Odluka o odbijanju ustavne žalbe protiv presude o iseljenju

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio kao neosnovanu ustavnu žalbu izjavljenu protiv presude Apelacionog suda u Beogradu. Nije utvrđena povreda prava na pravično suđenje niti prava na jednaku zaštitu prava, jer primena materijalnog prava nije bila proizvoljna.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Dragiša B. Slijepčević, dr Marija Draškić, dr Agneš Kartag Odri, Predrag Ćetković, Sabahudin Tahirović, dr Dragan Stojanović i mr Milan Marković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi O. S. iz B, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 11. jula 2014. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba O. S . izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž. 15112/1 0 od 21. septembra 2011. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. O. S . iz B . podneo je 1. decembra 2011. godine, preko punomoćnika Gorana Popovića, advokata iz Beograda, Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Apelacionog suda u Beogradu Gž. 15112/10 od 21. septembra 2011. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje, kao i prava na jednaku zaštitu prava i na pravno sredstvo, zajemčenih članom 32. stav 1. i članom 36. Ustava Republike Srbije.

Ustavnom žalbom se osporava označena presuda zbog povrede principa pravne sigurnosti, kao elementa prava na pravično suđenje, kao i zbog povrede prava na jednaku zaštitu prava, s obzirom na to da je u identičnoj činjeničnoj i pravnoj situaciji u kojoj se i podnosilac našao, dostavljenim rešenjem Vrhovnog suda Srbije iz 1991. godine, odbačena tužba tužioca kao neblagovremena. Prema navodima ustavne žalbe, u konkretnom slučaju, do povrede označenih prava došlo je i zbog pogrešn e prime ne materijalno g prav a, odnosno jer parnični sudovi nisu primenili Zakon o stanovanju i Zakon o stambenim odnosima, već Zakon o osnovama svojinskopravnih odnosa. Od Ustavnog suda je traženo da usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povredu označenih prava, poništi osporenu presudu i odloži njeno izvršenje.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi ce, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u i spise predmeta Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 52583/10, kao i dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Osporenom presudom Apelacionog suda u Beogradu Gž. 15112/10 od 21. septembra 2011. godine odbijena kao neosnovana žalba tužioca, ovde podnosioca ustavne žalbe, izjavljena protiv presude Prvog osnovnog suda u Beogradu P. 52583/10 od 6. septembra 2010. godine, kojom je usvojen tužbeni zahtev tužioca, Gradske opštine Stari grad, te je obavezan tuženi da se iseli iz određenog stana , sa svim licima i stvarima , i da ispražnjen stan preda tužiocu na slobodno korišćenje i raspolaganje. U obrazloženju osporene presude navedeno je, između ostalog, da je u toku prvostepenog postupka pravilno utvrđeno sledeće činjenično stanje: da je baba tuženog 1977. godine zaključila ugovor o zakupu spornog stana u kome nisu navedeni članovi porodičnog domaćinstva koji će, zajedno sa zakupcem, koris titi predmetni stan, da je baba tuženog umrla 1985. godine; da je pravnosnažnom presudom od 28. februara 2005. godine odbijen tužbeni zahtev O. S, istaknut prema tuženima - opštini Stari g rad i Republici Srbiji, kojim je tražio da se utvrdi da je postao zakupac predmetnog stana na neodređeno vreme; da je u javnim knjigama kao vlasnik navedenog stana upisana Republika Srbija, a kao korisnik opština Stari grad. S obzirom na navedeno, prema oceni drugostepenog suda iznetoj u osporenoj presudi, pravilno je prvostepeni sud obavezao tuženog da se iseli iz predmetnog stana, jer u njemu stanuje bez pravnog osnova, te su ispunjeni uslovi za primenu odredaba čl. 5. i 37. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa.

Rešenjem Vrhovnog suda Srbije Gzz. 148/91 i Rev. 1743/91 od 17. septembra 1991. godine, na koje se podnosilac poziva i koj e dostavlja kao dokaz o različitom postupanju sudova u identičnoj činjeničnoj i pravnoj situaciji, ukinute su nižestepene presude, te je odbačena tužba države SFRJ od 6. januara 1986. godine, podneta protiv tuženog D.T, radi iseljenja iz stana. U obrazloženju ovog rešenja navedeno je da je, u konkretnom slučaju, utvrđeno da je tuženi bio član porodičnog domaćinstva svog oca koji se 1977. godine iselio u drugi stan sa ostalim članovima porodičnog domaćinstva, ali ne i sa tuženim, kao i da je tužilac znao da je tuženi i posle iseljenja nosioca stanarskog prava nastavio da stanuje u predmetnom stanu, jer je 1977. godine pokrenuo parnicu protiv njega radi iseljenja iz stana, koja je okončana 18. oktobra 1982. godine povlačenjem tužbe. Prema oceni revizijskog suda, pravilnom primenom materijalnog prava kod navedenog činjeničnog stanja, tužbu je trebalo odbaciti, jer je stavom 3. člana 20. Zakona o stambenim odnosima od 22. marta 1895. godine bilo propisano da ako davalac stana na korišćenje smatra da nijedno od lica koja su ostala u stanu posle smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan, nema pravo da po odredbama člana 19. st. 2. i 3. ovog Zakona nastavi sa korišćenjem stana, može tužbom u roku od tri meseca od saznanja, a najdocnije tri godine posle smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan, tražiti iseljenje ovih lica koja su ostala u stanu.

4. Odredbama Ustava, na čiju se povredu poziva podnosilac ustavne žalbe, utvrđeno je : da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36. stav 2.).

Odredbama člana 37. Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa ("Službeni list SFRJ", br. 6/80 i 36/90, "Službeni list SRJ", br oj 29/96 i "Službeni glasnik RS", br. 115/05) propisano je: da vlasnik može tužbom zahtevati od držaoca povrać aj individualno određene stvari (stav 1.); da vlasnik mora dokazati da na stvari čiji povraćaj traži ima pravo svojine, kao i da se stvar nalazi u faktičkoj vlasti tuženog (stav 2.); da pravo na podnošenje tužbe iz stava 1. ovog člana ne zastareva (stav 3.)

Zakonom o stambenim odnosima ("Službeni glasnik SRS", br. 29/73, 30/80 i 9/85 – prečišćen tekst ), koji se primenjivao u vreme kada je preminula baba podnosioca ustavne žalbe, bilo je propisano: da se korisnikom stana, u smislu ovog zakona, smatraju nosilac stanarskog prava i članovi njegovog porodičnog domaćinstva koji zajedno sa njim stanuju, kao i lica koja su prestala da budu članovi tog porodičnog domaćinstva a ostala su u istom stanu, da se članovima porodičnog domaćinstva, u smislu ovog zakona, smatraju, bračni drug, deca rođena u braku, van braka, ili usvojena, pastorčad i unučad bez roditelja, roditelji (otac, majka, očuh, maćeha i usvojilac), braća i sestre i lica koja je nosilac stanarskog prava dužan po zakonu da izdržava ili su ta lica dužna po zakonu da izdržavaju nosioca stanarskog prava, a koja zajedno sa njim stanuju, te da ako posle smrti nosioca stanarskog prava u stanu nije ostao ni jedan član njegovog porodičnog domaćinstva, a ostalo je lice koje je prestalo da bude član porodičnog domaćinstva nosioca stanarskog prava, to lice stiče svojstvo člana porodičnog domaćinstva ako je duže vreme neprekidno živelo zajedno sa njim u stanu (član 9. ); da korisnici stana koji stanuju zajedno sa nosiocem stanarskog prava imaju pravo da trajno koriste stan pod uslovima iz ovog zakona, da članovima porodičnog domaćinstva pripada pravo iz stava 1. ovog člana i posle smrti nosioca stanarskog prava, kao i kad on iz drugih razloga trajno prestane da koristi stan, osim ako je prestao da koristi stan na osnovu otkaza ugovora o korišćenju stana, raskida tog ugovora, na osnovu ugovora o zameni stana ili ako je stekao stanarsko pravo na drugi stan koji mu je dodeljen i za članove porodičnog domaćins tva koji zajedno sa njim stanuju, da članovima porodičnog domaćinstva, koji su po bilo kom osnovu rešili svoje stambene potrebe ne pripada pravo da po odredbama stava 2. ovog člana nastave sa korišćenjem stana i posle smrti nosioca stanarskog prava, kao i kada on iz drugih razloga trajno prestane da koristi stan (član 19.); da ako davalac stana na korišćenje smatra da nijedno od lica koja su ostala u stanu posle smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan nema pravo da po odredbama člana 19. st. 2. i 3. ovog zakona nastavi sa korišćenjem stana, može tužbom sudu u roku od tri meseca od saznanja, a najdocnije u roku od tri godine posle smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on trajno prestao da koristi stan tražiti iseljenje svih lica koja su ostala u stanu, a da su lica koja su ostala u stanu posle smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan dužna da u roku od 30 dana od dana smrti nosioca stanarskog prava ili kada je on iz drugih razloga trajno prestao da koristi stan o tome obaveste davaoca stana na korišćenje (član 20. st. 3. i 4. ).

Ustavni sud Jugoslavije je, na sednici održanoj 9. aprila 1987. godine , doneo Odluku U. 167/85 i U. 336/85, koja je objavljena u "Službenom listu SFRJ", broj 54/87, kojom je utvrđeno da odredba člana 9. stav 2. Zakona o stambenim odnosima ("Službeni glasnik SRS", broj 9/85 – prečišćen tekst ), u delu kojim je utvrđeno da svojstvo člana porodičnog domaćinstva nosioca stanarskog prava imaju unučad bez roditelja, nije saglasna sa Ustavom SFRJ, te da je Skupština Socijalističke Republike Srbije dužna da, u skladu sa odredbama člana 384. stav 2. Ustava SFRJ, u roku od šest meseci od dana dostavljanja ove odluke, odredbe člana 9. stav 2. Zakona o stambenim odnosima uskladi sa Ustavom SFRJ.

Ustavni sud Jugoslavije je, na sednici održanoj 17. februara 1988. godine, doneo Odluku U. 167/85, 336/85, 68/86, 366 /85, 49/86, 266/87 i 263/87, kojom je utvrđeno da je 8. februara 1988. godine prestao da važi deo odredbe člana 9. stav 2. Zakona o stambenim odnosima koji glasi "bez roditelja", imajući u vidu da Skupština Socijalističke Republike Srbije nije u roku utvrđenom odredbom člana 384. stav 2. Ustava SFRJ uskladila osporenu odredbu Zakona sa Ustavom SFRJ , a u skladu sa Odlukom Ustavnog suda Jugoslavije U. 167/85 i U. 336/85 od 9. aprila 1987. godine.

Članom 1. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o stambenim odnosima ("Službeni glasnik SRS", broj 11/88) bilo je propisano da se u Zakonu o stambenim odnosima ("Službeni glasnik SRS", broj 9/85 – prečišćen tekst i 18/85 ) u članu 9. stav 2. reči: "i unučad bez roditelja" brišu, a da se posle stava 3. dodaje novi stav 4. koji glasi: "Svojstvo člana porodičnog domaćinstva, u smislu stava 3. ovog člana, stiču i unučad nosioca stanarskog prava ako je najmanje deset godina neprekidno do smrti nosioca stanarskog prava zajedno sa njim stanovalo u stanu, pod uslovom da u to vreme nisu imali rešenu stambenu potrebu kao nosioci stanarskog prava, ili po osnovu svojine, ili kao članovi porodičnog domaćinstva drugog nosioca stanarskog prava ili sopstvenika stana, odnosno porodične stambene zgrade".

Odredbom člana 5. stav 2. Zakona o stanovanju („Službeni glasnik RS“, br. 50/92, 76/92, 84/92, 33/93, 53/93, 67/93, 46/94, 47/94, 48/94, 44/95, 49/95, 16/97, 46/98, 26/01 i 101/05) propisano je da ako se neko lice useli u stan ili zajedničke prostorije stambene zgrade bez pravnog osnova ili koristi stan bez zaključenog ugovora ili je poništen pravni osnov po kome je zaključen ugovor, vlasnik stana, odnosno lice koje ima pravni interes, može kod opštinskog organa nadležnog za stambene poslove da zahteva njegovo iseljenje.

5. Imajući u vidu sadržinu ustavne žalbe, naročito povredu prava na koju se poziva podnosilac u ustavnoj žalbi i navedene ustavnopravne razloge, Ustavni sud je utvrdio da se podnosilac u suštini žali na primenu materijalnog prava i različito postupanje sudova povodom iste činjenične i pravne situacije .

Ustavni sud i u ovom ustavnosudskom predmetu konstatuje da u postupku po ustavnoj žalbi nije nadležan da preispituje zaključke i ocene redovnih sudova u pogledu utvrđenog činjeničnog stanja, kao ni način na koji su redovni sudovi primenili pravo u postupku radi odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe. Međutim, kako i pogrešna primena materijalnog prava na štetu podnosioca ustavne žalbe može dovesti do povrede prava na pravično suđenje, to je u određenim situacijama, koje prvenstveno zavise od okolnosti konkretnog slučaja i ustavnopravnih razloga navedenih u ustavnoj žalbi, Ustavni sud vlastan da u postupku po ustavnoj žalbi ceni i da li je sa stanovišta primene materijalnog prava povređeno pravo na pravično suđenje.

U pogledu istaknute povrede prava na pravično suđenje sa stanovišta navoda ustavne žalbe o pogrešnoj primeni materijalnog prava, polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti, Ustavni sud je, pre svega konstatovao da je u toku postupka koji je prethodio ustavnosudskom utvrđeno da podnosilac nije bio član porodičnog domaćinstva svoje babe u vreme kada je ona umrla, kao i da je pravnosnažnom presudom Četvrtog opštinskog suda u Beogradu P. 1259/03 od 28. februara 2005. godine utvrđeno da ovde podnosilac ustavne žalbe stanuje u predmetnom stanu bez pravnog osnova. Imajući u vidu navedeno, te citirane odredbe Zakona o stambenim odnosima koji se primenjivao kako u vreme kada je baba podnosioca zaključila ugovor o korišćenju predmetnog stana (1977. godine), tako i kada je ona umrla (1985. godine), kao i Zakona o osnovama svojinskopravnih odnosa, Ustavni sud je ocenio da se obrazloženje osporen e presud e zasniva na ustavnopravno prihvatljivom tumačenju propisa koji su od značaja za odlučivanje o spornoj pravnoj stvari. Pri svojoj oceni Ustavni sud je imao u vidu i odredbu člana 5. stav 2. Zakona o stanovanju, prema kojoj vlasnik stana, odnosno lice koje ima pravni interes, može kod opštinskog organa nadležnog za stambene poslove da zahteva iseljenje protiv lica koji se nalazi u stanu bez pravnog osnova.

S obzirom na navedeno, Ustavni sud je ocenio da je, u okolnostima konkretnog slučaja, u osporenoj presudi dato jasno i ustavnopravno prihvatljivo obrazloženje za iznete stavove o osnovanosti tužbenog zahteva, odnosno navoda žalbe podnosioca kako tuženog.

6. Ocenjujući osnovanost tvrdnje o povredi Ustavom zajemčenog prava usled različitog odlučivanja redovnih sudova, Ustavni sud, najpre, konstatuje da pravo na pravnu sigurnost, kojim se garantuje jednako odlučivanje u istim činjeničnim i pravim situacijama, predstavlja sastavni element prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava, kao i da se pravom na jednaku zaštitu prava pred sudovima iz člana 36. stav 1. Ustava, kroz jednako odlučivanje suda u istim činjeničnim i pravnim situacijama, obezbeđuje zahtev pravne sigurnosti i zaštita legitimnih očekivanja učesnika u postupku. Stoga je prethodni uslov koji mora da postoji da bi Ustavni sud mogao da ceni postojanje povred e prava na jednaku zaštitu prava pred sudovima , odnosno prava na pravnu sigurnost iz člana, različito postupanje sudova u istoj činjeničnoj i pravnoj situaciji.

Međutim, u konkretnom slučaju, Ustavni sud konstatuje da podnosilac nije dostavio relevantne dokaze za svoju tvrdnju o povredi označenih ustavnih prava , s obzirom na to da je, uvidom u dostavljeno revizijsko rešenje i u osporenu presudu, utvrdio da se ne radi o istim, već o bitno različitim činjeničnim i pravnim situacijama. Ovo, pre svega, stoga što je tuženi D.T. u postupku u kome je odbačena tužba, kako je u tom postupku utvrđeno, bio član porodičnog domaćinstva ranijeg nosioca stanarskog prava, za razliku od podnosioca za koga je utvrđeno da to nije bio i za koga je, za razliku od uporednog slučaja, u ranije vođenom parničnom postupku, pravnosnažno utvrđeno da u predmetnom stanu stanuje bez pravnog osnova.

S obzirom na navedeno, Ustavni sud je ocenio da, u konkretnom slučaju, nije ispunjen prethodni uslov neophodan za utvrđivanje povrede označenih ustavnih prava.

7. Imajući u vidu sve navedeno, Ustavni sud je utvrdio da podnosiocu ustavne žalbe osporenom presudom Apelacionog suda u Beogradu nisu povređena prava na pravično suđenje i na jednaku zaštitu prava, zajemčena članom 32. stav 1. i članom 36. stav 1. Ustava. Stoga je Sud ust avnu žalbu odbio kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US).

8. U pogledu istaknute povrede prava na pravno sredstvo, zajemčenog članom 36. stav 2. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnosilac u ustavnoj žalbi nije izneo bilo kakve razloge kojima bi potkrepio ovu tvrdnju, te, imajući u vidu da je u toku postupka podnosilac iskoristio pravo na žalbu protiv prvostepene odluke, ovaj navod ustavne žalbe nije ni razmatrao

9. S obzirom na izneto, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka o odbijanju ustavne žalbe protiv presude o iseljenju

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti