Usvojena ustavna žalba zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je žalbu zbog nerazumno dugog izvršnog postupka koji je trajao preko 11 godina. Utvrđena je povreda prava na suđenje u razumnom roku i dosuđena naknada nematerijalne štete podnosiocu žalbe u iznosu od 800 evra.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, Milan Stanić, dr Goran P. Ilić, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i dr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Aca Vučkovića iz Novog Pazara, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 14. aprila 2016. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Aca Vučkovića i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Kragujevcu u predmetu I. 505/10 povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije .

2. Utvrđuje se pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u ukupnom iznosu od 800 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

O b r a z l o ž e nj e

1. Aco Vučković iz Novog Pazara je, 31. decembra 2013. godine, Ustavnom sudu podneo ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Kragujevcu u predmetu I. 505/10.

Podnosilac ustavne žalbe navodi da je 30. maja 2002. godine podneo predlog za izvršenje u ovoj pravnoj stvari, te da je izvršenje sprovedeno 17. decembra 2013. godine, kada je na tekući račun primio poslednji deo iznosa na ime potraživanja utvrđenog pravnosnažnom i izvršnom presudom P. 322/2000 od 12. juna 2001. godine. Predlaže da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i utvrdi podnosiocu pravo na naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u spise predmeta Osnovnog suda u Kragujevcu I. 505/10, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Izvršni poverilac Aco Vučković, ovde podnosilac ustavne žalbe, podneo je 30. maja 2002. godine Opštinskom sudu u Kragujevcu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika Lj.K, na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Novom Pazaru, kojom je dužnik obavezan da na ime naknade štete isplati poveriocu iznos od 110.000,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 1. februara 2000. godine pa do isplate, kao i troškove parničnog postupka u iznosu od 6.800,00 dinara. Predložio je da se izvršenje sprovede popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika.

Opštinski sud u Kragujevcu je 12. juna 2002. godine doneo rešenje I. 679/02, kojim je usvojio navedeni predlog izvršnog poverioca i odredio troškove izvršenja u iznosu od 10.200,00 dinara.

U zapisniku o popisu i proceni od 7. septembra 2005. godine je konstatovano da su stranke u prisustvu službenog lica napravile dogovor da izvršni dužnik isplati izvršnom poveriocu iznos od 2.500,00 evra, te da je dužnik odmah isplatio poveriocu iznos od 500,00 evra i da će preostali iznos isplatiti u četiri mesečne rate počev od oktobra 2005. godine.

Izvršni dužnik je 19. septembra 2005. godine podneo prigovor protiv navedenog rešenja o izvršenju.

Opštinski sud u Kragujevcu je rešenjem Ipv (I). 158/05 od 28. februara 2006. godine odbio prigovor kao neosnovan i potvrdio prvostepeno rešenje.

Izvršni poverilac je 19. maja 2006. godine predložio da sud donese rešenje o privremenoj meri, tako što će oduzeti pasoš izvršnom dužniku do okončanja izvršnog postupka, ističući da je izvršni dužnik na privremenom radu u SR Nemačkoj i da izbegava isplatu preostalog dela duga.

Opštinski sud u Kragujevcu je 26. maja 2006. godine doneo rešenje I. 679/2002, kojim je odbio kao neosnovan navedeni predlog izvršnog poverioca.

Izvršni poverilac je 12. juna 2006. godine podneo prigovor protiv navedenog prvostepenog rešenja

Opštinski sud u Kragujevcu je rešenjem Ipv (I). 130/06 od 5. decembra 2006. godine odbio prigovor kao neosnovan i potvrdio prvostepeno rešenje.

Izvršni sud je 12. februara 2007. godine naložio izvršnom poveriocu da se izjasni da li je izvršni dužnik izmirio ostatak duga utvrđenog navedenim izvršnim naslovom.

Izvršni poverilac je 4. aprila 2007. godine obavestio prvostepeni sud da izvršni dužnik, osim prve rate od 500,00 evra, nije izmirio preostali deo duga i da ostaje kod predloga za izvršenje.

U zapisniku o popisu i proceni od 4. oktobra 2007. godine je konstatovano da je sudski izvršitelj izašao na lice mesta i da se bez prisustva izvršnog dužnika ne može utvrditi šta predstavlja njegovu imovinu, a šta imovinu trećih lica.

U spisima predmeta postoji službena beleška od 21. jula 2009. godine u kojoj je konstatovano da je postupajući izvršni sudija naložio sudskom izvršitelju da hitno sprovede postupak prinudnog izvršenja.

U zapisniku o popisu i proceni od 21. novembra 2009. godine je konstatovano da je sudski izvršitelj izašao na lice mesta, te da je tamo zatekao majku izvršnog dužnika koja je navela da se dužnik već duže vremena nalazi u inostranstvu, pa da su pokretne stvari minorne vrednosti zatečene na licu mesta u odnosu na potraživanje izvršnog poverioca.

Nakon stupanja na snagu i početka primene Zakona o sedištima i područjima sudova i javnih tužilaštva iz 2008. godine i Zakona o uređenju sudova iz 2008. godine, prinudno izvršenje je 2010. godine nastavljeno pred Osnovnim sudom u Kragujevcu kao stvarno i mesno nadležnim sudom. Predmet je zaveden pod brojem I. 505/10.

U spisima predmeta postoji službena beleška od 12. avgusta 2010. godine u kojoj je konstatovano da je postupajući izvršni sudija naložio sudskom izvršitelju da preduzme radnju popisa i procene pokretnih stvari izvršnog dužnika radi njihove prodaje.

U zapisniku o popisu i proceni od 6. avgusta 2013. godine je konstatovano da je sudski izvršitelj izašao na lice mesta, te da je tamo zatekao izvršnog dužnika koji je naveo da na ovoj adresi nema pokretne imovine koja bi mogla biti predmet izvršenja i da je saglasan da preostali iznos duga od 2.000,00 evra isplati u četiri mesečne rate, počev od 10. septembra 2013. godine.

U spisima predmeta postoje priznanice od 18. septembra, 14. oktobra, 14. novembra i 17. decembra 2013. godine iz kojih proizlazi da je izvršni dužnik isplatio izvršnom poveriocu preostali deo duga.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava, na čiju se povredu poziva podnosilac u ustavnoj žalbi, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama Zakona o izvršnom postupku („Službeni list SRJ“, br. 28/2000, 73/2000 i 71/01), koji je važio u vreme podnošenja predloga podnosioca ustavne žalbe za izvršenje i koji se u najvećem delu primenjivao na predmetni izvršni postupak, bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 4. stav 1.); da se rešenje o izvršenju na pokretnim stvarima dostavlja dužniku prilikom preduzimanja prve izvršne radnje, ako ovim zakonom nije drukčije određeno (član 67.) (član 40. stav 4.); da će sud, na predlog poverioca potpuno ili delimično odložiti izvršenje ako sprovođenje izvršenja nije otpočelo (član 59. stav 1.); da se izvršenje na pokretnim stvarima sprovodi popisom i procenom stvari, prodajom stvari i namirenjem poverioca iz iznosa dobijenog prodajom (član 66. stav 1.); da će službeno lice, pre nego što pristupi popisu, predati dužniku rešenje o izvršenju i pozvati ga da plati iznos za koji je određeno izvršenje, zajedno sa kamatom i troškovima (član 67. stav 1.).

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 31/11), koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari, je propisano: da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan (član 6. stav 1.); da se izvršni postupak okončava obustavom ili zaključenjem (član 75.); da se po namirenju izvršnog poverioca donosi odluka o zaključenju izvršnog postupka (član 77.); da će se postupci izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona (član 358. stav 1.).

5. Razmatrajući navode i razloge ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na suđenje u razumnom roku, a polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti koje se odnose na osporeni sudski postupak, Ustavni sud je utvrdio da je ovaj izvršni postupak pokrenut 30. maja 2002. godine , podnošenjem predloga podnosioca za izvršenje Opštinskom sudu u Kragujevcu i da je prinudno izvršenje, u smislu odredaba čl. 75. i čl. 77. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2011. godine, praktično okončano 17. decembra 2013. godine, kada je potraživanje podnosioca u potpunosti namireno (izvršni sud nije formalno doneo odluku o zaključenju izvršnog postupka u ovom predmetu).

Sa druge strane, ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ispituje povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud je utvrdio da je period u kome se građanima Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom stupanja na snagu Ustava Republike Srbije. Međutim, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu, Ustavni sud je ocenio da su, u konkretnom slučaju, ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnosti roka trajanja izvršnog postupka uzme u obzir i period trajanja postupka koji je prethodio stupanju Ustava na snagu.

U tom smislu, Ustavni sud je utvrdio da je predmetni izvršni postupak trajao 11 godina i šest meseci, što, samo po sebi, ukazuje na činjenicu da izvršenje nije sprovedeno u okviru razumnog roka. S obzirom na navedeno, a imajući u vidu prirodu izvršnog postupka u kome poverioci na prinudan način ostvaruju potraživanja utvrđena sudskim odlukama, Ustavni sud nalazi da, i pored toga što je pojam razumne dužine trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca - složenosti činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanja podnosioca kao stranke u postupku, postupanja nadležnih sudova i prirode zahteva, odnosno značaja prava o kome se raspravlja za podnosioca, enormno dugo trajanje ovog izvršnog postupka ne može biti opravdano nijednim od prethodno navedenih činilaca koji mogu opredeljujuće uticati na njegovu dužinu. Budući da je u ovom izvršnom postupku kao sredstvo izvršenja određena prodaja pokretnih stvari izvršnog dužnika, Ustavni sud je ocenio da je načelo hitnog postupanja iz člana 4. stav 1. Zakona o izvršnom postupku iz 2000. godine, koji se primenjivao na ovaj predmet u najvećem delu njegovog trajanja, podrazumevalo ne samo obavezu suda da u zakonskim rokovima odluči o predlogu za izvršenje, odnosno prigovoru izjavljenom protiv tog rešenja, već i dužnost suda da hitno dostavi izvršnom dužniku rešenje o izvršenju uz poziv dužniku da plati novčani iznos na ime duga, odnosno da što pre pristupi ostalim izvršnim radnjama - popis i procena stvari, prodaja stvari i namirenje izvršnog poverioca od iznosa dobijenog prodajom, u slučaju da dužnik ne postupi po nalogu i ne ispuni dobrovoljno obavezu. Polazeći od iznetog, a imajući u vidu da je sudski izvršitelj Opštinskog suda u Kragujevcu dostavio izvršnom dužniku rešenje o izvršenju tek nakon tri godine i tri meseca od dana njegovog donošenja (što se može zaključiti na osnovu dana podnošenja prigovora izvršnog dužnika protiv rešenja o izvršenju, pošto u spisima predmeta ne postoji podatak o tome kada je izvršni dužnik primio navedeno rešenje) i da su izvršni sudovi imali tri perioda neaktivnosti u kojima nisu preduzimali procesne radnje u cilju sprovođenja izvršenja, od kojih je jedan trajao čak tri godine i osam meseci (4. april – 4. oktobar 2007, 4. oktobar 2007. – 21. novembar 2009. i 21. novembar 2009. – 6. avgust 2013. godine), Ustavni sud je ocenio da se takvo postupanje izvršnih sudova u ovom predmetu ne može smatrati efikasnim, u smislu odredaba čl. 4. st. 1. i čl. 67. st. 1. Zakona o izvršnom postupku iz 2000. godine i čl. 6. st. 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2011. godine. Iz iznetih razloga, Ustavni sud je ocenio da je, u konkretnom slučaju, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, pa je ustavnu žalbu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (“Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), odlučujući kao u tački 1. izreke. Ovakva pravna ocena Ustavnog suda o neažurnom postupanju izvršnih sudova se ne odnosi na period od 7. septembra 2005. do 4. aprila 2007. godine, kada je suštinski postojao razlog za odlaganje izvršenja iz člana 59. stav 1. Zakona o izvršnom postupku iz 2000. godine, uzimajući u obzir da su stranke postigle sporazum da će izvršni dužnik dobrovoljno izmiriti dug podnosiocu ustavne žalbe.

6. Ustavni sud je, u smislu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava na suđenje u razumnom roku, u ovom slučaju, ostvari utvrđivanjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 800 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate, na teret budžetskih sredstava, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu pravde, saglasno odredbama člana 1. Zakona o dopuni Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 103/15).

Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu dužinu trajanja osporenog postupka koja se može pripisati u krivicu nedelotvornom postupanju izvršnih sudova, praksu Ustavnog suda i Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenima pruža odgovarajuće zadovoljenje.

7. Saglasno izloženom, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Usvojena ustavna žalba zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti