Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu zbog povrede prava na pravično suđenje u izvršnom postupku. Utvrđeno je da je sud u izvršenju pogrešno primenio kamatnu stopu iz zakona o deviznoj štednji, umesto domicilne kamate utvrđene izvršnom ispravom.

Tekst originalne odluke

Republika Srbija
USTAVNI SUD
Už-733/2008
16.06.2011.
Beograd

Ustavni sud u sastavu: predsednik dr Dragiša Slijepčević i sudije dr Olivera Vučić, dr Marija Draškić, Bratislav Đokić, Vesna Ilić Prelić, dr Agneš Kartag Odri, Milan Stanić, dr Dragan Stojanović, mr Tomislav Stojković, Sabahudin Tahirović i Predrag Ćetković, u postupku po ustavnoj žalbi Dušice Savić iz Beograda, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici održanoj 16. juna 2011. godine, doneo je

O D L U K U

 

1. Usvaja se ustavna žalba Dušice Savić i utvrđuje da je radnjama Opštinskog suda u Nišu u izvršnom postupku u predmetu I. 2229/07 povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

2. Nalaže se Osnovnom sudu u Nišu da preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. sproveo na način utvrđen presudom Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine.

 

O b r a z l o ž e nj e

 

1. Dušica Savić iz Beograda je 30. juna 2008. godine podnela Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv radnji Opštinskog suda u Nišu, u postupku izvršenja u predmetu I. 2229/07, zbog povrede prava na pravično suđenje zajemčenog odredbom člana 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, prava na jednaku zaštitu prava i na pravno sredstvo zajemčenih odredbama člana 36. Ustava i prava na imovinu zajemčenog odredbom člana 58. Ustava.

Podnositeljka ustavne žalbe je navela: da je na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine podnela predlog za izvršenje Opštinskom sudu u Nišu, koji je doneo rešenje o izvršenju I. 2229/07 od 5. jula 2007. godine; da je pravnosnažnom presudom Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine tuženi obavezan da joj, pored ostalog, na ime duga isplati i iznos od 22.100 nemačkih maraka u dinarskoj protivvrednosti, sa domicilnom kamatom počev od 25. septembra 1995. godine do isplate; da je od Udruženja banaka i drugih finansijskih organizacija Srbije dopisom 0204 broj 247/2-2004 od 20. avgusta 2004. godine obaveštena da je Narodna banka Srbije poslednju listu domicilnih kamatnih stopa utvrdila zaključno sa martom 1996. godine i da je primena ove liste produžena za celu 1996. i 1997. godinu, ali da za period počev od 1. januara 1998. godine, više nema podataka o visini domicilnih kamatnih stopa. Dalje je istakla da je u izvršnom postupku izveden dokaz veštačenjem preko sudskog veštaka ekonomsko-finansijske struke, koji je, kako je navela, postupio suprotno tumačenju Vrhovnog suda Srbije i izvršio konverziju na dan isplate tj. na dan veštačenja, a prilikom obračuna potraživanja je primenio domicilnu kamatu po viđenju. Podnositeljka je navela da je sudski veštak primenio kamatnu stopu od 2% godišnje koja se odnosi na javni dug države po osnovu devizne štednje građana koja je vremenski oročena (do 2016. godine) i kao takva ne predstavlja zakonsku sankciju za docnju i plaćanje u dužničko-poverilačkom odnosu između fizičkih lica. Odluka suda u izvršnom postupku da joj se kao obeštećenje za docnju isplati kamata obračunata po stopi od 2% godišnje (koja je niža od stope inflacije), pod nazivom "domicilna kamata", nije u skladu sa opšteprihvaćenim pravilima međunarodnog prava i praksom Evropskog suda za ljudska prava. Podnositeljka je predložila da Ustavni sud usvoji ustavnu žalbu.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredbama Ustava na čiju se povredu ukazuje u ustavnoj žalbi, utvrđeno je: da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega (član 32. stav 1.); da se svakome jemči jednaka zaštita prava pred sudovima i drugim državnim organima, imaocima javnih ovlašćenja i organima autonomne pokrajine i jedinica lokalne samouprave, da svako ima pravo na žalbu ili drugo pravno sredstvo protiv odluke kojom se odlučuje o njegovom pravu, obavezi ili na zakonu zasnovanom interesu (član 36.); da se svakome jemči mirno uživanje svojine i drugih imovinskih prava stečenih na osnovu zakona, da pravo svojine može biti oduzeto ili ograničeno samo u javnom interesu utvrđenom na osnovu zakona, uz naknadu koja ne može biti niža od tržišne, da se zakonom može ograničiti način korišćenja imovine, da je oduzimanje ili ograničenje imovine radi naplate poreza i drugih dažbina ili kazni, dozvoljeno je samo u skladu sa zakonom (član 58.).

