Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje Opštini Ćuprija

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja žalbu Opštine Ćuprija, utvrđujući povredu prava na pravično suđenje u izvršnom postupku. Sud je poništio rešenje Višeg suda kojim je opština, kao osnivač, obavezana da isplati zaradu zaposlenom u Domu zdravlja, iako nije bila dužnik u izvršnoj ispravi.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-689/2017
06.07.2017.
Beograd

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća, i sudije Milan Stanić, dr Milan Škulić, Miroslav Nikolić, dr Dragana Kolarić, Tatjana Babić, dr Milan Marković i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi Opštine Ćuprija , na osnovu člana 167. stav 4. u vezi sa članom 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 6. jula 2017. godine , doneo je

O D L U K U

1. Usvaja se ustavna žalba Opštine Ćuprija i utvrđuje da je rešenjem Višeg suda u Jagodini Gž. 1602/16 od 6. decembra 2016. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1 . Ustava Republike Srbije.

2. Poništava se rešenje Višeg suda u Jagodini Gž. 1602/16 od 6. decembra 2016. godine i određuje da isti sud ponovo odluči o žalbi podnosioca ustavne žalbe izjavljeno j protiv rešenja Osnovnog suda u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji I. 1278/16 od 28. septembra 2016. godine .

3. Odbacuje se zahtev podnosioca ustavne žalbe za naknadu materijalne štete.

O b r a z l o ž e nj e

1. Opština Ćuprija podnela je Ustavnom sudu, 24. januara 2017. godine, preko zastupnika Pravobranilaštva Opštine Ćuprija, ustavnu žalbu protiv rešenja Višeg suda u Jagodini Gž. 1602/16 od 6. decembra 2016. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje i prava na jednaku zaštitu prava i prava na pravno sredstvo, zajemčenih članom 32. stav 1. i članom 36. Ustava Republike Srbije.

U ustavnoj žalbi je, između ostalog, navedeno: da je rešenjem Osnovnog suda u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji I. 1278/16 od 28. septembra 2016. godine dozvoljeno izvršenje na osnovu izvršne isprave, obračuna zarade, protiv izvršnih dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“ i Opštine Ćuprija, po predlogu izvršnog poverioca zaposlenog kod izvršnog dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“; da je osporenim rešenjem Višeg suda u Jagodini Gž. 1602/16 od 6. decembra 2016. godine potvrđeno prvostepeno rešenje; da je sud u izvršnom postupku utvrdio da su kod izvršnog dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“ nastup ili stečajni razlozi, te da je Opština Ćuprija po osnovu te činjenice postala solidarni obveznik isplate zarade, a utvrđivanje napred navedene činjenice nikako ne bi moglo biti predmet izvršnog postupka već isključivo parničnog postupka; da ne postoji identičnost izvršne isprave i rešenja o izvršenju iz razloga što je u izvršnoj ispravi kao dužnik jasno označen Dom zdravlja „Ćuprija“, a ne Opština Ćuprija; da se u članu 48. Zakona o izvršenju i obezbeđenju iz 2015. godine jasno navodi da je izvršni sud dužan da utvrdi istovetnost dužnika navedenog u izvršnoj ispravi i izvršnog dužnika navedenog u predlogu za izvršenje, te da ako nema istovetnosti, sud ima obavezu da pozove izvršnog poverioca da u ostavljenom roku dostavi javnu ili po zakonu overenu ispravu kojom dokazuje da je obaveza prešla sa dužnika na drugo lice, ali da u konkretnom slučaju očigledno nije bilo odgovarajuće javne isprave; da odredbe Zakona o zdravstvenoj zaštiti ne konstituišu obavezu jedinice lokalne samouprave , kao osnivača, da obezbedi sredstva za rad ustanove zdravstvene zaštite, već propisuju da opština može da to učini u okviru svojih mogućnosti.

Podnosilac ustavne žalbe je predložio da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu, utvrdi povredu označenih ustavnih prava i poništi osporeno drugostepeno rešenje. Tražio je naknadu materijalne štete.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu.

U postupku pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je, u sprovedenom postupku, uvidom u priloženu dokumentaciju , utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za rešavanje ove ustavnosudske stvari:

Izvršni poverilac Dragoslav Radulović, zaposleno lice u Domu zdravlja „Ćuprija“, podneo je predlog za izvršenje Osnovnom sudu u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji, na osnovu izvršne isprave – obračuna zarade, protiv izvršnih dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“ i Opštine Ćuprija, radi namirenja novčanog potraživanja.

Osnovni sud u u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji je rešenjem I. 1278/16 od 28. septembra 2016. godine usvojio predloženo izvršenje.

Viši sud u Jagodini je osporenim rešenjem Gž. 1602/16 od 6. decembra 2016. godine odbio kao neosnovanu žalbu izvršnog dužnika Opštine Ćuprija i potvrdio prvostepeno rešenje. U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je navedeno: da je izvršni poverilac zaključio ugovor o radu sa izvršnim dužnikom Dom om zdravlja „Ćuprija“, a koji izvršni dužnik je ustanova čiji je osnivač Opština Ćuprija, ovde drugi izvršni dužnik; da je izvršni dužnik Dom zdravlja „Ćuprija“ trajno nesposoban za ispunjenje svojih dospelih obaveza, te O pština Ćuprija, kao osnivač Doma z dravlja, odgovara za njegove obaveze; da je odredbom člana 13. stav 3. Zakona o zdravstvenoj zaštiti, propisano da autonomna pokrajina, opština, odnosno grad obezbeđuju sredstva za ostvarivanje društvene brige za zdravlje u budžetu autonomne pokrajine, opštine, odnosno grada, u skladu sa zakonom; da je, osim toga, odredbom člana 10. Zakona o javnim službama propisano da se sredstva za obavljanje delatnosti odnosno poslova iz člana 3. ovog z akona, između ostalog, obezbeđuju i iz budžeta, u konkretnom slučaju, ovde izvršnog dužnika Opštine Ćuprija; da napred navedene zakonske odredbe, kao i dostavljen dokaz da je prvi izvršni dužnik trajno nesposoban za ispunjenje svojih obaveza, konsti tuišu obavezu izvršnog dužnika Opštine Ćuprija da izvršnom poveriocu plati sporno potraživanje , i to iz svog budžeta; da se neos novano žalbom izvršnog dužnika Opština Ćuprija ističe nedostatak pasivne legitimacije, nezavisno od toga što je izvršnu ispravu u konkretnom slučaju izdao prvi izvršni dužnik; da izvršni poverilac ima pravo da naplati sporno potraživanje po osnovu radnog odnosa kod prvog izvršnog dužnika, pa ukoliko isto ne može naplatiti iz sredstava prvog izvršnog dužnika, to mu ovo potraživanje ima isplatiti drugi izvršni dužnik, kao njegov osnivač, iz sreds tava budžeta.

4. Odredbom člana 32. stav 1. Ustava utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

Odredbama Zakona o zdravstvenoj zaštiti („Službeni glasnik RS“, br. 107/05, 72/09, 88/10, 99/10, 57/11, 119/12, 45/13, 93/14, 96/15 i 106/15) je propisano: da se sredstva za sprovođenje zdravstvene zaštite, kao i za rad i razvoj zdravstvene službe, obezbeđuju u skladu sa zakonom (članom 7.); da društvena briga za zdravlje na nivou autonomne pokrajine, opštine, odnosno grada, obuhvata mere za obezbeđivanje i sprovođenje zdravstvene zaštite od interesa za građane na teritoriji autonomne pokrajine, opštine, odnosno grada, i to – mogućnost da obezbed e uslove za bolju kadrovsku obezbeđenost zdravst vene ustanove čiji je osnivač, od normativa, odnosno standarda propisanih u skladu sa ovim zakonom i propisima donetim za sprovođenje ovog zakona, za koje se, zbog nedostatka finansijskih sredstava u sistemu obaveznog zdravstvenog osiguranja, sredstva ne mogu obezbediti na osnovu ugovora zaključenog sa organizacijom za obavezno zdravstveno osiguranje, odnosno zbog nedostatka sopstvenih prihoda zdravstvene ustanove, a do stvaranja uslova da se kadrovska obezbeđenost finansira iz sredstava obaveznog zdravstvenog osiguranja, odnosno iz sopstvenih prihoda zdravstvene ustanove (član 13. stav 1. tačka 7)); da autonomna pokrajina, opština, odnosno grad obezbeđuje sredstva za ostvarivanje društvene brige za zdravlje iz stava 1. ovog člana u budžetu autonomne pokrajine, opštine, odnosno grada, u skladu sa zakonom (član 13. stav 3.); da obezbeđivanje kadra pod uslovima iz člana 13. stav 1. tačka 7) ovog zakona, kao i iz stava 1. ovog člana, podrazumeva obezbeđivanje sredstava za plate zaposlenih, dodatke na plate i druge naknade u skladu sa zakonom, odnosno kolektivnim ugovorom, kao i doprinose za obavezno socijalno osiguranje (član 13a stav 2.).

Odredbama Zakona o javnim službama („Službeni glasnik RS“, br. 42/91, 71/94, 79/05 i 83/14) je propisano: da se radi obezbeđivanja ostvarivanja prava utvrđenih zakonom i ostvarivanja drugog zakonom utvrđenog interesa u oblasti: obrazovanja, nauke, kulture, fizičke kulture, učeničkog i studentskog standarda, zdravstvene zaštite, socijalne zaštite, društvene brige o deci, socijalnog osiguranja, zdravstvene zaštite životinja, osnivaju ustanove (član 3.); da se sredstva za obavljanje delatnosti odnosno poslova iz člana 3. ovog zakona, obezbeđuju iz budžeta, neposredno od korisnika, prodajom proizvoda i usluga na tržištu, iz sredstava socijalnog osiguranja, donatorstvom i iz drugih izvora, u skladu sa zakonom (član 10.); da osnivač ustanove obezbeđuje sredstva potrebna za osnivanje i početak rada ustanove i donosi akt o osnivanju (član 13. stav 1.).

Odredbama člana 48. Zakona o izvršenju i obezbeđenju („Službeni glasnik RS“, broj 106/15) (u daljem tekstu: ZIO) je propisano : da se izvršni postupak vodi i na predlog i u korist lica koje kao izvršni poverilac nije označeno u izvršnoj ili verodostojnoj ispravi, ako javnom ili po zakonu overenom ispravom dokaže da je potraživanje iz izvršne ili verodostojne isprave prešlo na njega, a ako takav dokaz nije moguć - ako prelaz potraživanja dokaže pravnosnažnom ili konačnom odlukom donetom u parničnom, prekršajnom ili upravnom postupku ( stav 1.); da se odredba stava 1. ovog člana shodno primenjuju i kad se izvršni postupak vodi prema licu koje u izvršnoj ili verodostojnoj ispravi nije označeno kao dužnik (stav 3.).

5. Razmatrajući ustavnu žalbu sa aspekta istaknute povrede prava na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud najpre ukazuje na praksu Evropskog suda za ljudska prava, koji je, odlučujući o primenljivosti garancija sadržanih u pravu na pravično suđenje iz člana 6. stav 1. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda na izvršni postupak, zaključio da se odluke koje donosi sud u postupku izvršenja nužno ne odnose na novo i posebno određivanje građanskih prava i obaveza, u poređenju sa parničnim postupkom koji je prethodio izvršnom postupku i odlukom koja je rezultat tog postupka (takvo pravno stanovište je zauzeto u predmetu Anton Dornbach protiv Savezne Republike Nemačke, broj 11258/84 oi 46.). Ovakvo stanovište je zauzeo i Ustavni sud. Međutim, ovakvo stanovište nije primenljivo u konkretnom slučaju, jer predmetnom izvršnom postupku nije prethodio parnični ili neki drugi kognicioni postupak u kojima se utvrđuju obaveze izvršnog dužnika, već je izvršni postupak određen na osnovu izvršne isprave – obračuna zarade.

Prema stavu Evropskog suda za ljudska prava (u daljem tekstu: ESLjP) , pravičnost suđenja ostvaruje se kroz isključenje proizvoljnosti u postupanju i odlučivanju od strane redovnih sudova, što podrazumeva obavezu tih sudova da se pridržavaju utvrđenih pravila tokom postupka. Naime, ESLjP je u presudi Sotiris and Nikos Koutras Attee protiv Grčke, broj predstavke 39442/98, od 16. novembra 2000. godine, pored ostalog, istakao da stranke uvek imaju pravo da očekuju da će se postojeća pravila primeniti na njihov slučaj (videti stav 20. pomenute presude). Ustavni sud smatra da je izneti stav od izuzetne važnosti, jer strankama u postupku omogućava da svoje ponašanje usklade sa postojećim procesnim pravilima, u kom slučaju na njihovoj strani postoji i legitimno očekivanje da se na njihov slučaj ta postojeća, predvidljiva pravila zaista i primene.

U konkretnom slučaju, izvršni poverilac , radnik Doma zdravlja „Ćuprija“, podneo je predlog za izvršenje na osnovu izvršne isprave, obračuna zarade, protiv izvršnih dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“ i Opštine Ćuprija, ovde podnosioca ustavne žalbe. U obrazloženju osporenog drugostepenog rešenja je navedeno da kako je izvršni dužnik Doma zdravlja „Ćuprija“ trajno nesposoban za ispunjenje svojih obaveza, to postoji obaveza izvršnog dužnika Opština Ćuprija, kao osnivača Doma zdravlja „Ćuprija“, da izvršnom poveriocu plati sporno potraživanje, i to iz svog budžeta.

Ustavni sud ukazuje da je u konkretnom slučaju od pravnog značaja odredba člana 48. ZIO iz 2015. godine, kojim je propisano da se izvršni postupak vodi i na predlog i u korist lica koje kao izvršni poverilac nije označeno u izvršnoj ili verodostojnoj ispravi, ako javnom ili po zakonu overenom ispravom dokaže da je potraživanje iz izvršne ili verodostojne isprave prešlo na njega, a ako takav dokaz nije moguć - ako prelaz potraživanja dokaže pravnosnažnom ili konačnom odlukom donetom u parničnom, prekršajnom ili upravnom postupku i da se navedeno shodno primenjuju i kad se izvršni postupak vodi prema licu koje u izvršnoj ili verodostojnoj ispravi nije označeno kao dužnik. Navedeni član Zakona treba razumeti tako da je izvršni sud dužan da utvrdi istovetnost dužnika navedenog u izvršnoj ispravi i izvršnog dužnika navedenog u predlogu za izvršenje. Ako te istovetnosti nema, dužan je da zatraži da izvršni poverilac dostavi javnu ili po zakonu overenu ispravu kojom dokazuje da je obaveza prešla s dužnika koji je naveden u izvršnoj ispravi na treće lice koje je navedeno u predlogu za izvršenje. Ako takvom ispravom ne raspolaže , dužan je da prelaz obaveze dokaže pravnosnažnom ili konačnom odlukom donetom u parničnom, prekršajnom ili upravnom postupku. Navedena pravila važe i kada je prelaz obaveze predviđen zakonom ili drugim propisom (autentično tumačenje člana 48. ZIO „Službeni glasnik RS“, broj 106/16 od 28. decembra 2016. godine).

Ustavni sud najpre ocenjuje da je sud u izvršnom postupku u konkretnom slučaju, u smislu navedene zakonske odredbe, mogao da odredi izvršenje samo protiv jednog pravnog lica kao izvršnog dužnika, ako nema prelaza obaveze onda protiv Doma zdravlja „Ćuprija“, koji je u izvršnoj ispravi – obračunu zarade označen kao dužnik potraživanja, a ako ima prelaza obaveze, onda protiv Opštine Ćuprija, ali ne i istovremeno protiv Doma zdravlja „Ćuprija“ i Opštine Ćuprija.

U izvršnoj ispravi , u obračunu zarade, kao dužnik novčanog potraživanja označen je Dom zdravlja „Ćuprija“, a izvršni poverilac nije, u smislu člana 48. ZIO iz 2015. godine, dostavio javnu ili po zakonu overenu ispravu kojom dokazuje da je obaveza isplate zarade prešla s dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“ na Opštinu Ćuprija, niti je prelaz obaveze isplate dokazao pravnosnažnom ili konačnom odlukom donetom u parničnom, prekršajnom ili upravnom postupku. Navedena pravila iz člana 48. ZIO iz 2015. godine važe i kada je prelaz obaveze predviđen zakonom. Ustavni sud ukazuje da se sredstva za plate zaposlenih u zdravstvenim ustanovama obezbeđuju na način propisan Zakonom o zdravstvenom osiguranju i Zakonom o zdravstvenoj zaštiti, pri čemu su primarni izvor finansiranja sredstva iz doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje, a ne sredstva osnivača zdravstvene ustanove. Stoga Ustavni sud ocenjuje da određivanje izvršenja protiv podnosioca ustavne žalbe Opštine Ćuprija nije bilo pravno moguće ukoliko nisu bili ispunjeni uslovi iz člana 48. ZIO iz 2015. godine, a to je prelaz obaveze isplate. Dakle, kako je u izvršnoj ispravi označen kao dužnik potraživanja Dom zdravlja „Ćuprija“, a ne postoji prelaz obaveze isplate zarade s dužnika Doma zdravlja „Ćuprija“ na Opštinu Ćuprija, to u rešenju u izvršenju nije poštovana zakonska obaveza postojanja istovetnosti dužnika navedenog u izvršnoj ispravi i izvršnog dužnika navedenog u rešenju o izvršenju.

Polazeći od iznetog, Ustavni sud je utvrdio da je osporenim rešenjem Višeg suda u Jagodini Gž. 1602/16 od 6. decembra 2016. godine povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava, te je, u tački 1. izreke, na osnovu odredbe člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, br. 109/07, 99/11, 18/13-Odluka US, 40/15-dr. zakon i 103/15), ustavnu žalbu usvojio.

6. Po oceni Ustavnog suda, u konkretnom slučaju, posledice učinjene povrede prava su takve prirode da se mogu otkloniti samo poništajem osporenog rešenja Višeg suda u Jagodini Gž. 1602/16 od 6. decembra 2016. godine i određivanjem da taj sud u ponovnom postupku donese novu odluku o žalbi izjavljenoj protiv rešenja O snovnog suda u Paraćinu – Sudska jedinica u Ćupriji I. 1278/16 od 28. septembra 2016. godine . Stoga je, primenom odredbe člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, odlučeno kao u tački 2. izreke.

7. S obzirom na to da je Ustavni sud utvrdio povredu prava na pravično suđenje i poništio osporeno drugostepeno rešenje, to nije posebno razmatrao navode o povredi prava na jednaku zaštitu prava i na pravno sredstvo , iz člana 36. Ustava.

8. U vezi sa zahtevom podnosioca ustavne žalbe da mu Ustavni sud dosudi naknadu materijalne štete, Ustavni sud ocenjuje da je ovakav zahtev preuranjen, jer će o žalbi podnosioca ustavne žalbe biti ponovo odluč ivano, te je odbacio zahtev podnosioca za naknadu ove štete, rešavajući kao u tački 3. izreke, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu.

9. Polazeći od svega iznetog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 47. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 103/13), doneo Odluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić

Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje Opštini Ćuprija

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti