Kratak pregled

Ustavni sud odbija ustavnu žalbu bivšeg sudije opštinskog organa za prekršaje kojom je tražio pravo na otpremninu nakon prestanka funkcije. Sud je potvrdio stav redovnih sudova da se primenjuje Zakon o sudijama, koji ne predviđa otpremninu već naknadu plate.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-6573/2012
16.04.2015.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi V. F. iz Novog Sada, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 16. aprila 2015. godine, doneo je

O D L U K U

Odbija se kao neosnovana ustavna žalba V. F. izjavljena protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1. 2537/11 od 13. juna 2012. godine i presude Osnovnog suda u Novom Sadu P1. 138/11 od 12. oktobra 2011. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije.

O b r a z l o ž e nj e

1. V. F. iz Novog Sada je, 8. avgusta 2012. godine, preko punomoćnika S. S, advokata iz Novog Sada, podneo Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1. 2537/11 od 13. juna 2012. godine i presude Osnovnog suda u Novom Sadu P1. 138/11 od 12. oktobra 2011. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na rad, zajemčenih odredbama člana 32. stav 1. i člana 60. Ustava Republike Srbije.

Podnosilac ustavne žalbe je naveo: da je u osporenim presudama status podnosioca koji je bio zaposlen u organu državne uprave i imenovan odlukom Vlade Republike Srbije za sudiju opštinskog organa za prekršaje u Novom Sadu pogrešno izjednačen sa sudijama redovnih sudova koje je birala Skupština Republike Srbije i da prvostepeni i drugostepeni sud nisu obrazložili razloge zbog kojih su odbili tužbeni zahtev podnosioca za isplatu otpremnine; da je rešenjem Vlade Republike Srbije 02 broj 119-393-2/54 od 8. februara 1995. godine podnosilac imenovan za sudiju opštinskog organa za prekršaje u Novom Sadu na mandat od osam godina i da je zatim rešenjem Vlade Republike Srbije broj 119-677/03 od 14. februara 2003. godine ponovo imenovan za sudiju opštinskog organa za prekršaje u Novom Sadu na isti mandat; da su njegovo postavljenje i dužina mandata određeni na osnovu člana 98. tada važećeg Zakona o prekršajima prema kome sudije za prekršaje imenuje i o prestanku njihove dužnosti odlučuje Vlada Republike Srbije, na predlog ministra pravde i sudije za prekršaje se imenuju na mandat u trajanju od osam godina; da su prema članu 86. tada važećeg Zakona o prekršajima, opštinski organi za prekršaje i veća za prekršaje bili samostalni državni organi, koji za svoj rad odgovaraju Vladi Republike Srbije; da je podnosiocu pre isteka mandata, na osnovu rešenja Prekršajnog suda u Novom Sadu Su. broj V-34/10-3 od 31. decembra 2009. godine, prestalo postavljenje za sudiju za prekršaje, a na osnovu odluke Visokog saveta sudstva broj 06-00-02/1/10-01 od 31. januara 2010. godine; da je Prekršajni sud preuzeo funkciju ukinutog organa za prekršaje, te mu je taj sud vršio isplatu naknade zarade za period od 1. januara do 30. juna 2010, pa je zbog toga u obavezi da mu izmiri i sve druge obaveze po osnovu rada; da podnosilac, ni u jednom momentu, tokom svog mandata, nije imao svojstvo sudije u smislu Zakona o sudijama, već je imao status postavljenog lica koji za svoj rad odgovara Vladi Republike Srbije, te se na podnosioca nikada nisu primenjivale odredbe Zakona o sudijama, već Zakona o državnim službenicima, Zakona o radnim odnosima u državnim organima, Zakona o platama u državnim organima i javnim službama i Uredbe Vlade Republike Srbije o koeficijentima za obračun i isplatu plata imenovanih i postavljenih lica i zaposlenih u državnim organima; da mu kao postavljenom licu u organu koji je ukinut, i to pre isteka mandata na koji je imenovan, pripada pravo na otpremninu; da to što je zakonodavac odlučio da organ za prekršaje ukine i njegovu funkciju poveri prekršajnom sudu ne može uticati na prava podnosioca iz radnog odnosa, koja se temelje na propisima koji su važili u periodu dok je takav radni odnos trajao; da imajući u vidu navedeno, podnosilac smatra da, nakon proteka šest meseci od kada je prestalo njegovo postavljenje, ima pravo na isplatu otpremnine. Predložio je da Sud osporene presude poništi.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US) je po svojoj sadržini identična odredbi člana 170. Ustava.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je uvidom u ustavnu žalbu i priloženu dokumentaciju, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovo j ustavnosudsko j stvari:

Podnosilac ustavne žalbe je 11. januara 2011. godine podneo tužbu Osnovnom sudu u Novom Sadu protiv tužene Republike Srbije – Vlade Republike Srbije, radi isplate otpremnine.

Osporenom presudom Osnovnog suda u Novom Sadu P1. 138/11 od 12. oktobra 2011. godine odbijen je tužbeni zahtev kojim je traženo da se obaveže tužena da tužiocu na ime otpremnine isplati iznos od 1.142.463,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom i obavezan je tužilac da tuženoj naknadi troškove postupka.

Osporenom presudom Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1. 2537/11 od 13. juna 2012. godine odbijena je žalba tužioca i potvrđena je ožalbena prvostepena presuda Osnovnog suda u Novom Sadu P1. 138/11 od 12. oktobra 2011. godine. U obrazloženju ove drugostepene presude je, između ostalog, navedeno: da je prema utvrđenim činjenicama tužilac rešenjem Vlade Republike Srbije („Službeni glasnik RS“, broj 5/95), broj 02-119-393-2/54 od 8. februara 1995. godine, imenovan za sudiju Opštinskog organa za prekršaje u Novom Sadu sa mandatom od osam godina; da je rešenjem Vlade Republike Srbije („Službeni glasnik RS“, broj 11/03) 24 broj 119-627/03 od 14. februara 2003. godine tužilac imenovan po drugi put za sudiju Opštinskog organa za prekršaje u Novom Sadu sa mandatom od osam godina; da odlukom Visokog saveta sudstva broj: 06-00-02/10-01 od 13. januara 2010. godine tužilac nije izabran za sudiju Prekršajnog suda; da je rešenjem Prekršajnog suda u Novom Sadu P. 34/10-3 od 1. februara 2010. godine tužiocu (kojem je prestala sudijska dužnost sa 31. decembrom 2009. godine odlukom Visokog saveta sudstva) utvrđeno pravo na naknadu plate u trajanju od šest meseci (rešenjem od 13. januara 2010. godine) u visini plate koju je imao u trenutku prestanka dužnosti, a stavom drugim navedenog rešenja utvrđeno je da pravo na naknadu prestaje pre isteka roka od šest meseci, ako zasnuje radni odnos ili stekne pravo na penziju, a može biti produženo ako za još šest meseci stiče pravo na penziju; da je tužilac u skladu sa navedenim rešenjem u periodu od šest meseci primao naknadu plate u visini plate koju je imao u momentu prestanka sudijske dužnosti, tako da je ukupno primio iznos od 416.149,74 dinara; da s obzirom na to da je tužilac 14. februara 2003. godine imenovan za sudiju Opštinskog organa za prekršaje u Novom Sadu na period od osam godina, nije sporno da mu u momentu početka rada prekršajnih sudova nije istekao mandat od osam godina; da su za odluku o tužbenom zahtevu merodavne odredbe Zakona o sudijama („Službeni glasnik RS“, br. 116/08 i 58/09), s obzirom na to da je tužiocu odlukom Visokog saveta sudstva od 13. januara 2010. godine prestala sudijska dužnost sa 31. decembrom 2009. godine i utvrđeno pravo na naknadu plate u trajanju od šest meseci počev od 1. januara 2010. godine; da kako tužilac nije izabran u skladu sa Zakonom o sudijama, njegova sudijska dužnost je prestala 31. decembra 2009. godine, a odlukom Visokog saveta sudstva je određeno da je Prekršajni sud u Novom Sadu, sud u kojem će tužilac kome je prestala sudijska funkcija ostvarivati pravo na naknadu plate koja mu pripada po odredbi člana 101. stav 2. Zakona o sudijama; da se prema odredbama člana 181. Zakona o državnim službenicima („Službeni glasnik RS“, br. 79/05 .... 104/09), početkom rada sudova za prekršaje (stupanjem na dužnost sudija prekršajnog suda), odredbe Zakona o radnim odnosima u državnim organima ne primenjuju na sudije organa za prekršaje, što znači ni odredbe člana 70. st. 1. i 2. Zakona o radnim odnosima u državnim organima; da je članom 99. stav 2. Zakona o sudijama propisano da sudije u Opštinskim organima za prekršaje i Većima za prekršaje, imenovane po Zakonu o prekršajima, nastavljaju dužnost u opštinskim organima za prekršaje i Većima za prekršaje, do dana stupanja na funkciju sudija izabranih u skladu sa ovim zakonom; da je članom 101. Zakona o sudijama propisano da sudijama iz člana 99. st. 1. i 2. ovog zakona, koji nisu izabrani u skladu sa ovim zakonom, dužnost prestaje danom stupanja na funkciju sudija izabranih u skladu sa ovim zakonom, i da sudije iz stava 1. ovog člana, imaju pravo na naknadu plate u trajanju od šest meseci u visini plate koju su imali u trenutku prestanka dužnosti, a koje može biti produženo za još šest meseci ako u tih šest meseci stiče pravo na penziju; da ovo znači da sudijama koji nisu izabrani u skladu sa Zakonom o sudijama, osim prava na naknadu plate koja im pripada i po odredbi člana 101. Zakona o sudijama, ne pripada pravo na otpremninu predviđeno odredbama člana 66. Zakona o radnim odnosima u državnim organima, jer za to ne postoji osnov u zakonu imajući u vidu napred navedeno; da se ne mogu prihvatiti žalbeni navodi tužioca o tome da se u konkretnom slučaju imao primeniti Zakon o radnim odnosima u državnim organima, kao i odredbe člana 5. Uredbe o naknadi troškova i otpremnini državnih službenika i nameštenika („Službeni glasnik RS“, broj 98/07), odnosno Uredba o naknadama i drugim primanjima izabranih i postavljenih lica u državnim organima („Službeni glasnik RS“, broj 44/08), jer se uredbom niti konstituiše pravo na otpremninu, niti se njom mogu menjati odredbe zakona.

4. Odredbama Ustava, na čije se povrede ustavnom žalbom ukazuje utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se jemči pravo na rad, u skladu sa zakonom; da svako ima pravo na slobodan izbor rada; da su svima pod jednakim uslovima dostupna radna mesta; da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa i da se niko tih prava ne može odreći (član 60. st. 1, 2, 3. i 4.).

Zakonom o prekršajima („Službeni glasnik SRS“, br. 44/89 i „Službeni glasnik RS“, br. 21/90, 11/92, 6/93, 20/93, 53/93, 67/93, 28/94, 16/97, 37/97, „Službeni list SRJ“, broj 62/01 i „Službeni glasnik RS“, broj 55/04) propisano je da su opštinski organi za prekršaje i veća za prekršaje samostalni državni organi, te da su u vršenju svoje funkcije nezavisni, da odluke donose na osnovu Ustava, zakona i drugih propisa, a za svoj rad odgovaraju Vladi Republike Srbije (član 86.); da sudije za prekršaje imenuje i o prestanku njihove dužnosti odlučuje Vlada Republike Srbije, na predlog ministra pravde, te da se sudije za prekršaje imenuju na mandat u trajanju od osam godina (član 98.).

Zakonom o državnim službenicima i nameštenicima („Službeni glasnik RS“, br. 79/05 .... 104/09) utvrđeno je da državni službenici nisu narodni poslanici, predsednik Republike, sudije Ustavnog suda, članovi Vlade, sudije, javni tužioci, zamenici javnih tužilaca i druga lica koja na funkciju bira Narodna skupština ili postavlja Vlada i lica koja prema posebnim propisima imaju položaj funkcionera (član 2. stav 2.). Članom 181. Zakona propisano je da početkom rada sudova za prekršaje (stupanjem na dužnost sudija prekršajnog suda), odredbe Zakona o radnim odnosima u državnim organima se ne primenjuju na sudije organa za prekršaje, što znači ni odredbe člana 70. st. 1. i 2. Zakona o radnim odnosima u državnim organima prema kojima izabrano lice na stalnoj funkciji (sudija, javni tužilac) koje bude razrešeno funkcije i postavljeno lice koje po isteku mandata ne bude ponovo postavljeno ili koje u toku trajanja mandata bude razrešeno može se rasporediti na radna mesta u istom organu koji odgovaraju njihovoj stručnoj spremi i radnim sposobnostima (stav 1.) i da ukoliko se izabrano, odnosno postavljeno lice ne može rasporediti na način iz stava 1. tog člana ili ne prihvati radno mesto na koje je raspoređeno prestaje mu radni odnos.

Zakonom o sudijama („Službeni glasnik RS“, br. 116/08 i 58/09) propisano je da sudije u Opštinskim organima za prekršaje i Većima za prekršaje, imenovane po Zakonu o prekršajima („Službeni glasnik SRS“, broj 44/89 i „Službeni glasnik RS“, br. 21/90, 11/92, 6/93, 20/93, 53/93, 67/93, 28/94, 16/97, 37/97, 36/98, 44/98, 62/01, 65/01 i 55/04), nastavljaju dužnost u opštinskim organima za prekršaje, do dana stupanja na funkciju sudija izabranih u skladu sa ovim zakonom (član 99. stav 2.); da sudijama iz člana 99. st. 1. i 2. ovog zakona, koji nisu izabrani u skladu sa ovim zakonom, dužnost prestaje danom stupanja na funkciju sudija izabranih u skladu sa ovim zakonom; da sudije iz stava 1. ovog člana, imaju pravo na naknadu plate u trajanju od šest meseci u visini plate koju su imali u trenutku prestanka dužnosti, a koje može biti produženo za još šest meseci ako u tih šest meseci stiče pravo na penziju (član 101.).

5. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, utvrdio da je Rešenjem ovog suda Už-1402/2010 od 24. novembra 2010. godine odbačena ustavna žalba V. F. izjavljena protiv odluke Visokog saveta sudstva broj 06-00-02/2010-01 od 13. januara 2010. godine. U obrazloženju Rešenja je navedeno: da je podnosilac imao pravo da tužbom u upravnom sporu pobija odluku Visokog saveta sudstva u delu kojim mu je prestala dužnost sudije za prekršaje, iako o tome nije bio poučen od strane donosioca osporenog akta; da s obzirom na to da podnosilac nije iskoristio pravno sredstvo za zaštitu svojih prava – tužbu u upravnom sporu, a da se ustavna žalba može izjaviti samo pod uslovom da su iscrpljena ili da nisu predviđena druga pravna sredstva, Ustavni sud je, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 4) Zakona o Ustavnom sudu, ustavnu žalbu odbacio kao nedopuštenu.

6. Ocenjujući navode i razloge iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud nalazi da osporenim presudama Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1. 2537/11 od 13. juna 2012. godine i Osnovnog suda u Novom Sadu P1. 138/11 od 12. oktobra 2011. godine nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, iz razloga što su, po oceni Suda, stanovište i dati razlozi u osporenim presudama ustavnopravno prihvatljivi, jer se iz relevantnih propisa može izvesti zaključak o pravnoj utemeljenosti izraženog stava prvostepenog i drugostepenog suda.

Ustavni sud nalazi da su prvostepeni i drugostepeni sud na ustavnopravno prihvatljiv način utvrdili da se u konkretnom slučaju nije imao primeniti Zakon o radnim odnosima u državnim organima, već da su u konkretnoj spornoj stvari merodavne odredbe Zakona o sudijama, imajući u vidu da podnosilac nije izabran u skladu sa Zakonom o sudijama i da je njegova sudijska dužnost prestala 31. decembra 2009. godine, a odlukom Visokog saveta sudstva je određeno da je Prekršajni sud u Novom Sadu, sud u kojem će tužilac kome je prestala sudijska funkcija ostvarivati pravo na naknadu plate koja mu pripada po odredbi člana 101. stav 2. Zakona o sudijama.

Po oceni Suda, u osporenim presudama je na ustavnopravno prihvatljiv način utvrđeno da podnosilac nema pravo na isplatu otpremnine polazeći od toga da sudijama koji nisu izabrani u skladu sa Zakonom o sudijama, osim prava na naknadu plate koja im pripada po odredbi člana 101. Zakona o sudijama, ne pripada pravo na otpremninu predviđeno odredbama člana 66. Zakona o radnim odnosima u državnim organima, jer za to ne postoji osnov u zakonu. Naime, članom 181. Zakona o državnim službenicima je izričito propisano da se početkom rada sudova za prekršaje, što znači stupanjem na dužnost sudija Prekršajnog suda, odredbe Zakona o radnim odnosima u državnim organima ne primenjuju na sudije za prekršaje.

U pogledu navoda podnosioca da osporene odluke nisu obrazložene, Ustavni sud ukazuje da u smislu prava na pravično suđenje, postoji obaveza sudova i drugih državnih organa i organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja da, između ostalog, obrazlože svoje odluke. Ova obaveza, međutim, ne može biti shvaćena kao obaveza da se u odluci iznesu svi detalji i daju odgovori na sva postavljena pitanja i iznesene argumente. Sudovi imaju određenu diskrecionu ocenu u vezi sa tim koje će argumente i dokaze prihvatiti u određenom predmetu, ali, istovremeno, imaju obavezu da obrazlože svoju odluku tako što će navesti jasne i razumljive razloge na kojima su tu odluku zasnovali. Međutim, za ocenu da li su u tim slučajevima ispunjeni standardi prava na pravično suđenje, neophodno je sagledati da li je sud pravnog leka ispitao odlučna pitanja koja su pred njega izneta.

Po oceni Ustavnog suda, u osporenim presudama kako Osnovnog suda u Novom Sadu, tako i Apelacionog suda u Novom Sadu, je dovoljno obrazloženo šta čini suštinske razloge na osnovu kojih je odbijen tužbeni zahtev podnosioca i zauzeto je pravno stanovište koje u svemu prihvata i ovaj sud. Naime, Ustavni sud nalazi da su prvostepeni i drugostepeni sud za svoje odluke dali potpune i jasne razloge, a pri tome drugostepeni sud je odgovorio i na sve navode podnosioca iz žalbe na prvostepenu odluku.

Dakle, po oceni Suda, prvostepeni i drugostepeni sud su na ustavnopravno prihvatljiv način zauzeli pravno stanovište da podnosiocu kao neizabranom sudiji ne pripada pravo na otpremninu, imajući u vidu da taj zahtev nema uporište u Zakonu o sudijama koji je merodavan u konkretnom slučaju.

Na osnovu svega izloženog, po oceni Ustavnog suda, osporenim presudama nije povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava. Stoga je Ustavni sud ustavnu žalbu izjavljenu protiv presude Apelacionog suda u Novom Sadu Gž1. 2537/11 od 13. juna 2012. godine i presude Osnovnog suda u Novom Sadu P1. 138/11 od 12. oktobra 2011. godine odbio kao neosnovanu.

U vezi navoda podnosioca ustavne žalbe o povredi prava na rad iz člana 60. Ustava, Ustavni sud konstatuje da su navodi podnosioca o povredi navedenog ustavnog prava istovetni kao i za povredu prava na pravično suđenje, te povredu ustavnog prava na rad nije ni razmatrao.

7. Saglasno iznetom, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1) i člana 45. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Slični dokumenti

• Už 2315/2010: Utvrđena povreda prava na jednaku zaštitu prava pred sudovima
• Už 8431/2018: Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u radnom sporu
• Už 1114/2010: Ustavna žalba protiv odluke o neizboru za sudiju odbačena kao nedopuštena
• Už 874/2011: Odluka Ustavnog suda o povredi prava na jednaku zaštitu prava
• Už 5351/2011: Odbijanje ustavne žalbe bivšeg sudije u sporu o visini otpremnine
• Už 1127/2010: Odbacivanje ustavne žalbe zbog neiscrpljivanja pravnih sredstava
• Už 1131/2010: Odbacivanje ustavne žalbe zbog neiscrpljenosti pravnih sredstava - upravnog spora