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama zahteva istaknutog u njoj, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je izvršio uvid u celokupnu dokumentaciju priloženu kao dokaz uz ustavnu žalbu i spise predmeta Opštinskog suda u Nišu I. 2229/07, te utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje:

Presudom Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine, u stavu prvom izreke usvojen je tužbeni zahtev tužilje, ovde podnositeljke ustavne žalbe, i obavezan je tuženi Dragoljub Milenković da tužilji na ime duga isplati iznos od 22.100 nemačkih maraka u dinarskoj protivvrednosti, sa domicilnom kamatom počev od 25. septembra 1995. godine do isplate, i domicilnu kamatu na iznos od 55.000 nemačkih maraka počev od 31. decembra 1993. godine do 16. juna 1994. godine, na iznos od 47.100 nemačkih maraka počev od 17. juna 1994. godine do 30. jula 1994. godine, na iznos od 37.000 nemačkih maraka počev od 31. jula 1994. godine do 7. marta 1995. godine, na iznos od 37.100 nemačkih maraka počev od 8. marta 1995. godine do 24. septembra 1995. godine. Stavom drugim izreke ove presude obavezan je tuženi da tužilji isplati na ime naknade po osnovu plaćenog poreza na imovinu iznos od 231, 86 dinara, sa rokom dospelosti 25. aprila 1996. godine, iznos od 280,55 dinara sa rokom dospelosti 20. maja 1997. godine, iznos od 982,00 dinara sa rokom dospelosti 29. septembra 1997. godine, iznos od 70,00 dinara sa rokom dospelosti 10. februara 1998. godine, iznos od 252,66 dinara sa rokom dospelosti 30. aprila 1998. godine i ubuduće, a sve sa zakonskom zateznom kamatom počev od dana dospelosti pa do dana isplate. Stavom trećim izreke odbijen je tužbeni zahtev tužilje kojim je tražila da sud obaveže tuženog da joj na ime izmakle koristi isplati iznos od 30.000 nemačkih maraka u dinarskoj protivvrednosti po najvišem dnevnom kursu na dan isplate počev od 31. decembra 1993. godine do dana presuđenja. Stavom četvrtim izreke obavezan je tuženi da tužilji na ime parničnih troškova isplati iznos od 4.362,00 dinara.

Drugostepenom presudom Okružnog suda u Nišu Gž. 2526/2000 od 27. oktobra 2000. godine odbijena je žalba tužilje kao neosnovana i potvrđena ožalbena presuda Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine.

Odlučujući o reviziji tužilje, Vrhovni sud Srbije je presudom Rev. 2036/01 od 20. marta 2002. godine delimično usvojio reviziju i preinačio presude Okružnog suda u Nišu Gž. 2526/2000 od 27. oktobra 2000. godine i Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine, u delu kojim je rešeno o parničnim troškovima i obavezao tuženog da tužilji isplati iznos od 14.362,00 dinara, a u preostalom delu je odbio reviziju kao neosnovanu.

Podnositeljka ustavne žalbe je 9. maja 2007. godine podnela Opštinskom sudu u Nišu predlog za izvršenje na osnovu izvršne isprave - presude Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine i presude Vrhovnog suda Srbije Rev. 2036/01 od 20. marta 2002. godine. Opštinski sud u Nišu je rešenjem o izvršenju I. 2229/07 od 5. jula 2007. godine usvojio predlog za izvršenje podnositeljke, kao izvršnog poverioca, protiv izvršnog dužnika Dragoljuba Milenkovića.

Odlučujući o žalbi izvršnog dužnika na rešenje o izvršenju Opštinskog suda u Nišu I. 2229/07 od 5. jula 2007. godine, Okružni sud u Nišu je rešenjem Gž. 3324/07 od 6. septembra 2007. godine odbio žalbu kao neosnovanu. Rešenjem Opštinskog suda u Nišu I. 2229/07 od 7. decembra 2007. godine određeno je izvođenje dokaza veštačenjem preko sudskog veštaka ekonomsko-finansijske struke, radi utvrđivanja visine potraživanja izvršnog poverioca prema izvršnoj ispravi i rešenju o izvršenju, po svim osnovima. Iz nalaza i mišljenja sudskog veštaka proizlazi da je na dug od 22.100 nemačkih maraka obračunata domicilna kamata od 25. septembra 1995. godine po stopi od 2% (po viđenju) na godišnjem nivou do 31. decembra 1997. godine, od 1. januara 1998. godine od stupanja na snagu Zakona o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana obračunata je kamata po stopi od 2% na godišnjem nivou do 4. jula 2002. godine, a od 5. jula 2002. godine (od stupanja na snagu Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana) obračunata je kamata po stopi od 2% na godišnjem nivou do dana veštačenja - 23. decembra 2007. godine.

Podnositeljka je podneskom od 31. decembra 2007. godine istakla primedbe na nalaz i mišljenje sudskog veštaka i navela da je isti sačinjen suprotno izvršnoj ispravi i rešenju o izvršenju i predložila je da sud precizira nalog sudskom veštaku, tako što će mu naložiti da utvrdi visinu potraživanja primenom domicilne kamate za period od 31. decembra 1993. godine do 24. septembra 1995. godine, odnosno primenom domicilne kamatne stope za ročnost preko 12 meseci, a da na dan 25. septembar 1995. godine utvrdi iznos dinarske protivvrednosti dugovanog iznosa po tržišnom kursu, i to prema podacima koje objavljuje Narodna banka Srbije i da na tako utvrđenu dinarsku protivvrednost duga, počev od 25. septembra 1995. godine do isplate, utvrdi visinu potraživanja primenom zakonske zatezne kamate shodno odredbi člana 277. Zakona o obligacionim odnosima, kao i da utvrdi visinu potraživanja na ime plaćenog poreza na imovinu, kao i ubuduće plaćenog poreza na imovinu primenom zakonske zatezne kamate od dana dospelosti do isplate i da utvrdi visinu troškova parničnog postupka u dve varijante - na osnovu iznosa navedenog u izreci presude i na osnovu iznosa stvarno plaćenih sudskih taksi.

U dopunskom nalazu i mišljenju od 30. januara 2008. godine sudski veštak je ostao pri svom osnovnom nalazu i mišljenju.

Podnositeljka je ponovo podneskom od 8. februara 2008. godine predložila da sud precizira nalog veštaku, tako što će mu naložiti da utvrdi visinu potraživanja na način opisan u podnesku od 31. decembra 2007. godine.

Opštinski sud u Nišu je rešenjem I. 2229/07 od 3. aprila 2008. godine odbio predlog izvršnog poverioca, ovde podnositeljke ustavne žalbe, da sud naloži sudskom veštaku da izvrši novi obračun visine potraživanja putem obračuna zakonske zatezne kamate na dug od 22.100 nemačkih maraka, konvertovan na dan 25. septembar 1995. godine u dinarskoj protivvrednosti po tržišnom kursu na taj dan.

Rešenjem Opštinskog suda u Nišu I. 2229/07 od 3. aprila 2008. godine, u stavu prvom izreke primljen je u sudski depozit novac u korist izvršnog poverioca, na ime isplate duga po rešenju o izvršenju Opštinskog suda u Nišu I. 2229/07 od 5. jula 2007. godine, i to na ime glavnog duga sa domicilnom kamatom iznos od 1.121.671,80 dinara, na ime domicilne kamate iznos od 51.613,47 dinara, na ime duga po osnovu plaćenog poreza na imovinu i zatezne kamate iznos od 60.801,91 dinara, na ime duga po osnovu plaćenog poreza na imovinu nakon donošenja presude i zatezne kamate iznos od 38.005,68 dinara i na ime troškova izvršenja iznos od 26.130,00 dinara, što ukupno iznosi 1.326.770,90 dinara, tako što će izvršni dužnik navedene iznose uplatiti na račun suda. Stavom drugim izreke ovog rešenja pozvan je izvršni poverilac da deponovani iznos podigne u roku od 15 dana, ili da u istom roku podnese izjavu da isti ne prima. Stavom trećim izreke rešenja konstatovano je da ako izvršni poverilac u navedenom roku ne podigne novac ili izjavi da isti ne prima, sud će pozvati deponenta, izvršnog dužnika, da deponovani novac preuzme.

Postupajući po žalbi, Okružni sud u Nišu je rešenjem Gž. 1853/08 od 19. maja 2008. godine u stavu prvom izreke odbacio kao nedozvoljenu žalbu izvršnog poverioca izjavljenu protiv rešenja Opštinskog suda u Nišu I. 2229/07 od 3. aprila 2008. godine, kojim je odbijen predlog izvršnog poverioca da sud naloži sudskom veštaku da izvrši novi obračun visine potraživanja putem obračuna zakonske zatezne kamate na dug od 22.100 nemačkih maraka konvertovan na dan 25. septembar 1995. godine, u dinarskoj protivvrednosti, po tržišnom kursu na taj dan. Stavom drugim izreke rešenja odbijena je kao neosnovana žalba izvršnog poverioca i potvrđeno u celini rešenje Opštinskog suda u Nišu I. 2229/07 od 3. aprila 2008. godine, kojim se prima u sudski depozit u korist izvršnog poverioca novac na ime isplate duga po rešenju o izvršenju tog suda I. 2229/07 od 5. jula 2007. godine. Stavom trećim izreke tog rešenja odbijen je zahtev izvršnog dužnika da mu se dosude troškovi odgovora na žalbu. U obrazloženju drugostepenog rešenja je navedeno da je prvostepeni sud odbio predlog izvršnog poverioca da se naloži sudskom veštaku da izvrši novi obračun visine potraživanja putem obračuna zakonske zatezne kamate na navedeni dug konvertovan na dan 25. septembar 1995. godine u dinarskoj protivvrednosti, po tržišnom kursu na taj dan, ali da je bio dužan da tu odluku donese u obliku rešenja i da je unese u zapisnik, kako je to propisano odredbom člana 118. Zakona o parničnom postupku, u vezi sa članom 27. Zakona o izvršnom postupku. Dalje je navedeno da je prvostepeni sud je bio dužan da u rešenju kratko navede razloge odbijanja, ali je i pored toga uradio pismeni otpravak rešenja kojim odbija predlog izvršnog poverioca sa poukom o pravnom leku, što je u suprotnosti sa odredbom člana 301. stav 3. Zakona o parničnom postupku, te je stoga drugostepeni sud odbacio žalbu izvršnog poverioca. Drugostepeni sud je u pogledu rešenja Opštinskog suda u Nišu I. 2229/07 od 3. aprila 2008. godine istakao da je pravilno prvostepeni sud utvrdio, a što se vidi i iz sadržine zapisnika sa ročišta od 25. marta 2008. godine, da punomoćnik izvršnog poverioca ostaje pri datim primedbama na nalaz i mišljenje sudskog veštaka, a izvođenje dokaza novim veštačenjem nije predložio. Na istom ročištu izvršni dužnik je izjavio da je spreman da poveriocu isplati iznos utvrđen nalazom i mišljenjem sudskog veštaka, te ukoliko izvršni poverilac ne prihvati prijem novca, predložio je da mu sud omogući da novac deponuje kod suda. Navedeno je da je prvostepeni sud pravilno odlučio, jer je izvršni poverilac odbio da primi novac na ime isplate duga od strane izvršnog dužnika, zbog čega su ispunjeni uslovi za prijem iznosa duga u sudski depozit u skladu sa odredbama čl. 211, 215, 216. i 218. Zakona o vanparničnom postupku.

4. Za odlučivanje Ustavnog suda o predmetnoj ustavnoj žalbi, od značaja su odredbe Zakona o parničnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04), Zakona o izvršnom postupku („Službeni glasnik RS“, broj 125/04), Zakona o obligacionim odnosima ("Službeni list SFRJ", br. 29/78, 39/85, 45/89, 57/89 i "Službeni list SRJ", br. 31/93, 22/99, 23/99, 35/99 i 44/99), Zakona o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", br. 59/98, 44/99, 30/2000 i 53/01), Zakona o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", broj 36/02 i "Službeni glasnik RS", br. 80/04 i 101/05) i Odluke o uslovima i načinu zamene inostranih sredstava plaćanja u euro ("Službeni list SRJ", br. 71/01 i 30/02).

Zakonom o parničnom postupku je propisano: da izvođenje dokaza određuje veće rešenjem u kome će se naznačiti sporna činjenica o kojoj treba izvesti dokaz i dokazno sredstvo; da će predložene dokaze koje ne smatra važnim za odluku veće odbiti i u rešenju naznačiti razlog odbijanja; da protiv rešenja kojim se određuje ili odbija izvođenje dokaza nije dozvoljena posebna žalba (član 301. st. 1, 2. i 3.).

Odredbom člana 27. Zakona o izvršnom postupku je propisano da se u postupku izvršenja i obezbeđenja shodno primenjuju odredbe Zakona o parničnom postupku, ako ovim ili drugim zakonom nije drugačije određeno.

Zakonom o obligacionim odnosima je propisano: da dužnik koji zadocni sa ispunjenjem novčane obaveze duguje, pored glavnice, i zateznu kamatu po stopi utvrđenoj saveznim zakonom (član 277. stav 1.); da ako novčana obaveza glasi na plaćanje u nekoj stranoj valuti ili zlatu, njeno ispunjenje se može zahtevati u domaćem novcu prema kursu koji važi u trenutku ispunjenja obaveze (član 395.).

Odlukom o uslovima i načinu zamene inostranih sredstava plaćanja u evro je propisano da se strana sredstva plaćanja dvanaest zemalja Evropske monetarne unije - Belgije, Nemačke, Španije, Francuske, Irske, Italije, Luksemburga, Holandije, Austrije, Portugalije, Finske i Grčke zamenjuju za evro pod uslovima i na način koji su propisani ovom odlukom.

Zakonom o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana je propisano: da se ovim zakonom utvrđuju nosioci obaveza, rokovi, izvori sredstava i način izmirenja obaveza prema građanima po osnovu devizne štednje, koju su građani položili do 18. marta 1995. godine na devizne račune i devizne štedne knjižice kod ovlašćenih banaka sa teritorije Savezne Republike Jugoslavije (u daljem tekstu: ovlašćene banke) (član 1.); da deviznu štednju, u smislu člana 1. ovog zakona, čini iznos deviza kod ovlašćenih banaka koje imaju deponovanu deviznu štednju kod Narodne banke Jugoslavije, sa stanjem na dan 31. decembar 1997. godine, uključujući i obračunatu kamatu kao i kamatu u visini 2% godišnje obračunatu za period od 1. januara 1998. godine do 31. decembra 2011. godine (član 2.); da se devizna štednja iz člana 2. stav 1. i člana 3. ovog zakona pretvara u oročeni depozit kod ovlašćene banke, a depozit iz stava 1. ovog člana predstavlja javni dug Savezne Republike Jugoslavije (član 4. st. 1. i 2.).

Zakonom o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana je propisano: da se ovim zakonom uređuju uslovi i način regulisanja obaveza po osnovu devizne štednje građana iz člana 2. Zakona o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana ("Službeni list SRJ", br. 59/98, 44/99 i 53/01) (u daljem tekstu: Zakon) koja je, u skladu s članom 4. Zakona, pretvorena u oročeni depozit kod ovlašćenih banaka i postala javni dug Savezne Republike Jugoslavije (član 1.); da javni dug iz člana 1. ovog zakona iznosi 4,2 milijarde evra i obuhvata: stanje devizne štednje građana na dan 31. marta 2002. godine, obračunato kao razlika stanja devizne štednje kod ovlašćenih banaka iz člana 2. Zakona na dan 31. decembra 1997. godine i isplata izvršenih do 31. marta 2002. godine - u iznosu 3,2 milijarde evra; pripisanu kamatu, obračunatu po kamatnoj stopi od 2% godišnje, i kursne razlike obračunate za period od 1. januara 1998. do 31. marta 2002. godine - u iznosu 0,4 milijarde evra; kamatu, obračunatu po kamatnoj stopi od 2% godišnje, za period od 1. aprila 2002. godine do rokova dospeća utvrđenih ovim zakonom - u iznosu 0,6 milijarde evra (član 2.).

5. Ustavni sud je u sprovedenom postupku po podnetoj ustavnoj žalbi, kao prethodno razmatrao pitanje da li radnje preduzete od strane suda u izvršnom postupku mogu biti osporene u postupku zaštite Ustavom zajemčenih prava. U vezi toga, Ustavni sud, pre svega, napominje da se okončanjem parničnog postupka ne ostvaruje uvek potpuna pravna zaštita subjektivnih prava, jer ako se tuženi ne ponaša na način na koji je obavezan pravnosnažnom osuđujućom presudom, tužilac nema ovlašćenje da se namiri putem samopomoći. Namirenje se odvija kroz sudski izvršni postupak koji predstavlja sistem pravnih normi koje uređuju odlučivanje o prinudnom izvršenju, postupak sprovođenja izvršenja, kao i svojstva, procesni položaj stranaka i drugih subjekata izvršnog postupka. Specifičnost izvršnog postupka se ogleda u tome što on nema za cilj meritorno rešenje spora, već se izvršni postupak redovno vodi pošto je spor na autoritativan i konačan način već rešen i pošto je dužnik već obavezan na određeno ponašanje. S tim u vezi, Ustavni sud ukazuje na praksu Evropske komisije za ljudska prava, koja je odlučujući o primenjivosti garancija sadržanih u pravu na pravično suđenje iz člana 6. stav 1. Evropske konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda na izvršni postupak, zaključila da se odluke koje donosi sud u postupku izvršenja pravnosnažne presude nužno ne odnose na novo i posebno određivanje građanskih prava i obaveza, u poređenju sa postupkom koji je prethodio izvršnom postupku i odlukom koja je rezultat tog postupka (videti Odluku u predmetu Anton Dornbach protiv Savezne Republike Nemačke, broj 11258/84 oi 46). Na takvom stanovištu je i praksa Ustavnog suda (videti Odluku Už–87/2007 od 17. decembra 2009. godine). Ipak, u izvršnom postupku može doći do nesprovođenja ili odugovlačenja izvršenja pravnosnažnih sudskih odluka iz razloga koji nemaju osnov u zakonskim propisima i u takvoj pravnoj situaciji podnosiocu ustavne žalbe se mora pružiti zaštita zajemčena Ustavom (videti Odluku Freilinger and Others protiv Austrije, broj aplikacije 4533/02 od 9. februara 2006. godine). Imajući u vidu navedeno, Ustavni sud je stanovišta da i radnjama suda u izvršnom postupku mogu biti povrđena ili uskraćena prava zajemčena Ustavom, iz čega dalje proizlazi da i takve radnje mogu biti predmet ocene u postupku po ustavnoj žalbi. U protivnom bi, po mišljenju Ustavnog suda, bio obesmišljen i parnični postupak koji mu je prethodio, upravo zbog toga što je cilj izvršnog postupka upodobljavanje faktičkog stanja sa pravnim koje je utvrđeno u pravnosnažno okončanom parničnom postupku.

6. Ocenjujući razloge i navode iznete u ustavnoj žalbi sa stanovišta odredaba člana 32. stav 1. Ustava, te polazeći od utvrđenih činjenica i okolnosti i relevantnih odredaba zakona, Ustavni sud konstatuje, sledeće:

Obaveza tuženog na isplatu duga prema podnositeljki ustavne žalbe nastala je u nemačkim markama, kako je bilo predviđeno ugovorom o kupoprodaji nepokretnosti, a izvršnom ispravom, odnosno presudom Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine tuženi je u stavu prvom izreke obavezan da podnositeljki isplati iznos duga od 22.100,00 nemačkih maraka u dinarskoj protivvrednosti, sa domicilnom kamatom počev od 25. septembra 1995. godine do isplate, kao i ostale dosuđene iznose u nemačkim markama, sa domicilnom kamatom.

Činjenica je da je tuženi obavezan na isplatu u stranoj valuti, odnosno u nemačkim markama, koje u vreme donošenja rešenja o izvršenju na osnovu izvršne isprave nisu više bile u pravnom prometu. Međutim, i ovako utvrđena obaveza tuženog je odrediva, s obzirom na to da odnos valute evra i nemačke marke predstavlja konstantu za sve vreme trajanja zamene, a saglasno Odluci o uslovima i načinu zamene inostranih sredstava plaćanja u evro, zbog čega se i posle isteka rokova zamene na osnovu izveštaja Narodne banke Srbije o paritetima i odnosu kurseva može sprovesti konverzija i utvrditi obaveza dužnika u izvršnom postupku.

Ustavni sud podseća da je domicilna kamata ona kamata koja važi u određenoj zemlji. Međutim, kako je obaveza tuženog glasila na isplatu iznosa u nemačkim markama, to se do 31. maja 2002. godine mogla obračunati domicilna kamata na iznos od 22.100 nemačkih maraka, a nadalje, od 1. juna 2002. godine, na potraživanje u evrima - kamata po stopi Centralne evropske banke.

Odredbom člana 277. stav 1. Zakona o obligacionim odnosima je propisano da dužnik koji zadocni sa ispunjenjem novčane obaveze duguje, pored glavnice, i zateznu kamatu po stopi utvrđenoj saveznim zakonom. Analognom primenom navedene odredbe, proizlazi da podnositeljki za vreme docnje do isplate, odnosno za period od 25. septembra 1995. godine do 31. maja 2002. godine pripada domicilna kamata, a za period od 1. juna 2002. godine do isplate kamata po stopi Centralne evropske banke na evre.

Odredbom člana 395. Zakona o obligacionim odnosima je propisano da ukoliko novčana obaveza glasi na plaćanje u nekoj stranoj valuti ili zlatu, njeno ispunjenje se može zahtevati u domaćem novcu, prema kursu koji važi u trenutku ispunjenja obaveze.

Ustavni sud konstatuje da u izvršnom postupku, odnosno prilikom izvođenja dokaza veštačenjem preko sudskog veštaka ekonomsko-finansijske struke, koji je sud prihvatio, nije mogla biti primenjena kamatna stopa od 2% na godišnjem nivou prema Zakonu o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana, jer se navedena kamata odnosi na obaveze ovlašćenih banaka prema građanima po osnovu devizne štednje. Takođe se nije mogla primeniti ni kamatna stopa od 2% na godišnjem nivou prema Zakonu o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana, s obzirom na to da se ova kamata odnosi na deviznu štednju koju čini iznos deviza kod ovlašćenih banaka koje imaju deponovanu deviznu štednju kod Narodne banke Jugoslavije, a koja je pretvorena u oročeni depozit kod ovlašćene banke i koja predstavlja javni dug Savezne Republike Jugoslavije.

S obzirom na izloženo, Ustavni sud ocenjuje da je podnositeljki ustavne žalbe radnjama Opštinskog suda u Nišu u predmetu I. 2229/07 povređeno Ustavom zajemčeno pravo na pravično suđenje, jer sud nije mogao sprovesti izvršenje na drugačiji način od onoga utvrđenog izvršnom ispravom i rešenjem o izvršenju I. 2229/07 od 5. jula 2007. godine. U postupku izvršenja koji se pokreće nakon pravnosnažnog okončanja parničnog postupka, zadatak redovnih sudova je da obezbede izvršenje pravnosnažne sudske odluke na način utvrđen zakonom. Određivanje da podnositeljki pripada kamata po Zakonu o izmirenju obaveza po osnovu devizne štednje građana i Zakonu o regulisanju javnog duga Savezne Republike Jugoslavije po osnovu devizne štednje građana, a ne kamata utvrđena izvršnom ispravom je dovoljno da bi Ustavni sud utvrdio povredu prava na pravično suđenje.

7. Saglasno izloženom i odredbi člana 89. stav 1. Zakona o Ustavnom sudu („Službeni glasnik RS“, broj 109/07), Ustavni sud je ustavnu žalbu usvojio, te utvrdio da je postupanjem Opštinskog suda u Nišu u predmetu I. 2229/07 povređeno pravo podnositeljke ustavne žalbe na pravično suđenje zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, odlučujući kao u prvom delu tačke 1. izreke.

Ustavni sud je ocenio da se štetne posledice utvrđene povrede prava mogu ukloniti određivanjem da sada nadležni Osnovni sud u Nišu preduzme sve mere kako bi se izvršni postupak iz tačke 1. izreke sproveo na način utvrđen presudom Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine i rešenjem o izvršenju istog suda I. 2229/07 od 5. jula 2007. godine, pri tome imajući u vidu stavove Suda izražene u ovoj odluci, pa je, saglasno odredbi člana 89. stav 2. Zakona o Ustavnom sudu odlučio kao u tački 2. izreke.

8. Ustavni sud nalazi da podnositeljki ustavne žalbe nije povređeno pravo na jednaku zaštitu prava pred sudovima iz člana 36. stav 1. Ustava, jer se ni iz osporenih akata, niti iz drugih dokaza priloženih uz ustavnu žalbu takav zaključak nije mogao izvesti. Naime, Ustavni sud konstatuje da je uslov koji mora postojati da bi se mogla utvrditi povreda prava na jednaku zaštitu prava pred sudovima iz člana 36. stav 1. Ustava, postojanje različitih odluka, odnosno različitog postupanja sudova kod iste činjenične i pravne situacije.

Ocenjujući povredu prava na pravno sredstvo iz člana 36. stav 2. Ustava, Ustavni sud nalazi da je podnositeljka ustavne žalbe imala zakonsko pravo na podnošenje žalbe protiv rešenja Opštinskog suda u Nišu I. 2229/07 od 3. aprila 2008. godine, kojim je odbijen predlog izvršnog poverioca da sud naloži sudskom veštaku da izvrši novi obračun visine potraživanja putem obračuna zakonske zatezne kamate na dug od 22.100 nemačkih maraka konvertovan na dan 25. septembar 1995. godine u dinarskoj protivvrednosti po tržišnom kursu na taj dan, koje je iskoristila i na osnovu koga je doneto rešenje Okružnog suda u Nišu Gž. 1853/08 od 19. maja 2008. godine. Ustavni sud konstatuje da na opisani način podnositeljki nije povređeno pravo na pravno sredstvo, jer je o žalbi protiv rešenja prvostepenog suda, odluku doneo drugostepeni sud, čime je, po oceni Ustavnog suda, zadovoljeno navedeno Ustavom zajemčeno ljudsko pravo podnositeljke. Činjenica da je podnositeljki povređeno pravo na pravično suđenje, ne znači automatski i povredu Ustavom zajemčenog prava na pravno sredstvo.

9. Imajući u vidu da će Osnovni sud u Nišu sprovesti postupak izvršenja na način utvrđen izvršnom ispravom - presudom Opštinskog suda u Nišu P. 5173/97 od 19. juna 2000. godine, Ustavni sud smatra da je zahtev podnositeljke ustavne žalbe za utvrđivanje povrede prava iz člana 58. Ustava preuranjen, pa je u tom delu ustavnu žalbu odbacio, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 4) Zakona o Ustavnom sudu, odlučujući kao u drugom delu tačke 1. izreke.

10. Polazeći od navedenog, Ustavni sud je, na osnovu odredaba člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu, kao i člana 84. Poslovnika o radu Ustavnog suda („Službeni glasnik RS“, broj 24/08 i 27/08), doneo Odluku kao u izreci.

 

PREDSEDNIK

USTAVNOG SUDA

dr Dragiša Slijepčević

 

 

 

Slični dokumenti

• Už 3991/2013: Odluka Ustavnog suda o povredi prava na pravično suđenje i suđenje u razumnom roku
• Už 3243/2013: Odluka Ustavnog suda o ustavnoj žalbi u privrednom sporu
• Už 5504/2010: Odluka Ustavnog suda o povredi prava na razumni rok i obračunu duga iz zajma
• Už 5052/2011: Rešenje Ustavnog suda o odbacivanju ustavne žalbe zbog neosnovanosti
• Už 3651/2010: Povreda prava na pravično suđenje i suđenje u razumnom roku
• Už 5728/2014: Povreda prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku
• Už 5939/2017: Odluka Ustavnog suda o povredi prava na suđenje u razumnom roku