Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu i utvrđuje povredu prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku koji traje od 2001. godine. Nalaže se nadležnom sudu da hitno okonča postupak, dok se zahtev za naknadu materijalne štete odbacuje zbog nedostatka dokaza.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić , predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi G. p . "I. " d.o.o. iz K , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 10. aprila 201 4. godine, doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba G. p. "I. " d.o.o. i utvrđuje da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku koji se vodi pred Osnovnim sudom u Kruševcu u predmetu I. 2788 /10, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Nalaže se Osnovnom sudu u Kruševcu da u predmetu iz tačke 1. preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak okončao, u najkraćem roku.

3. Odbacuje se zahtev podnosioca ustavne žalbe za naknadu materijalne štete.

O b r a z l o ž e nj e

1. G. p. "I. " d.o.o. iz K . podne lo je 26. decembra 20 11. godine, preko zakonskog zastupnika – direktora B. V . iz K, Ustavnom sudu ustavnu žalbu zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, u izvršnom postupku navedenom u tački 1. izreke, kao i zbog povrede prava iz člana 35. st. 2. i 3. Ustava.

Podnosilac ustavne žalbe, iznoseći činjenice koje su bile od značaja za pokretanje i tok izvršnog postupka koji je prethodio podnošenju ustavne žalbe, navodi da je osporeni izvršni ppostupak pokrenut još 2001. godine i da još nije okončan. Stoga smatra da mu je na taj način povređeno pravo na suđenje nu razumnom roku, pa predlaže da mu se nadoknadi materijalna šteta koju trpi zbog izmakle koristi na ime mesečnog zakupa predmetnog lokala počev od pravnosnažnosti rešenja o izvršenju pa do okončanja tražene činidbe, kao i da se naloži postupajućem sudu da preduzme sve mere da bi se osporeni izvršni postupak okončao u najkraćem roku.

2. Prema odredbi člana 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može podneti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

Odredba člana 82. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11 i 18/13 - US) je iste sadržine kao odredba člana 170. Ustava.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku izvršio uvid u spise predmeta Osnovnog sud a u Kruševcu I. 2788 /10 i celokupnu dokumentaciju dostavljenu u prilogu ustavne žalbe, na osnovu čega je utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovom ustavnosudskom predmetu:

Podnosilac ustavne žalbe je 19. juna 2001. godine podneo Opštinskom sudu u Kruševcu predlog za dozvolu izvršenja p rotiv dužnika Z.S. iz Kruševca, na osnovu pravosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Kruševcu P. 1464/2000 od 12. februara 2001. godine, radi činidbe, odnosno radi vraćanja i dovođenja predmetnog porušenog zida u prvobitno stanje , sa predlogom da se naloži izvršnom dužniku da u sudski depozit uplati utvrđeni iznos radi namirenja troškova tražene činidbe. Povodom navedenog predloga Opštinski sud u Kruševcu je doneo rešenje o dozvoli izvršenj a I. 528/01 od 9. jula 2001. godine. Takođe u vezi sa tim predlogom p rvobitno je formiran predmet I. 528/01, da bi kasnije taj predmet dobio novi broj I. 2788 /10.

Opštinski sud u Kruševcu doneo je rešenje 528 /01 od 24. septembra 2001. godine, kojim je ovlastio izvšnog poverioca da u roku od 15 dana sam ili preko trećeg ovlašćenog lica izvrši traženu činidbu i kojim je naložio izvršnom dužniku da u depozit suda unapred uplati utvrđeni iznos potreban za materijal i izvođenje navedene činidbe.

Izvršni poverilac je 6. februara 2002. godine podneo predlog Opštinskom sudu u Kruševcu za dozvolu izvršenja protiv izvršnog dužnika radi naplate iznosa koji je izvršni dužnik bio obavezan da uplati u sudski depozit radi preduzimanja tražene činidbe, i to popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika i namirenjem izvršnog poverioca iz iznosa dobijenog prodajom. Povodom navedenog predloga, Opštinski sud u Kruševcu je doneo rešenje o dozvoli izvršenj a I. 528/01 od 28. februara 2001. godine. Zatim je Opštinski sud u Kruševcu doneo rešenje Ipv. 78/02 od 20. maja 2002. godine kojim je prigovor izvršnog dužnika izjavljen protiv rešenja tog suda I. 528/01 od 28. februara 2001. godine odbačen nkao neblagovremen.

Sudski izvršitelj Opštinskog suda u Kruševcu je 7. maja 200 3. godine izašao na lice mesta i samo je zapisnički konstatovao da je izvršni dužnik veći deo zida zazidao, ali da sporni zid nije zazidan u potpunosti.

Opštinski sud u Kruševcu je 12. marta 2003. godine naredio izvršnom dužniku da u sudski depozit položi određeni novčani iznos uz upozorenje da ukoliko ne postupi po navedenoj naredbi službeno lice će izvršiti popis i oduzimanje pokretnih stvari izvršnog dužnika, a radi namirenja duga.

Izvršni sud je dana 17. jula 20003. godine izašao na lice mesta zajedno sa veštakom građevinske struke i zapisnički konstatovao da sporni zid nije zazidan u potpunosti, te je saopšteno izvršnom dužniku da mu se ostavlja rok od 15 dana da preostali nezazidan deo predmetnog zida zazida, a u protivnom će sud izaći na lice mesta i omogućiti izvršnom poveriocu da sam preduzme potrebne radnje kako bi se taj zid doveo u prvobitno stanje.

Sudski izvršitelj Opštinskog suda u Kruševcu je 12. decembra 200 3. godine zajedno sa izvršnim poveriocem izašao na lice mesta radi izvršenja i zapisnički je konstatovao da vlasnici susednog lokala ne dozvoljavaju da se izvršenje sprovede, te se zastalo sa sprovođenjem do odgovarajuće odluke suda. Takođe su sudski izvršitelji i 15. juna 2004. godine izašli na lice mesta i zapisnički konstatovali da na licu mesta nisu zatekli ni izvršnog poverioca, ni dužnuka, niti pripadnike MUP-a, pa je današnje izvršenje odloženo.

Opštinski sud u Kruševcu je 9. septembra 2008. godine doneo zaključak kojim je naložio izvršnom dužniku da izvršnom poveriocu isplati određeni novčani iznos potreban za preduzimanje radnji kako bi se sporni zid vratio u prvobitno stanje, a ukoliko to ne učini do 9. oktobra 2008. godine u kući dužnika će se izvršiti popois, procena i oduzimanje pokretnih stvari izvršnog dužnika u cilju prinudne naplate potraživanja izvršnog poverioca, a izvršnom poveriiocu da na dan izvršenja na licu mesta obezbedi radnu snagu, prevoz i dr. Dana 9. oktobra 2008. godine izvršni poverilac je izjavio pred izvršnim sudom da nije obezbedio ono što mu je naloženo navedenim zaključkom, te je stoga predložio da se izvrši popis i procena pokretnih stvari izvršnog dužnika i iste ostave na čuvanje dužniku. Sudski izvršitelj Opštinskog suda u Kruševcu je 9. oktobra 200 8. godine izašao na lice mesta radi popisa, procene i oduzimanja pokretnih stavri izvršnog dužnika i zapisnički konstatovao da u kući izvršnog dužnika nisu nikog zatekli, odnosno da je zaključana, kao i da su informisani da je tu kuću izvršni dužnik prodao i da tu više ne živi.

Opštinski sud u Kruševcu je 28. oktobra 2009. godine doneo zaključak kojim se nastavlja postupak izvršenja i ovlašćuje da izvršni poverilac na trošak izvršnog dužnika poveri drugom licu izvođenje svih radova radi dovođenja predmetnog zida u prvobitno stanje, te je naloženo izvršnom poveriocu da na dan izvršenja na licu mesta obezbedi radnu snagu, materijal i dr, kao i da izvršni poverilac 23. novembra 2009. godine obavesti sud da li je obezbedio ono što mu je naloženo ovim zaključkom. Postupajući po navedenom zaključku izvršni poverilac je 23. novembra 2009. godine zatražio da se izvršenje odloži, a sledeća ponovo zakaže i ponovo pokuša nakon uručenja zaključka licima koji su vlasnici susednog lokala i stana. Navedeni zaključak je uručen vlasniku susednog lokala A.S. dana 6. novembra 2009. godine.

Tokom osporenog postupka , izvršni sud je zakazao 10 ročišta pred sudom ili na licu mesta od kojih su tri ročišta održana (17. jula 2003. godine, 2. decembra 2003. godine i 22. novembra 2007. godine) , a preostalih sedam nije održano - jedno zbog nedolaska na lice mesta izvršnog poverioca, izvršnog dužnika i pripadnika MUP-a.

U toku izvršnog postupka izvršni poverilac je u više navrada urgirao da se ubrza postupak izvršenja i to podnescima od 12. jula 2001. godine, 22. maja 2003. godine, 10. septembra 2003. godine, 9. februara 2004. godine, 15. maja 2006. godine, 8. novembra 2006. godine i 11. septembra 2008. godine. Podneskom od 26. oktobra 2009. godine izvršni poverilac je predložio izvršnom sudu, pored ostalog, da se naloži izvršnom poveriocu da o svom trošku izvede sve potrebne radove uz asistenciju policije, te da se po naplati duga izvršnog dužnika sredstva prenesu na račun poverioca.

Iz nalaza i mišljenja veštaka građevinske struke od 28. jula 2003. godine je utvrđeno da je dužina spornog zida 7, 30 m i da su na ovoj dužini postojala 4 otvora od toga su prva dva otvora širine 2m i 1m zazidana, omalterisana i obojena, dok treći širine 1,75 nije zatvoren a četvrti otvor je zatvoren drvenom poluzastakljenom pregradom širine 1,4 m. Visia svih otvora je 2,45m.

4. Za ocenu navoda ustavne žalbe sa stanovišta Ustavom zajemčenog prava na čiju povredu se podnosilac ustavne žalbe poziva, od značaja su sledeće odredbe Ustava i zakona:

Odredbama Ustava je utvrđeno : da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka , kao i o optužbama protiv njega ( član 32. stav 1.); da svako ima pravo na naknadu materijalne ili nematerijalne štete koju mu nezakonitim ili nepravilnim radom prouzrokuje državni organ, imalac javnog ovlašćenja, organ autonomne pokrajine ili organ jedinice lokalne samouprave (član 35. stav 2.).

Odredbama Zakona o izvršnom postupku ("Službeni list SRJ", br. 28/00, 73/2000 i 71/01), koji je važio u vreme pokretanja osporenih izvršnih postupaka, bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno (član 4. stav 1.).

Zakonom o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04) bilo je propisano: da je u postupku izvršenja i obezbeđenja sud dužan da postupa hitno i da je sud dužan da o predlogu za izvršenje odluči u roku od tri dana od dana podnošenja predloga (član 5. st. 1. i 2.); da rokovi koje određuje sud za preduzimanje određenih radnji ne mogu biti duži od tri dana, osim ako ovim zakonom nije drugačije predviđeno (član 5. stav 3.); da se postupanje protivno odredbama st. 1. i 2. ovog člana smatra nesavesnim i nestručnim postupanjem sudije, u smislu odredaba Zakona o sudijama (član 5. stav 5.).

Odredbom člana 358. stav 1. Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Služeni glasnik RS“, broj 31/11), koji se primenjuje od 17. septembra 2011. godine, propisano je da će se postupak izvršenja i obezbeđenja u kojima je do dana početka primene ovog zakona započeto sprovođenje izvršenja okončati po odredbama ovog zakona. Takođe, i odredbom člana 6. stav 1. ovog zakona propisano je da je postupak izvršenja i obezbeđenja hitan.

5. Polazeći od toga da je ustavnom žalbom istaknuta povreda prava na suđenje u razumnom roku, Ustavni sud najpre konstatuje da su ljudska i manjinska prava i slobode, među kojima je i pravo na suđenje u razumnom roku kao element prava na pravično suđenje, i ustavna žalba kao pravni institut za njihovu zaštitu, ustanovljeni Ustavom Republike Srbije koji je stupio na snagu 8. novembra 2006. godine, te je stoga i Ustavni sud nadležan da ispituje povredu ovog prava u periodu nakon stupanja na snagu Ustava. Polazeći od toga da izvršni postupak po svojoj prirodi predstavlja jedinstvenu i nedeljivu celinu, koji započinje podnošenjem predloga za izvršenje, a završava se prinudnim sprovođenjem rešenja o izvršenju ili donošenjem rešenja kojim se postupak obustavlja, Ustavni sud je stao na stanovište da se radi utvrđivanja opravdanosti dužine trajanja izvršnog postupka, u konkretnom slučaju, mora uzeti celokupan period od dana podnošenja predloga za izvršenje, pa nadalje.

U tom smislu, Ustavni sud je utvrdio da je podnosilac ustavne žalbe 19. juna 2001. godine, podnošenjem predloga za izvršenje, pred Opštinskim sudom u Kruševcu pokrenuo osporeni izvršni postupak, radi činidbe i da taj postupak još uvek nije okončan, kao i da je u toku tog podnosilac ustavne žalbe podneo predlog za dozvolu izvršenja radi naplate iznosa koji je izvršni dužnik bio obavezan da uplati u sudski depozit radi preduzimanja tražene činidbe i to popisom, procenom i prodajom pokretnih stvari izvršnog dužnika. Iz izloženog sledi da predmetni postupak dosada traje skoro 12 godina.

Navedeno trajanje izvršnog postupaka samo po sebi ukazuje da postupak nije okončan u okviru razumnog roka. Ipak, prilikom ocene da li se trajanje predmetnog postupka može smatrati razumnim ili ne, Ustavni sud je imao u vidu da je razumna dužina trajanja jednog sudskog postupka relativna kategorija i da ne zaivisi samo od vremena njegovog trajanja, već i od niza drugih činilaca koji u konkretnom slučaju utiču na dužinu postupka, a to su, pre svega, složenost činjeničnih i pravnih pitanja koja u toku postupka treba raspraviti, značaj postupka za podnosioca ustavne žalbe, ponašanje podnosioca kao stranke u postupku i postupanje nadležnih sudova koji vode postupak.

Ustavni sud je ocenio da u ovom izvršnom postupku nije bilo složenih činjeničnih i pravnih pitanja , budući da je predmetno izvršenje mogao da sprovede izvršni dužnik činidbom ili uplatom određenog novčanog iznosa na ime troškova te činidbe kako bi nju izvršio izvršni poverilac.

Kada je reč o ponašanju podnosioca ustavne žalbe, Ustavni sud je utvrdio da je podnosilac u više navrat a urgirao postupanje pred nadležnim sudom, kao i da je uredno i blagovremeno postupao po nalozim suda. Činjenica da jedno ročišt e na licu mesto radi činidbe nije održano, jer na čemu, pored ostalih, nije bio prisutan ni podnosilac ustavne žalbe nije uticalo na dužinu trajanja postupka. Ustavni sud je, takođe, ocenio da je podnosilac imao legitiman interes da se predmetno izvršenje sprovede , s obzirom na to da je predlogom za izvršenje tražio izvršenje pravnosnažne presude - izvršne isprave i da je izvršni sud odredio predloženo izvršenje rešenjem I. 528/01 od 9. jula 2001. godine.

Ustavni sud smatra da je osnovni razlog neprimereno dugom trajanju osporenog izvršn og postup ka neažurno pos tupanje izvršnog suda koji nije preduzimao sve zakonom predviđene procesne mere koje su mu stajale na raspolaganju da se postupci izvršenja efikasno sprovedu i okončaju, bez nepotrebnog odugovlačenja. Naime, Ustavni sud ukazuje da je u osporenom izvršnom postupku, izvršni sud osim donošenja dva rešenja o izvršenju i dva zaklju čka preduzimao i radnje izvršenja, izlaskom na lice mesta, traženjem asistencije radnika MUP-a u sprovođenju izvršenja, angažovanjem veštaka građevinske struke i sl. Međutim, u radu izvršnog suda su prisutni i periodi potpune neaktivnosti u kojima sud nije preduzimao radnje izvr šenja, kao u periodu od 15. juna 2004. godine do 22. novembra 2007. godine i u periodu od 23. novembra 2009. godine dosada, čime je doprineo nepotrebno dugom trajanju postupka izvršenja.

Ustavni sud naglašava da je dužnost suda da svaki postupak, a posebno postupak izvršenja, sprovede bez odugovlačenja, da pravovremeno i efikasno reaguje i da blagovremeno preduzme sve zakonske mere koje mu stoje na raspolaganju da se postupak okonča. Ustavni sud naglašava da je u pravnoj državi od izuzetne važnosti sprovođenje izvršenja bez odlaganja, kako se ne bi ugrozila delotvornost sudske zaštite Ustavom garantovanih prava i sloboda i kako bi se održalo poverenje građana u sudove.

Imajući u vidu sve navedeno, Ustavni sud je utvrdio da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava. Stoga je Ustavni sud usvojio ustavnu žalbu, saglasno odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu, odlučujući kao u tački 1. izreke.

Na osnovu odredbe člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, Ustavni sud je u tački 2. izreke naložio Osnovnom sudu u Kruševcu, da preduzme sve mere kako bi se osporeni izvršni postup ak okonča o u najkraćem roku.

6. U pogledu prava podnosioca ustavne žalbe na naknadu materijalne štete u visini mesečnog zakupa predmetnog lokala, Ustavni sud je konstatovao da podnosilac uz ustavnu žalbu nije dostavio dokaze o postojanju štete, njenoj visini, kao i jasne uzročne veze između eventualne štete i radnje državnog organa kojom je ta šteta prouzrokovana, odnosno između neblagovremenog postupanja suda i eventualne materijalne šete .

Imajući navedeno u vidu, Ustavni sud je ustavnu žalbu u ovom delu odbacio, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu i odlučio kao u tački 3. izreke.

S obzirom na to da u ustavnoj žalbi nije istaknut zahtev za naknadu nematerijalne štete, krećući se u granicama zahteva i u skladu sa usvojenim stavom o načinu otklanjanja štetnih posledica povrede prava zajemčenog Us tavom, da se pravično zadovoljenje podnosioca ustavne žalbe zbog utvrđene povrede prava, u konkretnom slučaju, ostvari utvrđivanjem povrede označenog prava.

7. U pogledu povrede prava iz člana 35. Ustava, a imajući u vidu sadržinu ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da se navodi podnosioc a ne mogu smatrati ustavnopravnim razlozima kojima se argumentuju tvrdnje o povredi označen og prava, budući da podnosilac, ukazujući na povredu tog prava, zapravo traži naknadu materijalne štete u vezi koje je Ustavni sud odbacio zahtev.

8. Polazeći od izloženog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13) , doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.