Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud je usvojio ustavnu žalbu i utvrdio povredu prava na suđenje u razumnom roku. Postupak izvršenja, zajedno sa postupkom za ukidanje klauzule pravnosnažnosti, trajao je preko osam godina, što je posledica neefikasnog postupanja sudova. Dosuđena je naknada nematerijalne štete.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-6530/2015
18.05.2017.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije Milan Stanić, dr Milan Škulić, Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, Tatjana Babić, dr Milan Marković i mr Tomislav Stojković , članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi B. Đ . iz Leskovca , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 18. maja 2017. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba B. Đ . i utvrđuje da u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Leskovcu u predmetu I. 3795/10 (ranije predmet Opštinskog suda u Leskovcu I. 2744/07), kao i u postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Leskovcu u predmetu P. 794/13 (ranije predmet Opštinskog suda u Leskovcu P. 287/06), a povodom predloga podnosioca za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Opštinskog suda u Leskovcu P. 287/06, povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije , dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Utvrđuje se pravo podnosioca ustavne žalbe na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 300 evra, u dinarskoj protivvrednosti po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

O b r a z l o ž e nj e

1. B. Đ . iz Leskovca podneo je Ustavnom sudu, 15. oktobra 2015. godine, ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku i prava na pravno sredstvo, zajemčenih članom 32. stav 1. i članom 36. stav 2 . Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji j e vođen pred Osnovn im sudom u Leskovcu u predmetu I. 3795/10 (ranije predmet Opštinskog suda u Leskovcu I. 2744/07), kao i u postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Leskovcu u predmetu P. 794/13 (ranije predmet Opštinskog suda u Leskovcu P. 287/06), a povodom predloga podnosioca za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Opštinskog suda u Leskovcu P. 287/06.

U ustavnoj žalbi je , pored ostalog, navedeno: da je osporeni izvršni postupak, u kome je podnosilac ustavne žalbe imao svojstvo izvršnog dužnika, trajao od 2007. do 2015. godine; da je podnosiocu uskraćeno pravo na pravno sredstvo, „jer je i pored izjavljene žalbe na rešenje P. br. 287/06 omogućeno izvršnom poveriocu da pokrene postupak izvršenja I. br. 2744/07“. Podnosilac je istakao zahtev za naknadu nematerijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, na osnovu navoda ustavne žalbu, te uvidom u spise predmeta Osnovnog suda u Leskovcu I. 3795/10, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za donošenje odluke u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Privredno društvo d. e . „J .“ DOO iz Niša , u svojstvu izvršnog poverioca, podnelo je 27. jula 2007. godine Opštinskom sudu u Leskovcu (u daljem tekstu: Opštinski sud) predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika, ovde podnosioca ustavne žalbe, i to popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. Predlog je podnet na osnovu rešenja Opštinskog suda P. 287/06 od 23. maja 2006. godine , kojim je obavezan tuženi B. Đ . da tužiocu „J .“ DOO na ime troškova parničnog postupka isplati iznos od 8.200 dinara.

Opštinski sud je rešenjem I. 2744/07 od 31. jula 2007. godine usvojio predloženo izvršenje.

Navedeno rešenje je 20. septembra 2007. godine uručeno izvršnom dužniku. Izvršni dužnik je protiv tog rešenja 20. septembra 2007. godine izjavio žalbu, u kojoj je naveo da rešenje Opštinskog suda P. 287/06 od 23. maja 2006. godine nije pravnosnažno i izvršno, imajući u vidu da je protiv njega izjavio žalbu Okružnom sudu u Leskovcu u junu 2006. godine.

Okružni sud u Leskovcu je rešenjem Gž. 2942/07 od 3. decembra 2007. godine odbio žalbu izvršnog dužnika i potvrdio rešenje Opštinskog suda I. 2744/07 od 31. jula 2007. godine.

Izvršni dužnik je 15. januara 2008. godine podneo predlog za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Opštinskog suda P. 287/06 od 23. maja 2006. godine.

Nakon 1. januara 2010. godine i formiranja nove mreže sudova u Republici Srbiji, postupak je nastavljen pred Osnovnim sudom u Leskovcu (u daljem tekstu: Osnovni sud) u predmetu I. 3795/10.

Osnovni sud je rešenjem P. 287/06 od 14. septembra 2010. godine odbio, kao neosnovan, predlog B. Đ . za ukidanje klazule pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Opštinskog suda P. 287/06 od 23. maja 2006. godine. Protiv navedenog rešenja B. Đ . je 14. januara 2011. godine izjavio žalbu .

Službeno lice je prilikom izlaska na lice mesta u zapisniku o popisu i proceni stvari od 28. maja 2012. godine zabeležilo da je rešenje „uručeno lično dužniku kome je dat rok za izricanje odgovora“.

Izvršni dužnik je 30. maja 2012. godine izjavio „prigovor na izvršenje br. 3795/10“. Rešenjem Osnovnog suda I. 3795/10 od 5. juna 2012. godine prigovor izvršnog dužnika je odbačen, kao nedozvoljen.

Viši sud u Leskovcu je rešenjem Gž. 832/11 od 22. januara 2013. godine ukinuo rešenje Osnovnog suda P. 287/06 od 14. septembra 2010. godine i predmet vratio na ponovno odlučivanje.

U ponovnom postupku, Osnovni sud je rešenjem P. 794/13 od 6. novembra 2013. godine ukinuo klauzulu pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Opštinskog suda P. 287/06 od 23. maja 2006. godine.

Podneskom od 20. aprila 2015. godine izvršni dužnik je predložio obustavu izvršnog postupka u predmetu Osnovnog suda I. 3795/10, s obzirom na to da je rešenjem Osnovnog suda P. 794/13 od 6. novembra 2013. godine ukinuta klauzula pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Opštinskog suda P. 287/06 od 23. maja 2006. godine, na osnovu kojeg je izvršenje određeno. Izvršni dužnik je 25. maja 2015. godine urgirao obustavu postupka.

Osnovni sud je rešenjem I. 3795/10 od 16. septembra 2015. godine obustavio izvršni postupak i ukinuo sve sprovedene radnje. Rešenje je 2. oktobra 2015. godine dostavljeno izvršnom dužniku.

4. Odredbama Ustava, na čiju se povredu poziva podnosilac ustavne žalbe, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36. stav 2.).

5. Razmatrajući osnovanost ustavne žalbe u delu kojim je istaknuta povreda prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Leskovcu u predmetu I. 3795/10 (ranije predmet Opštinskog suda u Leskovcu I. 2744/07), kao i u postupku povodom predloga podnosioca za ukidanje klauzule pravnosnažnosti izvršnosti rešenja Opštinskog suda u Leskovcu P. 287/06, Ustavni sud najpre nalazi da se ovi postupci moraju posmatrati kao jedinstvena celina, imajući u vidu da je ishod postupka po predlogu parnične stranke za ukidanje klauzule pravnosnažnosti izvršnosti rešenja na osnovu kog je izvršenje određeno od neposrednog značaja za tok i eventualnu obustavu izvršnog postupka. U pogledu povrede prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku, Ustavni sud ukazuje da se u navedenoj vrsti postupka pravo na suđenje u razumnom roku prvenstveno garantuje izvršnom poveriocu koji je neposredno pravno zainteresovan da se izvršenje sprovede u najkraćem mogućem roku radi ostvarivanja svog prava priznatog izvršnom ispravom. Osnovni cilj izvršnog postupka jeste efikasno i u razumnom roku namirenje potraživanja izvršnog poverioca. Izuzetno, i izvršnom dužniku se garantuje pravo na suđenje u razumnom roku , ali u onim fazama izvršnog postupka u kojima se odlučuje o njegovim pravima i obavezama. Pravo na podnošenje pravnog sredstva protiv rešenja kojim se određuje izvršenje protiv izvršnog dužnika i pravo na donošenje odluke po takvom pravnom sredstvu u razumnom roku predstavljaju procesne garancije koje se ustanovljene u korist izvršnog dužnika i u našem izvršnom procesnom pravu predstavljaju ustaljeni zakonski mehanizam odbrane izvršnog dužnika od nezakonitosti i nepravilnosti koje mogu proist eći iz izvršnog postupka u fazi određivanja izvršenja (ovakav stav Ustavni sud je zauzeo u Odluci Už - 3130/2011 od 21. maja 2014. godine).

Razumna dužina trajanja jednog sudskog postupka je relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinačnom slučaju, prema njegovim specifičnim okolnostima, a najvažniji su: složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak i priroda zahteva, odnosno značaj prava o kome se u postupku raspravlja za podnosioca.

U tom smislu, Ustavni sud je utvrdio da su osporeni postupci trajali više od osam godina. Naime, izvršni postupak je pokrenut 27. jula 2007. godine podnošenjem predloga za izvršenje, a okončan je donošenjem rešenja o obustavi izvršnog postupka Osnovnog suda u Leskovcu I. 3795/10 od 16. septembra 2015. godine.

Ustavni sud je ocenio da osporeni izvršni postupak nije bio složen, te da je sud trebalo da donese odluku po predlogu podnosioca ustavne žalbe, tuženog u parničnom postupku, za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Opštinskog suda P. 28 7/06 od 23. maja 2006. godine, na osnovu kojeg je izvršenje prvobitno određeno.

Ocenjujući značaj postavljenog zahteva za podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da postavljeni zahtev nije bio od izuzetnog značaja za podnosioca kao izvršnog dužnika , s obzirom na to da je predlogom za izvršenje traženo namirenje troškova parničnog postupka u iznosu od 8. 200,00 dinara. Ispitujući ponašanje podnosioca u postupku, Ustavni sud je utvrdio da podnosilac nije doprineo dužem trajanju postupka, već je podneskom od 20. aprila 2015. godine i urgencijom od 23. maja iste godine od Osnovnog suda tražio obustavu izvršnog postupka .

Ispitujući postupanje nadležnih sudova, Ustavni sud nalazi da je dugom trajanju izvršnog postupka doprinelo, pre svega, neefikasno postupanje Osnovnog suda i Višeg suda u Leskovcu po predlogu podnosioca za ukidanje klauzule pravnosnažnosti izvršnosti rešenja Opštinskog suda P. 287/06 od 23. maja 2006. godine. Naime, podnosilac je taj predlog podneo 15. januara 2008. godine, a o njemu je u prvom stepenu odlučio tek nakon više od dve i po godine Osnovni sud rešenjem P. 287/06 od 14. septembra 2010. godine. Postupak po žalbi protiv prvostepenog rešenja je trajao dve godine – od 14. januara 2011. godine, kada je podnosilac izjavio žalbu , do donošenja rešenja Višeg suda u Leskovcu Gž. 832/11 od 22. januara 2013. godine. Postupak po predlogu za ukidanje klauzule pravnosnažnosti izvršnosti rešenja Opštinskog suda P. 287/06 okončan je tek donošenjem rešenja Osnovnog suda P. 794/13 od 6. novembra 2013. godine , odnosno nakon više od pet godina. Pored toga, Ustavni sud nalazi da je izvršni sud obustavio izvršni postupak rešenjem I. 3795/10 od 16. septembra 2015. godine, skoro pet meseci od podnošenja predloga podnosioca ustavne žalbe.

S obzirom na sve izloženo, Ustavni sud je utvrdio da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Leskovcu u predmetu I. 3795/10 (ranije predmet Opštinskog suda u Leskovcu I. 2744/07), kao i u postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Leskovcu u predmetu P. 794/13 (ranije predmet Opštinskog suda u Leskovcu P. 287/06), a povodom predloga podnosioca za ukidanje klauzule pravnosnažnosti i izvršnosti rešenja Opštinskog suda u Leskovcu P. 287/06, te je, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15 ), u tački 1. izreke usvojio ustavnu žalbu.

6. Na osnovu odredbe člana 89. stav 3. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke odlučio da se pravično zadovoljenje podnosiocu ustavne žalbe zbog konstatovane povrede prava ostvari utvrđenjem prava na naknadu nematerijalne štete u iznosu od 300 evra, u dinarskoj protivvrednosti obračunatoj po srednjem kursu Narodne banke Srbije na dan isplate. Naknada se isplaćuje na teret budžetskih sredstava – razdeo Ministarstva pravde, u roku od četiri meseca od dana dostavljanja ove odluke Ministarstvu.

Prilikom odlučivanja o visini naknade nematerijalne štete koju je pretrpeo podnosilac ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud je cenio sve okolnosti od značaja, a posebno dužinu trajanja predmetnog izvršnog postupka, ali i mali značaj zahteva za podnosioca, s obzirom na to da se radilo o izvršenju potraživanja troškova parničnog postupka u iznosu od 8.200,00 dinara. Ustavni sud smatra da navedeni novčani iznos predstavlja adekvatnu kompenzaciju za povredu prava koju je podnosilac ustavne žalbe pretrpeo zbog neefikasnog postupanja sudova. Odlučujući o visini naknade nematerijalne štete, Ustavni sud je imao u vidu i postojeću praksu ovoga suda, Evropskog suda za ljudska prava u sličnim slučajevima, ekonomske i socijalne prilike u Republici Srbiji, činjenicu da dosuđeni iznos naknade nematerijalne štete višestruko prevazilazi iznos potraživanja koje je bilo predmet izvršnog postupka, kao i samu suštinu naknade nematerijalne štete kojom se oštećenom pruža odgovarajuće zadovoljenje.

7. U delu ustavne žalbe u kojem se ističe povreda prava na pravno sredstvo iz člana 36. stav 2 . Ustava, Ustavni sud je utvrdio da je predmetni izvršni postupak okončan obustavom, a po predlogu podnosioca ustavne žalbe kao izvršno g dužnika. Stoga je Ustavni sud u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zaknom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka i odlučivanje, te je rešio kao u drugom delu tačke 1. izreke.

8. S obzirom na izneto, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti