Odluka Ustavnog suda o pravu nameštenika na topli obrok i regres

Kratak pregled

Ustavni sud je odbio žalbu zaposlenog u sudu (nameštenika) kojom je tražio isplatu toplog obroka i regresa. Posebni zakoni koji uređuju plate državnih službenika i nameštenika ne predviđaju ove naknade, a nije postojao ni kolektivni ugovor koji bi to pravo utvrdio.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-6325/2011
22.12.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Goran Ilić, dr Agneš Kartag Odri, Katarina Manojlović Andrić, mr Milan Marković, dr Bosa Nenadić, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Edina Bajramlića, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 22. decembra 2011. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba Edina Bajramlića izjavljena protiv presude Okružnog suda u Novom Pazaru Gž1. 850/08 od 25. novembra 2008. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. Edin Bajramlić iz Novog Pazara je 19. februara 2009. godine izjavio ustavnu žalbu protiv presude Okružnog suda u Novom Pazaru Gž1. 850/08 od 25. novembra 2008. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je navedeno da je podnosilac podneo tužbu Opštinskom sudu u Novom Pazaru protiv tužene Republike Srbije – Ministarstvo pravde, radi isplate duga na ime neplaćenog toplog obroka i regresa u toku 2007. godine. Podnosilac je naveo da je tužena bila dužna da mu u toku 2007. godine isplaćuje zaradu, zajedno sa pripadajućim dodacima na zaradu, u skladu sa odredbama člana 30a Opšteg kolektivnog ugovora („Službeni glasnik RS“, br. 22/97, 21/98, 53/99, 12/2000 i 31/01), a što tužena nije učinila. Podnosilac je dalje naveo da je presudom Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 31/08 od 19. maja 2008. godine usvojen njegov tužbeni zahtev, ali da je osporenom presudom Okružnog suda u Novom Pazaru preinačena prvostepena presuda tako što je odbijen njegov tužbeni zahtev kao neosnovan. Prema navodima podnosioca, Okružni sud u Novom Pazaru „vrlo šturim obrazloženjem prinačuje prvostepenu presudu“ i „drugačije tumači zakonske odredbe, a sve u cilju zaštite državne kase“. Iz navedenih razloga, podnosilac je predložio da Ustavni sud poništi osporenu presudu Okružnog suda u Novom Pazaru.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu i utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Presudom Opštinskog suda u Novom Pazaru P1. 31/08 od 19. maja 2008. godine u stavu prvom izreke usvojen je tužbeni zahtev tužioca, ovde podnosioca ustavne žalbe, da se obaveže tužena Republika Srbija – Ministarstvo pravde da isplati tužiocu na ime neplaćenog toplog obroka, i to za period od 1. januara do 30. juna 2007. godine i za period od 1. avgusta do 31. decembra 2007. godine, ukupan iznos od 80.768,85 dinara, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom počev od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa pa do isplate. Stavom drugim izreke presude obavezana je tužena da tužiocu na ime regresa isplati iznos od 36.687,00 dinara počev od 1. avgusta do 31. decembra 2007. godine, pa do isplate, dok je stavom trećim izreke obavezana tužena da tužiocu isplati troškove parničnog postupka.

Postupajući po žalbi tužene, Okružni sud u Novom Pazaru je doneo osporenu presudu Gž1. 850/08 od 25. novembra 2008. godine kojom je preinačio presudu Opštinskog suda u Novom Pazaru P. 31/08 od 19. maja 2008. godine, tako što je odbio kao neosnovan tužbeni zahtev tužioca kojim je tražio da mu tužena Republika Srbija – Ministarstvo pravde, na ime neplaćenog regresa za korišćenje godišnjeg odmora u 2007. godini isplati iznos od 36.687,00 dinara, te da mu na ime neplaćenog toplog obroka u označenim periodima isplati iznos od 80.768,85 dinara, sa pripadajućom zakonskom zateznom kamatom počev od dospelosti svakog pojedinačnog mesečnog iznosa pa do isplate, kao i da mu naknadi troškove postupka u opredeljenom iznosu. U obrazloženju osporene presude je, pored ostalog, navedeno: da je u postupku pred prvostepenim sudom utvrđeno da je tužilac zaposlen u Opštinskom sudu u Novom Pazaru, u svojstvu nameštenika; da se na tužiočev radnopravni status i pravo na platu i druga primanja neposredno primenjuje Zakon o državnim službenicima i Zakon o platama, kao posebni propisi, i Zakon o radu kao opšti propis; da Zakonom o platama družavnih službenika i nameštenika nisu predviđeni kao dodaci na platu naknada za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, kao ni Uredbom o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika; da prema članu 118. st. 5. i 6. Zakona o radu, pravo na naknadu tih troškova zaposleni ostvaruje pod uslovima i u visini propisanoj opštim aktom i ugovorom o radu; da ni navedenom uredbom, niti važećim posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe, kao opštim aktima, nije utvrđeno pitanje ostvarivanja prava na naknadu tih troškova za državne službenike i nameštenike; da iz navedenog proizlazi da ne postoji osnov ni u posebnim, ni u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu traženih troškova, jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora; da Zakon o radu predviđa pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i za regres za korišćenje godišnjeg odmora, ali da utvrđivanje uslova, visine i načina isplate prepušta autonomnom regulisanju putem zaključenja kolektivnog ugovora. Polazeći od navedenog, Okružni sud u Novom Pazaru je, na osnovu člana 380. st. 1. i 2. Zakona o parničnom postupku, preinačio prvostepenu presudu i odlučio kao u izreci.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbom člana 58. Ustava utvrđeno je da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona.

Zakonom o platama državnih službenika i nameštenika (“Službeni glasnik RS“, br. 62/06, 63/06 i 115/06) je propisano: da se ovim zakonom uređuju plate, naknade i druga primanja državnih službenika i nameštenika (član 1.); da se plata državnih službenika i nameštenika sastoji od osnovne plate i dodataka na platu i da se u platu uračunavaju i porezi i doprinosi koji se plaćaju iz plate (član 2.); da se osnovna plata određuje množenjem koeficijenta sa osnovicom za obračun i isplatu plata (u daljem tekstu: osnovica) (član 7. stav 1.); da je osnovica jedinstvena i utvrđuje se za svaku budžetsku godinu zakonom o budžetu Republike Srbije (član 8.); da se koeficijenti za položaje i izvršilačka radna mesta određuju time što se svaki položaj i svako izvršilačko radno mesto svrstava u jednu od 13 platnih grupa i da se položaji svrstavaju u platne grupe od I do V, a izvršilačka radna mesta u platne grupe od VI do XIII (član 9.); da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe mogu utvrditi i druga primanja državnih službenika, prema opštim propisima o radu (član 39.); da odredbe ovog zakona o naknadi plate, naknadi troškova i drugim primanjima državnih službenika primenjuju se i na nameštenike (član 49. stav 1.); da Zakon o platama u državnim organima i javnim službama (“Službeni glasnik RS“, broj 34/01) i Uredba o koeficijentima za obračun i isplatu plata izabranih, postavljenih i zaposlenih lica (“Službeni glasnik RS“, broj 95/05) prestaju da se primenjuju na državne službenike i nameštenike 1. januara 2007. godine (član 58. stav 1.).

Odredbama Zakona o državnim službenicima (“Službeni glasnik RS“, br. 79/05, 81/05, 83/05, 64/07, 67/07, 116/08 i 104/09) je propisano: da se ovim zakonom uređuju prava i dužnosti državnih službenika i pojedina prava i dužnosti nameštenika (član 1. stav 1.); da je poslodavac državnih službenika i nameštenika Republika Srbija (član 3. stav 1.); da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim ili posebnim zakonom ili drugim propisom primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe (u daljem tekstu: poseban kolektivni ugovor), da poseban kolektivni ugovor zaključuju Vlada i reprezentativni sindikati koji su osnovani za teritoriju Republike Srbije, da na prava i dužnosti nameštenika primenjuju se opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor, ako ovim ili posebnim zakonom nije drukčije određeno (član 4.); da se Poseban kolektivni ugovor za državne organe (“Službeni glasnik RS“, broj 23/98) primenjuje, izuzev odredaba koje su u suprotnosti sa ovim zakonom, dok ne stupi na snagu Poseban kolektivni ugovor za državne organe, koji će biti zaključen prema ovom zakonu (član 187.).

Odredbom člana 8. stav 1. Zakona o radu (“Službeni glasnik RS“, br. 24/05, 61/05 i 54/09) je propisano da kolektivni ugovor i pravilnik o radu (u daljem tekstu: opšti akt) i ugovor o radu ne mogu da sadrže odredbe kojima se zaposlenom daju manja prava ili utvrđuju nepovoljniji uslovi rada od prava i uslova koji su utvrđeni zakonom. Glava VIII ovog zakona uređuje pitanje zarade, naknade zarade i druga primanja. Tačkom 5. ove glave Zakona o radu uređeno je pitanje naknade troškova tako što je članom 118. tač. 5) i 6) propisano da zaposleni, pored ostalog, ima pravo na naknadu troškova u skladu sa opštim aktom i ugovorom o radu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. Tačkom 6. Glave VIII Zakona o radu uređeno je pitanje drugih primanja, i to čl. 119. i 120. Tako je članom 120. tač. 2) i 3) ovog zakona propisano da se opštim aktom, odnosno ugovorom o radu, može utvrditi pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. Odredbom člana 284. stav 2. navedenog zakona propisano je da odredbe opšteg i posebnih kolektivnih ugovora zaključenih pre 21. decembra 2001. godine, a koje su na snazu na dan stupanja na snagu ovog zakona i koje nisu u suprotnosti sa ovim zakonom ostaju na snazi do zaključivanja kolektivnih ugovora u skladu sa ovim zakonom, a najduže šest meseci od dana stupanja na snagu ovog zakona.

Odredbama člana 2. Uredbe o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika („Službeni glasnik RS“, broj 98/07) je propisano da se državnom službeniku i namešteniku naknađuju troškovi prevoza za dolazak na rad i odlazak s rada, troškovi službenog putovanja u zemlji, troškovi službenog putovanja u inostranstvo, troškovi selidbe u inostranstvo, troškovi rada i boravka na terenu i troškovi privremenog ili trajnog premeštaja u drugo mesto rada.

5. Ocenjujući osnovanost navoda ustavne žalbe o povredi prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud je konstatovao da podnosilac smatra da je prilikom donošenja osporenih presuda pogrešno primenjeno materijalno pravo na njegovu štetu.

S tim u vezi, Ustavni sud konstatuje da je pravilnu primenu materijalnog prava pre svega nadležan da ceni viši sud u zakonom propisanom postupku kontrole zakonitosti odluka nižestepenih sudova. Međutim, Ustavni sud nalazi da proizvoljna i arbitrerna primena materijalnog prava na štetu podnosioca ustavne žalbe može dovesti do povrede prava na pravično suđenje, te da u određenim situacijama, koje prvenstveno zavise od činjenica i okolnosti konkretnog slučaja i od ustavnopravnih razloga navedenih u ustavnoj žalbi, ima osnova da se u postupku po ustavnoj žalbi povreda prava iz člana 32. stav 1. Ustava ceni i sa stanovišta primene materijalnog prava.

Na osnovu navedenih odredaba zakona, Ustavni sud je utvrdio da je Zakon o državnim službenicima lex specialis kojim se uređuju pitanja prava i dužnosti državnih službenika, kao i da se na prava i dužnosti državnih službenika koji nisu uređeni ovim zakonom, drugim posebnim zakonom ili drugim propisom, primenjuju opšti propisi o radu i poseban kolektivni ugovor za državne organe.

Ustavni sud je dalje utvrdio da je Zakon o platama državnih službenika i nameštenika poseban zakon koji uređuje pitanje plata, naknada i drugih primanja državnih službenika i nameštenika, te da, saglasno članu 39. i članu 49. stav 1. navedenog zakona postoji mogućnost da se posebnim kolektivnim ugovorom za državne organe utvrde i druga primanja državnih službenika i nameštenika, prema opštim propisima o radu.

Dakle, Ustavni sud je utvrdio da posebnim zakonima koji uređuju prava državnih službenika i nameštenika, pored ostalog i pravo na platu, naknadu i druga primanja, nije izričito garantovano pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora. S tim u vezi, Uredba o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika izričito u članu 2. navodi troškove koji se nadoknađuju državnim službenicima i nameštenicima, pri čemu ne predviđa da su pravo na naknadu troškova za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, posebna vrsta takvih troškova na koje državni službenici i nameštenici imaju pravo.

Ustavni sud je dalje konstatovao da Zakon o radu, kao opšti propis na čiju primenu upućuje odredba člana 39. Zakona o platama državnih službenika i nameštenika, u glavi VIII razlikuje tri osnovne vrste primanja, i to: zaradu, naknadu zarade i druga primanja, te da je navedenom odredbom člana 120. tač. 2) i 3) ovog zakona predviđena mogućnost da se, u okviru drugih primanja, opštim aktom ili ugovorom o radu, utvrdi pravo zaposlenog na naknadu za ishranu u toku rada i regres za godišnji odmor.

Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je ocenio da posebni propisi koji uređuju prava nameštenika ne garantuju kao posebno primanje pravo na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora, te da je Zakonom o radu, kao opštim propisom, predviđena samo mogućnost da se opštim aktom ili ugovorom o radu može utvrditi pravo zaposlenog, odnosno nameštenika, na ovakvu vrstu drugog primanja. Stoga, po oceni Ustavnog suda, ne postoji obaveza Republike Srbije da, kao poslodavac nameštenika, utvrdi pravo svojih zaposlenih na ovakvu vrstu drugih, posebnih primanja, već je to zakonom predviđena mogućnost. Obaveza poslodavca da zaposlenom namešteniku obezbedi naknadu troškova na ime mesečne ishrane u toku rada za dane provedene na radu, kao i regres za korišćenje godišnjeg odmora, postoji od 1. januara 2009. godine na osnovu Odluke o primeni Opšteg kolektivnog ugovora na sve poslodavce na teritoriji Republike Srbije („Službeni glasnik RS“, broj 104/08), ali je primena ovih odredaba odložena Aneksom II Opšteg kolektivnog ugovora („Službeni glasnik RS“, broj 8/09).

Ustavni sud je u konkretnom slučaju utvrdio da je osporenom presudom ocenjeno da ne postoji osnov ni u posebnim ni u opštim propisima za ostvarivanje prava na naknadu za ishranu u toku rada i regres za korišćenje godišnjeg odmora u toku 2007. godine, jer nema odgovarajućeg kolektivnog ugovora kao opšteg akta i instrumenta za njihovu konkretnu realizaciju, te da je stoga i tužbeni zahtev tužioca, ovde podnosioca ustavne žalbe, neosnovan.

Po oceni Ustavnog suda, ovakav stav i ocena Okružnog suda u Novom Pazaru su zasnovani na prihvatljivoj primeni i tumačenju merodavnog materijalnog prava na utvrđeno činjenično stanje. Ustavni sud nije našao ništa što bi ukazalo da su materijalnopravni propisi proizvoljno ili nepravično primenjeni na štetu podnosioca ustavne žalbe.

Navod podnosioca ustavne žalbe da je u konkretnom slučaju trebalo primeniti odredbu člana 30a Opšteg kolektivnog ugovora iz 1997. godine je bez osnova, s obzirom na to da je navedeni kolektivni ugovor prestao da važi 2005. godine, u skladu sa odredbom člana 284. stav 2. Zakona o radu. Takođe, nije osnovan ni navod podnosioca o tome da je Okružni sud u Novom Pazaru „vrlo šturim obrazloženjem preinačio presudu, te umesto argumenata preovladavaju citati zakona“. Ovo iz razloga što je, po oceni Ustavnog suda, drugostepeni sud u obrazloženju osporene presude, a koja je, kako je napred utvrđeno, doneta uz primenu merodavnih odredaba materijalnog prava, dao suštinske razloge kojima se rukovodio kada je preinačio prvostepenu presudu i odbio tužbeni zahtev tužioca, ovde podnosioca ustavne žalbe.

Imajući u vidu izloženo, Ustavni sud je ocenio da osporenom presudom Okružnog suda u Novom Pazaru Gž1. 850/08 od 25. novembra 2008. godine nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava. Navedeno stanovište zauzeto u ovom predmetu, već je iskazano kroz Odluku Ustavnog suda Už-240/2009 od 14. jula 2011. godine.

Kako je Ustavni sud prethodno utvrdio da osporenim aktom podnosiocu ustavne žalbe nije povređeno pravo na pravično suđenje garantovano odredbom člana 32. stav 1. Ustava, to je ocenjeno da nema osnova za tvrdnju podnosioca ustavne žalbe o povredi Ustavom garantovanog prava na imovinu.

Iz napred navedenih razloga, Ustavni sud je ustavnu žalbu odbio, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“', broj 109/07).

6. Na osnovu iznetog i odredbe člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je odlučio kao u izreci.

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša B. Slijepčević

Odluka Ustavnog suda o pravu nameštenika na topli obrok i regres

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti