Povreda prava na pravično suđenje zbog preteranog formalizma u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu i poništio rešenje osnovnog suda, utvrđujući povredu prava na pravično suđenje. Sud je zaključio da je odbacivanje predloga za izvršenje zbog oznake „lokal“ pored imena dužnika predstavljalo preterani formalizam i neosnovano uskraćivanje pristupa sudu.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: zamenik predsednika Suda Snežana Marković, zamenik predsednika Veća i sudije Milan Stanić, dr Milan Škulić, Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, Tatjana Babić, dr Milan Marković i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi JKP „B.“, Beograd, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Repub like Srbije, na sednici Veća održanoj 7. marta 2019. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba JKP „B.“ i utvrđuje da je rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu IPV (Ivk) 8262/15 od 2 6. aprila 2016. godine podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na pravično suđenje, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se rešenje Prvog osnovnog suda u Beogradu IPV (Ivk) 8262/15 od 2 6. aprila 2016. godine i određuje da isti sud donese novu odluku o prigovoru izvršnog dužnika koji je izjavio protiv zaključka o izvršenju izvršitelja M . M . iz Beograda I. Ivk. 1143/15 od 25. novembra 2015. godine .

O b r a z l o ž e nj e

1. JKP „B.“, Beograd, podneo je Ustavnom sudu, 2 6. jula 2016. godine, ustavnu žalbu protiv rešenja P rvog osnovnog suda u Beogradu IPV (Ivk) 8262/15 od 2 6. aprila 2016. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih članom 32. stav 1. i članom 58. stav 1. Ustava Republike Srbije . Dopunom ustavne žalbe od 7. novembra 2016. godine ukazao je na Odluku Ustavnog suda Už-1696/2013 od 11. juna 2016. godine.

Podnosilac je, u ustavnoj žalbi, između ostalog istakao: da je 6. novembra 2015. godine podneo nadležnom izvršitelju predlog za izvršenje na osnovu verodostojne isprave , radi namirenja dugovanog iznosa na ime isporučene komunalne usluge , odnosno utrošene vode u poslovnom prostoru odnosno lokalu čiji je korisnik fizičko lice A . S . iz Beograda; da je izvršitelj doneo zaključak o izvršenju I. Ivk. 1143/15 od 25. novembra 2015. godine; da je odlučujući o prigovoru izvršnog dužnika Prvi osnovn i sud u Beogradu rešenjem IPV (Ivk) 8262/15 od 2 6. aprila 2016. ukinuo zaključak o izvršenju izvršitelja M. M . iz Beograda I. Ivk. 1143/15 od 25. novembra 2015. godine i odbacio predlog za izvršenje kao nedozvoljen; da je predlog za izvršenje odbačen sa razloga što izvršni dužnik ne može biti označen na način A . S . – lokal, jer lokal nema svojstvo fizičkog ili pravnog lica, te da na strani izvršnog dužnika ne postoji pasivna legitimacija; da je sud našao da reč „lokal“ koja stoji pored ličnog imena izvršnog dužnika u predlogu odstupa od sadržine odredbe člana 35. Zakona o izvršenju i obezbeđenju koj om je regulisano pitanje obaveznih elemenata koje bi trebalo da sadrži predlog za izvršenje; da je osporenim rešenjem izvršni poverilac onemogućen u daljem sprovođenju izvršnog postupka, kao i mogućnosti da se o osnovanosti potraživanja raspravlja u parničnom postupku; da je u predlogu za izvršenje navedeno ime i prezime fizičkog lica, izvršnog dužnika, njegov jedinstveni matični broj, kao i mesto i adresa prebivališta kojom raspolaže izvršni poverilac; da oznaka „lokal“ pored imena izvršnog dužnika ne predstavlja ništa drugo osim termina kojim se postupajućim organima ukazuje da se radi o potraživanju za komunalne usluge isporučene za potrebe poslovnog prostora odnosno lokala; da je u konkretnom slučaju sud prekoračio svoja ovlašćenja propisana članom 49. Zakona o izvršenju i obezbeđenju i upustio se u ocenu materijalnopravnog pitanja prilikom odlučivanja o prigovoru na zaključak izvršitelja donetog na osnovu verodostojne isprave i ukazao je na Odluku Ustavnog suda Už-1696/2013 od 11. juna 2016. godine prema kojo j povreda prava na pravično suđenje iz člana 32. Ustava postoji zbog preteranog formalizma u izvršnom postupku. Predložio je da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu i poništi osporeno rešenje.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u spise predmeta izvršitelja M. M . iz Beograda I. Ivk. 1143/15 i priloženu dokumentaciju, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Izvršni poverilac, ovde podnosilac ustavne žalbe, podneo je 6. novembra 2015. godine, predlog za izvršenje na osnovu verodostojne isprave izvršitelju M. M . iz Beograda protiv izvršnog dužnika A. S . – lokal iz Beograda, radi namirenja novčanog potraživanja u iznosu od 597.497,92 dinara na ime glavnog duga sa zakonskom zateznom kamatom i troškovima postupka.

Zaključkom o izvršenju izvršitelja za područje Višeg i Privrednog suda u Beogradu M. M . I. Ivk. 1143/15 od 25. novembra 2015. godine određeno je izvršenje po predlogu izvršnog poverioca od 6. novembra 2015. godine i obavezan je izvršni dužnik da u roku od osam dana od dana prijema zaključka izvršnom poveriocu isplati na ime glavnog duga iznos od 597.497,92 dinara sa zakonskom zateznom kamatom počev od dospelosti svakog pojedinačnog iznosa i troškove postupka u iznosu 13.289,92 dinara.

Izvršni dužnik je 2. decembra 2015. godine izjavio prigovor na zaključak izvršitelja I. Ivk. 1143/15 od 25. novembra 2015. godine u kome je, između ostalog , istakao prigovor zastarelosti potraživanja za period od 16. septembra 2007. godine do 10. januara 2014. godine, dok je za dva preostala računa od 10. januara i 20. juna 2015. godine istakao da se ne odnose na izvršnog dužnika, jer je lokal, odnosno poslovni prostor otuđio, te da dug prema izvršnom poveriocu snosi novi vlasnik, o čemu je kao dokaz dostavio ugovor o kupoprodaji overen kod Drugog opštinskog suda u Beogradu Ov. br. 5142/09 od 16. aprila 2009. godine, kao i Aneks ugovora o kupoprodaji overen kod Prvog opštinskog suda u Beogradu Ov. br. 19470/09 od 22. decembra 2009. godine.

Rešavajući o prigovoru izvršnog dužnika Prvi osnovni sud u Beogradu je osporenim rešenjem IPV (Ivk.) 8262/15 od 26. aprila 2016. godine, ukinuo zaključak o izvršenju izvršitelja M. M . iz Beograda I. Ivk. 1143/15 od 25. decembra 2015. godine i predlog za izvršenje izvršnog poverioca od 6. novembra 2015. godine odbacio kao nedozvoljen. Iz obrazloženja osporenog rešenj a proizlazi: da je prema stanju u spisima , izvršni poverilac podneo predlog za izvršenje na osnovu verodostojne isprave – izvoda iz poslovnih knjiga od 21. januara 2014. godine protiv izvršnog dužnika A . S . – lokal iz Beograda, te da je izvršitelj odredio predloženo izvršenje; da je odredbom člana 35. Zakona o izvršenju i obezbeđenju propisano da u predlogu za izvršenje, kao i u predlogu za sprovođenje izvršenja moraju biti naznačeni izvršni poverilac i izvršni dužnik, sa adresom propisanom članom 29. stav 1. i 2. ovog zakona, izvršna ili verodostojna isprava i obaveza izvršnog dužnika ; da je odredbom člana 74. stav 1. Zakona o parničnom postupku propisano da stranka u postupku može da bude svako fizičko ili pravno lice, a stavom 2. istog člana je propisano da se posebnim propisima određuje ko osim fizičkih i pravni lica može da bude stranka u postupku. Kako je u predlogu za izvršenje izvršni dužnik nepravilno označen kao A. S . – lokal, te kao tako označen ne može biti stranka u postupku, s obzirom na to da lokal nema svojstvo fizičkog ili pravnog lica, t o prema nalaženju veća ne postoji pasivna legitimacija na strani izvršnog dužnika.

4. Odredbama Ustava, na čije se povrede ustavnom žalbom ukazuje, je utvrđeno : da se svakom jemči pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.) i da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona (član 58. stav 1.).

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, br. 31/11, 99/11, 109/13 - Odluka US, 55/14 i 139/14 ) bilo je propisano da se u postupku izvršenja i obezbeđenja shodno primenjuju odredbe Zakona o parničnom postupku, ako ovim ili drugim zakonom nije drugačije određeno (član 10.); da kada oceni da je prigovor izvršnog dužnika osnovan, sudija ga može usvojiti, ukinuti rešenje o izvršenju, obustaviti izvršenje u celini ili delimično i ukinuti sprovedene radnje i da se na rešenje iz stava 1. ovog člana može izjaviti prigovor veću istog suda (član 44. stav 1.); da protiv rešenja o izvršenju na osnovu verodostojne isprave, izvršni dužnik ima pravo prigovora i da se prigovor može izjaviti isključivo iz sledećih razloga: ako potraživanje iz verodostojne isprave nije nastalo; ako je u verodostojnu ispravu unet neistinit sadržaj; ako potraživanje iz verodostojne isprave nije dospelo; ako je obaveza izvršena ili na drugi način prestala i ako je potraživanje zastarelo (član 46.); da ako se rešenje o izvršenju pobija samo u delu kojim je određeno izvršenje, dalji postupak nastaviće se kao postupak po prigovoru protiv rešenja o izvršenju donetog na osnovu izvršne isprave; da ako se rešenje o izvršenju pobija u celini ili samo u delu kojim je izvršni dužnik obavezan da namiri potraživanje, o prigovoru odlučuje sudija koji je doneo rešenje o izvršenju, a prigovor odlaže izvršenje rešenja, osim kada je rešenje doneto na osnovu menice, da ako izvršni dužnik ne priloži dokaze ili iz priloženih dokaza nije učinio verovatnim osnovanost njegovog navoda iz prigovora, sudija koji je doneo rešenje o izvršenju će odbiti prigovor rešenjem, protiv koga je dozvoljen poseban prigovor veću iz člana 41. ovog zakona, da u slučaju iz stava 2. ovog člana, ako izvršni dužnik učini verovatnim navode iz prigovora kojim rešenje pobija u delu u kom je obavezan da namiri potraživanje, sud će staviti van snage rešenje o izvršenju u delu u kome je određeno izvršenje i odrediti da se postupak nastavlja kao povodom prigovora protiv platnog naloga, a protiv rešenja o stavljanju van snage rešenja o izvršenju nije dozvoljen prigovor i da u slučaju da izvršni dužnik učini verovatnim postojanje razloga kojim rešenje pobija u delu kojim je određeno izvršenje, sud će postupiti na način propisan odredbom člana 44. stav 1. ovog zakona ili će dostaviti spise veću istog suda (član 49. stav 1, 2, 3, 4. i 5.); da se u postupku za namirenje potraživanja po osnovu komunalnih i sličnih usluga shodno primenjuju odredbe ovog zakona ako odredbama člana 252. do 256. ovog zakona nije dugačije propisano (član 251.); da izvršitelj zaključkom odlučuje o predlogu za izvršenje (član 253. stav 1.); da protiv zaključka iz člana 253. stav 4. ovog zakona izvršni dužnik može izjaviti prigovor iz sledećih razloga: da se verodostojna isprava ne odnosi na izvršnog dužnika; da obaveza iz verodostojne isprave nije dospela, odnosno da uslov nije ispunjen i da je obaveza izvršena ili na drugi način prestala, u celini ili delimično i da je izvršni dužnik dužan da uz prigovor dostavi pismene isprave kojim dokazuje navode iz prigovora i da prigovor iz stava 1. ovog člana ne odlaže izvršenje (član 254.); da o prigovoru iz čl . 254. i 255. ovog zakona, odlučuje veće suda na čijem području se nalazi sedište izvršnog poverioca (član 257. stav 1.).

Zakonom o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, br. 72/11, 49/13 - Odluka U S, 74/13 - Odluka US i 55/14 ) je propisano da drugostepeni sud može u sednici veća ili na osnovu održane rasprave da ukine prvostepenu presudu i odbaci tužbu (član 387. stav 1. tačka 4)).

5. Ustavni sud i ovom prilikom podseća na svoj stav da nije nadležan da u ustavnosudskom postupku ocenjuje pravilnost pravnih zaključaka redovnih sudova jer bi u tom slučaju, postupajući kao instancioni sud, izašao iz granica svojih ovlašćenja. Jedini izuzetak od navedenog postoji u slučaju kada je primena merodavnog materijalnog i/ili procesnog prava bila očigledno proizvoljna ili diskriminatorska na štetu podnosioca ustavne žalbe, da je za posledicu imala povredu ustavnih prava.

Razmatrajući ustavnu žalbu sa aspekta istaknute povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je utvrdio da je podnosilac ustavne žalbe kao izvršni poverilac, na osnovu člana 252. Zakona o izvršenju i obezbeđenju podneo izvršitelju M . M . iz Beograda predlog za izvršenje na osnovu verodostojne isprave u kome je kao izvršnog dužnika označio A . S . – lokal iz Beograda, ulica R . 54. Zaključkom o izvršenju I. Ivk . 1143/ 15 od 25. novembra 2015. godine određeno je izvršenje i obavezan je ovako označeni izvršni dužnik da izvršnom poveriocu isplati opredeljeni iznos na ime glavnog duga sa zakonskom zateznom kamatom i troškovima postupka. Međutim, odlučujući o prigovoru izvršnog dužnika, Prvi osnovni sud u Beogradu je osporenim rešenjem IPV (Ivk) 8262/15 od 26. aprila 2016. godine ukinuo zaključak o izvršenju I. Ivk. 1143/15 od 25. novembra 2015. godine i odbacio kao nedozvoljen predlog za izvršenje izvršnog poverioca.

Ustavni sud, pre svega, ističe da Zakon o izvršenju i obezbeđenju kao jedini pravni lek propisuje prigovor. Prigovor je pravni lek i protiv rešenja o izvršenju na osnovu izvršne isprave i protiv rešenja, odnosno zaključka o izvršenju na osnovu verodostojne isprave. Međutim, iako isto imenovani nemaju istovetnu pravnu prirodu. Stoga je , prema nalaženju Ustavnog suda , samo prigovor protiv rešenja o izvršenju na osnovu izvršne isprave pravni lek koji je po Zakonu o izvršenju i obezbeđenju zamenio žalbu iz Zakona o izvršnom postupku. Ovo iz razloga, što kada izvršni dužnik pobija rešenje o izvršenju na osnovu verodostojne isprave samo u delu kojim je određeno izvršenje u smislu člana 49. stav 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju , dalji postupak će se nastaviti kao postupak po prigovoru protiv rešenja o izvršenju na osnovu izvršne isprave, te u toj situaciji, primenom odredbe člana 44. stav 1. istog zakona, ukoliko sudija oceni da je prigovor izvršnog dužnika osnovan može ga usvojiti, ukinuti rešenje o izvrš enju, obustaviti izvršenje u celini ili delimično i ukinuti sprovedene radnje. Protiv tako donetog rešenja može se ponovo izjaviti prigovor veću istog suda u skladu sa odredbom člana 44. stav 3. Zakona o izvršenju . Imajući u vidu da se jedino u ovoj situaciji ostvaruje dvostepenost u odlučivanju, to ista ne isključuje i shodnu primenu odredaba Zakona o parničnom postupku, pa i mogućnost usvajanja prigovora i odbacivanja predloga za izvršenje, shodno članu 387. stav 1. tačka 4).

Međutim, u situaciji kada izvršni dužnik u smislu člana 49. stav 2. Zakona o izvršenju i obezbeđenju pobija u celini ili samo u delu rešenje o izvršenju kojim je obavezan da namiri potraživanje, ako nije učinio verovatnim osnovanost navoda iz prigovora, sudija će odbiti prigovor rešenjem, a ukoliko učini verovatnim navode iz prigovora u delu u kom je obavezan da namiri potraživanje sud će staviti van snage rešenje o izvršenju u delu u kome je određeno izvršenje i odrediti da se postupak nastavlja kao povodom prigovora protiv platnog naloga.

Polazeći od navedenog, prigovor protiv rešenja, odnosno zaključka o izvršenju na osnovu verodostojne isprave koje se pobija u delu kojim je izvršni dužnik obavezan da namiri potraživanje, što je ovde slučaj, nema svojstva žalbe, pa se u odlučivanju veća prvost epenog suda o tom prigovoru ne mogu shodno primeniti odredbe o postupanju po žalbi iz člana 387. stav 1. tačka 4) Zakona o parničnom postupku. Iz navedenog razloga veće prvostepenog suda ne može ukinuti zaključak o izvršenju na osnovu verodostojne isprave izvršitelja i odbaciti predlog za izvršenje, već može, ukoliko su navodi iz prigovora učinjeni verovatnim, staviti van snage zaključak i predmet dostaviti parničnom odeljenju nadležnog suda u kom postupku će se razjašnjavati sva sporna pitanja, pa i pitanje urednosti predloga za izvršenje.

Osim toga, Ustavni sud ukazuje i da izvršni dužnik prigovor na rešenje o izvršenju, odnosno zaključak o izvršenju donet na osnovu verodostojne isprave može izjaviti isključivo iz razloga navedenih u članu 46. stav 2. i člana 254. stav 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju, te da postupanje veća zavisi od konkretne situacije, odnosno razloga zbog kojih je izjavljen prigovor i ponuđenih dokaza, što znači da veće u svakoj situaciji mora posebno da ceni dozvoljenost i osnovanost prigovora i u skladu sa tim donese odluku, pri tome vodeći računa da se izvršni postupak ne može izjednačiti sa parničnim postupkom i da se o materijalnopravnim prigovorima odlučuje u parničnom postupku.

Polazeći od izloženog, Ustavni sud je utvrdio da je osporenim rešenjem Prvog osnovnog suda u Beogradu IPV (Ivk) 8262/15 od 26. aprila 2016. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, te je ustavnu žalbu usvojio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 - Odluka US , 40/15 - dr. zakon i 103/15 ), odlučujući kao u tački 1. izreke.

6. Ustavni sud je zaključio da se štetne posledice učinjene povrede prava na pravično suđenje mogu otkloniti jedino poništajem osporen og rešenja i određivanjem da u ponovnom postupku Prvi osnovni sud u Beogradu donese novu odluku o prigovoru izvršnog dužnika izjavljenom protiv zaključka o izvršenju I. Ivk. 1143/15 od 25. novembra 2015. godine, te je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučio kao u tački 2. izreke.

7. Ustavni sud nije posebno razmatrao navode podnosioca ustavne žalbe o povredi prava na imovinu zajemčenog članom 58. stav 1. Ustava , imajući u vidu da je utvrdio povredu prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava i da je odredio otklanjanje štetnih posledica utvrđene povrede prava .

8. Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu , doneo Odluku kao u izreci.

ZAMENIK

PREDSEDNIKA VEĆA

Snežana Marković, s.r.

Povreda prava na pravično suđenje zbog preteranog formalizma u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti