Odluka Ustavnog suda o odbijanju ustavne žalbe u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu protiv rešenja o izvršenju. Izvršni sud je, u skladu sa načelom formalnog legaliteta, pravilno postupio kada je odredio izvršenje na osnovu izvršne isprave snabdevene potvrdom o izvršnosti, ne upuštajući se u njenu pravilnost.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi veća, u postupku po ustavnoj žalbi D. K . iz B, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 21. maja 2014. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba D. K . izjavljena protiv rešenja Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 13183/08 od 20. oktobra 2009. godine i rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv (I) 190/2011/4 Posl. br. 8 – I. 32056/2010 od 17. oktobra 2011. godine, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

O b r a z l o ž e nj e

1. D. K . iz B . je 8. decembra 2011. godine, preko punomoćnika V . B, advokata iz B, podnela Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv rešenja Četvrtog opštinskog suda u Beogradu I. 13183/08 od 20. oktobra 2009. godine i rešenja Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv (I) 190/2011/4 Posl. br. 8 – I. 32056/2010 od 17. oktobra 2011. godine, zbog povrede načela zabrane diskriminacije iz člana 21. Ustava Republike Srbije, prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, prava na jednaku zaštitu prava i na pravno sredstvo iz člana 36. Ustava i prava na imovinu iz člana 58. Ustava.

Podnositeljka ustavne žalbe navodi da je osporenim rešenjima određeno prinudno izvršenje protiv nje i Lj.A.K, na osnovu rešenja Okružnog suda u Beogradu K. 410/02 od 9. juna 2006. godine, kojim je oglašeno propalim jemstvo koje je dao njen pravni prethodnik u cilju obezbeđenja prisustva okrivljenog J.V. u tom krivičnom predmetu. Ona ističe da navedeno rešenje o propasti jemstva (koje predstavlja izvršni naslov u izvršnom postupku povodom koga je podneta ustavna žalba) nikada nije dostavljeno pravnom prethodniku podnositeljke kao davaocu jemstva, te da je punomoćnik podnositeljke 1. juna 2011. godine podneo sudu predlog za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti navedenog rešenja. Podnositeljka ustavne žalbe je dopunom od 29. maja 2013. godine sa stanovišta odredbe člana 32. stav 1. Ustava osporila dužinu trajanja postupka po njenom predlogu za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Okružnog suda u Beogradu K. 410/02 od 9. juna 2006. godine.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnositeljke ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njeno Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, te je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari:

Izvršni poverilac Republika Srbija – Okružni sud u Beogradu je 19. oktobra 2009. godine podneo Četvrtom opštinskom sudu u Beogradu predlog za izvršenje protiv izvršnih dužnika D. K, ovde podnositeljke ustavne žalbe, i Lj.A.K, a na osnovu pravnosnažnog i izvršnog rešenja Okružnog suda u Beogradu K. 410/02 od 9. juna 2006. godine, kojim je oglašeno propalim jemstvo koje je dao pravni prethodnik izvršnih dužnika - N.K. (u vidu hipoteke na nepokretnosti, koja se nalazi u Ulici A . C . br. 2b u B, koja je upisana u ZKUL 2022, KO B . 7), tražeći da se izvršenje sprovede prodajom nepokretnosti na kojoj sada pravo svojine imaju izvršni dužnici.

Četvrti opštinski sud u Beogradu je 20. oktobra 2009. godine doneo osporeno rešenje I. 13183/08, kojim je usvojio navedeni predlog i odredio prinudno izvršenje protiv izvršnih dužnika. U obrazloženju osporenog prvostepenog rešenja je, pored ostalog, istaknuto: da je sud izvršio uvid u rešenje Okružnog suda u Beogradu K. 410/02 od 9. juna 2006. godine, pa je utvrdio da je ta izvršna isprava postala pravnosnažna i izvršna 5. jula 2006. godine, a kojom je oglašeno propalim jemstvo u vidu hipoteke na navedenoj nepokretnosti upisane u korist izvršnog poverioca; da je uvidom u pravnosnažno rešenje Drugog opštinskog suda u Beogradu O. 2047/06 od 26. jula 2006. godine utvrđeno da su izvršni dužnici oglašeni za naslednike ostavioca N.K. i da je uvidom u original izvoda iz lista nepokretnosti br. 3360 KO Savski venac, izdatog od strane Republičkog geodetskog zavoda – Služba za katastar nepokretnosti Beograd 2. aprila 2009. godine, utvrđeno da se izvršni dužnici vode kao vlasnici na navedenoj nepokretnosti; da je prvostepeni sud, imajući u vidu odredbe člana 37. stav 2. i člana 100. stav 1. Zakona o izvršnom postupku, našao da je osnovan predlog za izvršenje izvršnog poverioca.

Odlučujući o prigovoru izvršnog dužnika (u međuvremenu je na predmetni izvršni postupak počeo da se primenjuje Zakon o izvršenju i obezbeđenju, pa je drugostepeni sud žalbu dužnika tretirao kao prigovor, u smislu odredbe člana 358. stav 2. tog zakona), Prvi osnovni sud u Beogradu je doneo osporeno rešenje Ipv (I) 190/2011/4 Posl. br. 8 – I. 32056/2010 od 17. oktobra 2011. godine, kojim je odbio kao neosnovan prigovor i potvrdio prvostepeno rešenje o prinudnom izvršenju. U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je, pored ostalog, navedeno: da je neosnovan navod izvršnih dužnika da je predlog za izvršenje podnet od strane neovlašćenog lica, s obzirom na to da je u navedenom predlogu pravilno označen kao izvršni poverilac Republika Srbija – Okružni sud u Beogradu i da je isti podnet po službenoj dužnosti i potpisan od strane postupajućeg sudije u predmetu iz koga potiče izvršna isprava; da je neosnovan navod iz prigovora prema kome izvršna isprava nikada nije mogla da postane pravnosnažna i izvršna, jer rešenje nije uručeno pok. N.K i njegovim pravnim sledbenicima, imajući u vidu da je drugostepeni sud uvidom u izvršnu ispravu utvrdio da je ona snabdevena potvrdom pravnosnažnosti i izvršnosti sa datumom 5. jul 2006. godine, te da izvršni dužnici nisu dostavili pravnosnažnu odluku o ukidanju označenih potvrda pravnosnažnosti i izvršnosti; da se sud u izvršnom postupku ne upušta u ocenu da li je stavljena klauzula pravnosnažnosti i izvršnosti tačna.

4. Odredbama Ustava, na čiju se povredu poziva podnositeljka ustavne žalbe, utvrđeno je: da su pred Ustavom i zakonom svi su jednaki i da svako ima pravo na jednaku zakonsku zaštitu, bez diskriminacije, te da je zabranjena svaka diskriminacija, neposredna ili posredna, po bilo kom osnovu, a naročito po osnovu rase, pola, nacionalne pripadnosti, društvenog porekla, rođenja, veroispovesti, političkog ili drugog uverenja, imovnog stanja, kulture, jezika, starosti i psihičkog ili fizičkog invaliditeta, a da se ne smatraju diskriminacijom posebne mere koje Republika Srbija može uvesti radi postizanja pune ravnopravnosti lica ili grupe lica koja su suštinski u nejednakom položaju sa ostalim građanima (član 21.); da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave i da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, te da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne i da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine, a da je oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih dažbina ili kazni, dozvoljeno samo u skladu sa zakonom (član 58.).

Odredbama Zakona o izvršnom postupku (“Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji je važio u vreme donošenja osporenog prvostepenog rešenja o dozvoli izvršenja, bilo je propisano: da je sud, kada su ispunjeni uslovi za donošenje rešenja o izvršenju i za sprovođenje izvršenja, dužan da donese rešenje o izvršenju i preduzima radnje sprovođenja izvršenja (član 7.); da se izvršenje određuje i na predlog i u korist lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao izvršni poverilac, ako ono javnom ili po zakonu overenom ispravom dokaže da je potraživanje na njega preneseno ili da je na njega na drugi način prešlo, a ako to nije moguće, prenos ili prelaz potraživanja dokazuje se pravosnažnom odnosno konačnom odlukom donesenom u parničnom, odnosno upravnom i prekršajnom postupku i da se odredba stava 1. ovog člana shodno primenjuje i u slučaju izvršenja protiv lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao dužnik (član 37.); da se uz predlog za izvršenje, ako se predlog podnosi sudu koji o potraživanju nije odlučivao u prvom stepenu, podnosi izvršna isprava u izvorniku ili overenom prepisu na koji je stavljena potvrda o izvršnosti, odnosno podnosi se verodostojna isprava, te da potvrdu o izvršnosti daje sud, odnosno organ koji je odlučivao o potraživanju u prvom stepenu i da će neosnovanu potvrdu o izvršnosti ukinuti rešenjem isti sud, odnosno organ, na predlog ili po službenoj dužnosti (član 50.).

Odredbama Zakona o izvršenju i obezbeđenju (“Službeni glasnik RS“, br. 31/11, 99/11 i 109/13 – Odluka US), koje su od 17. septembra 2011. godine počele da se primenjuju na predmetni izvršni postupak i koje su od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnopravnoj stvari, je propisano: da je sud dužan da donese rešenje o izvršenju kada su za to ispunjeni uslovi određeni zakonom, te da je sud, odnosno izvršitelj dužan da preduzme radnje sprovođenja izvršenja kada su za to ispunjeni uslovi (član 8. st. 1. i 2.); da se prigovor na rešenje o izvršenju na osnovu izvršne isprave može izjaviti iz razloga koji sprečavaju izvršenje i to ako je obaveza iz rešenja o izvršenju ispunjena, ako je odluka na osnovu koje je određeno izvršenje ukinuta, poništena, preinačena, stavljena van snage, apsolutno ništava ili je bez pravnog dejstva, odnosno nema svojstvo izvršne isprave, ako je poravnanje na osnovu kog je određeno izvršenje poništeno, ako nije protekao rok za ispunjenje obaveze ili ako nije nastupio uslov koji je određen izvršnom ispravom, ako je protekao rok u kome se po zakonu može predložiti izvršenje, ako sud koji je doneo rešenje o izvršenju nije nadležan i ako je izvršenje određeno na stvarima i pravima izuzetim od izvršenja, odnosno na kojima je mogućnost izvršenja ograničena (član 42.).

5. Razmatrajući navode podnositeljke ustavne žalbe o povredi njenog prava na pravično suđenje u predmetnom izvršnom postupku, Ustavni sud je zaključio da podnositeljka zasniva svoje tvrdnje o povredi prava iz člana 32. stav 1. Ustava, pre svega, na činjenici da su postupajući sudovi usvojili predlog za izvršenje izvršnog poverioca i pored toga što rešenje Okružnog suda u Beogradu K. 410/02 od 9. juna 2006. godine, na osnovu koga je pokrenuto prinudno izvršenje, nije moglo da stekne svojstvo izvršne isprave, jer nikada nije dostavljeno pravnom prethodniku podnositeljke - N.K.

Ispitujući da li su Četvrti opštinski sud u Beogradu i Prvi osnovni sud u Beogradu u osporenim rešenjima proizvoljno primenili procesno pravo na štetu podnositeljke ustavne žalbe, Ustavni sud je imao u vidu prirodu izvršnog postupka i obim procesnih ovlašćenja suda prilikom odlučivanja o predlogu za izvršenje, odnosno prigovoru protiv rešenja o dozvoli izvršenja. Naime, izvršni postupak predstavlja zakonom uređen postupak u kome poverioci na prinudan način ostvaruju potraživanja utvrđena sudskim odlukama i izvršni sud je u skladu sa načelom formalnog legaliteta (koje su afirmisali i Zakon o izvršnom postupku iz 2004. godine i Zakon o izvršenju i obezbeđenju iz 2011. godine, koji su se primenjivali na predmetni izvršni postupak) dužan da donese rešenje o izvršenju kada su za to ispunjeni uslovi određeni zakonom. Dakle, izvršni sud u takvoj pravnoj situaciji obavezno ispituje da li predlog za izvršenje sadrži sve zakonom propisane elemente, da li sudski akt kojim je utvrđeno potraživanje ima svojstvo izvršne isprave i da li je izvršna isprava podobna za izvršenje, a u slučaju kada se izvršenje sprovodi protiv lica koje u izvršnoj ispravi nije označeno kao izvršni dužnik, sud dodatno proverava da li izvršni poverilac poseduje odgovarajuće dokaze da je na drugo lice prešla obaveza utvrđena izvršnom ispravom. U tom smislu, Ustavni sud nalazi da je izvršni sud vezan izvršnom ispravom koja služi kao osnov za izvršenje i da u slučaju ispunjenja i drugih zakonom propisanih formalnih uslova donosi rešenje o prinudnom izvršenju.

Pored toga, Ustavni sud primećuje da se načelo formalnog legaliteta proteže i na postupak po prigovoru na rešenje o izvršenju doneto na osnovu izvršne isprave, jer se na osnovu odredaba člana 42. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2011. godine (koji je važio u vreme donošenja osporenog drugostepenog rešenja), takva prvostepena rešenja mogu pobijati samo iz razloga koji sprečavaju izvršenje – ako je obaveza iz rešenja o izvršenju ispunjena, ako je odluka na osnovu koje je određeno izvršenje ukinuta, poništena, preinačena, stavljena van snage, apsolutno ništava ili je bez pravnog dejstva, odnosno nema svojstvo izvršne isprave, ako je poravnanje na osnovu koga je određeno izvršenje poništeno, ako nije protekao rok za ispunjenje obaveze ili ako nije nastupio uslov koji je određen izvršnom ispravom, ako je protekao rok u kome se po zakonu može predložiti izvršenje, ako sud koji je doneo rešenje o izvršenju nije nadležan, te ako je izvršenje određeno na stvarima i pravima izuzetim od izvršenja, odnosno na kojima je mogućnost izvršenja ograničena.

Polazeći od svega navedenog, a uzimajući u obzir da je izvršni poverilac u predmetnom izvršnom postupku nesumnjivo podneo izvršnu ispravu snabdevenu potvrdom o pravnosnažnosti i izvršnosti (a što ne osporava ni podnositeljka ustavne žalbe), Ustavni sud smatra da su postupajući sudovi dali dovoljne, jasne i ustavnopravno prihvatljive razloge kada su ocenili da su u ovoj pravnoj stvari ispunjeni uslovi za prinudno izvršenje i da činjenica da je podnositeljka ustavne žalbe podnela predlog za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Okružnog suda u Beogradu K. 410/02 od 9. juna 2006. godine, sama po sebi, ne predstavlja razlog koji sprečava izvršenje u ovom slučaju.

U pogledu navoda podnositeljke ustavne žalbe prema kome je predlog za izvršenje u predmetnom izvršnom postupku podnet od strane neovlašćenog lica, Ustavni sud podseća na svoj pravni stav da zastupanje stranke od strane neovlašćenog lica može predstavljati povredu procesnih normi samo u odnosu na zastupanog, ali ne i u odnosu na drugu stranku (videti Odluku Ustavnog suda Už–474/2009 od 2. decembra 2010. godine). Takođe, Ustavni sud nije posebno cenio ostale navode podnositeljke ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje u ovom prinudnom izvršenju, jer su ti navodi posledica pogrešne percepcije podnositeljke o ovlašćenjima suda u izvršnom postupku. Iz tih razloga, Ustavni sud je zaključio da osporenim rešenjima nije povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje.

Pored toga, Ustavni sud je ocenio da osporenim drugostepenim rešenjem nije povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravno sredstvo. Naime, upravo rešenje Prvog osnovnog suda u Beogradu Ipv (I) 190/2011/4 Posl. br. 8 – I.br. 32056/2010 od 17. oktobra 2011. godine predstavlja dokaz da je podnositeljka ustavne žalbe imala i iskoristila pravno sredstvo (prigovor) o kome je odlučio nadležni drugostepeni sud, pri čemu Ustavni sud i ovoga puta naglašava da odredba člana 36. stav 2. Ustava ne jemči pozitivan ishod postupka po izjavljenom pravnom sredstvu. S tim u vezi, Ustavni sud smatra da je Prvi osnovni sud u Beogradu ocenio sve relevantne navode prigovora podnositeljke i da je jasno, potpuno i nedvosmisleno dao razloge zbog kojih je našao da je navedeni redovni pravni lek neosnovan.

U pogledu navoda podnositeljke ustavne žalbe da je osporenim rešenjima povređeno njeno pravo na imovinu, Ustavni sud je konstatovao da podnositeljka povredu prava zajemčenog odredbama člana 58. Ustava izvodi iz povrede prava na pravično suđenje. Kako je Ustavni sud prethodno utvrdio da osporenim rešenjima nije povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe garantovano odredbom člana 32. stav 1. Ustava, to je ocenjeno da nema osnova za tvrdnju podnositeljke o povredi Ustavom zajemčenog prava na imovinu.

Takođe, Ustavni sud je utvrdio da ustavna žalba ne sadrži nijedan razlog koji bi ukazivao na to da je u predmetnom izvršnom postupku povređeno načelo zabrane diskriminacije na štetu podnositeljke ustavne žalbe iz člana 21. Ustava i njeno pravo na jednaku zaštitu prava iz člana 36. stav 1. Ustava.

Uzimajući u obzir sve izneto, Ustavni sud je odbio ustavnu žalbu u ovom delu kao neosnovanu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu (“Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 - US) , te je odlučio kao u prvom delu izreke.

6. Ispitujući postojanje procesnih pretpostavki za postupanje po ustavnoj žalbi u preostalom delu, Ustavni sud je konstatovao da podnositeljka osporava dužinu trajanja postupka po njenom predlogu za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Okružnog suda u Beogradu K. 410/02 od 9. juna 2006. godine, a kojim je oglašeno propalim jemstvo koje je dao pravni prethodnik podnositeljke u krivičnom postupku koji se vodio protiv okrivljenog J.V.

U tom kontekstu, Ustavni sud nalazi da u pomenutom sui generis postupku nije odlučivano o pravima i obavezama podnositeljke ustavne žalbe, već samo o tome da li su ispunjeni uslovi za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti sudske odluke. Iz tog razloga, Ustavni sud smatra da je ustavna žalba u ovom delu, ratione materiae, nedozvoljena. Polazeći od iznetog, Ustavni sud je odbacio ustavnu žalbu u ovom delu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka, odlučujući kao u drugom delu izreke.

7. Na osnovu svega navedenog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.