Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao šesnaest i po godina, pripisujući kašnjenje nedelotvornosti sudova. Deo žalbe o povredi prava na pravično suđenje je odbijen kao neosnovan.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, dr Goran P. Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i dr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi privrednog društv a „ S.“ d.o.o. Beograd , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 1. decembra 201 6. godine, doneo je

O D L U K U

Usvaja se ustavna žalba privrednog društva „S.“ d.o.o. i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 7691/10 povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbija kao neosnovana .

O b r a z l o ž e nj e

1. Privredno društvo „S.“ d.o.o. Beograd je , 4. jula 2014. godine, preko punomoćnika B. G, advokata iz Beograda, Ustavnom sudu podnelo ustavnu žalbu protiv rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv. (I) 160/2012/1 od 7. aprila 2014. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, kao i zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog istom odredbom Ustava, u izvršnom postupku koji je vođen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 7691/10.

U ustavnoj žalbi se, između ostalog, navodi: da je osporenim rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu obustavljen predmetni izvršni postupak nakon 17 godina od njegovog iniciranja; da je izvršni sudija, kada je postupak došao u završnu fazu (trebalo je samo odrediti ročište za javnu prodaju nepokretnosti izvršnog dužnika), spise dostavio veću Prvog osnovnog suda u Beogradu, radi odlučivanja o prigovoru izjavljenom protiv rešenja o izvršenju od 27. oktobra 1997. godine; da je izvršni sudija izgubio iz vida da je u međuvremenu, rešenjem od 24. marta 2009. godine, pravnosnažno odlučeno da se postupak izvršenja nastavi za iznos od 199.751,22 dinara, sa kamatom koja je ugovorena između stranaka, počev od 17. septembra 1997. godine do konačne isplate; da ni veće koje je odlučivalo o navedenom prigovoru nije uzelo u obzir rešenje od 24. marta 2009. godine, već se samo bavilo podnescima i rešenjima iz perioda od 1997. do 2000. godine; da se u obrazloženju osporenog rešenja veće poziva isključivo na nalaze i mišljenja veštaka koje je dostavio izvršni dužnik (nalaz i mišljenje iz parničnog postupka P. 105/02 i nalaz i mišljenje veštaka D.Z. od 12. avgusta 2013. godine), ne pomenuvši veštačenje od 16. septembra 2013. godine, koje je na inicijativu podnosioca obavila veštak Z.K, a iz kojeg proizlazi da izvršni dužnik na dan veštačenja duguje podnosiocu iznos od 3.026.388,13 evra; da je veće na proizvoljan način isključilo primenu metode obračuna kamate koji je ugovoren, pozivajući se na odluku Ustavnog suda kojom je primena komfornog metoda obračuna (a koji su stranke ugovorile još 1996. godine) proglašena neustavnom; da se dužina trajanja postupka od punih 17 godina, polazeći od toga da je reč o postupku hitne prirode, može staviti na teret isključivo postupajućem sudu, iz kog razloga je podnosiocu, pored prava na pravično suđenje, nesumnjivo povređeno i pravo na suđenje u razumnom roku.

Predloženo je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povredu prava iz člana 32. stav 1. Ustava, poništi osporeno rešenje i Prvom osnovnom sudu u Beogradu naloži dalje sprovođenje predmetnog izvršenja javnom prodajom nepokretnosti izvršnog dužnika.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku , na osnovu izvršenog uvida u spise izvršnog predmeta Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 7691/10 i dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Pravni prethodnik podnosioca ustavne žalbe – mešovito preduzeće „ A.“ d.o.o. Beograd je 14. oktobra 1997. godine, u svojstvu izvršnog poverioca, podnelo Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu (u daljem tekstu: Četvrti sud) predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika – grafičkog preduzeća „P.“ d.o.o. Beograd, na osnovu sporazuma o zasnivanju založnog prava na nepokretnosti izvršnog dužnika, koji je prihvaćen rešenjem Četvrtog suda I. 111/96 od 22. marta 1996. godine, radi prinudne naplate novčanog potraživanja u iznosu od 756.985,24 dinara, sa rokom vraćanja od 30 dana od dana puštanja sredstava u tečaj i kamatom od 11,58% na mesečnom nivou obračunatoj po konformnoj metodi, saglasno ostalim uslovima iz Ugovora o zajmu od 21. marta 1996. godine. Kao sredstvo izvršenja je predložena zabeležba rešenja o izvršenju u javnu knjigu, zatim procena i prodaja nepokretno sti izvršnog dužnika na kojoj je ustanovljeno založno pravo. Predmet je zaveden pod brojem I. 366/97.

