Odluka o povredi prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku za naplatu potraživanja

Kratak pregled

Ustavni sud usvaja ustavnu žalbu u delu koji se odnosi na povredu prava na suđenje u razumnom roku. Izvršni postupak za naplatu novčanog potraživanja trajao je preko četiri godine, uz neefikasno postupanje suda, dok je ostatak žalbe odbačen.

Tekst originalne odluke

Ustavni sud, Veliko veće, u sastavu: predsednik Suda Vesna Ilić Prelić, predsednik Veća i sudije dr Bosa Nenadić, Katarina Manojlović Andrić, dr Olivera Vučić, Predrag Ćetković, Milan Stanić, Bratislav Đokić i mr Tomislav Stojković, članovi Veća, u postupku po ustavnoj žalbi R. Z. iz N, na osnovu člana 167. stav 4. u vezi člana 170. Ustava Republike Srbije, na sednici Veća održanoj 15. oktobra 2014. godine, doneo je

O D L U K U

Usvaja se ustavna žalba R. Z. i utvrđuje da je u izvršnom postup ku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Nišu u predmetu I. 22040/10 povređeno pravo podnosioca ustavne žalbe na suđenje u razumnom roku, zajemčeno članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, dok se u preostalom delu ustavna žalba odbacuje.

O b r a z l o ž e nj e

1. R. Z. iz N. podneo je 29. septembra 2012. godine Ustavnom sudu ustavnu žalbu protiv rešenja Osnovnog suda u Nišu I. 22040/10 od 16. maja 2012. godine i Ipv. 463/12 od 23. avgusta 2012. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava Republike Srbije, kao i zbog povrede prava na suđenje u razumnom roku, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava, u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Nišu u predmetu I. 22040/10.

Podnosilac je u ustavnoj žalbi, pored ostalog, naveo: da je, u svojstvu izvršnog poverioca, pokrenuo izvršni postupak pred Opštinskim sudom u Nišu, koji je doneo rešenje o izvršenju I. 157/08 od 14. januara 2008. godine; da je izvršni postupak okončan tek nakon više od četiri godine, donošenjem osporenog rešenja Osnovnog suda u Nišu Ipv. 463/12 od 23. avgusta 2012. godine, zbog čega smatra da mu je povređeno pravo na suđenje u razumnom roku; da je sud osporenim rešenjem I. 22040/10 od 16. maja 2012. godine pogrešno primenio materijalno pravo, jer je protivno odredbi člana 15. Zakona o izvršenju i obezbeđenju zauzeo stav da izvršni dužnik može dobrovoljno da izvrši svoju obavezu; da je sud trebalo da u skladu sa čl. 19, 20. i 28. istog zakona postupa „isključivo na osnovu ovlašćenja i zahteva poverioca da mu se dosudi nepokretnost izvršnog dužnika“, a ne da obustavi postupak iz razloga što je izvršni dužnik „samovoljno“ isplatio dug. Nije istakao zahtev za naknadu nematerijalne štete.

Dopunom ustavne žalbe od 5. decembra 2012. godine podnosilac je osporio rešenja Osnovnog suda u Nišu I. 22040/10 od 3. oktobra 2012. godine i Ipv. 639/12 od 23. oktobra 2012. godine, zbog povrede prava na pravično suđenje, zajemčenog članom 32. stav 1. Ustava.

2. Saglasno članu 170. Ustava Republike Srbije, ustavna žalba se može izjaviti protiv pojedinačnih akata ili radnji državnih organa ili organizacija kojima su poverena javna ovlašćenja, a kojima se povređuju ili uskraćuju ljudska ili manjinska prava i slobode zajemčene Ustavom, ako su iscrpljena ili nisu predviđena druga pravna sredstva za njihovu zaštitu. Postupak po ustavnoj žalbi se, u smislu člana 175. stav 3. Ustava, uređuje zakonom.

Odredbama člana 32. stav 1. Ustava na čiju se povredu poziva podnosilac ustavne žalbe, utvrđeno je da svako ima pravo da nezavisan, nepristrasan i zakonom već ustanovljen sud, pravično i u razumnom roku, javno raspravi i odluči o njegovim pravima i obavezama, osnovanosti sumnje koja je bila razlog za pokretanje postupka, kao i o optužbama protiv njega.

U toku postupka pružanja ustavnosudske zaštite, povodom ispitivanja osnovanosti ustavne žalbe u granicama istaknutog zahteva, Ustavni sud utvrđuje da li je u postupku odlučivanja o pravima i obavezama podnosioca ustavne žalbe povređeno ili uskraćeno njegovo Ustavom zajemčeno pravo ili sloboda.

3. Ustavni sud je u sprovedenom postupku, na osnovu navoda ustavne žalbe i uvidom u spise predmeta Osnovnog suda u Nišu I. 22040/10, utvrdio sledeće činjenice i okolnosti od značaja za odlučivanje u ovoj ustavnosudskoj stvari:

Podnosilac ustavne žalbe i M. T. iz N. podneli su, u svojstvu izvršnih poverilaca , 11. januara 2008. godine Opštinskom sudu u Nišu (u daljem tekstu: Opštinski sud) predlog za izvršenje protiv izvršnih dužnika A. Đ. i R. Đ, oboje iz N, i to procenom i prodajom nepokretnosti izvršnih dužnika – 1/6 stana u Nišu, T. K. A. broj 11. Predlog je podnet na osnovu pravnosnažne i izvršne presude Opštinskog suda P. 5656/06 od 24. maja 2007. godine i presude Okružnog suda u Nišu Gž. 3578/07 od 25. oktobra 2007. godine, kojima su obavezani tuženi A. Đ. i R. Đ. da tužiocima, ovde podnosiocima ustavne žalbe, isplate određeni novčani iznos na ime zakupnine stana. Opštinski sud je rešenjem I. 157/08 od 14. januara 2008. godine usvojio predlog za izvršenje.

Rešenjem Okružnog suda u Nišu Gž. 1646/08 od 30. aprila 2008. godine odbijena je žalba izvršnih dužnika i potvrđeno rešenje Opštinskog suda I. 157/08 od 14. januara 2008. godine.

Zaključkom Opštinskog suda I. 157/08 od 3. juna 2008. godine određeno je građevinsko veštačenje radi utvrđivanja vrednosti dela predmetne nepokretnosti. Nakon dostavljenog nalaza i mišljenja veštaka, Opštinski sud je rešenjem I. 157/08 od 20. avgusta 2008. godine utvrdio vrednost 1/6 predmetne nepokretnosti. Protiv navedenog rešenja izvršni dužnici su izjavili žalbu. Opštinski sud je rešenjem I. 157/08 od 22. septembra 2008. godine ukinuo rešenje tog suda I. 157/08 od 20. avgusta 2008. godine.

Rešenjem Opštinskog suda I. 157/08 od 27. novembra 2008. godine ponovo je utvrđena vrednost dela predmetne nepokretnosti.

Na predlog izvršnog poverioca, zaključkom Opštinskog suda I. 4509/08 od 23. decembra postupak u tom predmetu, koji se vodio između istih stranaka, spojen je sa postupkom u predmetu I. 157/08.

Okružni sud u Nišu je rešenjem Gž. 144/09 od 14. januara 2009. godine ukinuo rešenje Opštinskog suda I. 157/08 od 27. novembra 2008. godine.

Nakon sprovedenog dopunskog veštačenja, Opštinski sud je rešenjem I. 157/08 od 17. juna 2009. godine utvrdio vrednost 1/6 predmetne nepokretnosti u iznosu od 809.686,00 dinara.

Rešenjem Okružnog suda u Nišu Gž. 3216/09 od 20. jula 2009. godine odbijena je žalba izvršnih dužnika i potvrđeno rešenje Opštinskog suda I. 157/08 od 17. juna 2009. godine.

Zaključkom Opštinskog suda I. 157/08 od 2. septembra 2009. godine određeno je ročište za prodaju nepokretnosti.

Rešenjem Opštinskog suda I. 157/08 od 16. oktobra 2009. godine delimično je obustavljen postupak izvršenja, dok je postupak nastavljen radi naplate novčanog potraživanja izvršnih poverilaca u iznosu od 91.881,00 dinara. U obrazloženju tog rešenja je, pored ostalog, navedeno: da su izvršni dužnici dostavili presudu Vrhovnog suda Srbije Rev. 1029/08 od 16. jula 2009. godine, kojom su preinačene prvostepena i drugostepena presuda; da je među strankama nesporno novčano potraživanje izvršnog poverioca određeno drugostestepenom presudom u iznosu od 91.881,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom. Protiv navedenog rešenja izvršni poverioci su izjavili žalbu.

Okružni sud u Nišu je rešenjem Gž. 5598/09 od 18. novembra 2009. godine potvrdio rešenje Opštinskog suda I. 157/08 od 16. oktobra 2009. godine.

Zaključkom Opštinskog suda I. 157/08 od 16. decembra 2009. godine ponovo je određeno ročište za prodaju nepokretnosti.

Nakon 1. januara 2010. godine i formiranja nove mreže sudova u Republici Srbiji, postupak je nastavljen pred Osnovnim sudom u Nišu (u daljem tekstu: Osnovni sud) u predmetu I. 18/10.

Prvo ročište za javnu prodaju nepokretnosti održano je 26. januara 2010. godine. Na drugom održanom ročištu za javnu prodaju nepokretnosti 11. marta 2010. godine izvršni poverioci su predložili da im se dosudi udeo u predmetnoj nepokretnosti, dok je punomoćnik izvršnih dužnika na zapisnik izjavila „da su dužnici spremni da izmire dug do kraja meseca marta 2010. godine, odmah nakon konačnog utvrđenja iznosa potraživanja od strane poverilaca“.

Postupajući po nalogu suda, izvršni poverioci su se podneskom od 15. marta 2010. godine izjasnili o ukupnoj visini potraživanja, kao i da se protive predlogu izvršnih dužnika da namire dug, te su predložili da im se dosudi nepokretnost.

Izvršni dužnici su 19. marta 2010. godine dostavili sudu dokaz o uplati iznosa od 171.219,00 dinara u sudski depozit.

Rešenjem Osnovnog suda I. 18/10 od 19. marta 2010. godine obustavljen je postupak izvršenja određen rešenjem o izvršenju Opštinskog suda I. 157/08 od 14. januara 2008. godine, izmenjenim rešenjem Opštinskog suda I. 157/08 od 16. oktobra 2009. godine, radi naplate novčanog potraživanja u iznosu od 91.881,00 dinara, sa zakonskom zateznom kamatom, dok je postupak nastavljen radi naplate troškova izvršenja u iznosu od 50.850,00 dinara. Protiv navedenog rešenja stranke su izjavile žalbe.

Rešenjem Višeg suda u Nišu Gž. 1289/10 od 21. juna 2010. godine ukinuto je rešenje Osnovnog suda I. 18/10 od 19. marta 2010. godine. Navedenim drugostepenim rešenjem naloženo je prvostepenom sudu da u ponovnom postupku najpre odluči o osnovanosti zahteva izvršnih poverilaca za dosuđenje dela nepokretnosti, a zatim da oceni postojanje uslova za obustavu postupka.

Osnovni sud je rešenjem I. 22040/10 od 24. septembra 2010. godine, ispravljenim rešenjem tog suda I. 22040/10 od 11. oktobra 2010. godine, dosudio u svojinu izvršnim poveriocima 1/6 predmetne nepokretnosti.

Rešenjem Osnovnog suda I. 22040/10 od 15. novembra 2010. godine nepokretnost je predata izvršnim poveriocima i naložen upis prava svojine izvršnih poverilaca na 1/6 predmetne nepokretnosti nakon pravnosnažnosti rešenja. Protiv navedenog rešenja izvršni dužnici su izjavili žalbu.

Viši sud u Nišu je rešenjem Gž. 4188/10 od 31. januara 2011. godine ukinuo ožalbeno rešenje Osnovnog suda I. 22040/10 od 15. novembra 2010. godine i predmet vratio na ponovno odlučivanje. U obrazloženju drugostepenog rešenja je, pored ostalog, navedeno: da u ponovnom postupku prvostepeni sud treba da utvrdi da li su izvršni dužnici isplatom iznosa od 171.219,00 dinara namirili potraživanje izvršnih poverilaca, da se utvrde troškovi postupka, te da tek nakon toga sud odluči o predlogu izvršnih poverilaca za dosuđenje nepokretnosti.

Nakon održanog ročišta 29. marta 2011. godine, Osnovni sud je rešenjem I. 22040/10 od 4. maja 2011. godine dosudio u svojinu izvršnim poveriocima 1/6 predmetne nepokretnosti, a potom i rešenjem I. 22040/10 od 30. maja iste godine nepokretnost predao izvršnim poveriocima, te naložio upis prava svojine izvršnih poverilaca na 1/6 predmetne nepokretnosti. Protiv navedenog rešenja izvršni dužnici su izjavili žalbu.

Viši sud u Nišu je rešenjem Gž. 1837/11 od 16. avgusta 2011. godine ukinuo rešenja Osnovnog suda I. 22040/10 od 4. maja 2011. godine i I. 22040/10 od 30. maja 2011. godine, te predmet vratio na ponovni postupak. U obrazloženju drugostepenog rešenja je navedeno da se prvostepeno rešenje ukida iz istih razloga kao i rešenje Osnovnog suda I. 22040/10 od 15. novembra 2010. godine.

Postupajući po nalogu suda od 14. septembra 2011. godine, punomoćnici stranaka su opredelili troškove postupka. Ročište je održano 18. oktobra 2011. godine.

Zaključkom Osnovnog suda I. 22040/10 od 24. oktobra 2011. godine naloženo je računovodstvu suda da izvršnim poveriocima isplati iznos koji su izvršni dužnici uplatili u sudski depozit, dok je izvršni postupak nastavljen radi naplate ostatka zakonske zatezne kamate i glavnog potraživanja. Rešenjem Osnovnog suda I. 22040/10 od 3. novembra 2011. godine ispravljen je zaključak tog suda I. 22040/10 od 24. oktobra 2011. godine.

Osnovni sud je rešenjem Ipv. 402/11 od 28. decembra 2011. godine odbacio prigovor izvršnih dužnika izjavljen protiv zaključka Osnovnog suda I. 22040/10 od 24. oktobra 2011. godine, ispravljenog rešenjem tog suda I. 22040/10 od 3. novembra 2011. godine.

Ročište je održano 5. aprila 2012. godine.

Izvršni dužnici su 26. aprila 2012. godine dostavili sudu dokaz o uplati iznosa od 114.603,00 dinara.

Osporenim rešenjem Osnovnog suda I. 22040/10 od 16. maja 2012. godine zaključen je izvršni postupak, zbog namirenja izvršnih poverilaca, i određeno je da svaka stranka snosi svoje troškove izvršenja.

Osnovni sud je osporenim rešenjem Ipv. 463/12 od 23. avgusta 2012. godine potvrdio pobijano rešenje tog suda I. 22040/10 od 16. maja 2012. godine. U obrazloženju rešenja je, pored ostalog, navedeno: da dobrovoljno izmirenje duga izvršnog dužnika ne predstavlja promenu sredstva izvršenja, niti odredbe Zakona o izvršenju i obezbeđenju ograničavaju pravo izvršnog dužnika da tokom izvršnog postupka dobrovoljno izmiri svoje dugovanje utvrđeno rešenjem o izvršenju.

Rešenjem Osnovnog suda I. 22040/10 od 3. oktobra 2012. godine naloženo je izvršnim poveriocima da preuzmu novac koji su izvršni dužnici položili u sudski depozit i upozoreni su da ukoliko u roku od tri godine ne podignu novac, isti će postati državna svojina.

Osnovni sud je rešenjem Ipv. 639/12 od 23. oktobra 2012. godine odbio kao neosnovane prigovore izvršnih poverilaca i potvrdio rešenje tog suda I. 22040/10 od 3. oktobra 2012. godine.

4. Razmatrajući osnovanost ustavne žalbe sa stanovišta istaknute povrede prava na suđenje u razumnom roku iz člana 32. stav 1. Ustava, Ustavni sud ukazuje da je razumna dužina trajanja sudskog postupka relativna kategorija koja zavisi od niza činilaca koji se moraju uzeti u obzir u svakom pojedinačnom slučaju prema njihovim specifičnim okolnostima. Složenost činjeničnih i pravnih pitanja u konkretnom predmetu, ponašanje podnosioca ustavne žalbe kao stranke u postupku, ponašanje nadležnih sudova koji vode postupak, kao i priroda postavljenog zahteva, odnosno značaj raspravljanog prava za podnosioca ustavne žalbe, kriterijumi su koji utiču na ocenu dužine trajanja postupka i određuju da li je postupak okončan u okviru razumnog roka ili ne.

Analizirajući dužinu trajanja osporenog izvršnog postupka, Ustavni sud je utvrdio da je izvršni postupak, koji su pokrenuli podnosilac ustavne žalbe i M. T. iz N, u svojstvu izvršnih poverilaca, podnošenjem predloga za izvršenje Opštinskom sudu 11. januara 2008. godine i koji je okončan donošenjem rešenja Osnovnog suda Ipv. 463/12 od 23. avgusta 2012. godine, trajao četiri godine i sedam meseci.

Ustavni sud je ocenio da u ovom predmet u nije bilo složenih činjeničnih i pravnih pitanja o kojima bi se sud izjašnjavao. Sud je trebalo da odluči o podnetom predlo gu za izvršenje i da sprovede odgovarajuće radnje kako bi izvršni poverilac namir io svoj e potraživanj e.

Ustavni sud ocenjuje da je postavljeni zahtev bio od nesumnjivog značaja za podnosioca ustavne žalbe, s obzirom na to da je pre dlogom za izvršenje traži o namirenje novčanog potraživanja utvrđenog pravnosnažnom presudom.

Ispitijući postupanje nadležnih sudova u osporenom izvršnom postupku, Ustavni sud nalazi da je Opštinski sud u osnovi postupao u skladu sa načelom hitnosti u izvršnom postupku, s obzirom na to da je nakon tri dana od podnošenja predloga doneo rešenje u izvršenju, te da je nakon sprovedenog građevinskog veštačenja i dopune veštačenja, utvrdio vrednost dela predmetne nepokretnosti i zakazao ročište za javnu prodaju nepokretnosti. Međutim, po oceni Ustavnog suda, Osnovni sud, pred kojim se postupak vodio nakon 1. januara 2010. godine , nije postupao efikasno, imajući u vidu da su rešenja tog a suda ukidana u postupku po žalbi rešenjima Višeg suda, zbog toga što prvostepeni sud nije preduzeo potrebne radnje u postupku, odnosno nije postupio po nalogu drugostepenog suda. Naime, rešenjem Višeg suda u Nišu Gž. 1289/10 od 21. juna 2010. godine ukinuto je rešenje Osnovnog suda I. 18/10 od 19. marta 2010. godine, kojim je postupak delimično obustavljen, i naloženo je prvostepenom sudu da u ponovnom postupku najpre odluči o osnovanosti zahteva izvršnih poverilaca za dosuđenje dela nepokretnosti, a zatim da oceni postojanje uslova za obustavu postupka. Viši sud je zatim dva puta, rešenjima Gž. 4188/10 od 31. januara 2011. godine i Gž. 1837/11 od 16. avgusta 2011. godine, ukidao rešenja Osnovnog suda kojima je predmetna nepokretnost dosuđena i predata izvršnim poveriocima, imajući u vidu da prvostepeni sud nije postupio po nalogu drugostepenog suda, odnosno nije utvrdio da li je potraživanje izvršnih poverilaca namireno.

S obzirom na izloženo, Ustavni sud je utvrdio da je podnosiocu ustavne žalbe povređeno pravo na suđenje u razumnom roku, zajemčeno odredbom člana 32. stav 1. Ustava, u izvršnom postupku koji je vođen pred Osnovnim sudom u Nišu u predmetu I. 22040/10, te je, saglasno odredbi člana 89. st. 1. Zakona o Ustavnom sudu (''Službeni glasnik RS'', br. 109/07, 99/11 i 18/13 – Odluka US), u prvom delu izreke usvojio ustavnu žalbu.

5. Povodom navoda podnosioca da mu je osporenim rešenjima Osnovnog suda u Nišu I. 22040/10 od 16. maja 2012. godine i Ipv. 463/12 od 23. avgusta 2012. godine povređeno pravo na pravično suđenje iz člana 32. stav 1. Ustava , zbog toga što je sud prihvatio „samovoljnu“ isplatu duga izvršnog dužnika i obustavio postupak, umesto da dosudi deo nepokretnosti izvršnom poveriocu, ovde podnosiocu ustavne žalbe, Ustavni sud je ocenio da podnosilac ustavne žalbe nije nave o ustavnopravne razloge koji bi se mogli dovesti u vezu sa tvrdnjom da mu je osporenim rešenjima povređeno navedeno ustavno pravo, imajući u vidu da je osporenim rešenjima zaključen izvršni postupak zbog namirenja izvršnog poverioca, odnosno odbijen prigovor izvršnog poverioca izjavljen protiv rešenja o zaključenju postupka.

Stoga je Ustavni sud, saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, u ovom delu odbacio ustavnu žalbu, jer nisu ispunjene Ustavom i Zakonom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka , kao u drugom delu izreke.

6. Ispitujući postojanje pretpostavki za postupanje po ustavnoj žalbi u delu u kom se osporavaju rešenja Osnovnog suda u Nišu Ipv. 639/12 od 23. oktobra 2012. godine i I. 22040/10 od 3. oktobra 2012. godine, kojima je odbijen prigovor izvršnog poverioca izjavljen protiv rešenja kojim mu je naloženo da preuzme novac koji su izvršni dužnici položili u sudski depozit, Ustavni sud je utvrdio da akt kojim se nalaže izvršnom poveriocu da preuzme novac koji su izvršni dužnici položili u sudski depozit, ni je akt iz člana 170. Ustava kojim je odlučivano o pravima i obavezama podnosi oca, već akt procesnog karaktera, pa je i u tom delu ustavnu žalbu odbacio , saglasno odredbi člana 36. stav 1. tačka 7) Zakona o Ustavnom sudu, jer nisu ispunjene Ustavom utvrđene pretpostavke za vođenje postupka .

7. Na osnovu svega iznetog i odredaba člana 42b stav 1. tačka 1), člana 45. tačka 9) i člana 46. tačka 9) Zakona o Ustavnom sudu i člana 89. Poslovnika o radu Ustavnog s uda (''Službeni glasnik RS'', broj 103/13), Ustavni sud je doneo O dluku kao u izreci.

PREDSEDNIK VEĆA

Vesna Ilić Prelić, s.r.

Odluka o povredi prava na suđenje u razumnom roku u izvršnom postupku za naplatu potraživanja

Kratak pregled

Tekst originalne odluke

Slični dokumenti