Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvojio je ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao sedam godina i osam meseci. Podnositeljki je utvrđeno pravo na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 700 evra.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manoj lović Andrić, dr Olivera Vučić , Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi M. I. iz N. S, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 10. aprila 2014. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba M. I. i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 26056/10 (ranije I. 1062/05 Četvrtog opštinskog suda u Beogradu) povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije .

2. Utvrđuje se pravo podnositeljke ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 700 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde i dražane uprave .

O b r a z l o ž e nj e

1. M. I. iz N. S. je 17. novembra 2011. godine, preko punomoćnika M. R, advokata iz N. S, podnela Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u postupku koji se vodi pred Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 26056/10 (ranije I. 1062/05 Četvrtog opštinskog suda u Beogradu).

U ustavnoj žalbi je navedeno da je izvršni postupak pokrenut 4. jula 200 5. godine pred Četvrtim opštinskim sudom u Beogradu , a da, do trenutka podnošenja ustavne žalbe, izvršenje nije sporovedeno, niti rešenja o izvršenju dostavljena NBS - Odsek za prinudnu naplatu u Kragujevcu. Ovakvim postupanjem suda u izvršnom postupku , koji je po svojoj prirodi hitan , podnositeljki je , kako navodi, povređeno pravo na suđenje u razumnom roku. Predložila je da Ustavni sud usvoji njenu ustavnu žalbu i istakla zahtev za naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga prava sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredbom člana 82. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu ("Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13 - Odluka US) propisano je da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, uvidom u spise predmeta Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 26056/10 (ranije I. 1062/05 Četvrtog opštinskog suda u Beogradu), utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Podnositeljka ustavne žalbe je 4. jula 200 5. godine, preko pošte, podnel a Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje na novčanim sredstvima dužnika DP "T. T." iz B, radi naplate dospelog duga u više označenih novčanih iznosa, sa zakonskom zateznom kamatom, troškova parničnog postupka u iznosu od 18.290,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 29. januara 2002. godine, na osnovu presude Opštinskog suda u Novom Sadu P. 1689/98 od 2 9. januara 2002. godine, kao i troškova izvršnog postupka koliko sud odredi. Izvršni poverilac je predložio da se izvršenje sprovede prenosom novčanih sredstava sa računa izvršnog dužnika na račun izvršnog poverioca, osim sredstava za troškove parničnog i izvršnog postupka koje treba preneti na račun punomoćnika izvršnog poverioca M. R. Uz predlog je dostavljeno i punomoćje dato 4. jula 2005. godine kojim se ovlašćuju advokati V. R. i M. R. da pokrenu postupak izvršenja i preuzmu isplatu troškova parničnog postupka sa kamatom i troškova izvršnog postupka.

Rešenjem Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 1062/05 od 1 2. jula 200 5. godine delimično je usvojen predlog za izvršenje izvršnog poverioca i određeno izvršenje radi naplate novčanih potraživanja u označenim iznosima sa zakonskom zateznom kamatom protiv izvršn og dužnika zabranom na dužnikovim novčanim sredstvima i prenosom sa računa izvršnog dužnika na račun izvršnom poveriocu. Naloženo je NBS - Odeljenju za prinudnu naplatu da sredstva za koje je dozvoljeno izvršenje prenese na račun izvršnog poverioca. Predlog je odbačen kao nedozvoljen u delu koji se odnosio na naplatu troškova parničnog postupka u iznosu od 18.290,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom počev od 29. januara 2002. godine, pa do isplate i troškova ovog izvršnog postupka, a isplatom na račun punomoćnika izvršnog poverioca. Protiv rešenja o izvršenju izvršni poverilac je 5. avgusta 2005. godine, u delu kojim je predlog odbačen, izjavio žalbu, koju je usvojio Okružni sud u Beogradu i rešenjem Gž. 10055/07 od 15. avgusta 2007. godine prvostepeno rešenje u ožalbenom delu ukinuo i predmet vratio na ponovni postupak.

Izvršni poverilac je podnescima od 20. februara 2008. godine, te 27. septembra i 9. decembra 2010. godine urgirao kod nadležnog izvršnog suda (nakon uspostavljanja nove mreže sudova u 2010. godine postupak se nastavio pred Prvim osnovim sudom u Beogradu pod brojem I. 26056/2012) da sprovede rešenje o izvršenju u delu o kome je pravosnažno odlučeno. Međutim, tek je Prvi osnovni sud u Beogradu zaključkom od 5. aprila 2012. godine naložio NBS - OPN Kragujevac - Služba za prijem sudskih rešenja - Odsek za prijem osnova i naloga prinudne naplate da sprovede postupak po rešenju o izvršenju I. 26056/2012 od 12. jula 200 5. godine i rešenju Gž. 10055/07 od 15. avgusta 2007. godine. Prema izveštaju NBS od 19. aprila 2012. godine, rešenje je izvršeno u celosti 18. aprila 2012. godine, u ukupnom iznosu od 236.633,29 dinara.

U vezi sa ponovnim prvostepenim postupkom povodom predloženog izvršenja u delu troškova parničnog i izvršnog postupka, a u skladu sa rešenjem Okružnog suda u Beogradu Gž. 10055/07 od 15. avgusta 2007. godine, predmet je pred Četvrtim opštinskim sudom u Beogradu zaveden pod brojem I. 10992/07, pa se nadležni izvršni sud više puta obraćao punomoćniku izvršnog dužnika, te jednom punomoćniku izvršnog poverioca, sa nalozima za dostavu specijalnog punomoćja kojim je punomoćnik izvršnog poverioca ovlašćen da primi troškove postupka. Dopis suda od 16. oktobra 2007. godine uručen je 14. februara 2008. godine punomoćniku izvršnog poverioca, koji je 20. februara 2008. godine dostavio sudu specijalno punomoćje overeno kod suda 14. februara 2008. godine.

Rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 26056/2010 (I. 10992/07) od 19. februara 2010. godine usvojen je predlog izvršnog poverioca za izvršenje radi naplate novčanog potraživanja po osnovu izvršne isprave - presude Opštinskog suda u Novom Sadu P. 1689/98 od 29. januara 2002. godine, i to novčanog iznosa na ime troškova parničnog postupka u iznosu od 18.290,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom, pa je određeno izvršenje kako tih troškova, tako i troškova izvršnog postupka u iznosu od 5.030,00 dinara i to plenidbom novčanog potraživanja sa računa izvršnog dužnika i prenosom na račun punomoćnika izvršnog poverioca.

Protiv navedenog rešenja izvršni dužnik je izjavio žalbu 8. marta 2010. godine. Postupajući po žalbi, Viši sud u Beogadu je rešenjem Gž. 24573/10 od 6. aprila 2011. godine vratio spise predmeta radi dopune postupka. Prvi osnovni sud u Beogradu je rešenjem I. 26056/2010 (I. 10992/07) od 10. maja 2011. godine ispravio rešenje o izvršenju toga suda I. 26056/2010 (I. 10992/07) od 19. februara 2010. godine u pogledu označavanja izvršnog poverioca. Veće Prvog osnovnog suda u Beogradu je rešenjem Ipv. 1792/11/1 od 8. marta 2012. godine, ponovo vratilo spise predmeta I. 26056/2010 na dopunu postupka postupajućem sudiji, da bi se kod Agencije za privredne registre proverilo ko je pravni sledbenik izvršnog dužnika DP "T. T." B. Rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv. 1792/11/1 od 20. decembra 2012. godine ukinuto je rešenje Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 26056/2010 (I. 10992/07) od 19. februara 2010. godine, ispravljeno rešenjem istog suda od 10. maja 2011. godine i spisi predmeta su vraćeni na ponovni postupak.

U ponovnom prvostepenom postupku, rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 26056/2010 od 14. februara 2013. godine usvojen je predlog za izvršenje izvršnog poverioca pa se na osnovu izvršne isprave presude Opštinskog suda u Novom Sadu P. 1689/98 od 29. januara 2002. godine određuje izvršenje protiv izvršnog dužnika Preduzeća za prevoz robe u drumskom saobraćaju "T. t." ad iz B, radi naplate novčanog potraživanja u iznosu od 18.290,00 dinara sa zakonskom zateznom kamatom od 29. januara 2002. godine, pa do isplate, a na ime troškova parničnog postupka i troškova izvršnog postupka u iznosu od 5.030,00 dinara i to plenidbom navedenih novčanih iznosa sa računa izvršnog dužnika i prenosom na račun punomoćnika izvršnog poverioca.

Zaključkom suda I. 26056/2010 od 19. februara 201 3. godine naloženo je NBS-OPN Kragujevac- Službi za prijem sudskih rešenja - Odsek za prijem osnova i naloga prinudne naplate u Kragujevcu da sprovede postupak prinudne naplate po rešenju o izvršenju I. 26056/2010 od 14. februara 2013. godine. Ovaj zaključak je u Narodnoj banci Srbije primljen 25. februara 201 3. godine. Dopisom Narodne banke Srbije od 26. februara 2013. godine je obavešten sud da navedeno rešenje ne sadrži sve potrebne podatke za postupanje. Prvi osnovni sud u Beogradu je rešenjem I. 26056/2010 od 7. marta 201 3. godine ispravio rešenje o izvršenju od 14. februara 2013. godine u pogledu računa punomoćnika izvršnog poverioca.

Prema izveštaju Narodne banke Srbije od 25. marta 2013. godine, rešenje je izvršeno u celo sti 22. marta 2013. godine u ukupnom iznosu od 56.570,23 dinara.

Zaključkom Prvog osnovnog suda u Beogradu I. 26056/2010 od 29. marta 2013. godine, zaključen je izvršni postupak u predmetu toga suda I. 26056/2010. Punomoćniku izvršnog poverioca je zaključak dostavljen 8. aprila 2013. godine.

4. Odredbom Ustava, koj om se jemč i prav o na čiju povredu podnosi teljka ustavne žalbe ukazuje, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.).

Odredbom Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) (u daljem tekstu: ZIP), koji je važio u vreme pokretanja postupka, bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 5. stav 1.)

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 31/11), koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari, je propisano: da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan (član 6. stav 1.); da će se postupci izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona (član 358. stav 1.).

5. Ocenjujući period u odnosu na koji je Ustavni sud nadležan da ceni povredu prava na suđenje u razumnom roku, Sud je utvrdio da je period u kome se građanima Srbije jemče prava i slobode utvrđene Ustavom i obezbeđuje ustavnosudska zaštita u postupku po ustavnoj žalbi počeo da teče 8. novembra 2006. godine, danom stupanja na snagu Ustava Republike Srbije. Međutim, polazeći od toga da sudski postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu celinu, Ustavni sud je zaključio da su ispunjeni uslovi da se prilikom ocene razumnog roka uzme u obzir celokupni period trajanja osporenog sudskog postupka, počev od 4. jula 200 5. godine, kada je podnet predlog za izvršenje nadležnom sudu, pa do okončanja postupka.

Kada je reč o dužini trajanja predmetnog sudskog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak do sprovođenja izvršenja u celosti 22. marta 2013. godine, trajao sedam godina i osam meseci.

Navedeno trajanje izvršnog postupka samo po sebi ukazuje da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Međutim, razumna dužina trajanja sudskog postupka je relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinom slučaju prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj prava za podnosioca ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Ispitujući navedene kriterijume za utvrđivanje postojanja povrede prava na suđenje u razumnom roku u konkretnom slučaju, Ustavni sud je ocenio da u ovom predmetu nije bilo naročito složenih činjeničnih i pravnih pitanja koja bi uticala na dužinu trajanja postupka.

Ocenjujući prirodu zahteva podnositeljke ustavne žalbe u ovoj pravnoj stvari, Ustavni sud je zaključio da je ona sedam godina i osam meseci bila onemogućena da ostvari novčana sredstva, koja potražuje od dužnika na osnovu prav nosnažne i izvršne parnične presude, što ukazuje na nesumnjiv materijalni značaj prava za podnositeljku.

Ispitujući ponašanje podnositeljke ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da na strani podnositeljke i njenog punomoćnika ne postoji doprinos dužini trajanja postupka, već da su u toku postupka imali proaktivan odnos i urgirali da se izvršenje sprovede.

Ustavni sud konstatuje da je bitna karakteristika izvršnog postupka njegov prinudni karakter, da ukoliko je nekom dužniku pravnosnažnom sudskom odlukom naloženo određeno činjenje ili nečinjenje, on je dužan da se u skladu sa tom odlukom i ponaša, a ukoliko on to ne učini u roku određenom sudskom odlukom za dobrovoljno izvršenje, na to će ga prinuditi država preko izvršnog suda. Izvršni sud ima obavezu da se aktivno ponaša sve do okončanja izvršnog postupka i dužan je hitno da preduzima sve radnje koje treba da dovedu do okončanja izvršnog postupka, što u konkr etnoj situaciji nije bio slučaj. Ocenjujući postupanje suda koji je vodio predmetni postupak, Ustavni sud je konstatovao da izvršni sud u konkretnom slučaju nije hitno preduzimao sve radnje na koje je po zakonu obavezan kako bi se izvršenje određeno rešenjem sprovelo. Ustavni sud konstatuje da je u konkretnom izvršnom postupku ukidanje prvostepenog rešenja i vraćanje predmeta na ponovno suđenje od strane višeg suda ili veća izvršnog suda uticalo na odugovlačenje postupka i prolongiranje izvršenja, kao i to što su mu spisi vraćani radi dopune postupka dva puta, te da da je sud tri puta ispravljao rešenje o izvršenju. Takođe, neefikasno su sudovi postupali (Viši sud u Beogradu i Veće Prvog osnovnog suda u Beogradu) i kod donošenja rešenja o vraćanju spisa radi dopune postupka prvostepenom sudu odnosno postupajućem sudiji, s obzirom na to da su obe odluke donete posle jedne godine od dostavljanja spisa. Međutim, odlučujući doprinos odugovlačenju postupka sprovođenja izvršenja dali su sudovi koji nisu hitno dostavili rešenje o izvršenju Narodnoj banci Srbije kao državnom organu koji je ovlašćen za sprovođenje izvršenja prinudnom naplatom potraživanja na novčanim sredstvima koja se vode na računu izvršnog dužnika . Naime, Četvrti opštinski sud u Beogradu pet godina nije dostavio rešenje o izvršenju kojim je delimično usvojen predlog za izvršenje podonositeljke ustavne žalbe, da bi tek Prvi osnovni sud u Beogradu, posle skoro dve godine od preuzimanja predmeta, izvršio dostavljanje toga rešenja, tako da je za veći deo novčanih sredstava izvršenje sprovedeno posle šest godina i osam meseci, a u celosti po proteku još jedne godine.

Polazeći od navedenog, Ustavni sud je utvrdio da je podnositeljki ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava u izvršnom postupku koji je vođen Prvim osnovnim sudom u Beogradu u predmetu I. 26056/10 (ranije I. 1062/05 Četvrtog opštinskog suda u Beogradu), te je u tački 1. izreke usvojio ustavnu žalbu na osnovu odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu .

6. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnositeljke ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 700 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava - razdeo Ministarstva pravde i državne uprave .

Prilikom odlučivanja o visini nematerijalne štete koju je pretrpela podnositeljka ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja za utvrđivanje visine naknade štete, a posebno prirodu i dužinu trajanja predmetnog izvršnog postupka. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu pravičnu naknadu za povredu prava koju je podnositeljka ustavne žalbe pretrpela isključivo zbog neažurnog postupanja suda. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu postojeću praksu ovoga suda, praksu Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomsko - socijalne prilike u Republici Srbiji, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom pruža odgovarajuće zadovoljenje.

7. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1 . i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti