Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i utvrđuje povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji je trajao preko tri godine. Sud je ocenio da izvršni sud nije postupao hitno i efikasno radi namirenja potraživanja podnositeljke iz radnog odnosa.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije d r Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Sabahudin Tahirović i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi B. G. iz V, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 12. marta 2014. godine, doneo je

O D L U K U

Usvaja se ustavna žalba B. G. i utvrđuje da je u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Vršcu u predmetu I2. 824/10 (potom I2.1076/11) povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje .

O b r a z l o ž e nj e

1. B. G. iz V. je 20. decembra 2011. godine, preko punomoćnika M. M, advokata iz V, podnela Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku zajemčenog odredbama člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji se vodio pred Osnovnim sudom u Vršcu u predmetu I2. 824/10. Podnositeljka ustavne žalbe je istovremeno osporila i rešenje Osnovnog suda u Vršcu I2. 824/10 od 30. novembra 2011. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i prava na pravno sredstvo iz člana 36. stav 2. Ustava.

Podnositeljka ustavne žalbe je navela: da je kao izvršni poverilac 15. jula 2009. godine Opštinskom sudu u Vršcu podnela predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika AD „V. v.“ iz V, radi naplate svojih novčanih potraživanja iz radnog odnosa, i to plenidbom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika; da izvršenje još nije sprovedeno; da je izvršni sud rešenjem I2. 824/10 od 30. novembra 2011. godine odredio zastoj postupka izvršenja, bez prava poverioca da se na to rešenje žali.

Od Ustavnog suda je tražila da poništi rešenje Osnovnog suda u Vršcu I2. 824/10 od 30. novembra 2011. godine i da naredi izvršnom sudu da sprovede izvršni postupak prodajom konkretno označenih nepokretnosti dužnika, dok naknadu štete nije tražila.

2. Saglasno odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS", br. 109/07, 99/11 i 18/13 - Odluka US) je po sadržini istovetna odredbi člana 170. Ustava, dok j e stavom 2. istog člana propisano da se ustavna žalba može izjaviti i ako nisu iscrpljena pravna sredstva, u slučaju kada j e podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, uvidom u spise predmeta Osnovnog suda u Vršcu I2. 1076/11 (raniji broj I2. 824/10), utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Podnositeljka ustavne žalbe je kao izvršni poverilac 15. jula 2009. godine podnela Opštinskom sudu u Vršcu predlog za izvršenje protiv izvršnog dužnika AD „V. v.“ iz V, radi naplate novčanog potraživanja, i to popisom, plenidbom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika, a na osnovu pravnosnažne i izvršne presude zbog propuštanja Opštinskog suda u Vršcu P1. 133/09 od 14. aprila 2009. godine. Opštinski sud u Vršcu je rešenjem I. 476/09 od 16. jula 2009. godine odredio predloženo izvršenje.

Podnositeljka ustavne žalbe je 6. novembra 2009. godine od izvršnog suda tražila promenu sredstava izvršenja, i to sada na nepokretnosti izvršnog dužnika. Rešenjem Opštinskog suda u Vršcu I. 476/09 od 19. novembra 2009. godine usvojen je predlog izvršnog poverioca za promenu sredstava izvršenja, određeno je da će se izvršenje sprovesti na konkretnim nepokretnostima izvršnog dužnika i naloženo je katastru nepokretnosti da na tim nepokretnostima izvrši zabeležbu ovog rešenja i rešenja o izvršenju I. 476/09, sa teretom javne prodaje. Rešenjem Višeg suda u Pančevu 3Gž. 1055/10 od 9. februara 2010. godine usvojena je žalba izvršnog dužnika, pa je rešenje Opštinskog suda u Vršcu I. 476/09 od 19. novembra 2009. godine ukinuto i predlog za promenu sredstava izvršenja je odbačen kao nepotpun. Zatim je podnositeljka 13. aprila 2010. godine ponovo tražila promenu sredstava izvršenja, i to takođe na nepokretnostima izvršnog dužnika, te je rešenjem sada Osnovnog suda u Vršcu I. 824/10 od 21. aprila 2010. godine usvojen predlog izvršnog poverioca za promenu sredstava izvršenja, određeno je da će se izvršenje sprovesti na konkretnim nepokretnostima izvršnog dužnika i naloženo je katastru nepokretnosti da na tim nepokretnostima izvrši zabeležbu ovog rešenja i rešenja o izvršenju I. 824/10, sa teretom javne prodaje.

Agencija za privatizaciju je 5. novembra 2010. godine dostavila postupajućem Osnovnom sudu u Vršcu odluku o restrukturiranju AD „V. v.“ od 1. novembra 2010. godine. Rešenjem Osnovnog suda u Vršcu I2. 824/10 od 17. decembra 2010. godine prekinut je predmetni izvršni postupak do donošenja odluke o okončanju restrukturiranja nad izvršnim dužnikom. Izvršni poverilac, ovde podnositeljka ustavne žalbe je 18. marta 2011. godine tražila od izvršnog suda nastavak izvršnog postupka, pozivajući se na pravni stav Građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda od 22. februara 2011. godine prema kome se izvršni postupci koji se odnose na naplatu novčanih potraživanja iz radnog odnosa utvrđeni izvršnim ispravama protiv izvršnog dužnika, subjekta privatizacije u restrukturiranju neće prekidati, a prekinuti postupci će se nastaviti i okončati. Rešenjem Osnovnog suda u Vršcu I2. 824/10 od 24. maja 2011. godine određeno je da se izvršni postupak nastavlja.

Rešenjem Višeg suda u Pančevu 3Gž. 900/11 od 28. juna 2011. godine odbijena je kao neosnovana žalba izvršnog dužnika i potvrđeno je ožalbeno rešenje Osnovnog suda u Vršcu I2. 824/10 od 24. maja 2011. godine.

Osporenim rešenjem Osnovnog suda u Vršcu I2. 824/10 od 30. novembra 2011. godine određeno je da se zastaje sa postupkom izvršenja u predmetu I2. 824/10 do okončanja restrukturiranja subjekta privatizacije i da će sud nastaviti postupak po službenoj dužnosti čim prestanu razlozi koji su izazvali zastoj postupka.

Izvršni poverilac je 11. septembra 2012. godine tražila od izvršnog suda promenu sredstava izvršenja, i to sada na novčanim sredstvima izvršnog dužnika, a podneskom od 18. septembra 2012. godine tražila je nastavak postupka izvršenja, u skladu sa pravnim stavom Građanskog odeljenja Vrhovnog kasacionog suda iz februara te godine. Rešenjem Osnovnog suda u Vršcu I2. 1076/11 od 19. septembra 2012. godine nastavljen je izvršni postupak. Rešenjem Osnovnog suda u Vršcu Ipv (I) 131/12 od 5. oktobra 2012. godine odbijen je kao neosnovan prigovor izvršnog dužnika i potvrđeno je rešenje o nastavku postupka izvršenja Osnovnog suda u Vršcu I2. 1076/11 od 19. septembra 2012. godine.

Zaključkom Osnovnog suda u Vršcu I2. 1076/11 od 30. oktobra 2012. godine, a na osnovu zahteva izvršnog poverioca, promenjeno je sredstvo predmetnog izvršenja tako da je sada izvršenje određeno na novčanim sredstvima izvršnog dužnika, te je naloženo Narodnoj banci Srbije - Odseku za prinudnu naplatu Kragujevac da novčana sredstva sa računa izvršnog dužnika u restrukturiranju prenese na račun izvršnog poverioca, ovde podnositeljke ustavne žalbe.

Narodna banka Srbije je 5. novembra 2012. godine obavestila izvršni sud da je rešenje Osnovnog suda u Vršcu I2. 1076/2011 izvršeno u celosti 2. novembra 2012. godine u ukupnom iznosu od 393.732 dinara i zatim je rešenjem Osnovnog suda u Vršcu I2. 1076/11 od 24. jula 2013. godine izvršni postupak zaključen.

4. Za odlučivanje Ustavnog suda o predmetnoj ustavnoj žalbi od značaja su sledeće odredbe Ustava i zakona:

Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravim i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega. Odredbama člana 36. Ustava utvrđeno je da se jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave i da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu.

Odredbom člana 60. stav 4. Ustava je utvrđeno da svako ima pravo na poštovanje dostojanstva svoje ličnosti na radu, bezbedne i zdrave uslove rada, potrebnu zaštitu na radu, ograničeno radno vreme, dnevni i nedeljni odmor, plaćeni godišnji odmor, pravičnu naknadu za rad i na pravnu zaštitu za slučaj prestanka radnog odnosa i da se niko tih prava ne može odreći.

Odredbama Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04), koji je važio u vreme podnošenja predloga za izvršenje u ovoj pravnoj stvari, bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno i da je sud dužan da o predlogu za izvršenje odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga (član 5. st. 1. i 2.); da rokovi koje određuje sud za preduzimanje određenih radnji ne mogu biti duži od tri dana, osim ako ovim zakonom nije drugačije predviđeno (član 5. stav 3.); da se postupanje protivno odredbama st. 1. i 2. ovog člana smatra nesavesnim i nestručnim postupanjem sudije, u smislu odredaba Zakona o sudijama (član 5. stav 5.); da je sud dužan da donese rešenje o izvršenju i preduzima radnje sprovođenja izvršenja, kada su ispunjeni uslovi za donošenje rešenja o izvršenju i za sprovođenje izvršenja (član 7.).

Zakonom o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 31/11) propisano je: da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan (član 6. stav 1.); da se odredbe drugih zakona koje propisuju prekid ili odlaganje izvršnog postupka neće primenjivati u izvršnom postupku koji se sprovodi po predlogu za izvršenje radi naplate novčanog potraživanja iz radnog odnosa, a da će u slučaju iz stava 5. ovog člana sud zastati sa izvršnim postupkom, u skladu sa odredbama Zakona o parničnom postupku (član 9. st. 5. i 6.).

Članom 10. Zakona o izmenama i dopunama Zakona o privatizaciji („Službeni glasnik RS“, broj 123/07), koji je stupio na snagu 3. januara 2008. godine, propisano je da se posle člana 20đ, dodaju dva člana 20e i 20ž, a članom 20ž je, pored ostalog, propisano: da se od dana donošenja odluke o restrukturiranju do dana donošenja odluke o okončanju restrukturiranja, ne može protiv subjekta privatizacije, odnosno nad njegovom imovinom, odrediti ili sprovesti prinudno izvršenje niti bilo koja mera postupka izvršenja radi namirenja potraživanja (stav 1.); da odluka o restrukturiranju ima snagu izvršne isprave (stav 2.); da odluku o restrukturiranju Agencija, u roku od pet dana od dana njenog donošenja, dostavlja organu nadležnom za sprovođenje prinudne naplate, sudovima i drugim organima nadležnim za donošenje osnova i naloga za prinudnu naplatu (stav 3.); da na osnovu odluke o restrukturiranju organ nadležan za sprovođenje prinudne naplate obustavlja izvršenje evidentiranih osnova i naloga, a sudovi i drugi organi nadležni za donošenje osnova i naloga za prinudnu naplatu ne donose nove osnove i naloge za prinudnu naplatu (stav 4.); da se postupak prinudnog izvršenja koji je u toku prekida (stav 7.); da po okončanju restrukturiranja, odnosno posle prodaje javnim tenderom ili javnom aukcijom, Agencija obaveštava sudove i organe iz stava 4. ovog člana o uplati prodajne cene i o poveriocima koji svoje potraživanje namiruju iz te cene (stav 8.).

5. Razumna dužina trajanja sudskog postupka je relativna kategorija, koja zavisi od niza činilaca koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinačnom slučaju prema njegovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, postupanje nadležnih sudova koji vode postupak kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioca ustavne žalbe su kriterijumi koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Analizirajući dužinu trajanja osporenog izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je navedeni izvršni postupak, do dana namirenja izvršnog poverioca trajao tri godine i tri meseca.

Ocenjujući postupanje suda u ovoj pravnoj stvari, Ustavni sud je našao da izvršni sud nije delotvorno preduzimao radnje na koje je po zakonu bio obavezan kako bi se izvršni postupak okončao u razumnom roku. Naime, izvršni sud je u postupku izvršenja dužan da postupa hitno. Hitnost postupka podrazumeva brzo i efikasno donošenje odgovarajućih odluka, odnosno preduzimanje drugih radnji kojima se postupak izvršenja sprovodi i okončava.

Bitna karakteristika izvršnog postupka je njegov prinudni karakter koji određuje osnovna načela tog postupka. Jedno od tih načela je načelo oficijelnosti koje od suda zahteva aktivno ponašanje sve do okončanja izvršnog postupka, te je sud dužan hitno da preduzima sve radnje koje treba da dovedu do sprovođenja izvršenja i namirenja potraživanja izvršnog poverioca, što u konkretnoj situaciji nije bio slučaj. Ovaj zaključak se izvodi iz činjenice da je predlog za izvršenje podnet 15. jula 2009. godine, a da je potraživanje prinudno naplaćeno tek 2. novembra 2012. godine i to nakon što je podnositeljka dva puta morala da traži promenu prethodno opredeljenog sredstva i načina izvršenja, u odnosu na dužnika koji nesporno poseduje značajnu imovinu.

Ustavni sud je našao da je predmet izvršenja bio od izuzetnog značaja za podnositeljku ustavne žalbe, jer se radilo o izvršenju pravnosnažne sudske odluke koja se odnosila na novčana potraživanja podnositeljke po osnovu radnog odnosa kod poslodavca.

Ispitujući ponašanje podnositeljke ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da podnositeljka kao izvršni poverilac nije doprinela produžavanju izvršnog postupka, već da je, naprotiv, bila procesno veoma aktivna u nastojanju da svoje potraživanje što brže i efikasnije naplati.

U vezi sa svim iznetim, a s obzirom na to da je pravnosnažna i izvršna presuda Opštinskog suda u Vršcu P1. 133/09 od 14. aprila 2009. godine izvršena tek nakon više od tri godine i tri meseca od dana podnošenja predloga za izvršenje, Ustavni sud konstatuje da je podnositeljki ustavne žalbe u izvršnom postupku koji se vodio pred Osnovnim sudom u Vršcu u predmetu I2. 824/10 (potom I2. 1076/11) povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava. Stoga je Ustavni sud, krećući se u granicama zahteva ustavne žalbe, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, usvojio ustavnu žalbu i utvrdio povredu označenog ustavnog prava.

6. U vezi osporavanja ustavnom žalbom rešenja Osnovnog suda u Vršcu I2. 824/10 od 30. novembra 2011. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava i prava na pravno sredstvo iz člana 36. stav 2. Ustava, Ustavni sud konstatuje da osporeno rešenje, koje je bilo procesnog karaktera i temporalne prirode, ne predstavlja akt kojim je odlučivano o pravima i obavezama stranke u izvršnom postupku. Postupak koji je po tom rešenju bio u zastoju oko devet i po meseci, nastavljen je odmah kad je to podnositeljka od suda zatražila, a što je kao period nesprovođenja izvršenja uzeto u obzir kod odluke Suda kojom je utvrđena povrede prava podnositeljke na suđenje u razumnom roku.

Stoga je u drugom delu izreke ustavna žalba u odnosu na osporeno rešenje odbačena, na osnovu člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, zbog nepostojanja Ustavom i Zakonom utvrđenih pretpostavki za vođenje postupka i odlučivanje.

7. Na osnovu izloženog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), Ustavni sud je doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti