Odbijanje ustavne žalbe u sporu o ništavosti rešenja o podržavljenju

Kratak pregled

Ustavni sud odbija kao neosnovanu ustavnu žalbu protiv presude Upravnog suda. Utvrđeno je da rešenje iz 1978. godine o prelasku imovine u društvenu svojinu nije doneto na osnovu Zakona o nacionalizaciji, već važećeg Zakona o prometu nepokretnosti.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko već e u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije Bratislav Đokić, dr Goran P. Ilić, Snežana Marković, dr Milan Škulić, dr Jovan Ćirić, Sabahudin Tahirović i dr Tamaš Korhec (Korhecz Tam ás), članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi M. M . i I . M, obojice iz Beograda , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 17. januara 2019. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba M. M . i I . M . izjavljena protiv presude Upravnog suda U. 16602/14 od 1. jula 201 6. godine.

O b r a z l o ž e nj e

1. M. M . i I . M, obojica iz Beograda, podneli su Ustavnom sudu, 12. avgusta 201 6. godine, ustavnu žalbu protiv presude Upravnog suda U. 16602/14 od 1. jula 201 6. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na imovinu, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 58. st. 1. i 2. Ustava Republike Srbije.

Podnosioci u ustavnoj žalbi, pored ostalog, navode: da je rešenjem nadležnog organa gradske opštine Čukarica od 28. marta 2014. godine odbijen njihov zahtev za oglašavanje ništavim pravnosnažnog rešenja Skupštine opštine Čukarica od 31. marta 1978. godine i za utvrđenje prava korišćenja na zemljištu označenom u rešenju; da su zgrade koje su bile izgrađene na spornom zemljištu prešle u društvenu svojinu, bez naknade , „u trenutku kada svi pozitivni propisi nisu dozvoljavali nacionalizaciju“; da je rešenjem Saveznog Ustavnog suda utvrđeno da se Zakon o nacionalizaciji više ne primenjuje od dana stupanja na snagu Ustava iz 1974. godine, te da se, prema obavezujućem stavu Vrhovnog suda Srbije, posle tog datuma više ne može vod iti postupak za nacionalizaciju.

Po mišljenju podnosilaca ustavne žalbe, ispunjeni su uslovi iz člana 257. tač. 3) i 5) Zakona o opštem upravnom postupku, jer se radi o rešenju čije izvršenje nije moguće, zbog pravne i faktičke nemogućnosti, kao i zbog toga što je doneto nedozvoljenom radnjom.

Podnosioci ustavne žalbe ističu da je prvostepeni organ u svom rešenju „priznao“ da je rešenje od 31. marta 1978. godine doneto na osnovu Zakona o nacionalizaciji i da nisu utvrđivani razlozi zbog kojih su raniji vlasnici sporne nepokretnosti izdavali u zakup, ali da je, uprkos tome, odbio njihov zahtev. Podnosioci ukazuju na to da sporno zemljište nije privedeno nameni , što je utvrđeno nalazom veštaka i, s tim u vezi, pozivaju se na odredbu člana 87. stav 1. Zakona o planiranju izgradnji. Takođe ističu da je prvostepeni organ, umesto uvida u Generalni urbanistički plan i u urbanistički plan od 24. marta 2006. godine, trebalo da pribavi novi izvod iz urbanističkog plana.

Prema navodima ustavne žalbe, podnosiocima je povređeno pravo na pravično suđenje time što u osporenoj presudi nisu ocenjeni navodi tužbe da je „primenjen nepostojeći zakon koji nije u pravnom poretku i da je sprovedena nacionalizacija, koja u tom trenutku nije bila dozvoljena“. Povredu prav a na imovinu podnosioci vezuju za nedonošenje odluke kojom se poništava rešenje od 31. marta 1978. godine, iako su, po njihovom mišljenju, bili ispunjeni uslovi propisani zakonom.

Ustavnom žalbom se predlaže da sud utvrdi povredu označenih prava i poništi osporeni akt.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, na osnovu uvida u osporeni akt, kao i celokupnu dokumentaciju priloženu uz ustavnu žalbu, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovom ustavnosudskom predmetu:

Rešenjem Odeljenja za imovinskopravne i stambene poslove Uprave gradske opštine Čukarica u Beogradu broj 463-51/11 od 28. marta 2014. godine, u stavu prvom dispozitiva, odbijen je zahtev podnosilaca ustavne žalbe za oglašavanje ništavim pravnosnažnog rešenja CO Čukarica VII-01 broj 06-312/78 od 31. marta 1 978. godine. Istim rešenjem odbijen je zahtev podnosilaca za utvrđivanje prava korišćenja na gradskom građevinskom zemljištu, i to na katastarskim parcelama br. …/1, …/4 i …/5, starog premera KO Beograd 6, odnosno k.p. br. …/1, …/4 i …/5, novog premera KO Čukarica (stav drugi dispozitiva). U obrazloženju rešenja je navedeno, pored ostalog: da je rešenjem Ministarstva finansija od 7. februara 2011. godine poništeno rešenje prvostepenog organa od 9. jula 2005. godine i predmet vraćen tom organu na ponovno odlučivanje; da je rešenjem CO Čukarica VII-01 broj 06-312/78 od 31. marta 1978. godine utvrđeno da je poslovna zgrada u Beogradu u ulici P . br. 111, na kat astarskoj parceli …, KO Beograd 6, veličine 123m2, suvlasništvo Ž . i V . M . iz Beograda, postala društvena svojina, i to deo poslovne zgrade – ugostiteljski lokal, veličine 47m2, na dan 1. aprila 1969. godine i deo poslovne zgrade – automehaničarska radionica, veličine 76m2, na dan 1. januara 1975. godine; da je, po nalaženju tog organa, sporno rešenje doneto na osnovu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, iako taj zakon više nije bio u pravnom poretku u vreme donošenja rešenja, te da nadležni organ nije utvrđivao razloge zbog kojih su predmetne poslovne prostorije izdate, iako je tada važeći „Zakon o poslovnim zgradama i prostorijama“ dozvoljavao izdavanje pod određenim uslovima i za određeno vreme, ali da te povrede materijalnog prava ne čine sporno rešenje neizvršivim; da nije ispunjen uslov predviđen odredbama člana 257. Zakona o opštem upravnom postupku da bi se sporno rešenje oglasilo ništavim; da je uvidom u urbanistički plan Sekretarijata za urbanizam i građevinske poslove grada Beograda od 24. marta 2006. godine utvrđeno da se, prema izmenama i dopunama detaljnog urbanističkog plana „ S.“, zemljište obuhvaćeno k.p. br. …/1, …/4 i …/5, novog premera KO Čukarica , nalazi u površini M . c, te samim tim prema Generalnom planu Beograda 2021 spada u javno građevinsko zemljište; da stoga nije ispunjen uslov predviđen odredbom člana 84. Zakona o planiranju i izgradnji, prema kome se pravo korišćenja može utvrditi samo na ostalom građevinskom zemljištu.

Rešenjem Ministarstva finansija – Sektor za imovinsko-pravne poslove broj 462-02-00043/2002-07 od 3. novembra 2014. god ine odbijena je žalba podnosilaca izjavljena protiv navedenog prvostepenog rešenja. Drugostepeni organ je ocenio da je rešenje C kupštine opštine Čukarica iz 1978. godine faktički izvršeno, tako što je eksproprisani objekat iz fonda društvene svojine prenet na pravnog prethodnika sadašnjeg korisnika Direkcije za građevinsko zemljište i izgradnju Beograda, te da je izgradnjom tramvajske pruge zemljište privedeno urbanističkoj nameni.

Osporenom presudom Upravnog suda U. 16602/14 od 1. jula 201 6. godine odbijena je kao neosnovana tužba kojom su podnosioci ustavne žalbe pobijali zakonitost navedenog rešenja Ministarstva finansija. Upravni sud je, polazeći od odredaba člana 257. stav 1. tač. 3) i 5) Zakona o opštem upravnom postupku ( „Službeni list CP J“, br. 33/97 i 31/01 i „Službeni glasnik PC “, br. 30/10) i odredaba člana 69 stav 2. i člana 84. stav 1. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni g lasnik PC “, br. 47/03 i 34/06) , a imajući u vidu da je Generalnim planom Beograda 2021 ( „Službeni list grada Beograda“, broj 27/03) predviđeno koje namene zemljišta pripadaju skupu javnih površ ina, tj. skupu planiranog javnog građevinskog zemljišta, te da su među njima navedene i ustanove primarne medicinske zaštite i specijalizovane zdravstvene zaštite, ocenio da je pravilno tuženi organ odbio žalbu podnosilaca, nalazeći da nije ispunjen nijedan uslov predviđen citiranim članom 257. Zakona o opštem upravnom postupku za oglašavanjem rešenja ništavim, niti uslov predviđen članom 84. Zakona o planiranju i izgradnji koji se odnosi na to da se pravo korišćenja može utvrditi samo na ostalom građevinskom zemljištu. Upravni sud je naveo da je cenio navod tužbe da predmetne parcele nisu privedene nameni, pa je našao da taj navod nije osnovan, budući da se iz izvešt aja geometra od 23. maja 2011. godine o

izvršenom uviđaju na licu mesta vidi da se na k.p. br. …/2 i …/3 nalazi zgrada koja se sastoji od dva lokala – autoperionice i diskonta pića, na k.p. broj …/2 pored radionice je izgrađena tramvajska pruga, na k.p. broj …/3 pored zgrade se nalazi deo tržnog centra, na k.p. broj …/6 se nalazi deo saobraćajnice T. ulice , a da na katastarskim parcelama …/1, …/4 i …/5 nema izgrađenih objekata. Što se tiče navoda tužbe da rešenje treba oglasiti ništavim jer je stupanjem na snagu Ustava iz 1974. godine prestao da važi Zakon o nacionalizaciji, Upravni sud je našao da taj navod nije od uticaja na drugačije rešenje ove upravne stvari, budući da se oglašavanje ništavim rešenja može izvršiti samo iz taksativno nabrojanih razloga u članu 257. Zakona o opštem upravnom postupku, a ovo nije jedan od razloga. Donosilac osporenog akta je, polazeći od svega iznetog, ocenio da pobijanim rešenjem nije povređen zakon na štetu podnosilaca.

U rešenju Sekretarijata za imovinsko-pravne odnose Skupštine opštine Čukarica VII-01 broj 06-312/78 od 31. marta 1 978. godine, donetom na osnovu člana 13. Zakona o prometu nepokretnosti („Službeni glasnik CPS“, broj 15/74), navedeno je, pored ostalog, da su u postupku pribavljeni: građevinska dozvola za izgradnju poslovnog objekta izgrađenog na k.p. broj …, KO Beograd 6 , i to dve prostorije ukupne površine 123 m3, izdata 11. marta 1968. godine; ugovor o kupovini prava korišćenja na delu k.p. broj …, KO Beograd 6 od 8. aprila 1968. godine; ugovor o zajedničkoj izgradnji zaključen između V . M . i Ž . M . 20. juna 1968. godine. Sekretarijat je, polazeći od odredaba člana 5. Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta („Službeni list FNRJ“, br. 52/58, 3/59, 24/59 i 24/61 i „Službeni list SFRJ“, broj 32/68) i č lana 17a stav 1. Zakona o prometu zemljišta i zgrada („Službeni list SFRJ“, br. 43/65, 57/65 i 17/67), utvrdio da su se stekli uslovi iz člana 13. stav 1. Zakona o prometu nepokretnosti i da su naveden e poslovne prostorije postale društveno vlasništvo, i to od 1. aprila 1969. godine, kada je Ž . M . jednu pros toriju počela da izdaje u zakup, odnosno od 1. januara 1974. godine, kada je V . M . prestao da obavlja zanatsku delatnost u drugoj prostoriji koja mu je, po osnovu ugovora o zajedničkoj izgradnji, pripala na dan 31. decembra 1974. godine.

Presudom Vrhovnog suda Srbije U. 2390/2000 od 24. januara 2001. godine, kojom podnosioci ukazuju na nepoštovanje „obavezujućeg stava“ tog suda, uvažene su tužbe V.K. i opštine Stari grad u Beogradu i poništeno rešenje Ministarstva finansija kojim je po osnovu službenog nadzora poništeno rešenje nadležnog organa opštine Stari grad iz 1997. godine o oglašavanju ništavim rešenja iz 1980. godine . Rešenjem koje je oglašeno ništavim je bilo utvrđeno da je na dan 26. decembra 1958. godine nacionalizovana i postala društvena svojina nepokretnost označena u rešenju. Vrhovni sud Srbije je ocenio, pored ostalog, da tuženi organ u ponovnom postupku mora imati u vidu pravnu situaciju nastalu stupanjem na snagu Ustava SFRJ iz 1974. godine i stav tog suda da se nakon toga ne mogu voditi postupci za nacionalizaciju stambenih zgrada i stanova, kao i poslovnog prostora, a započeti i nedovršeni postupci se moraju obustaviti.

4. Odredbama Ustava, na čiju povredu podnosioci ukazuj u u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, te da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne (član 58. st. 1. i 2.).

Za odlučivanje o ovoj ustavnoj žalbi od značaja su i odredbe sledećih zakona i drugih propisa:

Odredbama Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta („Službeni list FNRJ“, br. 52/58, 3/59, 24/59 i 24/61 i „Službeni list SFRJ“, broj 32/68), koji je Savezna narodna skupština usvojila 28. decembra 1958. godine, propisano je: da građani mogu na teritoriji Jugoslavije sticati i imati u svojini – porodičnu stambenu zgradu, tj. zgradu sa dva stana ili sa tri manja stana ili najviše dva stana kao posebne delove zgrade ili dve porodične stambene zgrade sa najviše dva stana i trećim manjim stanom, ili jednu porodičnu stambenu zgradu i jedan stan kao posebni deo zgrade (član 2.); da ako građanin, građanska pravna lica, društvene organizacije i druga udruženja građana imaju ili steknu više zgrada i posebnih delova zgrada nego što po odredbama ovog zakona mogu imati u svojini, taj višak postaje društvena svojina (član 4.); da građanin koji se bavi zanatskom ili drugom dozvoljenom privatnom delatnošću može sticati i imati u svojini poslovnu zgradu ili poslovnu prostoriju, koje po svom kapacitetu služe njegovoj delatnosti (član 5. stav 1.); da se ova poslovna zgrada odnosno poslovna prostorija ne uračunava u broj zgrada i posebnih delova zgrada, koje po članu 2. ovog zakona građani mogu imati u svojini (član 5. stav 2.); da se za nacionalizovanu zgradu, poseban deo zgrade i građevinsko zemljište ranijem sopstveniku daje naknada prema odredbama ovog zakona (član 7.); da zgrade, delovi zgrada i građevinska zemljišta, koji su nacionalizovani ovim zakonom, postaju društvena svojina danom stupanja na snagu ovog zakona i da se rešenjem nadležnog organa donetim u postupku određenom ovim zakonom i propisima donetim na osnovu njega, utvrđuje koji su objekti nacionalizovani ovim zakonom (član 8. st. 1. i 2.); da g rađevinsko neizgrađeno zemljište koje je nacionalizovano ostaje u posedu ranijeg sopstvenika sve dok ga on na osnovu rešenja opštinskog narodnog odbora ne preda u posed opštini ili drugom licu, radi izgradnje zgrade ili drugog objekta ili radi izvođenja drugih radova (član 38.); da ovaj zakon stupa na snagu danom njegovog usvajanja od strane Savezne narodne skupštine (član 80).

Članom 17a stav 1. Zakona o prometu zemljišta i zgrada („Službeni list SFRJ“, br. 43/65, 57/65 i 17/67) predviđeno je da građani koji ličnim radom vrše dozvoljenu delatnost mogu sticati pravo vlasništva na poslovnoj zgradi i poslovnoj prostoriji za vršenje takve delatnosti.

Odredbama Zakona o prometu nepokretnosti („Službeni glasnik CPS“, broj 15/74) bilo je propisano: da se ovim zakonom određuju postupak i uslovi pod kojima se vrši promet nepokretnosti (član 1. stav 1.); da nosioci prava svojine – građani, udruženja građana i druga građanska pravna lica, mogu imati pravo svojine na poljoprivredno zemljište, građevinsko zemljište, šume i šumsko zemljište, stambene i poslovne zgrade i stanove i poslovne prostorije kao posebne delove zgrade u granicama i pod uslovima koji su određeni zakonom (član 6. stav 2.); da kad nosilac prava svojine po drugom osnovu, a ne po osnovu nasleđa, stekne nepokretnost preko maksimuma određenog zakonom ili nepokretnost na koju po zakonu ne može imati pravo svojine, opštinski organ uprave nadležan za imovinsko-pravne poslove doneće rešenje da ta nepokretnost postaje društvena svojina (član 13. stav 1.); da u slučajevima iz stava 1. ovog člana ranijem sopstveniku ne pripada naknada za tu nepokretnost (član 13. stav 2.); da se odredbama st. 1. i 2. ovog člana ne dira u međusobna prava i obaveze ugovornih strana (član 13. stav 3.); da stupanjem na snagu ovog zakona prestaje da važi odredba člana 1. tačke 27) Zakona o primeni odredaba saveznih zakona u oblasti društveno-političkog sistema i drugim oblastima za koje je u čl. 16. i 17. Ustavnog zakona za sprovođenje ustavnih amandmana XX do XLI određeno da prestaju da važe naj kasnije 31. decembra 1971. godine („Službeni glasnik SRS“, br. 51/71 i 52/73), osim ukoliko se odnosi na primenu odredaba čl. 17a, 17b, 17v i 62a Zakona o prometu zemljišta i zgrada („Službeni list SFRJ“ br. 43/65 i 17/67) (član 15.).

Odredbama Zakona o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera („Službeni SFRJ“, br. 5/68 i 20/69), koji je objavljen 1. februara 1968. godine, bilo je propisano: da u smislu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, u gradovima i naseljima gradskog karaktera građevinska zemljišta postaju društvena svojina pod uslovima određenim ovim zakonom (član 1.); da ranijim sopstvenicima građevinskog zemljišta pripada pravična naknada po odredbama Zakona o eksproprijaciji (član 2. stav 1.); da raniji sopstvenik neizgrađenog građevinskog zemljišta ima pravo da koristi to zemljište do dana kad ga je, na osnovu odluke nadležnog organa, dužan predati korisniku (član 2. stav 2.); da raniji sopstvenik neizgrađenog građevinskog zemljišta ima prvenstveno pravo korišćenja tog zemljišta u površini koja je potrebna za izgradnju zgrade na koju po zakonu može imati pravo svojine i za redovnu upotrebu te zgrade, ako se na osnovu detaljnog urbanističkog plana na tom zemljištu može podići takva zgrada (član 4. stav 1.); da pravo iz člana 4. stav 1. ovog zakona raniji sopstvenik može preneti samo na bračnog druga, potomke, usvojenike, roditelje i usvojioce (član 5. stav 1.); da se odredbe st. 1. do 3. ovog člana primenjuju i na ranije sopstvenike zemljišta koja su nacionalizovana do dana stupanja na snagu ovog zakona, kao i na lica na koja su raniji sopstvenici do dana stupanja na snagu ovog zakona preneli pravo korišćenja ili prvenstveno pravo korišćenja, ako je prenos prava izvršen na osnovu ugovora na kome su potpisi overeni od strane organa nadležnog za overavanje potpisa, ili ako je ugovorna cena isplaćena preko banke, ili ako je lice na koje je raniji sopstvenik preneo to pravo vršilo isplatu poreza ili doprinosa u vezi sa zemljištem na koje to pravo postoji (član 5. stav 4.); da se naknada za zemljište koje je postalo društvena svojina isplaćuje u roku od pet godina od dana kad je to zemljište predato opštini ili drugom korisniku, i to u jednakim godišnjim obrocima (član 8. stav 1.); da ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu SFRJ“ (član 11.).

Odredbama Zakona o planiranju i izgradnji („ Službeni glasnik RS“, br. 47/03 i 34/06) bilo je propisano: da javno građevinsko zemljište, u smislu ovog zakona, jeste i zemljište koje je planom donetim u skladu sa ovim zakonom, namenjeno za izgradnju javnih objekata od opšteg interesa i za javne površine i koje je u državnoj svojini (član 69. stav 2.); da n a neizgrađenom ostalom građevinskom zemljištu u državnoj svojini pravo korišćenja ima raniji sopstvenik, zakonski naslednik, kao i lica na koja je raniji sopstvenik preneo pravo korišćenja, u skladu sa zakonom (član 84. stav 1 .); da se ranijim sopstvenikom iz stava 1. ovog člana smatra lice koje je po važećim propisima bilo njegov sopstvenik na dan stupanja na snagu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta („Službeni list FNRJ“, br. 52/58, 3/59, 24/59 i 24/61), Zakona o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera („Službeni list SFRJ“, broj 5/68), odnosno Zakona o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera, „Službeni glasnik SRS“, br. 32/68, 17/69, 29/69, 19/71, 16/72, 24/73 i 39/73) (član 84. stav 2.); da p o zahtevu za utvrđivanje prava iz stava 1. ovog člana, rešenje donosi nadležna opštinska uprava (član 84. stav 3.); da l icima kojima je, do dana stupanja na snagu ovog zakona, dato na korišćenje građevinsko zemljište u državnoj svojini radi izgradnje objekta, koja nisu započela izgradnju u skladu sa zakonom, a kojima je istekao rok od tri godine od dana dodele građevinskog zemljišta, prestaje pravo korišćenja građevinskog zemljišta, ako u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona, ne započnu i u daljem roku od godinu dana ne završe izgradnju objekta ( član 86. stav 1.); da će se na zahtev ranijeg sopstvenika, odnosno njegovog zakonskog naslednika, poništiti pravnosnažno rešenje o izuzimanju gradskog građevinskog zemljišta iz njegovog poseda, ako korisnik gradskog građevinskog zemljišta isto ne privede nameni za koju je zemljište izuzeto, u roku od godinu dana od dana stupanja na snagu ovog zakona (član 86. stav 7 .).

Članom 131. Zakona o planiranju i izgradnji („Službeni glasnik RS“, broj 72/09) propisano je da će se započeti postupci za rešavanje zahteva za izdavanje odobrenja za izgradnju, lokacijske dozvole, građevinske dozvole, upotrebne dozvole i drugih zahteva za rešavanje o pojedinačnim pravima i obavezama, podnetih do dana stupanja na snagu ovog zakona, okončati po propisima po kojima su započeti.

Odredbama člana 257. Zakona o opštem upravnom postupku („ Službeni list SRJ“, br. 33/97 i 31/01 i „Službeni glasnik RS“, broj 30/ 10) bilo je propisano da se ništavim oglašava rešenje – koje je u upravnom postupku doneseno u stvari iz sudske nadležnosti ili u stvari o kojoj se uopšte ne može rešavati u upravnom postupku (tačka 1)), koje bi svojim izvršenjem moglo prouzrokovati neko delo kažnjivo po krivičnom zakonu (tačka 2)) , čije izvršenje nije moguće (tačka 3)) , koje je doneo organ bez prethodnog zahteva stranke, a na to stranka nije naknadno izričito ili prećutno pristala (tačka 4)) , odnosno koje sadrži nepravilnost koja je po nekoj izričitoj zakonskoj odredbi predviđena kao razlog ništavosti (tačka 5)). Saglasno odredbi člana 258. stav 1, Zakona, rešenje se može u svako doba oglasiti ništavim po službenoj dužnosti ili po predlogu stranke ili javnog tužioca.

5. Podnosioci ustavne žalbe smatraju da su bili ispunjeni uslovi iz člana 257. tač. 3) i 5) ranije važećeg Zakona o opštem upravnom postupku, za oglašavanje ništavim rešenja kojim su poslovne zgrade u vlasništvu njihovih pravnih prethodnika prešle u društvenu svojinu bez naknade, jer je to rešenje doneto „u trenutku kada svi pozitivni propisi nisu dozvoljavali nacionalizaciju“. Po mišljenju podnosilaca ustavne žalbe, radi se o rešenju čije izvršenje nije moguće, zbog pravne i faktičke nemogućnosti, kao i zbog toga što je doneto nedozvoljenom radnjom. Podnosioci, takođe, ističu da zemljište na kome su se nalazile predmetne zgrade nije privedeno nameni i, s tim u vezi, pozivaju se na odredbe Zakona o planiranju izgradnji kojima su propisani uslovi za poništaj rešenja o izuzimanju gradskog građevinskog zemljišta.

Ocenjujući ove navode ustavne žalbe sa stanovišta prava na pravično suđenje zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud, pre svega, naglašava da je njegova nadležnost u postupku po ustavnoj žalbi ograničena na utvrđivanje da li je pojedinačnim aktom ili radnjom državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja povređeno ili uskraćeno ustavno pravo podnosioca. Ustavni sud nije nadležan da vrši proveru utvrđenih činjenica i načina na koji su sudovi i drugi državni organi i organizacije kojima su poverena javna ovlašćenja tumačili pozitivnopravne propise. Ustavni sud ukazuje da je izvan njegove nadležnosti da procenjuje pravilnost zaključaka sudova ili drugih organa u pogledu ocene dokaza, osim ukoliko je ova ocena očigledno proizvoljna, odnosno ako je primena zakona bila očigledno nepravična, arbitrerna ili diskriminatorska.

Ustavni sud konstatuje da je prvostepeni organ u rešenju od 28. marta 2014. godine ocenio da nije ispunjen nijedan uslov predviđen odredbama člana 257. Zakona o opštem upravnom postupku da bi se oglasilo ništavim rešenje CO Čukarica VII-01 broj 06-312/78 od 31. marta 1 978. godin e. Po nalaženju tog organa, sporno rešenje je don eto na osnovu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, a nadležni organ je propustio da utvrdi razloge zbog kojih su predmetne poslovne prostorije izdate, ali „te povrede materijalnog prava ne čine sporno rešenje neizvršivim“. Prvostepeni organ je, takođe, ocenio da nije ispunjen uslov predviđen odredbom člana 84. Zakona o planiranju i izgradnji za utvrđivanje prava korišćenja na ostalom građevinskom zemljištu, budući da zemljište na kome su izgrađene sporne poslovne zgrade spada u javno građevinsko zemljište. Ocenu prvostepenog organa – da nisu ispunjeni uslovi za oglašavanje ništavim spornog rešenja, ni za utvrđivanje prava korišćenja na spornom zemljištu, prihvatili su drugostepeni organ, kao i Upravni sud u osporenoj presudi. Upravni sud je, ocenjujući navode tužbe da sporeno rešenje treba oglasiti ništavim jer je stupanjem na snagu Ustava iz 1974. godine prestao da važi Zakon o nacionalizaciji, našao da taj navod nije od uticaja na drugačije rešenje ove upravne stvari, budući da se oglašavanje ništavim rešenja može izvršiti samo iz taksativno nabrojanih razloga u članu 257. Zakona o opštem upravnom postupku, a ovo nije jedan od tih razloga.

Ustavni sud dalje konstatuje da je Zakonom o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta bio određen maksimalan broj, odnosno veličina nepokretnosti predviđenih za stanovanje, odnosno obavljanje poslovne delatnosti koje su građani mogli sticati i imati u svojini, pri čemu je višak nepokretnosti postajao društvena svojina, osim u slučajevima predviđenim tim zakonom. Po oceni Ustavnog suda, iz navedenih odredaba Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta proizlazi da su predmet nacionalizacije bile nepokretnosti preko maksimuma propisanog Zakonom, na kojima su građani imali pravo svojine na dan stupanja na snagu tog zakona i da su te nepokretnosti oduzimane uz naknadu. S druge strane, Zakonom o prometu nepokretnosti iz 1974. godine bili su propisani postupak i uslovi pod kojima se vrši promet nepokretnosti, pa i u slučaju kada nosilac prava svojine po drugom osnovu, a ne po osnovu nasleđa, stekne nepokretnost preko maksimuma određenog zakonom. Ta nepokretnost je postajala društvena svojina, pri čemu ranijem sopstveniku nije pripadala naknada za oduzetu nepokretnost.

Ustavni sud je imao u vidu da sporne poslovne prostorije nisu bile predmet nacionalizacije u postupku prema pravnim prethodnicima podnosilaca ustavne žalbe – jer su oni te nepokretnosti stekli nakon stupanja na snagu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, a da je rešenje Sekretarijata za imovinsko-pravne odnose Skupštine opštine Čukarica VII-01 broj 06-312/78 od 31. marta 1 978. godine doneto na osnovu Zakona o prometu nepokretnosti („Službeni glasnik CPS“, broj 15/74). Ovaj sud je stoga ocenio da nemaju ustavnopravnog utemeljenja navodi ustavne žalbe da je „izvršena nacionalizacija u trenutku kada svi pozitivni propisi nisu dozvoljavali nacionalizaciju“. Mutatis mutandis, Sud je navedeni stav izrazio u Odluci Už-3087/2016 od 8. februara 2018. godine, ispitujući da li rešenje Sekretarijata za upravno-pravne poslove CO Kragujevac broj 05-462-251/72 od 26. juna 1974. godine, doneto na osnovu odredbe član 13. stav 1. Zakona o prometu nepokretnosti ( „Službeni glasnik CPS “, broj 15/74) , predstavlja ispravu o oduzimanju imovine u smislu odredaba Zakona o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju.

Podnosioci ustavne žalbe se pozivaju na presudu Vrhovnog suda Srbije U. 2390/2 000 od 24. januara 2001. godine, u kojoj taj sud ukazuje da se nakon stupanja na snagu Ustava SFRJ iz 1974. godine ne mogu voditi postupci za nacionalizaciju stambenih zgrada i stanova, kao i poslovnog prostora, a započeti i nedovršeni postupci se moraju obustaviti. Ustavni sud, međutim, ističe da je u upravnom postupku koji je okončan navedenom presudom ispitivana zakonitost rešenja donetog u vezi sa nepokretnosti ma koje su bile u svojini fizičkog lica na dan stupanja na snagu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, zbog čega navedeni stav Vrhovnog suda Srbije nije od uticaja na odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari.

Polazeći od navedenog, a imajući u vidu da podnosioci ustavne žalbe u postupku koji je okončan osporenim aktom nisu nave li druge razloge na kojima zasniva ju svoju tvrdnju da sporno rešenje nije moguće izvršiti, odnosno da sadrži nepravilnost koja je po nekoj izričitoj zakonskoj odredbi predviđena kao razlog ništavosti, Ustavni sud nalazi da je ustavnopravno prihvatljivo obrazloženje Upravnog suda da u konkretnom slučaju nisu ispunjeni uslovi propisani odredbama člana 257. tač. 3) i 5) ranije važećeg Zakona o opštem upravnom postupku, niti drugi zakonom propisani uslovi za oglašavanje rešenja ništavim.

Ispitujući navode ustavne žalbe u vezi sa zahtev om koji se odnosi na „vraćanje zemljišta u skladu sa Zakonom o planiranju i izgradnji “, koje, po mišljenju podnosilaca, nije privedeno nameni, Ustavni sud je konstatovao da su se podnosioci u ustavnoj žalbi omaškom pozva li na odredbe člana 87. st. 1. i 7. Zakona o planiranju i izgradnji iz 2003. godine, iako su nave li sadržinu odredaba člana 86. st. 1. i 7. tog zakona, kojima su predviđeni uslovi za prestanak prava korišćenja, odnosno za poništaj rešenja o izuzimanju gradskog građevinskog zemljišta iz poseda ranijeg sopstvenika .

Ustavni sud najpre ukazuje da iz navedenih odredaba Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta i Zakona o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera („Službeni SFRJ“, br. 5/68 i 20/69) proizlazi da je građevinsko neizgrađeno zemljište koje je nacionalizovano ostajalo u posedu ranijeg sopstvenika sve dok ga on na osnovu odluke nadležnog organa ne preda u posed opštin i, odnosno korisniku, te da je ranijim sopstvenicima građevinskog zemljišta pripadala pravična naknada po odr edbama Zakona o eksproprijaciji. Ovaj sud, međutim, konstatuje da spornim rešenjem od 31. marta 1978. godine nije odlučeno o izuzimanju gradskog građevinskog zemljišta iz poseda, već je, primenom odredaba Zakona o prometu nepokretnosti iz 1974. godine, odlučeno da prelaze u društvenu svojinu poslovne prostorije koje su bile u vlasništvu pravnih prethodnika podnosilaca ustavne žalbe. Ustavni sud stoga nalazi da nemaju ustavnopravnog utemeljenja navodi ustavne žalbe da su podnosioci mogli ostvariti pravo korišćenja na predmetnom zemljištu na osnovu odred be Zakona o planiranju i izgradnji iz 2003. godine, koja se odnosi na poništaj rešenja o izuzimanju gradskog građevinskog zemljišta iz poseda (član 86. stav 7.).

Ustavni sud dalje konstatuje da pravni prethodnici podnosilaca ustavne žalbe nisu bili vlasnici predmetnog zemljišta na dan stupanja na snagu Zakona o nacionalizaciji najamnih zgrada i građevinskog zemljišta, niti Zakona o određivanju građevinskog zemljišta u gradovima i naseljima gradskog karaktera, već su stekli pravo korišćenja na tom zemljištu na osnovu ugovora zaključenog 8. aprila 1968. godine. Sud stoga ocenjuje da se pravni prethodnici podnosilaca ustavne žalbe ne mogu smatrati ranijim sopstvenicima u smislu odredbe č lana 84. stav 2. Zakona o planiranju i izgradnji, pa, sledstveno, ni podnosioci ustavne žalbe kao njihovi zakonski naslednici ne mogu ostvariti pravo korišćenja predmetnog zemljišta na osnovu odred aba člana 84. tog zakona, bez obzira na to da li su ispunjeni uslovi u pogledu zemljišta. Imajući to u vidu, Ustavni sud nalazi da Upravni sud, ocenjujući da u konkretnom slučaju nisu ispunjeni uslovi za ostvarenje prava korišćenja iz člana 84. Zakona o planiranju i izgradnji, nije proizvoljno prime nio materijalno pravo na štetu podnosilaca ustavne žalbe, niti je ocena tog suda nepravična ili diskriminatorska.

Ustavni sud nalazi da osporenom presudom nije povređeno ni pravo podnosilaca na obrazloženu odluku, jer navodi tužbe kojima je ukazivano da je spornim rešenje m iz 1978. godine „sprovedena nacionalizacija, koja u tom trenutku nije bila dozvoljena“, nisu bili od značaja za odlučivanje Upravnog suda u predmetnoj upravnoj stvari, iz razloga koje je Ustavni sud već izneo.

Polazeći od svega izloženog, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13 – Odluka US, 40/15 – dr. zakon i 103/15), odbio kao neosnovanu ustavnu žalbu u delu u kome je izjavljena zbog povrede prava na pravično suđenje, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava.

Ustavni sud je konstatovao da se u ustavnoj žalbi povreda prava na imovinu vezuje za nedonošenje odluke kojom se poništava rešenje od 31. marta 1978. godine, iako su, po mišljenju podnosilaca, bili ispunjeni uslovi propisani zakonom. Polazeći od navedenog, a imajući u vidu ocenu o istaknutoj povredi prava na pravično suđenje, Sud je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, odbio ustavnu žalbu i u delu u kome je izjavljena zbog povrede označenog prava garantovanog članom 58. Ustava.

6. S obzirom na sve izloženo, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odbijanje ustavne žalbe u sporu o ništavosti rešenja o podržavljenju

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti