15. februara 1968. godine (stav 2.), a ako ne bi u roku iz stava 1. isplatio naknadu, bio je dužan da na iznos neisplaćene naknade plati dvostruku kamatu iz stava 2. ovog člana od dana isteka roka do dana isplate (stav 3.). U „Službenom listu SFRJ“, broj 11/68 od 27. februara 1968. godine objavljen je p rečišćeni tekst Zakona o eksproprijaciji, koji u pogledu načina i postupka određivanja naknade za eksproprisanu nepokretnost sadrži suštinski ista rešenja kao Zakon o eksproprijaciji („Službeni glasnik SRS“, broj 47/77 – prečišćen tekst).
Odredbama ranije vežećeg Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, br. 47/03 i 34/06) bilo je propisano: da na neizgrađenom ostalom građevinskom zemljištu u državnoj svojini pravo korišćenja ima raniji sopstvenik, zakonski naslednik, kao i lica na koja je raniji sopstvenik preneo pravo korišćenja, u skladu sa zakonom (član 84. stav 1.); da se ranijim sopstvenikom iz stava 1. ovog člana smatra, pored ostalih, lice koje je po važećim propisima bilo njegov sopstvenik na dan stupanja na snagu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta ("Službeni list FNRJ", br. 52/58, 3/59, 24/59 i 24/61); da će se na zahtev ranijeg sopstvenika, odnosno njegovog zakonskog naslednika, poništiti pravnosnažno rešenje o izuzimanju gradskog građevinskog zemljišta iz njegovog poseda, ako korisnik gradskog građevinskog zemljišta isto ne privede nameni za koju je zemljište izuzeto, u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona (86. stav 7.).
Odredbom člana 99. Zakona o planiranju i izgradnji(„Službeni glasnik RS “, br.72/09…132/14) bilo je propisano: da će se na zahtev ranijeg sopstvenika, odnosno njegovog zakonskog naslednika, poništiti pravnosnažno rešenje o izuzimanju gradskog građevinskog zemljišta iz njegovog poseda, ako je zemljište izuzeto do 13. maja 2003. godine, a korisnik gradskog građevinskog zemljišta isto nije priveo nameni do 13. maja 2004. godine (stav 1.); da se z ahtev iz stava 1. ovog člana podnosi u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona (stav 2.); da p o pravnosnažnosti rešenja o izuzimanju zemljišta iz poseda, nadležni organ u posebnom postupku utvrđuje visinu novčanog iznosa koji je raniji sopstvenik dužan da vrati na ime primljene naknade za izuzeto pravo korišćenja (stav 4.) .
Zakon o eksproprijaciji („Službeni glasnik RS“, broj 53/95 ) dopunjen je članom 43a, koji se primenjuje počev od 27. marta 2009. godine, a kojim je propisano: da za oduzeto građevinsko zemljište u državnoj, odnosno javnoj svojini, ranijem sopstveniku i drugom licu koje pravo korišćenja izvodi iz prava ranijeg sopstvenika, u smislu člana 84. Zakona o planiranju i izgradnji ("Službeni glasnik RS" br. 47/03 i 34/06), pripada pravo na naknadu u visini trž išne vrednosti zemljišta (stav 1. tačka 1)); da naknada iz ovog člana pripada korisniku zemljišta samo u slučaju kad mu ranije nije isplaćena (stav 4.).
U članu 2. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju („Službeni glasnik RS“, br. 72/11 i 108/13 ) taksativno su navedeni propisi primenom kojih je oduzeta imovina, čiji se povraćaj može ostvariti po odredbama ovog zakona, među kojima je u tački 34) Zakon o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta („Službeni list FNRJ“, broj 52/58). Zakon o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju pod „aktom o podržavljenju“ podrazumeva pravni akt koji je imao neposredno dejstvo, kao što je presuda, odluka, rešenje i drugi pravni akt državnog, odnosno drugog nadležnog organa, kojim je izvršeno podržavljenje imovine (član 3. tačka 3)). Saglasno odredbi člana 6. stav 3. tog zakona, b ivši vlasnik nema pravo na vraćanje imovine, odnosno obeštećenje, u skladu sa ovim zakonom za imovinu oduzetu na osnovu propisa o eksproprijaciji koji su se primenjivali posle 15. februara 1968. godine, za koju je određena naknada u novcu ili drugim stvarima ili pravima.
5. Podnositeljka ustavne žalbe smatra da su rešenja nadležnog organa iz 1987. godine doneta na osnovu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta i da je Agencija za restituciju trebalo da joj prizna pravo na vraćanje građevinskog zemljišta izuzetog iz poseda njenog pravnog prethodnika na osnovu prdmetnih rešenja . Podnositeljka, s tim u vezi, ukazuje da je taj zakon naveden u članu 2. tačka 34) Zakona o vraćanju imovine, kao propis čijom primenom je oduzeta imovina čiji se povraćaj može tražiti po odredbama tog zakona, pri čemu nije postavljen nikakav „dopunski uslov“ za ostvarenje tog prava.
Ustavni sud najpre ukazuje da se garancije prava na imovinu odnose na zaštitu postojeće imovine , odnosno potraživanja u vezi sa kojima podnosilac ima barem legitimna očekivanja da će steći delo tvorno uživanje imovinskog prava (videti, npr. presude Evropskog suda za ljudska prava Prince Hans-Adam II of Liechtenstein protiv Nemačke, broj 42527/98, st. 82 i 83, 2001-VIII i Gratzinger and Gratzingerova protiv Češke, broj 39794/98, st. 69, 2002-VII , kao i Odluku Ustavnog suda Už- 4596/2011 od 20. novembra 2013. godine, videti internet stranicu na: www.ustavni.sud.rs.)
Razmatrajući da li je podnositeljki ustavne žalbe osporenom presudom povređeno pravo na imovinu , Ustavni sud je najpre ispitivao da li je podnositeljka ima la legitimno očekivanje da će u postupku pred Agencijom za restituciju biti udovoljeno njenom zahtevu za vraćanje imovine oduzet e od njenog pravnog prethodnika . Ovaj sud, s tim u vezi, ukazuje na stanovište Evropskog sud a za ljudska prava , prema kome se član 1. Protokola broj 1 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda (pravo na imovinu) ne može tumačiti kao nametanje bilo kakve opšte obaveze Visokim stranama ugovornicama u pogledu vraćanja imovine pre no što su ratifikovale ovu konvenciju, niti ograničenja u pogledu obima restitucije imovine i uslova pod kojima pristaju da uspostave imovinska prava pređašnjih vlasnika ( presuda Kopecky protiv Slovačke, broj 44912/98 , od 28. septembra 2004. godine).
Ispitujući da li su u konkretnom slučaju bili ispunjeni uslovi predviđeni Zakonom o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju , za vraćanje predmetne imovine podnositeljki ustavne žalbe, Ustavni sud je najpre konstatovao d a je podnositeljka tražila vraćanje građevinskog zemljišta koje je izuzeto iz poseda njenog pravnog prethodnika na osnovu rešenja nadležnog organa od 30. oktobra i 11. i 17. novembra 1987. godine , da su navedena rešenja doneta na osnovu čl. 38. i 39. Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta („Službeni list FNRJ“, broj 52/58) i člana 26. Zakona o građevinskom zemljištu – prečišćen tekst („Službeni glasnik SRS“, broj 27/86) i da je tim rešenjima odlučeno da će naknada za izuzeto zemljište biti utvrđena u posebnom postupku po pravnosnažnosti rešenja.
Iz navedenih odredaba Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta , po oceni Ustavnog suda, proizlazi da je građevinsko neizgrađeno zemljište koje je nacionalizovano ostajalo u posedu ranijeg sopstvenika sve dok ga on na osnovu rešenja opštinskog narodnog odbora ne preda u posed opštini ili drugom licu, pri čemu je raniji sopstvenik imao pravo da to zemljište besplatno sam koristi ili da ga drugome da na korišćenje , uz naknadu ili bez naknade, a ako je pravo korišćenja trajno preneo na drugoga, na to lice prelazila su prava i obaveze koje je raniji sopstvenik imao na osnovu tog zakona , ako je ovaj prenos zabeležen u zemljišnim knjigama.Zakon o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik SRS“ , broj 27/68 – prečišćen tekst) je preuzeo navedeno zakonsko rešenje o pravima ranijeg sopstvenik a neizgrađenog građevinskog zemljišta do donošenja odluke nadležnog organa o oduzimanju zemljišta i ustanovio pravo na naknadu za oduzeto zemljište po propisima o eksproprijaciji. Ustavni sud, s tim u vezi, ukazuje da je Zakon o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta predviđao da se za nacionalizovanu imovinu isplaćuje naknada u periodu od 50 godina, počev od predaje zemljišta u posed opštini ili drugom korisniku, pri čemu su tadašnji propisi o eksproprijaciji bili izuzetno nepovoljni u pogledu načina isplate naknade, koja u velikom broju slučajeva nije ni isplaćivana. Zakonom o eksproprijaciji („Službeni list SFRJ“, broj 11/68 - p rečišćeni tekst), međutim, uveden je institut pravične naknade i određeno da se naknada za eksproprisanu nepokretnost određuje u novcu, osim ako se stranke drukčije sporazumeju . Takođe je utvrđen rok od 15 dana od dana prijema pravosnažne odluke o eksproprijaciji, za isplatu naknade ranijem sopstveniku i uvedena obaveza plaćanja dvostruke kamate u periodu nakon prekoračenja tog roka . Iz svega navedenog, po oceni ovoga suda, proizlazi da su propisima o eksproprijaciji koji su primenjiva ni posle 15. februara 1968. godine opšti i pojedinačni interes usklađeni na novim principima, čime je otklonjen nesklad koji je pratio eksproprijaciju vršenu po ranije važećim propisima.
Ustavni sud je konstatovao da se kao osnov za donošenje predmetn ih rešenja o izuzimanju zemljišta iz poseda pravnog prethodnika podnositeljke ustavne žalbe, pored Zakona o građevinskom zemljištu („Službeni glasnik SRS“, broj 27/68 – prečišćen tekst), navod i i Zakon o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, koji je sadržan u članu 2. tačka 34) Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju. Iz odredaba Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta proizlazi da su danom stupanja na snagu tog zakona prešle u društvenu svojinu zgrade i delovi zgrada u građanskoj svojini, kao i građevinsko zemljište u građanskoj svojini, preko maksimuma propisanog zakonom . Ovaj sud stoga ocenjuje ustavnopravno neprihvatljivom ocenu drugostepenog organa, koju je prihvatio Upravni sud u osporenoj presudi , da su predmetne parcele „samo formalno nacionalizovane“. Ustavni sud, međutim, nalazi da je pravni prethodnik podnositeljke ustavne žalbe tek donošenjem predmetnih rešenja iz 1987. godine lišen prava koja je do tada imao na spornom zemljištu u pogledu korišćenja i raspolaganja . Sud, s tim u vezi, ukazuje da denacionalizacija ima za cilj uspostavljanje oduzetih prava i vraćanje stvari, kako bi se ispravila nepravda učinjena prema ranijim vlasnicima , ali se pod time ne podrazumeva prelazak imovine iz privatne u društvenu svojinu koji se, neposredno ili posredno, odvijao po propisima o eksproprijaciji primenjivanim nakon 15. februara 1968. godine , uz određivanje pravične naknade za tu imovinu. Naime, saglasno odredbi člana 6. stav 3. Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, bivši vlasnik nema pravo na vraćanje imovine, odnosno obeštećenje, u skladu sa ovim zakonom za imovinu oduzetu na osnovu propisa o eksproprijaciji koji su se primenjivali posle 15. februara 1968. godine, za koju je određena naknada u novcu ili drugim stvarima ili pravima. Polazeći od toga da je pravnom prethodniku podnositeljke ustavne žalbe za predmetno zemljište pripadala pravična naknada po odredbama Zakona o eksproprijaciji („Službeni glasnik SRS“, broj 47/77 – prečišćen tekst), a imajući u vidu da iz navoda ustavne žalbe i činjenica utvrđenih u predmetnom postupku ne proizlazi da mu ta naknada nije isplaćena, Sud nalazi da podnositeljka ustavne žalbe nije imala legitimno očekivanje da će biti udovoljeno njenom zahtevu za vraćanje predmetnog zemljišta po odredbama Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju.
Ustavni sud je, takođe, konstatovao da je Zakon o planiranju i izgradnji iz 2003. godine omogućio licu koje je na dan stupanja na snagu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta bilo sopstvenik neizgrađenog građevinskog zemljišta u državnoj svojini, odnosno njegovom zakonskom nasledniku, da podnese zahtev za poništaj pravnosnažnog rešenja o izuzimanju gradskog građevinskog zemljišta iz njegovog poseda, pod uslovima određenim tim zakonom. Ista mogućnost predviđena je i Zakonom o planiranju i izgradnji iz 2009. godine, s tim što je određeno da se takav zahtev može podneti u roku od šest meseci od dana stupanja na snagu tog zakona i ustanovljena obaveza ranijeg sopstvenika da vrati naknadu koju je primio za izuzeto pravo korišćenja, u iznosu čija se visina utvrđuje u posebnom postupku. Iz navedenog sledi da je podnositeljka ustavne žalbe kao zakonska naslednica ranijeg sopstvenika imala mogućnost da, u skladu sa zakonom koji uređuje oblast planiranja i izgradnje, ostvari pravo na vraćanje predmetnog zemljišta, uz uslov da vrati naknadu koja je primljena za izuzeto zemljište. S druge strane, odredbe člana 43a važećeg Zakona o eksproprijaciji, koje su u primeni od 27. marta 2009. godine, omogućavaju ranijem sopstveniku, odnosno drugom licu koje pravo korišćenja izvodi iz njegovog prava, da dobije naknadu z a oduzeto građevinsko zemljište, ako mu ona ranije nije isplaćena.
Ustavni sud je, polazeći od svega navedenog, utvrdio da osporenim aktom podnositeljki ustavne žalbe nije povređeno pravo na imovinu, zajemčeno članom 58. Ustava, te je ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu , saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 – Odluka US, 40/15 – dr. zakon i 103/15).
6. S obzirom na sve izloženo, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.
PREDSEDNIK VEĆA
Vesna Ilić Prelić, s.r.