Predlog je usvojen rešenjem o izvršenju I. 366/97 od 27. oktobra 1997. godine, protiv kojeg je izvršni dužnik 6. novembra 1997. godine izjavio prigovor i u kome je, pored ostalog, istaknuto: da Četvrti sud nije stvarno nadležan; da dug prema izvršnom poveriocu iznosi 307.724,94 dinara, što se može videti iz poslovnih knjiga stranaka; da iznos koji je označen u predlogu predstavlja zbir stvarnog duga i „zelenaških“ kamata, koje je izvršni poverilac sam obračunao, koristeći tešku materijalnu situaciju izvršnog dužnika; da je izvršni dužnik 16. i 17. septembra 1997. godine, putem akceptnog naloga, isplatio izvršnom poveriocu iznos od 871.220,42 dinara. Izvršni poverilac je u podnesku od 10. marta 1998. godine potvrdio činjenicu da stvarni dug iznosi 307.724,94 dinara, što predstavlja zbir pozajmica iz 1995, 1996. i 1997. godine, ali da sa obračunom ugovorene kamate, zaključno sa 30. aprilom 1997. godine, ukupan dug iznosi 1.905.395,94 dinara.

Izvršni sudija je zaključkom od 4. maja 1998. godine odredio finansijsko veštačenje, koje je povereno Gradskom zavodu za veštačenja (u daljem tekstu: GZV). Nalaz je predat sudu 30. septembra 1998. godine. U dve varijante mišljenja (prema iznosu glavnog duga iz predloga za izvršenje i prema iznosu iz poslovnih knjiga), GZV je utvrdio da na dan veštačenja postoji dugovanje izvršnog dužnika, i to: prema prvoj u iznosu od 15.449.110,05 dinara, a prema drugoj u iznosu od 1.027.138,11 dinara. Zbog nejasnoća oko visine glavnog duga, izvršni sudija je održao ročište, a zatim odredio dopunsko veštačenje koje je takođe povereno GZV, sa zadatkom da visinu duga obračuna zaključno sa danom uplate izvršene od strane izvršnog dužnika. Dopuna nalaza je dostavljena sudu 22. februara 1999. godine. Prema prvoj varijanti mišljenja, na osnovicu iz predloga za izvršenje, obračunat je iznos od 1.767.361,70 dinara, a prema drugoj, na osnovicu iz poslovnih knjiga stranaka, iznos od 199.751,32 dinara, s tim da ugovorena kamata teče od dana izvršene uplate (17. septembra 1997. godine).

Izvršni sudija je 21. aprila 1999. godine doneo rešenje I. 366/97, kojim je odlučio o prigovoru izvršnog dužnika izjavljenom protiv rešenja o izvršenju, tako što je odbio prigovor stvarne nenadležnosti (stav I izreke), zatim delimično usvojio prigovor i obustavio postupak izvršenja za iznos od 499.260,30 dinara (razlika između iznosa glavnog duga označenog u predlogu i iznosa koje su stranke izrazile u poslovnim knjigama) sa ugovorenom kamatom od 6. oktobra 1996. godine do konačne isplate, u kom delu su ukinute sprovedene radnje, a odredio nastavak postupka za iznos od 199.751,32 dinara, sa ugovorenom kamatom od 17. septembra 1997. godine do konačne isplate (stav II izreke) i uputio izvršnog dužnika da u parničnom postupku traži utvrđenje nedopustivosti izvršenja za iznos od 499.260,30 dinara sa ugovorenom kamatom od 6. oktobra 1996. godine do konačne isplate (stav III izreke).

Izvršni dužnik je protiv navedenog rešenja izjavio žalbu 11. maja 1999. godine, obaveštavajući sud da je istog dana podneo i tužbu za nedopustivost izvršenja (po uputu suda). Izvršni poverilac je žalbu podneo 18. maja 1999. godine. Rešenjem Okružnog suda u Beogradu Gž. 5193/99 od 16. septembra 1999. godine su usvojene žalbe stranaka, pa je rešenje od 21. aprila 1999. godine ukinuto, sa obrazloženjem da izvršni sudija nije utvrdio da li je i kada sporazum o zasnivanju založnog prava (izvršna isprava) postao izvršan, u smislu člana 251đ Zakona o izvršnom postupku.

U ponovnom postupku je predmet zaveden pod brojem I. 199/99. Nakon izjašnjenja izvršnog poverioca, koji je dostavio tzv. karticu konta kao dokaz dospelosti predmetnog potraživanja, izvršni sudija je rešenjem I. 199/99 od 9. marta 2000. godine odlučio na identičan način kao u rešenju od 21. aprila 1999. godine. Izvršni dužnik je 19. maja 2000. godine podneo žalbu, kao i obaveštenje da je (opet) podneo tužbu za utvrđenje nedopustivosti izvršenja. Okružni sud u Beogradu je rešenjem Gž. 6721/2000 od 31. oktobra 2000. godine vratio spise Četvrtom sudu, sa obrazloženjem da je u međuvremenu počeo da se primenjuje Zakon o izvršnom postupku iz 2000. godine, koji propisuje nadležnost tročlanog veća za odlučivanje o prigovorima, te da se žalba izvršnog dužnika ima smatrati prigovorom.

Spisi su 4. aprila 2001. godine dostavljeni veću Četvrtog suda, ali su isti 25. aprila 2001. godine vraćeni izvršnom sudiji, sa nalogom da se obavi veštačenje na okolnost dospelosti potraživanja izvršnog poverioca. Veštačenje je ovog puta povereno sudskom veštaku B.L, koji je izneo mišljenje da se izvršni dužnik, sa uplatama od 16. i 17. septembra 1997. godine, našao u preplati za iznos od 204.236,09 dinara. Zbog činjenice da se veštak B.L. u nalazu i mišljenju nije odredio po pitanju dospelosti potraživanja, veće Četvrtog suda je još jednom spise vratilo izvršnom sudiji na dopunu postupka (službena beleška od 15. marta 2002. godine). Predmet je dat na veštačenje GZV, koji je nalaz dostavio 1. jula 2003. godine. Po mišljenju GZV, glavni dug, kako na osnovu većeg broja ugovora o zajmu, tako i na osnovu usmenih sporazuma, na dan zaključenja ugovora o zajmu od 21. marta 1996. godine (u vezi kojeg je postignut sporazum o zasnivanju založnog prava), ukupno je iznosio 307.724,94 dinara. Predmet je ponovo prosleđen veću Četvrtog suda, ali je isti vraćen sa nalogom da se radi uvida pribave spisi parničnog predmeta koji se vodi po tužbi izvršnog dužnika za nedopustivost izvršenja (predmet Četvrtog suda P. 105/02). Nakon što su spisi parničnog predmeta združeni izvršnom spisu, predmet je dostavljen veću na odlučivanje o prigovoru. Međutim, veće je predmet još jednom vratilo na dopunu postupka (službena beleška od 14. jula 2005. godine), sa nalogom da se obavi tzv. superveštačenje, zbog razlika u mišljenjima veštaka koji su do tada bili angažovani. Stranke su odbile da polože predujam troškova novog veštačenja (izvršni dužnik je smatrao da to treba da uradi izvršni poverilac, a izvršni poverilac da je veštačenje nepotrebno), a kako je u međuvremenu pravnosnažno usvojen tužbeni zahtev izvršnog dužnika za nedopustivost izvršenja, izvršni sudija je rešenjem I. 199/99 od 10. aprila 2008. godine delimično obustavio postupak izvršenja za iznos od 499.260,30 dinara, sa ugovorenom kamatom od 6. oktobra 1996. godine do konačne isplate i u tom delu ukinuo sprovedene radnje , određujući da će se postupak nastaviti za iznos od 199.751,32 dinara, sa ugovoren om kamat om od 17. septembra 1997. godine do konačne isplate. Obe stranke su izjavile prigovore (21. i 23. aprila 2008. godine).

Veće Četvrtog suda je donelo rešenje Ipv. 2409/03 od 20. avgusta 2008. godine, kojim je usvojilo prigovore izvršnog dužnika od 19. maja 2000. godine i 21. aprila 2008. godine, kao i prigovor izvršnog poverioca od 23. aprila 2008. godine, ukinuvši rešenje I. 199/99 od 9. marta 2000. godine u stavu II izreke, a rešenje I. 199/99 od 10. aprila 2008. godine u celini (veće je postavilo pitanje ostatka duga do iznosa označenog u predlogu za izvršenje, kao i mogućnost sprovođenja izvršenja na nepokretnosti na kojoj izvršni dužnik ima samo pravo korišćenja).

Po prijemu spisa, izvršni sudija je doneo rešenje I. 199/99 od 24. marta 2009. godine, kojim je (ponovo) delimično obustavio postupak izvršenja za iznos od 499.260,30 dinara, sa ugovorenom kamatom od 6. oktobra 1996. godine do konačne isplate i u tom delu ukinuo sprovedene radnje, određujući da će se postupak nastaviti za iznos od 199.751,32 dinara, sa ugovorenom kamatom od 17. septembra 1997. godine do konačne isplate. Ovo rešenje je, kao i prethodno, doneto isključivo u cilju realizacije pravnosnažne presude kojom je utvrđena nedopustivost izvršenja za iznos od 499.260,30 dinara. Protekom roka za prigovor, ovo rešenje je postalo pravnosnažno.

U daljem toku postupka je na predlog izvršnog poverioca obavljeno građevinsko veštačenje na okolnost tržišne vrednosti nepokretnosti izvršnog dužnika. Predmet je nakon 1. januara 2010. godine prešao u nadležnost Prvog osnovnog suda u Beogradu (u daljem tekstu: Prvi sud). Zaveden je pod brojem I. 7691/10. Punomoćnik izvršnog poverioca je u dva navrata obavestio sud o statusnim promenama na strani izvršnog poverioca. Najpre je mešovito preduzeće „A.“ d.o.o. Beograd prestalo da postoji pripajanjem privrednom društvu „S.“ d.o.o, koje je potom pripojeno privrednom društvu „S.“ d.o.o. Beograd (ovde podnosilac ustavne žalbe), koje je do okončanja postupka imalo svojstvo izvršnog poverioca. Rešenje izvršnog sudije I. 7691/10 od 28. marta 2011. godine, kojim je utvrđena vrednost nepokretnosti izvršnog dužnika, potvrđeno je rešenjem veća Prvog suda Ipv. (I) 99/11 od 21. oktobra 2011. godine. Izvršni poverilac je nakon toga u dva navrata urgirao zakazivanje ročišta za javnu prodaju.

Izvršni sudija je 20. decembra 2011. godine izdao naredbu da se spisi proslede veću Prvog suda, kako bi se odlučilo o prigovoru izvršnog dužnika izjavljenom protiv rešenja o izvršenju I. 366/97 od 27. oktobra 1997. godine. Veće je rešenjem Ipv. (I) 160/2012/6 od 13. februara 201 3. godine vratilo spise izvršnom sudiji, sa nalogom da izvršni dužnik dostavi nalaz i mišljenje veštaka finansijske struke na okolnost da li je na dan podnošenja predloga za izvršenje postojao dug prema izvršnom poveriocu. Izvršni dužnik je dostavio nalaz i mišljenje sudskog veštaka D.Z. od 12. avgusta 2013. godine, u kome je navedeno da je uplatom iznosa od 871.220,42 dinara, a pre podnošenja predloga za izvršenje, izvršni poverilac preplaćen za iznos od 25.078,16 dinara, što valorizovano na dan veštačenja predstavlja iznos od 525.430,21 dinara. Izvršni poverilac je dostavio nalaz i mišljenje sudskog veštaka Z.K. od 16. septembra 2013. godine, u kome je navedeno da na iznos glavnog duga od 199.751,32 dinara, sa ugovorenom kamatom od 17. septembra 1997. godine do dana veštačenja, ukupan dug izvršnog dužnika iznosi 348.423.222,65 dinara.

Spisi su veću ponovo prosleđeni 5. septembra 2013. godine. U međuvremenu, predsednik Prvog suda je, postupajući po pritužbama izvršnog poverioca, više puta naložio postupajućem izvršnom sudiji da postupak okonča.

Veće Prvog suda je 7. aprila 2014. godine donelo osporeno rešenje Ipv. (I) 160/2012/1, kojim je usvojen prigovor izvršnog dužnika, ukinuto rešenje o izvršenju I. 366/97 od 27. oktobra 1997. godine, obustavljen izvršni postupak u celini i ukinute sve sprovedene radnje.

U obrazloženju osporenog rešenja je, pored ostalog, navedeno: da je rešenjem Četvrtog suda I. 199/99 od 24. marta 2009. godine delimično obustavljen postupak izvršenja u delu prinudne naplate glavnog duga od 449.260,30 dinara , sa kamatom od 11,58% na mesečnom nivou, s tim da se obračun kamate vrši konformnom metodom, počev od 6. oktobra 1996. g odine do isplate i u tom delu su ukinute sve sprovedene radnje; da to iz razloga što je presudom Četvrtog suda P. 105/02 od 29. marta 2005. godine utvrđeno da je izvršenje određeno rešenjem Četvrtog suda I. 366/97 od 27. oktobra 1997. godine nedopušteno u navedenom delu; da iz obrazloženja navedene presude proizlazi da iznos od 516.985,24 dinara ne predstavlja iznos pozajmice već da se radi o kompletnim transakcijama između poverioca i dužnika koje su vršene van Ugovora o zajmu broj 177 od 21. marta 1996. g odine, te da nav edeni iznos predstavlja sumiranje svih međusobnih potraživanja, odnosno presek svih pozajmica, a ne pozajmice koja je data dužniku po Ugovoru od 21. marta 1996. godine, usled čega isti ne mož e biti uzet u obzir kao izvršenje obaveze zajmodavca iz navedenog ugovora; da je stoga sud našao da je isplatom od 871.220,42 dinara isplaćen i glavni dug i kamata, čak i da je preplaćen glavni dug, usled čega je nedopušteno izvršenje određeno rešenjem o izvršenju za iznos od 449.260,30 dinara ; da je u odnosu na preostali iznos od 199.751,32 dinara sa kamatom , tužilac kao izvršni dužnik izjavio prigovor , a da za taj iznos nije upućen na parnicu; da je p resudom Okružnog suda u Beogradu Gž. 14821/05 d 28. juna 2007. godine potvrđena navedena presuda Četvrtog suda; da su rešenjem Prvog suda Ipv. (I) 160/2012/6 od 13. februara 2013. godine spisi predmeta vraćeni radi dopune postupka pre odlučivanja o prigovoru izvršnog dužnika, kako bi se sprovele izviđajne radnje, odnosno dostavio nalaz i mišljenje stručnog lica finansijske struke na okolnost da li je u vreme podnošenja predloga za izvršenje (14. oktobra 1997. godine) postojao dug izvršnog dužnika i u kolikom iznosu, imajući u vidu činjenicu da je izvršni dužnik 16. i 17. septembra 1997. godine isplatio iznos od 871.220,42 dinara ; da je uvidom u nalaz stručnog lica – sudskog veštaka za finansijsku oblast D.Z, koji je izvršni dužnik po nalogu suda dostavio, veće utvrdilo da je veštak obračun vršio primenom proste, a ne konformne metode, da je uzeo u obzir sve novčane transakcije između poverioca i dužnika koje su stranke međusobno uređivale ugovorima o z ajmu, te da je, nakon izvršenog obračuna, njegovo mišljenje da na dan 14. oktobar 1997. godine, odnosno u vreme podnošenja predloga za izvršenje, nije post ojao dug izvršnog dužnika prema izvršnom poveriocu, već preplata koja iznosi 25.329,95 dinara .

U obrazloženju je dalje navedeno: da imajući u vidu tako utvrđeno činjenično stanje, veće nalazi da je u toku trajanja ovog izvršnog postupka propušteno da se odluči o prigovoru izvršnog dužnika izjavljenom protiv rešenja o izvršenju, s obzirom na to da je rešenjem Četvrtog suda Ipv. 2409/03 od 20. avgusta 2008. godine ukinuto rešenje I. 199/99 od 9. marta 2000. godine u stavu II izreke, kojim je delimično usvojen prigovor izvršnog dužnika i rešenje o izvršenju ograničeno na iznos od 199.751,32 dinara sa kamatom na ovaj iznos od 11,58% na mesečnom nivou, s tim da se obračun kamate vrši konformnom metodom počev od 17. septembra 1997. godine do isplate; da iz Sporazuma o obezbeđenju novčanog potraživanja zasnivanjem založnog prava, koji je izvršna isprava u ovoj pravnoj stvari, proizlazi da je istim obezbeđeno potraživanje izvršnog poverioca iz ugovora o zajmu broj 177 od 21. marta 1996. godine, na ime date pozajmice izvršnom dužniku u iznosu od 756.985,24 dinara sa kamatom od 11,58% na mesečnom nivou, s tim da se obračun kamate vrši konformnom metodom i rokom vraćanja od 30 dana od dana puštanja sredstava u tečaj, pri čemu se izvršnost i dospelost potraživanja utvrđuje iz poslovnih knjiga izvršnog poverioca; da je izvršnom ispravom, dakle, predv iđeno da dospelost poveriočevog potraživanja iz izvršne isprave nastupa u roku od 30 dana od dana puštanja sredstava u tečaj, te se dospelost potraživanja mora utvrditi iz poslovnih knjiga izvršnog poverioca; da iz svih nalaza i mišljenja veštaka ekonomsko-finansijske struke u koje je veće izvršilo uvid, proizlazi da, nakon zaključenja sporazuma, izvršni poverilac nije pustio u tečaj, odnosno isplatio izvršnom dužniku novčani iznos od 756.985,24 dinara, već je isplatio samo iznos od 217.457,01 dinara, i to do 30. aprila 1996. godine iznos od 111.519,00 dinara, a onda do 28. oktobra 1996. godine iznos od 105.938,01 dinara; da je stoga sud u pravnosnažno okončanom parničnom postupku i našao da je isplatom od 871.220,42 dinara isplaćen i glavni dug i kamata, čak da je i preplaćen glavni dug, usled čega je nedopušteno izvršenje određeno rešenjem o izvršenju; da iz dokaza koje je izvršni dužnik priložio uz prigovor, a što je među strankama nesporno, sa računa izvršnog dužnika je 16. i 17. septembra 1997. godine na račun izvršnog poverioca prenet iznos od 871.220,42 dinara; da kako je navedenom isplatom prestalo potraživanje izvršnog poverioca prema izvršnom dužniku, i to pre podnošenja predloga za izvršenje, to je izvršni poverilac neosnovano podneo predlog za izvršenje i nije bilo mesta određivanju predloženog izvršenja, odnosno don ošenju pobijano g rešenja.

Osporeno rešenje je strankama uručeno 4. juna 2014. godine.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava , na čij u povred u se ustavnom žalbom ukazuje , utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 10. stav 1. Zakona o izvršnom postupku ("Službeni list SFRJ", br. 20/78, 6/82, 74/87, 57/89, 20/90, 27/90 i 35/91 i "Službeni list SRJ", br. 27/92, 31/93 i 24/94 ), koji je važio u vreme pokretanja osporenog izvršnog postupka, bilo je propisano da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno . Član 4. stav 1. Zakona o izvršnom postupku ("Službeni glasnik RS", br. 28/2000, 73/2000 i 71/01), koji je počeo da se primenjuje 8. jula 200. godine, sadržao je identičnu odredbu .

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS", br. 31/11, 99/11 i 1 09/13 – Odluka US), koji je počeo da se primenjuje 17. septembra 2011. godine, bilo je propisano: da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan (član 6. stav 1.); da se prigovor na rešenje o izvršenju na osnovu izvršne isprave može izjaviti iz razloga koji sprečavaju izvršenje, pored ostalog, ako je obaveza iz rešenja o izvršenju ispunjena (član 42. tačka 1)); da će se p ostupci izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona (član 358. stav 1.).

5. Ispitujući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava , a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti, Ustavni sud je utvrdio da je osporeni izvršni postupak pokrenut 14. oktobra 1997. godine, podnošenjem predloga za izvršenje Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu , i da je okončan donošenjem osporenog rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv. (I) 160/2012/1 od 7. aprila 2014. godine, koje je punomoćniku podnosioca uručeno 4. juna 2014. godine.

Ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ispituje povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud je utvrdio da je period u kome se građanima Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom stupanja na snagu Ustava. Međutim, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu koja započinje pokretanjem postupka, a završava se donošenjem odluke kojom se postupak okončava, Ustavni sud je ocenio da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja ovog izvršnog postupka mora uzeti u obzir i stanje predmeta na dan 8. novembra 2006. godine i da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnosti roka uzme u obzir celokupan period trajanja izvršnog postupka.

U tom smislu, Ustavni sud je utvrdio da je ovaj izvršni postupak traj ao 16 i po godina, što samo po sebi ukazuje na činjenicu da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. S obzirom na navedeno, a imajući u vidu prirodu izvršnog postupka u kome poverioci na prinudan način ostvaruju potraživanja koja su utvrđena , pre svega, pravnosnažnim i izvršnim sudskim odlukama, Ustavni sud nalazi da, i pored toga što je pojam razumne dužine trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca - složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca kao stranke u postupku, postupanja nadležnih sudova i prirode zahteva, odnosno značaja prava o kome se raspravlja za podnosioca, izuzetno dugo trajanje ovog izvršnog postupka ne može biti opravdano nijednim od prethodno navedenih činilaca koji mogu opredeljujuće uticati na njegovu dužinu. Ustavni sud smatra da se, bez obzira na to koliko su složena pitanja koja u jednom sudskom postupku treba raspraviti, imajući pri tom u vidu da ne postoji doprinos podnosi oca ustavne žalbe, ne može prihvatiti kao razumno šesnaestoipogodišnje trajanje izvršnog postupka, te da se to jedino može pripisati nedelotvornosti sudova, pre svega Četvrtog suda, koji je u većem delu postupka bio sud nadležan za odlučivanje i u prvom i u drugom stepenu. Činjenice da je o prigovoru protiv rešenja o izvršenju (konačno) odlučeno tek osporenim rešenjem, kojim je predmetni izvršni postupak i okončan, zatim da je o prigovoru protiv rešenja I. 199/99 od 9. marta 2000. godine odlučeno nakon više od osam godina, u kom periodu je tročlano veće predmet nekoliko puta vraćalo na dopunu, da je izvršni sudija, i pored toga što nije sa sigurnošću utvrđeno postojanje predmetnog potraživanja, započeo sprovođenje izvršenja (utvrđivanjem tržišne vrednosti nepokretnosti izvršnog dužnika), te da je od izdavanja naredbe izvršnog sudije da se predmet prosledi tročlanom veću radi odlučivanja o prigovoru protiv rešenja o izvršenju (službena beleška od 20. decembra 2011. godine) o prigovoru odlučeno nakon tri i po godine, po oceni Ustavnog suda, nesumnjivo potvrđuju da izvršni sud, u oba stepena odlučivanja, nije postupa o u skladu sa načelom efikasnosti .

Iz iznetih razloga, Ustavni sud je ocenio da je, u konkretnom slučaju, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, pa je ustavnu žalbu u tom delu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni g lasnik RS", br. 109/07, 99/11, 18/13 – Odluka US, 40/15 – dr.zakon i 103/15), odluč ujući kao u prvom delu izreke.

6. Saglasno odredbi člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Sud je mišljenja da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava na suđenje u razumnom roku, u ovom slučaju može ostvariti i samim utvrđenjem povrede prava, s obzirom na to da ni je istak nut zahtev za naknadu nematerijalne štete.

7. Ocenjujući navode o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnosi lac, u suštini, ustavnom žalbom ukazuje da odlučivanju o prigovoru protiv rešenja o izvršenju uopšte nije bilo mesta, zatim da je tročlano veće očiglednu prednost dalo dokazima (veštačenju) izvršnog dužnika, te da odluka Ustavnog suda kojom je primena konformnog metoda obračuna zatezne kamate proglašena neustavnom nije mogla derogirati primenu kamate koja je stipulisana ugovorom o zajmu.

Stoga, Ustavni sud smatra da, prilikom ocene osnovanosti navoda ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje, zapravo treba sagledati sprovedeni postupak kao jedinstvenu celinu i oceniti da li je on bio vođen na način koji je podnosiocu osigurao pravo na pravično suđenje garantovano članom 32. stav 1. Ustava, odnosno da li je primena procesnog i/ili materijalnog prava bila proizvoljna ili arbitrarna, čime bi ukazala na očiglednu nepravičnost u postupanju redovnog sud a, a na štetu podnosioca ustavne žalbe.

Ustavni sud polazi od toga da je protiv rešenja o izvršenju I. 366/97 od 27. oktobra 1997. godine izvršni dužnik 6. novembra 1997. godine izjavio prigovor. O tom prigovoru je izvršni sudija najpre odlučio rešenjem I. 366/97 od 21. aprila 1999. godine, koje je Okružni sud u Beogradu ukinuo rešenjem Gž. 5193/99 od 16. septembra 1999. godine. Potom je izvršni sudija doneo rešenje I. 199/99 od 9. marta 2000. godine, kojim je po drugi put odlučeno o prigovoru protiv rešenja o izvršenju. Međutim, i ovo rešenje je kasnije ukinuto, i to rešenjem veća Četvrtog suda Ipv. 2409/03 od 20. avgusta 2008. godine. Ukinuto je u stavu II izreke, kojim je delimično usvojen prigovor i obustavljen postupak izvršenja za iznos od 499.260,30 dinara sa ugovorenom kamatom od 6. oktobra 1996. godine do konačne isplate, u kom delu su ukinute sprovedene radnje. Nakon donošenja pomenutog drugostepenog rešenja, o prigovoru protiv rešenja o izvršenju više nije odlučivano. S tim u vezi, Ustavni sud smatra da je ustavnopravno prihvatljivo postupanje izvršnog sudije da nakon konstatacije da o izjavljenom pravnom leku još uvek nije odlučeno, takav propust i otkloni dostavljanjem predmeta nadležnoj drugostepenoj instanci (tročlanom veću). Činjenica da je u međuvremenu doneto rešenje I. 199/99 od 24. marta 2009. godine, koje je protekom roka za prigovor postalo pravnosnažno, nije mogla uticati na obavezu suda da odluči o već izjavljenom prigovoru protiv rešenja o izvršenju. Rešenje od 24. marta 2009. godine je doneto u cilju realizacije pravnosnažne i izvršne presude Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P. 105/02 od 29. marta 2005. godine, kojom je utvrđena nedopustivost izvršenja za iznos od 499.260,30 dinara, sa ugovorenom kamatom od 6. oktobra 1996. godine do konačne isplate . S tim u vezi, to rešenje, po shvatanju Ustavnog suda, predstavlja samo korekciju nepravnosnažnog rešenja o izvršenju u delu kojim je utvrđena nedopustivost izvršenja za deo potraživanja koje je bilo predmet prinudne naplate.

Što se tiče navoda kojima se osporava ocena veća da na dan podnošenja predloga za izvršenje nije postojalo potraživanje prema podnosiocu ustavne žalbe, Ustavni sud najpre konstatuje da je veće, pre svega, imalo u vidu rezultat dokaznog postupka sprovedenog u parnici u kojoj je utvrđena nedopustivost izvršenja dela predmetnog potraživanja. Parnični sudovi su utvrdili da glavni dug nije iznosio 756.985,24 dinara , kako je to označeno u predlogu za izvršenje, već 307.724,94 dinara, te da je uplatom (kroz realizaciju akceptnog naloga) iznosa od 871.220,42 dinara , 16. i 17. septembra 1997. godine, izvršni dužnik preplatio iznos ukupnog dugovanja. Parnični sudovi su, krećući se u granicama postavljenog tužbenog zahteva, koji je bio vezan rešenjem izvršnog suda o uputu na parnicu, odlučili o nedopustivosti izvršenja samo za iznos od 499.260,30 dinara, ne i za preostali deo, konstatujući da će o tome odluku doneti izvršni sud u postupku odlučivanja o prigovoru izvršnog dužnika. Dakle, odluka parničnih sudova je rezultat utvrđenog činjeničnog stanja iz kojeg je proizlazilo da na dan podnošenja predloga za izvršenje dug izvršnog dužnika prema podnosiocu ustavne žalbe više nije postojao.

Po shvatanju Ustavnog suda, pravnosnažana presuda doneta u predmetu P. 105/02 deluje snagom formalne i materijalne pravnosnažnosti. Materijalna pravnosnažnost, pre svega, podrazumeva da o istom zahtevu i među istim strankama više ne može doći do pokretanja i vođenja spora (res iudicata), ali takođe znači i obavezu suda da takvu presudu uzme u osnov svoje odluke u neko m drugo m postupku u ko me se postojanje prava ili pravnog odnosa o kome je pravnosnažno presuđeno postavi kao prethodno pitanje. Prema tome, Ustavni sud nalazi da je izvršni sud, nakon pravnosnažnog okončanja predmetne parnice, bio vezan odlukom nadležnog parničnog suda kojom je utvrđeno nepostojanje predmetne novčane obaveze na dan podnošenja predloga za izvršenje, o čemu se dodatno osvedočio iz nalaza i mišljenja finansijskog stručnjaka, koji je, na zahtev suda, dostavio izvršni dužnik. Iz napred iznetog Ustavni sud je zaključio da ocena tročlanog veća nije proizvoljna, te da su bez značaja navodi o davanju prednosti doka zima koje je dostavio izvršni dužnik i uticaju odluke Ustavnog suda kojom je utvrđena neustavnost konformnog metoda obračuna zatezne kamate. To iz razloga što veštačenje koje je dostavio podnosilac ustavne žalbe (veštačenje Z.K. od 16. septembra 2013. godine) nije bilo obavljeno na okolnost postojanja duga na dan podnošenja predloga za izvršenje, već predstavljao obračun ugovorene kamate na iznos od 199.751,32 dinara, počev od 17. septembra 1997. godine do dana veštačenja, što je moglo biti od značaja samo u situaciji da je novčana obaveza na dan podnošenja predloga za izvršenje postojala. S druge strane, pitanje primene konformnog metoda obračuna kamate se nije postavljalo u toku parnice u kojoj je utvrđeno da na dan podnošenja predloga za izvršenje izvršni dužnik ništa nije dugovao izvršnom poveriocu, pa Ustavni sud smatra da je bez uticaja činjenica da je sudski veštak D.Z. u svom nalazu i mišljenju od 12. avgusta 2013. godine kod obračuna primenio prosti interesni metod.

Na osnovu izloženog, Ustavni sud je utvrdio da osporenim rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv. (I) 160/2012/1 od 7. aprila 2014. godine podnosiocu ustavne žalbe ni je povređen o prav o na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, pa je u tom delu ustavnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, odlučujući kao u drugom delu izreke.

8. S obzirom na izneto, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu , doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti